Hávamál

    Hávamál



    I. Geðspeki

  1. Gáttir allar
    áður gangi fram
    um skoðast skyli,
    um skyggnast skyli,
    því að óvíst er að vita
    hvar óvinir
    sitja á fleti fyrir.

  2. Gefendur heilir!
    Gestur er inn kominn!
    hvar skal sitja sjá?
    Mjög er bráður
    sá er á bröndum skal
    síns um freista frama.

  3. Elds er þörf
    þeim er inn er kominn
    og á kné kalinn.
    Matar og voða
    er manni þörf,
    þeim er hefir um fjall farið.

  4. Vatns er þörf
    þeim er til verðar kemur,
    þerru og þjóðlaðar,
    góðs um æðis
    ef sér geta mætti
    orðs og endurþögu.

  5. Vits er þörf
    þeim er víða ratar.
    Dælt er heima hvað.
    Að augabragði verður
    sá er ekki kann
    og með snotrum situr.

  6. Að hyggjandi sinni
    skyli-t maður hræsinn vera,
    heldur gætinn að geði.
    Þá er horskur og þögull
    kemur heimisgarða til,
    sjaldan verður víti vörum.
    Því að óbrigðra vin
    fær maður aldregi
    en mannvit mikið.

  7. Inn vari gestur
    er til verðar kemur
    þunnu hljóði þegir,
    eyrum hlýðir,
    en augum skoðar.
    Svo nýsist fróðra hver fyrir.

  8. Hinn er sæll
    er sér um getur
    lof og líknstafi.
    Ódælla er við það
    er maður eiga skal
    annars brjóstum í.

  9. Sá er sæll
    er sjálfur um á
    lof og vit meðan lifir.
    Því að ill ráð
    hefir maður oft þegið
    annars brjóstum úr.

  10. Byrði betri
    ber-at maður brautu að
    en sé mannvit mikið.
    Auði betra
    þykir það í ókunnum stað.
    Slíkt er volaðs vera.

  11. Byrði betri
    ber-at maður brautu að
    en sé mannvit mikið.
    Vegnest verra
    vegur-a hann velli að
    en sé ofdrykkja öls.

  12. Er-a svo gott
    sem gott kveða
    öl alda sonum,
    því að færra veit
    er fleira drekkur
    síns til geðs gumi.

  13. Óminnishegri heitir
    sá er yfir öldrum þrumir.
    Hann stelur geði guma.
    Þess fugls fjöðrum
    eg fjötraður var'g
    í garði Gunnlaðar.

  14. Ölur eg varð,
    varð ofurölvi
    að ins fróða Fjalars.
    Því er öldur best
    að aftur um heimtir
    hver sitt geð gumi.

  15. Þagalt og hugalt
    skyldi þjóðans barn
    og vígdjarft vera.
    Glaður og reifur
    skyli gumna hver
    uns sinn bíður bana.

  16. Ósnjallur maður
    hyggst munu ey lifa,
    ef hann við víg varast.
    En elli gefur
    honum engi frið,
    þótt honum geirar gefi.

  17. Kópir afglapi
    er til kynnis kemur,
    þylst hann um eða þrumir
    Allt er senn,
    ef hann sylg um getur,
    uppi er þá geð guma.

  18. Sá einn veit
    er víða ratar
    og hefir fjöld um farið
    hverju geði
    stýrir gumna hver,
    sá er vitandi er vits.

  19. Haldi-t maður á keri,
    drekki þó af hófi mjöð,
    mæli þarft eða þegi.
    Ókynnist þess
    váar þig engi maður
    að þú gangir snemma að sofa.

  20. Gráðugur halur,
    nema geðs viti,
    etur sér aldurtrega.
    Oft fær hlægis
    er með horskum kemur
    manni heimskum magi.

  21. Hjarðir það vitu
    nær þær heim skulu
    og ganga þá af grasi.
    En ósvinnur maður
    kann æva-gi
    síns um mál maga.

  22. Vesall maður
    og illa skapi
    hlær að hvívetna.
    Hitt-ki hann veit
    er hann vita þyrfti
    að hann er-a vamma vanur.

  23. Ósvinnur maður
    vakir um allar nætur
    og hyggur að hvívetna.
    Þá er móður
    er að morgni kemur.
    Allt er víl sem var.

  24. Ósnotur maður
    hyggur sér alla vera
    viðhlæjendur vini.
    Hitt-ki hann finnur,
    þótt þeir um hann fár lesi,
    ef hann með snotrum situr.

  25. Ósnotur maður
    hyggur sér alla vera
    viðhlæjendur vini.
    Þá það finnur
    er að þingi kemur
    að hann á formælendur fáa.

  26. Ósnotur maður
    þykist allt vita,
    ef hann á sér í vá veru.
    Hitt-ki hann veit
    hvað hann skal við kveða,
    ef hans freista firar.

  27. Ósnotur maður
    er með aldir kemur,
    það er best að hann þegi.
    Engi það veit
    að hann ekki kann,
    nema hann mæli til margt.
    Veit-a maður
    hinn er vætki veit,
    þótt hann mæli til margt.

  28. Fróður sá þykist
    er fregna kann
    og segja ið sama.
    Eyvitu leyna
    megu ýta synir
    því er gengur um guma.

  29. Ærna mælir
    sá er æva þegir
    staðlausu stafi.
    Hraðmælt tunga,
    nema haldendur eigi,
    oft sér ógott um gelur.

  30. Að augabragði
    skal-a maður annan hafa,
    þótt til kynnis komi.
    Margur þá fróður þykist
    ef hann freginn er-at
    og nái hann þurrfjallur þruma.

  31. Fróður þykist
    sá er flótta tekur
    gestur að gest hæðinn.
    Veit-a gjörla
    sá er um verði glissir,
    þótt hann með grömum glami.

  32. Gumnar margir
    erust gagnhollir
    en að virði vrekast.
    Aldar róg
    það mun æ vera:
    Órir gestur við gest.

  33. Árlega verðar
    skyli maður oft fá,
    nema til kynnis komi.
    Situr og snópir,
    lætur sem sólginn sé
    og kann fregna að fáu.

  34. Afhvarf mikið
    er til ills vinar,
    þótt á brautu búi.
    En til góðs vinar
    liggja gagnvegir,
    þótt hann sé firr farinn.

  35. Ganga skal,
    skal-a gestur vera
    ey í einum stað.
    Ljúfur verður leiður,
    ef lengi situr
    annars fletjum á.

  36. Bú er betra,
    þótt lítið sé.
    Halur er heima hver.
    Þótt tvær geitur eigi
    og taugreftan sal,
    það er þó betra en bæn.

  37. Bú er betra,
    þótt lítið sé.
    Halur er heima hver.
    Blóðugt er hjarta
    þeim er biðja skal
    sér í mál hvert matar.

  38. Vopnum sínum
    skal-a maður velli á
    feti ganga framar,
    því að óvíst er að vita
    nær verður á vegum úti
    geirs um þörf guma.

  39. Fann'g-a eg mildan mann
    eða svo matargóðan
    að ei væri þiggja þegið,
    eða síns fjár
    svo gjafa fúsan
    að leið sé laun, ef þægi.

  40. Fjár síns
    er fengið hefir
    skyli-t maður þörf þola.
    Oft sparir leiðum
    það er hefir ljúfum hugað.
    Margt gengur verr en varir.

  41. Vopnum og voðum
    skulu vinir gleðjast:
    það er á sjálfum sýnst.
    Viðurgefendur og endurgefendur
    erust lengst vinir,
    ef það bíður að verða vel.

  42. Vin sínum
    skal maður vinur vera
    og gjalda gjöf við gjöf.
    Hlátur við hlátri
    skyli höldar taka
    en lausung við lygi.

  43. Vin sínum
    skal maður vinur vera,
    þeim og þess vin.
    En óvinar síns
    skyli engi maður
    vinar vinur vera.

  44. Veistu ef þú vin átt,
    þann er þú vel trúir,
    og vilt þú af honum gott geta,
    geði skaltu við þann blanda
    og gjöfum skipta,
    fara að finna oft.

  45. Ef þú átt annan,
    þann er þú illa trúir,
    Viltu af honum þó gott geta,
    fagurt skaltu við þann mæla
    en flátt hyggja
    og gjalda lausung við lygi.

  46. Það er enn um þann
    er þú illa trúir
    og þér er grunur að hans geði:
    hlæja skaltu við þeim
    og um hug mæla.
    Glík skulu gjöld gjöfum.

  47. Ungur var eg forðum,
    fór eg einn saman:
    þá varð eg villur vega.
    Auðigur þóttumst
    er eg annan fann:
    Maður er manns gaman.

  48. Mildir, fræknir
    menn best lifa,
    sjaldan sút ala.
    En ósnjallur maður
    uggir hotvetna:
    Sýtir æ glöggur við gjöfum.

  49. Voðir mínar
    gaf eg velli að
    tveim trémönnum.
    Rekkar það þóttust
    er þeir rift höfðu:
    Neis er nökkvinn halur.

  50. Hrörnar þöll
    sú er stendur þorpi á.
    Hlýr-at henni börkur né barr.
    Svo er maður
    sá er manngi ann.
    Hvað skal hann lengi lifa?

  51. Eldi heitari
    brennur með illum vinum
    friður fimm daga,
    en þá slokknar
    er inn sétti kemur
    og versnar allur vinskapur.

  52. Mikið eitt
    skal-a manni gefa:
    Oft kaupir sér í litlu lof.
    Með hálfum hleif
    og með höllu keri
    fékk eg mér félaga.

  53. Lítilla sanda
    lítilla sæva
    lítil eru geð guma.
    Því að allir menn
    urðu-t jafnspakir:
    Hálf er öld hvar.

  54. Meðalsnotur
    skyli manna hver:
    æva til snotur sé.
    Þeim er fyrða
    fegurst að lifa
    er vel margt vitu.

  55. Meðalsnotur
    skyli manna hver:
    æva til snotur sé.
    Því að snoturs manns hjarta
    verður sjaldan glatt,
    ef sá er alsnotur er á.

  56. Meðalsnotur
    skyli manna hver:
    æva til snotur sé.
    Örlög sín
    viti engi fyrir:
    þeim er sorgalausastur sefi.

  57. Brandur af brandi
    brennur uns brunninn er.
    Funi kveikist af funa.
    Maður af manni
    verður að máli kunnur
    en til dælskur af dul.

  58. Ár skal rísa
    sá er annars vill
    fé eða fjör hafa.
    Sjaldan liggjandi úlfur
    lær um getur
    né sofandi maður sigur.

  59. Ár skal rísa
    sá er á yrkjendur fáa
    og ganga síns verka á vit.
    Margt um dvelur
    þann er um morgun sefur.
    Hálfur er auður und hvötum.

  60. Þurra skíða
    og þakinna næfra,
    þess kann maður mjöt
    og þess viðar
    er vinnast megi
    mál og misseri.

  61. Þveginn og mettur
    ríði maður þingi að,
    þótt hann sé-t væddur til vel.
    Skúa og bróka
    skammist engi maður
    né hests in heldur,
    þátt hann hafi-t góðan

  62. Snapir og gnapir,
    er til sævar kemur,
    örn á aldinn mar:
    Svo er maður
    er með mörgum kemur
    og á formælendur fáa.

  63. Fregna og segja
    skal fróðra hver,
    sá er vill heitinn horskur.
    Einn vita
    né annar skal.
    Þjóð veit, ef þrír eru.

  64. Ríki sitt
    skyli ráðsnotra hver
    í hófi hafa.
    Þá hann það finnur
    er með fræknum kemur
    að engi er einna hvatastur.

  65. Orða þeira
    er maður öðrum segir
    oft hann gjöld um getur.

  66. Mikilsti snemma
    kom eg í marga staði
    en til síð í suma.
    Öl var drukkið,
    sumt var ólagað:
    Sjaldan hittir leiður í lið.

  67. Hér og hvar
    myndi mér heim of boðið,
    ef þyrfta'g að málungi mat,
    eða tvö lær hengi
    að ins tryggva vinar,
    þar er eg hafði eitt etið.

  68. Eldur er bestur
    með ýta sonum
    og sólar sýn,
    heilyndi sitt,
    ef maður hafa náir,
    án við löst að lifa.

  69. Era-t maður alls vesall,
    þátt hann sé illa heill:
    Sumur er af sonum sæll,
    sumur af frændum,
    sumur af fé ærnu,
    sumur af verkum vel.

  70. Betra er lifðum
    og sællifðum.
    Ey getur kvikur kú.
    Eld sá eg upp brenna
    auðgum manni fyrir,
    en úti var dauður fyr durum.

  71. Haltur ríður hrossi,
    hjörð rekur handarvanur,
    daufur vegur og dugir.
    Blindur er betri
    en brenndur sé:
    Nýtur manngi nás.

  72. Sonur er betri,
    þótt sé síð of alinn
    eftir genginn guma:
    Sjaldan bautarsteinar
    standa brautu nær,
    nema reisi niður að nið.

  73. Tveir eru eins herjar:
    Tunga er höfuðs bani.
    Er mér í héðin hvern
    handar væni.

  74. Nótt verður feginn
    sá er nesti trúir.
    Skammar eru skips rár.
    Hverf er haustgríma.
    Fjöld um viðrir
    á fimm dögum
    en meira á mánuði.

  75. Veit-a hinn
    er vætki veit:
    Margur verður af aurum api.
    Maður er auðigur,
    annar óauðigur,
    skyli-t þann vítka vár.

  76. Deyr fé,
    deyja frændur,
    deyr sjálfur ið sama.
    En orðstír
    deyr aldregi
    hveim er sér góðan getur.

  77. Deyr fé,
    deyja frændur,
    deyr sjálfur ið sama.
    Eg veit einn
    að aldrei deyr:
    dómur um dauðan hvern.

  78. Fullar grindur
    sá eg fyr Fitjungs sonum.
    Nú bera þeir vonar völ.
    Svo er auður
    sem augabragð:
    hann er valtastur vina.

  79. Ósnotur maður,
    ef eignast getur
    fé eða fljóðs munuð,
    metnaður honum þróast,
    en mannvit aldregi:
    fram gengur hann drjúgt í dul.

  80. Það er þá reynt,
    er þú að rúnum spyr
    inum reginkunnum,
    þeim er gerðu ginnregin
    og fáði fimbulþulur;
    þá hefir hann best ef hann þegir.

  81. Að kveldi skal dag leyfa,
    konu er brennd er,
    mæki er reyndur er,
    mey er gefin er,
    ís er yfir kemur,
    öl er drukkið er.

  82. Í vindi skal við höggva,
    veðri á sjó róa,
    myrkri við man spjalla:
    Mörg eru dags augu.
    á skip skal skriðar orka,
    en á skjöld til hlífar,
    mæki höggs,
    en mey til kossa.

  83. Við eld skal öl drekka,
    en á ísi skríða,
    magran mar kaupa,
    en mæki saurgan,
    heima hest feita,
    en hund á búi.



    II. Mansöngur

  84. Meyjar orðum
    skyli manngi trúa
    né því er kveður kona,
    því að á hverfanda hveli
    voru þeim hjörtu sköpuð,
    brigð í brjóst um lagin.

  85. Brestanda boga,
    brennanda loga,
    gínanda úlfi,
    galandi kráku,
    rýtanda svíni,
    rótlausum viði,
    vaxanda vogi,
    vellanda katli,

  86. Fljúganda fleini,
    fallandi báru,
    ísi einnættum,
    ormi hringlegnum,
    brúðar beðmálum
    eða brotnu sverði,
    bjarnar leiki
    eða barni konungs,

  87. Sjúkum kálfi,
    sjálfráða þræli,
    völu vilmæli,
    val nýfelldum.

  88. Akri ársánum
    trúi engi maður
    né til snemma syni:
    Veður ræður akri.
    en vit syni:
    hætt er þeirra hvort.

  89. Bróðurbana sínum,
    þótt á brautu mæti,
    húsi hálfbrunnu,
    hesti alskjótum:
    Þá er jór ónýtur,
    ef einn fótur brotnar.
    Verði-t maður svo tryggur
    að þessu trúi öllu.

  90. Svo er friður kvenna,
    þeirra er flátt hyggja,
    sem aki jó óbryddum
    á ísi hálum,
    teitum, tvevetrum
    og sé tamur illa,
    eða í byr óðum
    beiti stjórnlausu,
    eða skyli haltur henda
    hrein í þáfjalli.

  91. Bert eg nú mæli,
    því að eg bæði veit,
    brigður er karla hugur konum:
    Þá vér fegurst mælum,
    er vér flást hyggjum:
    það tælir horska hugi.

  92. Fagurt skal mæla
    og fé bjóða
    sá er vill fljóðs ást fá,
    líki leyfa
    ins ljósa mans:
    Sá fær er fríar.

  93. Ástar firna
    skyli engi maður
    annan aldregi.
    Oft fá á horskann,
    er á heimskan né fá,
    lostfagrir litir.

  94. Eyvitar firna
    er maður annan skal,
    þess er um margan gengur guma.
    Heimska úr horskum
    gerir hölda sonu
    sá inn máttki munur.

  95. Hugur einn það veit
    er býr hjarta nær,
    einn er hann sér um sefa.
    Öng er sótt verri
    hveim snotrum manni
    en sér engu að una.

  96. Það eg þá reynda
    er eg í reyri sat
    og vætta'g míns munar.
    Hold og hjarta
    var mér in horska mær:
    þeygi eg hana að heldur hefi'g.

  97. Billings mey
    eg fan beðjum á
    sólhvíta sofa.
    Jarls yndi
    þótti mér ekki vera
    nema við það lík að lifa.

  98. "Auk nær aftni
    skaltu, Óðinn, koma,
    ef þú vilt þér mæla man.
    Allt eru ósköp
    nema einir viti
    slíkan löst saman."

  99. Aftur eg hvarf
    og unna þóttumst
    vísum vilja frá.
    Hitt eg hugða
    að eg hafa mynda
    geð hennar allt og gaman.

  100. Svo kom eg næst
    að in nýta var
    vígdrótt öll um vakin,
    með brennöndum ljósum
    og bornum viði:
    svo var mér vílstígur of vitaður.

  101. Og nær morgni,
    er eg var enn um kominn,
    þá var saldrótt sofin.
    Grey eitt eg þá fann
    innar góðu konu
    bundið beðjum á.

  102. Mörg er góð mær,
    ef görva kannar,
    hugbrigð við hali.
    Þá eg það reynda,
    er ið ráðspaka
    teygða eg á flærðir fljóð.
    Háðungar hverrar
    leitaði mér ið horska man,
    og hafða eg þess vætki vífs.

  103. Heima glaður gumi
    og við gesti reifur,
    svinnur skal um sig vera,
    minnugur og málugur,
    ef hann vill margfróður vera.
    Oft skal góðs geta.
    Fimbulfambi heitir
    sá er fátt kann segja:
    það er ósnoturs aðal.

  104. Inn aldna jötun eg sótta,
    nú em eg aftur um kominn:
    fátt gat eg þegjandi þar.
    Mörgum orðum
    mælta eg í minn frama
    í Suttungs sölum.

  105. Gunnlöð mér um gaf
    gullnum stóli á
    drykk ins dýra mjaðar.
    Ill iðgjöld
    lét eg hana eftir hafa
    síns ins heila hugar,
    síns ins svára sefa

  106. Rata munn
    létumk rúms um fá
    og um grjót gnaga.
    Yfir og undir
    stóðumk jötna vegir,
    svo hætta eg höfði til.

  107. Vel keypts litar
    hefi eg vel notið.
    Fás er fróðum vant.
    Því að Óðrerir
    er nú upp kominn
    á alda vé jarðar.

  108. Efi er mér á
    að eg væra enn kominn
    jötna görðum úr,
    ef eg Gunnlaðar né nyta'g,
    innar góðu konu,
    þeirrar er lögðumk arm yfir.

  109. Ins hindra dags
    gengu hrímþursar
    Háva ráðs að fregna
    Háva höllu í.
    Að Bölverki þeir spurðu,
    ef hann væri með böndum kominn
    eða hefði honum Suttungur of sóið.

  110. Baugeið Óðinn
    hygg eg að unnið hafi.
    Hvað skal hans tryggðum trúa?
    Suttung svikinn
    hann lét sumbli frá
    og grætta Gunnlöðu.



    III. Heilræði

  111. Mál er að þylja
    þular stóli á
    Urðarbrunni að.
    Sá eg og þagða'g,
    sá eg og hugða'g,
    hlydda eg á manna mál.
    Of rúnar heyrða eg dæma,
    né um ráðum þögðu
    Háva höllu að,
    Háva höllu í,
    heyrða eg segja svo:

  112. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    að þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    Þér munu góð ef þú getur:
    Nótt þú rís-at
    nema á njósn sér
    eða þú leitir þér innan út staðar.

  113. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    að þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Fjölkunnigri konu
    skal-at-tu í faðmi sofa,
    svo að hún lyki þig liðum.

  114. Hún svo gerir
    að þú gáir eigi
    þings né þjóðans máls.
    Mat þú vilt-at
    né mannskis gaman.
    Fer þú sorgafullur að sofa.

  115. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    að þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Annars konu
    teygðu þér aldregi
    eyrarúnu að.

  116. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Á fjalli eða firði,
    ef þig fara tíðir,
    fástu að virði vel.

  117. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Illan mann
    láttu aldregi
    óhöpp að þér vita,
    því að af illum manni
    fær þú aldregi
    gjöld ins góða hugar.

  118. Ofarla bíta
    eg sá einum hal
    orð illrar konu.
    Fláráð tunga
    varð honum að fjörlagi
    og þeygi um sanna sök.

  119. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur
    þer munu góð ef þú getur:
    Veistu ef þú vin átt
    þann er þú vel trúir,
    farðu að finna oft.
    Því að hrísi vex
    og hávu grasi
    vegur er vætki treður.

  120. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Góðan mann
    teygðu þér að gamanrúnum
    og nem líknargaldur meðan þú lifir.

  121. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Vin þínum
    ver þú aldregi
    fyrri að flaumslitum.
    Sorg etur hjarta,
    ef þú segja né náir
    einhverjum allan hug.

  122. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemi.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Orðum skipta
    þú skalt aldregi
    við ósvinna apa,

  123. því að af illum manni
    mundu aldregi
    góðs laun um geta.
    En góður maður
    mun þig gjörva mega
    líknfastan að lofi.

  124. Sifjum er þá blandað,
    hver er segja ræður
    einum allan hug.
    Allt er betra
    en sé brigðum að vera.
    Er-a sá vinur öðrum
    er vilt eitt segir.

  125. Ráðumk,Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Þremur orðum senna
    skal-at-tu við þér verra mann:
    Oft inn betri bilar,
    þá er inn verri vegur.

  126. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Skósmiður þú verir
    né skeftismiður,
    nema þú sjálfum þér sér.
    Skór er skapaður illa
    eða skaft sé rangt,
    þá er þér böls beðið.

  127. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Hvar er þú böl kannt,
    kveð þú það bölvi að
    og gef-at þínum fjándum frið.

  128. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Illu feginn
    ver þú aldregi,
    en lát þér að góðu getið.

  129. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Upp líta
    skal-at-tu í orrustu!
    - gjalti glíkir
    verða gumna synir -
    síður þitt um heilli halir.

  130. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Ef þú vilt þér góða konu
    kveðja að gamanrúnum
    og fá fögnuð af,
    fögru skaltu heita
    og láta fast vera.
    Leiðist manngi gott, ef getur.

  131. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Varan bið eg þig vera
    og eigi of varan.
    Ver þú við öl varastur
    og við annars konu
    og við það ið þriðja
    að þjófar né leiki.

  132. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Að háði né hlátri
    hafðu aldregi
    gest né ganganda.

  133. Oft vitu ógerla
    þeir er sitja inni fyrir
    hvers þeir eru kyns er koma.
    Er-at maður svo góður
    að galli né fylgi,
    né svo illur að einugi dugi.

  134. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Að hárum þul
    hlæ þú aldregi.
    Oft er gott það er gamlir kveða.
    Oft úr skörpum belg
    skilin orð koma
    þeim er hangir með hám
    og skollir með skrám
    og váfir með vílmögum.

  135. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Gest þú né geyja
    né á grind hrekir.
    Get þú voluðum vel.

  136. Rammt er það tré,
    er ríða skal
    öllum að upploki.
    Baug þú gef,
    eða það biðja mun
    þér læs hvers á liðu.

  137. Ráðumk þér, Loddfáfnir,
    en þú ráð nemir.
    Njóta mundu ef þú nemur,
    þér munu góð ef þú getur:
    Hvar er þú öl drekkir,
    kjós þú þér jarðar megin,
    því að jörð tekur við öldri,
    en eldur við sóttum,
    eik við abbindi,
    ax við fjölkynngi,
    höll við hýrógi,
    - heiftum skal mána kveðja, -
    beiti við bitsóttum,
    en við bölvi rúnar.
    Fold skal við flóði taka.



    IV. Píslir og rúnir

  138. Veit eg að eg hékk
    vindgameiði á
    nætur allar níu,
    geiri undaður
    og gefinn Óðni,
    sjálfur sjálfum mér,
    á þeim meiði
    er manngi veit
    hvers af rótum renn.

  139. Við hleifi mig sældu
    né við horni-gi.
    Nýsta eg niður,
    nam eg upp rúnar,
    æpandi nam,
    féll eg aftur þaðan.

  140. Fimbulljóð níu
    nam ef af inum frægja syni
    Bölþorns, Bestlu föður.
    Og eg drykk of gat
    ins dýra mjaðar,
    ausin Óðreri.

  141. Þá nam eg frævast
    og fróður vera
    og vaxa og vel hafast,
    orð mér af orði
    orðs leitaði,
    verk mér af verki
    verks leitaði.

  142. Rúnar munt þú finna
    og ráðna stafi,
    mjög stóra stafi,
    mjög stinna stafi,
    er fáði fimbulþulur
    og gerðu ginnregin
    og reist Hroftur rögna.

  143. Óðinn með ásum,
    en fyr álfum Dáinn,
    Dvalinn dvergum fyrir,
    Ásviður jötnum fyrir.
    Eg reist sjálfur sumar.

  144. Veistu hve rísta skal?
    Veistu hve ráða skal?
    Veistu hve fáa skal?
    Veistu hve freista skal?
    Veistu hve biðja skal?
    Veistu hve blóta skal?
    Veistu hve senda skal?
    Veistu hve sóa skal?

  145. Betra er óbeðið
    en sé ofblótið.
    Ey sér til gildis gjöf.
    Betra er ósent
    en sé ofsóið.
    Svo Þundur um reist
    fyr þjóða rök,
    þar hann upp um reis,
    er hann aftur of kom.



    V. Galdur

  146. Ljóð eg þau kann
    er kann-at þjóðans kona
    og mannskis mögur.
    Hjálp heitir eitt,
    en það þér hjálpa mun
    við sökum og sorgum
    og sútum görvöllum.

  147. Það kann eg annað
    er þurfu ýta synir,
    þeir er vilja læknar lifa.

  148. Það kann eg hið þriðja:
    ef mér verður þörf mikil
    hafts við mína heiftmögu,
    eggjar eg deyfi minna andskota,
    bíta-t þeim vopn né velir.

  149. Það kann eg ið fjórða:
    ef mér fyrðar bera
    bönd að bóglimum,
    svo eg gel
    að eg ganga má,
    sprettur mér af fótum fjötur,
    en af höndum haft.

  150. Það kann eg ið fimmta:
    Ef eg sé af fári skotinn
    flein í fóki vaða,
    fýgur-a hann svo stinnt
    að eg stöðvig-a-g,
    ef eg hann sjónum of sé'g.

  151. Það kann eg ið sétta:
    Ef mig særir þegn
    á rótum rás viðar,
    og þann hal
    er mig heifta kveður,
    þann eta mein heldur en mig.

  152. Það kann eg ið sjöunda:
    Ef eg sé hávan loga
    sal um sessmögum,
    brennur-at svo breitt,
    að eg honum bjargig-a-g.
    þann kann eg galdur að gala.

  153. Það kann eg ið átta,
    er öllum er
    nytsamlegt að nema:
    Hvar er hatur vex
    með hildings sonum
    það má eg bæta brátt.

  154. Það kann eg ið níunda:
    Ef mig nauður um stendur
    að bjarga fari mínu á floti,
    vind eg kyrri
    vogi á
    og svæfi'g allan sæ.

  155. Það kann eg ið tíunda:
    Ef eg sé túnriður
    leika lofti á,
    eg svo vinn'g
    að þeir villir fara
    sinna heimhama,
    sinna heimhuga.

  156. Það kann eg ið ellefta:
    Ef eg skal til orrustu
    leiða langvini,
    und randir eg gel,
    en þeir með ríki fara
    heilir hildar til,
    heilir hildi frá,
    koma þeir heilir hvaðan.

  157. Það kann ef ið tólfta:
    Ef eg sé að tré uppi
    váfa virgilná,
    svo eg ríst
    og í rúnum fá'g
    að sá gengur gumi
    og mælir við mig.

  158. Það kann eg ið þrettánda:
    ef eg skal þegn ungan
    verpa vatni á,
    mun-at hann falla,
    þótt hann í fólk komi:
    hnígur-a sá halur fyr hjörum.

  159. Það kann eg ið fjórtánda:
    ef eg skal fyrða liði
    telja tíva fyrir,
    ása og álfa
    eg kann allra skil.
    Fár kann ósnotur svo.

  160. Það kann eg ið fimmtánda
    er gól Þjóðrerir
    dvergur fyr Dellings dyrum.
    Afl gól hann ásum,
    en álfum frama,
    hyggju Hroftatý.

  161. Það kann eg ið sextánda:
    Ef eg vil ins svinna mans
    hafa geð allt og gaman,
    hugi eg hverfi
    hvítarmri konu
    og sný eg hennar öllum sefa.

  162. Það kann eg ið sautjánda
    að mig mun seint firrast
    ið manunga man.
    Ljóða þessa
    munðu, Loddfáfnir,
    lengi vanur vera.
    Þó sé þér góð ef þú getur,
    nýt ef þú nemur,
    þörf ef þú þiggur.

  163. Það kann eg ið átjánda,
    er eg æva kenni'g
    mey né manns konu,
    - allt er betra
    er einn um kann;
    það fylgir ljóða lokum, -
    nema þeirri einni
    er mig armi ver
    eða mín systir sé.



    VI. Ljóðalok

  164. Nú eru Háva mál kveðin
    Háva höllu í,
    allþörf ýta sonum,
    óþörf jötna sonum.
    Heill sá er kvað!
    Heill sá er kann!
    Njóti sá er nam!
    Heilir þeir er hlýddu!



Netutgáfan - ágúst 1995