Helga kviða Hundingsbana II

(Frá völsungum)


    Sigmundur konungur Völsungsson átti Borghildi af Brálundi. Þau hétu son sinn Helga og eftir Helga Hjörvarðssyni. Helga fóstraði Hagall.

    Hundingur hét ríkur konungur. Við hann er Hundland kennt. Hann var hermaður mikill og átti marga sonu þá er í hernaði vóru. Ófriður og dylgjur vóru á milli þeirra Hundings konungs og Sigmundar konungs. Drápu hvorir annarra frændur. Sigmundur konungur og hans ættmenn hétu Völsungar og Ylfingar.

    Helgi fór og njósnaði til hirðar Hundings konungs á laun. Hemingur, sonur Hundings konungs, var heima. En er Helgi fór í brott, þá hitti hann hjarðar[svein] og kvað:

  1. "Segðu Hemingi
    að Helgi man
    hvern i brynju
    bragnar felldu.
    Ér úlf gráan
    inni höfðuð,
    þar er Hamal hugði
    Hundingur konungur."

    Hamall hét sonur Hagals. Hundingur konungur sendi menn til Hagals að leita Helga en Helgi mátti eigi forðast annan veg en tók klæði ambáttar og gekk að mala. Þeir leituðu og fundu eigi Helga. Þá kvað Blindur inn bölvísi:

  2. "Hvöss eru augu
    í Hagals þýju;
    er-a það karls ætt,
    er á kvernum stendur,'
    steinar rifna
    stökkur lúður fyrir.

  3. Nú hefir hörð dæmi
    hildingur þegið,
    er vísi skal
    valbygg [mala].
    Heldur er sæmri
    hendi þeirri
    meðalkafli
    en möndultré."

    Hagall svaraði og kvað:

  4. "Það er lítil vá
    þótt lúður þrumi
    er mær konungs
    möndul hrærir.
    Hún skævaði
    skýjum efri
    og vega þorði
    sem víkingar,
    áður hana Helgi
    höftu gerði.
    Systir er hún þeirra
    Sigars og Högna;
    því hefir ötul augu
    Ylfinga man."

    Undan komst Helgi og fór á herskip. Hann felldi Hunding konung og var síðan kallaður Helgi Hundingsbani. Hann lá með her sinn í Brunavogum og hafði þar strandhögg og átu þar [h]rátt. Högni hét konungur. Hans dóttir var Sigrún. Hún var valkyrja og reið loft og lög. Hún var Svá[va] endurborin. Sigrún reið að skipum Helga og kvað:

  5. "Hverir láta fljóta
    fley við bakka?
    Hvar, hermegir,
    heima eiguð?
    Hvers bíðið ér
    í Brunavogum?
    Hvert lystir yður
    leið að kanna?"

    Helgi kvað:

  6. "Hamall lætur fljóta
    fley við bakka,
    eigum heima
    í Hléseyju,
    bíðum byrjar
    í Brunavogum,
    austur lystir oss
    leið að kanna."

    Sigrún kvað:

  7. "Hvar hefir þú, hilmir,
    hildi vakta
    eða gögl alin
    Gunnar systra?
    Hví er brynja þín
    blóði stokkin?
    Hví skal und hjálmum
    hrátt kjöt eta?"

    Helgi kvað:

  8. "Það vann næst nýs
    niður Ylfinga
    fyr vestan ver,
    ef þig vita lystir,
    er eg björnu tók
    í Bragalundi
    og ætt ara
    oddum saddag.

  9. Nú er sagt, mær,
    hvaðan sakar gerðust,
    því var á legi mér
    lítt steikt etið."

    Sigrún kvað:

  10. "Víg lýsir þú,
    varð fyr Helga
    Hundingur konungur
    hníga að velli.
    Bar sókn saman
    er sefa hefnduð
    og busti blóð
    á brimis eggjar."

    Helgi kvað:

  11. "Hvað vissir þú,
    að þeir sé,
    snót svinnhuguð,
    er sefa hefnduð?
    Margir eru hvassir
    hildings synir
    og ámunir
    ossum niðjum."

    Sigrún kvað:

  12. "Vark-a eg fjarri,
    folks oddviti,
    gær á morgun
    grams aldurlokum.
    Þó tel eg slægjan
    Sigmundar bur,
    er í valrúnum
    vígspjöll segir.

  13. Leit eg þig um sinn fyrr
    á langskipum,
    þá er þú byggðir
    blóðga stafna
    og úrsvalar
    unnir léku.
    Nú vill dyljast
    döglingur fyr mér,
    en Högna mær
    [Helga] kennir."

    Granmar hét ríkur konungur er bjó að Svarinshaugi. Hann átti marga sonu: Höðbroddur, annar Guðmundur, þriðji Starkaður. Höðbroddur var í konungastefnu. Hann fastnaði sér Sigrúnu Högnadóttur. En er hún spyr það þá reið hún með valkyrjur um loft og um lög að leita Helga. Helgi var þá að Logafjöllum og hafði barist við Hundings sonu. Þar felldi hann þá Álf og Eyjólf, Hjörvarð og Hervarð, og var hann allvígmóður og sat undir Arasteini. Þar hitti Sigrún hann og rann á háls honum og kyssti hann og sagði honum erindi sitt, svo sem segir í Völsungakviðu inni fornu:

  14. Sótti Sigrún
    sikling glaðan,
    heim nam hún Helga
    hönd að sækja,
    kyssti og kvaddi
    konung und hjálmi;
    þá varð hilmi
    hugur á vífi.

  15. Fyrr lést hún unna
    af öllum hug
    syni Sigmundar
    en hún séð hafði.

  16. "Var eg Höðbroddi
    í her föstnuð
    en jöfur annan
    eiga vildag.
    Þó sjáumk, fylkir,
    frænda reiði,
    hefi eg míns föður
    munráð brotið."

  17. Nam-a Högna mær
    um hug mæla,
    hafa kvaðst hún Helga
    hylli skyldu.

    Helgi kvað:

  18. "Hirð eig þú
    Högna reiði
    né illan hug
    ættar þinnar.
    Þú skalt, mær ung,
    að mér lifa;
    ætt áttu, in góða,
    er eg eigi sjáumk."

    Helgi safnaði þá miklum skipaher og fór til Frekasteins og fengu í hafi ofviðri mannhætt. Þá kvómu leiftur yfir þá og stóðu geislar í skipin. Þeir sá í loftinu að valkyrjur níu riðu og kenndu þeir Sigrúnu. Þá lægði storminn og kvómu þeir heilir til lands.

    Granmarssynir sátu á bjargi nokkuru er skipin sigldu að landi. Guðmundur hljóp á hest og reið á njósn á bergið við höfnina. Þá hlóðu Völsungar seglum. Þá kvað Guðmundur Granmarsson:

  19. "Hver er skjöldungur
    sá er skipum stýrir,
    lætur gunnfána
    gullinn fyr stafni?
    Þykkja mér friður
    í fararbroddi,
    verpur vígroða
    um víkinga.

    Sinfjötli kvað:

  20. "Hér má Höðbroddur
    Helga kenna,
    flótta trauðan
    í flota miðjum.
    Hann hefur eðli
    ættar þinnar,
    arf Fjörsunga,
    und sig þrungið.

    Guðmundur kvað:

  21. "Því fyrr skulu
    að Frekasteini
    sáttir saman
    um sakar dæma.
    Mál er, Höðbroddur,
    hefnd að vinna
    ef vér lægra [h]lut
    lengi bárum."

    Sinfjötli kvað:

  22. "Fyrr muntu, Guðmundur,
    geitur um halda
    og bergskorar
    brattar klífa,
    hafa þér í hendi
    heslikylfu.
    Það er þér blíðara
    en brimis dómar.

    Helgi kvað:

  23. "Þér er, Sinfjötli,
    sæmra miklu
    gunni að heyja
    og glaða örnu
    en ónýtum
    orðum að deila,
    þótt hildingar
    heiftir deili.

  24. Þykki-t mér góðir
    Granmars synir,
    þó dugir siklingum
    satt að mæla.
    Þeir merkt hafa
    á Móin[sheimum]
    að hug hafa
    hjörum að bregða;
    eru hildingar
    helsti snjallir.

    Guðmundur reið heim með hersögu. Þá söfnuðu Granmarssynir her. Kómu þar margir konungar. Þar var Högni, faðir Sigrúnar, og synir hans, Bragi og Dagur. Þar var orrusta mikil og féllu allir Granmarssynir og allir þeirrra höfðingjar nema Dagur Högnason fékk grið og vann eiða Völsungum.

    Sigrún gekk í valinn og hitti Höðbrodd að kominn dauða. Hún kvað:

  25. "Mun-a þér Sigrún
    frá Sefafjöllum
    Höðbroddur konungur,
    hníga að armi.
    Liðin er ævi
    - oft náir hreifi [hrævi?]
    gránstóð gríðar -
    Granmars sona."

    Þá hitti hún Helga og varð allfegin. Hann kvað:

  26. "Er-at þér að öllu,
    alvitur, gefið,
    þó kveð eg nökkvi
    nornir valda
    féllu í morgun
    að Frekasteini
    Bragi og Högni,
    varð eg bani þeirra.

  27. En að Styrkleifum
    Starkaður konungur,
    en að Hlébjörgum
    Hrollaugs synir.
    Þann sá eg gylfa
    grimmúðgastan,
    er barðist bolur,
    var á brott höfuð.

  28. Liggja að jörðu
    allra flestir
    niðjar þínir
    að nám orðnir.
    Vannt-at-tu vígi,
    var þér það skapað
    að þú að rógi
    ríkmenni vart."

    Þá grét Sigrún. Hann kvað:

  29. "Huggastu, Sigrún,
    Hildur hefir þú oss verið;
    vinna-t skjöldungar sköpum."

    Sigrún kvað:

  30. "Lifna mynda eg nú kjósa
    er liðnir eru,
    og knætta eg þér þó í faðmi felast."

    Helgi fékk Sigrúnar og áttu þau sonu. Var Helgi eigi gamall. Dagur Högnason blótaði Óðin til föðurhefnda. Óðinn léði Dag geirs síns. Dagur fann Helga, mág sinn, þar sem heitir að Fjöturlundi. Hann lagði í gegnum Helga með geirnum. Þar féll Helgi en Dagur reið til [Sefa]fjalla og sagði Sigrúnu tíðindi.

  31. "Trauður em eg, systir,
    trega þér að segja,
    því að eg hefi nauðigur
    nifti grætta;
    féll í morgun
    und Fjöturlundi
    buðlungur sá er var
    bestur í heimi
    og hildingum
    á hálsi stóð."

    Sigrún kvað:

  32. "Þig skyli allir
    eiðar bíta
    þeir er Helga
    hafðir unna
    að inu ljósa
    Leiftrar vatni
    og að úrsvölum
    unnar steini.

  33. Skríði-at það skip
    er und þér skríði
    þótt óskabyr
    eftir leggist;
    renni-a sá mar
    er und þér renni
    þóttú fjándur þína
    forðast eigir.

  34. Bíti-a þér það sverð
    er þú bregðir
    nema sjálfum þér
    syngvi um höfði.
    Þá væri þér hefnt
    Helga dauða
    ef þú værir vargur
    á viðum úti,
    auðs andvani
    og alls gamans,
    hefðir eigi mat
    nema á hræjum spryngir."

    Dagur kvað:

  35. "Ær ertu, systir,
    og örvita
    er þú bræður þínum
    biður forskapa.
    Einn veldur Óðinn
    öllu bölvi
    því að með sifjungum
    sakrúnar bar.

  36. Þér býður bróðir
    bauga rauða,
    öll Vandilsvé
    og Vígdali;
    hafðu hálfan heim
    harms að gjöldum,
    brúður baugvarið
    og burir þínir."

    Sigrún kvað:

  37. "Sitk-a eg svo sæl
    að Sefafjöllum
    ár né um nætur
    að eg una lífi
    nema að liði lofðungs
    ljóma bregði,
    renni und vísa
    Vígblær þinig,
    gullbitli vanur,
    knega eg grami fagna.

  38. Svo hafði Helgi
    hrædda görva
    fjándur sína alla
    og frændur þeirra
    sem fyr úlfi
    óðar rynni
    geitur af fjalli
    geiskafullar.

  39. Svo bar Helgi
    af hildingum
    sem íturskapaður
    askur af þyrni
    eða sá dýrkálfur
    döggu slunginn
    er efri fer
    öllum dýrum
    og horn glóa
    við himin sjálfan."

    Haugur var gjör eftir Helga. En er hann kom til Valhallar þá bauð Óðinn honum öllu að ráða með sér. Helgi kvað:

  40. "Þú skalt, Hundingur,
    hverjum manni
    fótlaug geta
    og funa kynda,
    hunda binda,
    hesta gæta,
    gefa svínum soð
    áður sofa gangir."

    Ambátt Sigrúnar gekk um aftan hjá haugi Helga og sá að Helgi reið til haugsins með marga menn. Ambátt kvað:

  41. "Hvort eru það svik ein,
    er eg sjá þykkjumst,
    eða ragnarök,
    ríða menn dauðir
    er jóa yðra
    oddum keyrið
    eða er hildingum
    heimför gefin?"

    Helgi kvað:

  42. "Er-a það svik ein,
    er þú sjá þykist,
    né aldar rof
    þóttú oss lítir,
    þótt vér jóa óra
    oddum keyrim,
    né er hildingum
    heimför gefin."

    Heim gekk ambátt og sagði Sigrúnu:

  43. "Út gakk þú, Sigrún
    frá Sefafjöllum,
    ef þig fólks jaðar
    finna lystir.
    Upp er haugur lokinn,
    kominn er Helgi,
    dólgspor dreyra,
    döglingur bað þig
    að þú sárdropa
    svefja skyldir."

    Sigrún gekk í hauginn til Helga og kvað:

  44. "Nú em eg svo fegin
    fundi okkrum
    sem átfrekir
    Óðins haukar
    er val vitu,
    varmar bráðir,
    eða dögglitir
    dagsbrún sjá.

  45. Fyrr vil eg kyssa
    konung ólifðan
    en þú blóðugri
    brynju kastir.
    Hár er þitt, Helgi,
    hélu þrungið,
    allur er vísi
    valdögg sleginn,
    hendur úrsvalar
    Högna mági.
    Hve skal eg þér, buðlungur,
    þess bót um vinna?"

    Helgi kvað:

  46. "Ein veldur þú, Sigrún
    frá Sefafjöllum,
    er Helgi er
    harmdögg sleginn;
    grætur þú, gullvarið,
    grimmum tárum,
    sólbjört, suðræn,
    áður sofa gangir.
    Hvert fellur blóðugt
    á brjóst grami,
    úrsvalt, innfjálgt,
    ekka þrungið.

  47. Vel skulum drekka
    dýrar veigar,
    þótt misst hafim
    munar og landa!
    Skal engi maður
    angurljóð kveða
    þótt mér á brjósti
    benjar líti.
    Nú eru brúðir
    byrgðar í haugi,
    lofða dísir
    hjá oss liðnum."

    Sigrún bjó sæng í hauginum.

  48. "Hér hefi eg þér, Helgi,
    hvílu görva
    angurlausa mjög,
    ylfinga niður.
    Vil eg þér í faðmi,
    fylkir, sofna
    sem eg lofðungi
    lifnum myndag."

    Helgi kvað:

  49. "Nú kveð eg einskis
    örvænt vera
    síð né snemma
    að Sefafjöllum
    er þú á armi
    ólifðum sefur,
    hvít, í haugi,
    Högna dóttir,
    og ertu kvik
    in konungborna.

  50. Mál er mér að ríða
    roðnar brautir,
    láta fölvan jó
    flugstíg troða;
    skal eg fyr vestan
    vindhjálms brúar
    áður Salgófnir
    sigurþjóð veki."

    Þeir Helgi riðu leið sína en þær fóru heim til bæjar. Annan aftan lét Sigrún ambátt halda vörð á hauginum. En að dagsetri er Sigrún kom til haugsins, hún kvað:

  51. "Kominn væri nú
    ef koma hygði
    Sigmundar bur
    frá sölum Óðins;
    kveð eg grams þinig
    grænast vonir
    er á asklimum
    ernir sitja
    og drífur drótt öll
    draumþinga til."

    Ambátt kvað:

  52. "Vertu eigi svo ær
    að ein farir,
    dís skjöldunga,
    draughúsa til;
    verða öflgari
    allir á nóttum
    dauðir dólgar, mær,
    en um daga ljósa."

Sigrún varð skammlíf af harmi og trega.

Það var trúa í forneskju að menn væri endurbornir en það er nú kölluð kerlingavilla. Helgi og Sigrún er kallað að væri endurborin. Hét hann þá Helgi Haddingjaskati en hún Kára Hálfdanardóttir, svo sem kveðið er í Káruljóðum, og var hún valkyrja.



Netútgáfan janúar 1997

Helga kviða Hundingsbana er frá Runeberg samtökunum í Svíþjóð.
(http://www.runeberg.lysator.liu.se)

Færð í rafrænan búning af Aðalsteini Davíðssyni í nóvember 1994