ANNA  FR  STRUBORG


SAGA  FR  SEXTNDU  LD

eftir Jn Trausta





FYRSTI TTUR


1. SMALINN

"arna kemur smalinn," sgu vinnumennirnir Struborg hver vi annan. eir stu og brndu, v a tni var sendi rt, og beit eim illa, a rekjuna vantai ekki. "arna kemur smalinn. - S er vst rifalega til fara nna! - Mikill fjandi held g s a sj svni! - a m nrri geta, annar eins erkisi og hann er."

eim tafist vi a brna. eir stu me orfin uppi vi handleggina og glampandi spkurnar t lofti og horfu ttina til smalans. htt var a gefa sr ofurlti tm. Hsmirin var ekki komin ftur, - lklega ekki einu sinni vknu.

a var rigning me kldum rosastormi af hafi og miklu brimhlji fr sjnum. Regnskin beltuu sig um fjllin, og hj hamrabeltin milli skjanna. hvilftinni utan vi Raufarfell grillti sjlfan jkulinn, sandrokinn og illa til fara. Hinn hvti, glsilegi faldur, sem aldrei er hreinn, var hulinn langt uppi skjunum.

Slttlendi fyrir ofan binn fli vatni eftir rigninguna. nstu bjunum voru fyrstu reykirnir a fast.

Heim undir tngarinn runnu kvarnar dreifum hp. r voru blakkar og rytjulegar af rigningunni og hfu ausjanlega vai djpar leirkeldur. Hlslangar voru r og hbeinttar, v a ullin var ekki hlfvaxin eim eftir rninguna.

kringum rnar hentist smalinn stng, sem var helmingi lengri en hann sjlfur. Gulur hundur skoppai gjammandi kringum hann. En svo var a sj sem num sti nokkurn veginn sama bi um smalann og hundinn. r runnu mestu hg og spekt heim kvabli.

Vinnumennirnir slgu eina brnu og ara til, mean Hjalti var a koma num kvarnar. En eir stu vi hverja brningu og horfu hann. Og egar hann henti sr stnginni inn yfir tngarinn, tk ar tilhlaup og henti sr nsta stkki langt inn tni, - slgu eir hvorki n brndu.

Hjalti kom til eirra, mur og msandi af hlaupunum og stkkunum, hundvotur af rigningunni, leirugur upp haus r keldunum, rifinn og tttur, svo a va s hann beran, og me skrflana flaksandi utan um fturna. Vinnumennirnir studdust fram orfin og hlgu a honum.

Hjalti horfi feiminn og hl lka. Hann vissi vel, a hverju eir voru a hlja. Hva geri a til, a eir hlgju a honum? eim frst ekki a hlja. eir voru ekki miki betur til fara en hann. v munai helst, a eir voru ekki leirugir, v a eir hfu ekkert fari nema t tni um morguninn. Hefu eir smala, hefu eir lka veri leirugir. Rsmaurinn var skst til fara; en a var ekki honum a akka, heldur jnustunni hans. Hann var ekkert meiri maur en hinir. Allir vissu, a rsmennskunni hans var loki, egar hsmirin kom ftur. a vildi valdi hans til gengis, a hsmirin var morgunsvf og fr oft seint ftur. Hjalti tk sr ekki nr a hann hlgi a honum en hinir.

"Komstu n me allar rnar, skinni mitt?" spuri rsmaurinn og reyndi a gera sig alvarlegan. Eins og honum kmi a nokku vi! Hefi vanta af num, var hsmirin vs til a skipa honum sjlfum sta til a leita a eim.

etta vissi Hjalti, og ess vegna gat hann svara honum sktingi:

"r eru allar kvunum, sem g kom me. getur fari anga og tali r."

Hltur hinna vinnumannanna x um helming vi etta. a var eirra mesta yndi, egar lti var gert r rsmanninum, sem ttist vera yfir eim.

Rsmaurinn hl lka. En hann ronai dlti uppi undir hrsrtunum.

"g skal n sma handa r nja stng r seigum og gum vii, me jrnhlk endanum, miklu betri en essa til a stkkva og miklu liprari og lttari," mlti Kri smiur, sem var einn af vinnumnnunum, vi Hjalta, "ef vilt vinna dlti til hennar."

" tlar a stela hana efninu fr hsmurinni," mlti Hjalti me smu svfninni og ur. Hann vissi, a sr vri htt. Enginn eirra mundi la rum a fara illa me hann.

"a er ekki vst, a g urfi ess," mlti Kri. "Var er gur rekaviur en Struborg."

"Hva g a vinna til?" spuri Hjalti.

Kri setti sig stellingar og reyndi a vera alvarlegur.

" tt a fara - svona, eins og ert til reika nna, - beint inn rmi til hsmurinnar og leggjast t af hj henni."

Vinnumennirnir veltust um af hltri. eir su huganum, hvernig hsmurinni mundi vera vi, egar Hjalti kmi og hefi etta fyrir stafni.

"Ertu vitlaus!" mlti Hjalti hlfkva. etta skipti gekk fram af honum. Vi annarri eins fflsku og etta var hafi hann ekki svr reium hndum.

Vinnumennirnir hlgu enn kafar, bi af v a sj Hjalta standa orlausan, og svo datt eim anna hug. etta gti ori til ess a koma hsmurinni ftur. En fyrr en hn kom ftur, fkk enginn maur mat.

"g skal gefa r tygilknfinn, sem g fkk ti Vestmannaeyjum fyrra hj eim sku," mlti annar vinnumaur. "Hann er glandi fgrum ltnsbnum skeium og me ltnsbnu skafti, mesti drgripur. hefir s hann hj mr og lngum haft girnd honum. g skal gefa r hann, ef gerir etta."

Hjalti st tvrur og horfi til skiptis. Stngin var g, en hnfurinn var enn betri. Annan eins kjrgrip gat hann varla hugsa til a eignast nokkurn tma.

"Haldi i, a strkurinn rist anna eins strri fyrir etta smri?" sagi rsmaurinn og tlai a springa af hltri. "i veri a taka betur, ef duga skal." Hann var sannfrur um, a Hjalti yri flengdur, og a svo, a um munai, ef hann reyndi etta, og til ess var eitthva vinnandi. Hitt var alveg hugsandi, a hann kmi v fram.

"g skal gefa r folaldi, sem hn Brnka mn gengur me, og hjlpa r til a ala a upp, ef gerir etta. a ekki langt a skja a, a a veri vnn hestur. ekkir Brnku!"

Augun Hjalta loguu. Folald, sem yxi upp og yri hestur, - afbragshestur! - a var eins og sll draumur.

"En ver g a sj ig rminu hj henni," btti rsmaurinn vi. Hann s a Hjalta, hva hann var a hugsa.

"i heyri, hverju hann lofar," mlti Hjalti, og glettnin skein t r honum. Rsmanninum fr ekki a standa sama.

"a skal enginn svkja ig," mlti Kri. "Vi erum allir vitni a v, hverju hver okkar hefir lofa."

"a skal enginn svkja ig," mltu hinir einum munni.

Hjalti br undir sig stnginni og stkk margar lengdir snar einu. tveim - rem stkkum ni hann heim a bnum og hvarf fyrir bjarhorni.

Vinnumennirnir stu hggdofa. eim ai vi v, sem eir hfu gert. Hva skyldi koma eftir?


2. SVEFNLOFTI HSMURINNAR

Hjalti lddist upp stigann a svefnlofti hsmurinnar og nam staar vi hurina a herbergi hennar. Hann hlt niri sr andanum, og hjarta honum barist kaft. Margt strkastriki hafi hann haft frammi, en etta yfirgekk au ll.

Hann andai t minni og hlustai, en heyri ekkert nema hjartslttinn sjlfum sr. Hsmirin svaf vst enn .

Aldrei hafi hann liti inn etta herbergi, aldrei hafi hann komist jafnnlgt v og n. Enginn maur heimilinu leit ar nokkurn tma inn, nema r af vinnukonunum, sem handgengnastar voru hsmurinni. Enginn annar tti anga erindi, enginn ori svo miki sem lta anga inn. a var a allra helgasta bnum - a var jmfrbri.

Og a var engin kotastelpa, sem essu bri bj. a var hvorki meira n minna en ein af allra ttgfgustu meyjum landsins, - Anna, dttir Vigfsar Erlendssonar hirstjra.

Og n tti hann a fara inn til hennar og fleygja sr upp rmi hj henni nakinni, og ar tti hann a liggja, ar til rsmaurinn kmi og si hann. Annars var hann af folaldinu. Hann var ekki hrddur um, a hinir vinnumennirnir mundu ekki gjalda honum kaupi, ef hann aeins hefi hug til a reyna etta, en a mundi rsmaurinn ekki gera. Hann hatai hann, vegna ess a hann hafi djrfung til a svara honum fullum hlsi. Og hann hatai hina vinnumennina og hsmurina lka, hatai alla, nema sjlfan sig. a var ekki htt vi ru en a hann reyndi einhver undanbrg.

Og hsmirin? Hn hafi alltaf veri honum g, aldrei tala til hans ru vsi en vingjarnlega, aldrei veri hr vi hann, a vanta hefi af num hj honum, og aldrei gefi v mikinn gaum, a arir hefu klaga hann fyrir henni fyrir einhver strkaprin.

Og n tti hann a fara a skaprauna henni.

Hva mundi hn gera, ef hn yri verulega rei vi hann? Henni mundi ekki ngja a flengja hann hls og hnakka milli, hn mundi svelta hann, ea kannske reka hann alveg burtu.

En hn mundi ekki drepa hann. Og vri ekki hitt allt saman sig leggjandi fyrir essa gu gripi?

En ef etta yri n teki sem tilri vi smd hsmurinnar, tilraun til a flekka hana og spilla mannori hennar? Hann hafi ekki ljsa hugmynd um, hva a var. egar hann hafi heyrt um a tala, var jafnan tala hlfgerri huldu, svo a hann skildi a ekki til fulls, og ef hann spuri, var honum annahvort engu svara ea t htt. a eitt vissi hann, a a var teki ttalega illa upp, varai jafnvel lflti. Og ef sslumaurinn Hlarenda frtti etta, hann, sem var brir hsmurinnar, mundi hann senda eftir honum og lta hggva af honum hfui.

Vi allar essar hugsanir svitnai hann af angist og skalf beinunum.

Hann jafnai sig og herti upp hugann. a hlaut a vera einhverjum rugleikum bundi a reyna etta, annars hefu eir ekki heiti honum svona miklum launum. Eitthva var hann a leggja slurnar. Ea hvort eir mundu ekki hlja a honum, ef hann sneri n aftur vi dyrnar.

Hann hleypti sig kjarki og opnai dyrnar undur hgt. Ggist hann inn um gttina og leit um allt herbergi.

ti vi vegginn rum megin st himinhvla hsmurinnar. Glitofinn rsalur r fnum vefnai hkk nean himninum fyrir allri hvlunni. Renndir hvalbeinshringir voru brn hans a ofan og runnu strstrengdu rsabandi. Til hfa og fta voru ykk tjld r drindis vefnai dregin saman fagrar fellingar. Glergluggi var stafninum, rtt hj rminu, og n rofai til fyrir slinni, svo a hn skein inn um gluggann alla essa dr.

Hjalti hypjai sig t r gttinni og lt aftur dyrnar. Hjarta barist svo kaft brjsti hans, a honum l vi a hnga niur.

"Skrfa," hugsai hann me sjlfum sr. "r er ekki matur gefandi, hva heilt folald, - nei, heill reihestur, v a rsmaurinn hafi lofa a ala hann upp fyrir hann. Eftir nokkur r gtiru smala hesti, num eigin hesti, ef vrir ekki skrfa. einu stkki gtiru teki glfi og komist upp himinhvluna. Hn mundi bera ess merki eftir, a hefir veri ar. - Hva tlaru a segja vinnumnnunum?"

En ef hann flkti sig n llum essum tjldum og kmist aldrei upp hvluna? Ekki yri hlegi minna a v.

Hann leit inn fyrir aftur til a agta tjldin betur, og n kom hann allur inn r gttinni.

En hann brast enn kjark til a taka undir sig stkki. Hann dr sig t fyrir og hlt niri sr andanum.

rija skipti geri hann atlgu, og n var kjarkurinn a mestur, a hann lddist undur hgt inn mitt glf, inn undir rmi.

seildist hnd r rminu til hvlutjaldanna og dr au ofurlti til hliar, og hsmir hans talai til hans me venjulega um rmi:

"Hva er a r, Hjalti minn?"

Hjalti hrkk ofboi aftur bak og ttai sig ekki fyrr en hann var kominn fram a stiga. heyri hann hsmurina kalla eftir sr.

"Hjalti!" kallai hn, og rddin var myndugri en ur. Hann nam staar, hggdofa af hrslu.

"Hjalti, - komdu og talau vi mig!"

Hjalti ori ekki anna en hla og kom inn fyrir.

"Lttu aftur hurina og talau vi mig. Hva er a r, skinni mitt? - Hvaa skelfing er a sj tganginn r! Hefiru veri a smala?"

"J," sagi Hjalti svo lgt, a varla heyrist.

"Er slmt veur? - Ertu blautur og hrakinn?"

"J." - Hjalti var farinn a grta.

"Hva er a r, Hjalti minn? Hefir nokkur veri vondur vi ig? - Hva vildiru hinga inn?"

"Ekkert," kjkrai Hjalti.

Hsmirin dr rmtjldin alveg til hliar og reis til hlfs upp rminu. Hn var myndugri en hn hafi veri. Hjalti ori ekki einu sinni a lta hana.

" hefir stai um stund hrna fyrir utan dyrnar, og risvar ertu binn a koma inn fyrir. g hefi veri vakandi og s og heyrt allt til n gegnum rmtjldin. skalt segja mr, hva vildir hinga inn."

Hjalti st sem dauadmdur glfinu og skalf af grti. Hann gat engu ori upp komi.

"Komdu hinga a rmstokknum til mn og segu mr allt eins og er. - a hefir einhver sent ig."

Hjalti agi.

"a l a. Og ttir a leggjast upp hvluna hj mr. Er ekki svo?"

Hjalti agi og grt enn kafar.

"Og hva ttiru a f fyrir viki?"

Hn gekk n svo fast a Hjalta, a hann var a segja henni alla sguna.

Anna hallai sr aftur hgindi, er hn hafi heyrt sguna, beit vrina og agi um stund. Hjalti stalst til a lta hana.

Svo reis hn aftur upp vi olnboga.

"Tndu af r spjarirnar!" mlti hn.

"Nei," kjkrai Hjalti angistarrmi.

"Tndu af r spjarirnar! - g skipa r a."

Hjalti ori ekki anna en hla. Skjlfandi og titrandi af hrslu og grti fr hann a fra sig r leirugum grmunum.

Anna horfi fast hann mean. Vvarnir, sem r ftunum frust, voru rrir og roskair, varla svo sem vnta hefi mtt eftir aldri. Handleggir og ftleggir voru grannir og ppulegir. Og svo skalf allur kroppurinn af kulda og angist, eins og hann byggist vi flengingu. Hvlkt barn!

"Faru r skyrtunni lka."

"Nei." - a var sr rvnting rmnum. N bttist ljs blygunarsemi ofan allar arar hrmungar hans. A standa allsnakinn frammi fyrir kvenmanni var sr svvira.

"J, skalt. g skipa r a!"

Hjalti var a hla.

ar st hann nakinn eins og myndastytta glfinu, grtandi og skjlfandi. Hrundi var rautt undan blautum ftunum. Hann hlt hndunum fyrir andlitinu og sneri sr undan. Vaxtarlagi var fagurt og vvarnir herunum stltir. Allt var ar mitt milli bernsku og roska. Kippir fru um hann allan af ekkanum, og trin hrundu ofan glfi.

Anna svipti ofan af sr snginni n minnstu feimni og fri sig um lei ofar hvluna.

"Komdu upp rmi, - hrna fyrir framan mig," bau hn.

Hjalti hlddi egjandi og grtandi og lagi sig upp hvluna. Anna breiddi ofan hann og hli a honum. San seildist hn yfir hann til silfurbjllu, sem st borinu, og hringdi henni kafa.

Eftir litla stund kom stlka, sem heyrt hafi hringinguna. Hn rak upp str augu, er hn s, hvar Hjalti var, en hn ori ekkert a segja.

"Sktu vinnumennina - alla, - rsmanninn lka," bau Anna. "Segu eim a koma hinga upp undireins."

Stlkan hlddi umyralaust.

N var Hjalti rrri. N fr hann a skilja, hva hsmir hans tlai sr. Hinga til hafi hann alltaf hlfgert bist vi flengingu, ea a minnsta kosti einhverri sneypulegri mefer. N s hann, a a var ekki hann, heldur hinir, sem ttu a f flenginguna, - ea a, sem ekki var betra.

mean reis Anna upp vi olnboga og horfi stugt hann. Hn s, hvernig svipur hans glanai, og n s hn fyrst augun honum. Hn s au milli glitrandi tra, sem enn hngu hvrmunum, - bl, djp og greindarleg barnsaugu, glettnisleg og sakleysisleg.

A ltilli stundu liinni komu vinnumennirnir. eir tku ofan pottlokin sn dyrunum og hlust ar saman hnapp. Enginn eirra kom sr a v a fara lengra. Stlkan, sem hafi stt , st bak vi , iandi af forvitni.

"Komi i nr!" skipai hsmirin.

eir fru sig innar. Strir pollar stu glfinu eftir skna eirra.

"N sji i, hvar Hjalti er," mlti Anna me beiskri glettni. "Og sji i til. Vi erum bi fkldd. Og svo skulu i lka sj, hvernig g fama hann a mr."

Tjldin voru n alveg fr dregin, svo a s yfir alla sngina. Anna hallai sr ofan a Hjalta, lagi ba handleggina um hlsinn honum og kinnina upp a vanga hans og leit san framan vinnumennina. Hn skeytti v ekkert, a hri Hjalta, fi og blautt, strykist um enni henni og bera handleggina. Meira en a var til ess vinnandi a ganga fram af vinnumnnunum.

Og a mislnaist henni ekki. eir stu hggdofa af undrun - og fund, og mltu ekki or fr munni. Aldrei hfu eir s hsmur sna jafnfagra, aldrei jafnrja, hra og glettnislega. Hn var eins og ntsprungin rs. a var sem hefi hn yngst um mrg r.

Hjalti var svo sneyptur undir essum atlotum, a honum l vi grti a nju. Hann ori ekki einu sinni a lta upp.

Anna sleppti tkunum Hjalta, reis upp vi olnboga og horfi hvasst vinnumennina.

"g hefi teki a mr ml Hjalta," mlti hn. "v, sem i hafi lofa honum fyrir raut a fara upp hvluna til mn, skulu i standa mr skil . Og i skulu ekki komast undan v. a geti i reitt ykkur ."

J, a gtu eir reitt sig . Svo kva a nnu heimili hennar, og tt lengra vri fari, a etta gtu eir reitt sig . a var ekkert undanfri svo miki sem hugsanlegt.

Hjalti togai sngina upp a hku, og a skrai honum af hltri, a augun stu enn full af trum.

"Og , rsmaur," hlt Anna fram og horfi hann hrum augum. "Folaldi er eign Hjalta, undireins og a er heiminn bori. a skal ganga undir mmmu sinni, og hn skal eiga gott, svo a hn fi a vel. Svo tek g vi v og el a upp handa Hjalta, og geri a eins og mr lkar. En uppeldiskostnaur ess verur dreginn af kaupinu nu hverju ri. Ertu ngur me etta?"

Rsmaurinn ori ekki anna en jta. En ungur var hann svipinn.

Hsmirin skerpti rddina:

"Snfi i n t tn til orfanna ykkar og skammist i ykkar! Svikulir augnajnar eru i, lyndir og tryggir, sem reyni a gera hsmur ykkar skmm og skapraun, hvenr sem i haldi, a i komist hj gindum fyrir a. N eigi i mr a mta, ef i reyni a hefna ykkar Hjalta."

Vinnumennirnir vrpuu ndinni ungt og lbbuu burt me essa kveju. Bleytan r sporunum eirra rann um allt glfi.

egar eir voru farnir, laut Anna ofan a Hjalta og horfi lengi framan hann. a var sem murleg vikvmni og lengi bld starr rynnu saman svipnum. Svo laut hn alveg ofan a honum og kyssti hann lengi og innilega.

"Liggu n kyrr og sofnau, en g fer ftur. hefir aldrei komi gott rm fyrri. Klddu ig ekki fyrr en g kem me n ft handa r. - skalt ekki smala Struborg framar."



ANNAR TTUR


1. ALDARFAR

a er umbrota- og rald hr landi, egar essi saga gerist. a er um siaskiptin.

Gamla kirkjuvaldi er fjrbrotunum. a nja er reifunum.

Pkarnir, essi teljandi smpe djfulsins, sem ppisku prestarnir og munkarnir vfu um fingur sr og nrruu allar lundir, eru n gengnir eim r greipum og hlaupnir hjrina eins og hundar. Og a eir su smir, megna eir a tvstra henni allar ttir. - Seinna runnu eir saman einn hfudjful, en - a kemur ekki essu mli vi.

Hreinsunareldurinn er alveg kulnaur t. Menn ganga um hann brenndum ftum beint inn himnarki.

Bannfringin er orin mttlaus. N ganga bannfrir menn hindra um allar sveitir, og sr enginn bann eim. Sumir af mestu hfingjum landsins eru bannfrir og gera ekki anna en hlja a v. Enginn firrtist samneyti vi fyrir a. N langar jafnvel fleiri til a vera bannfrir en f a. - N er ori verulega a vari. Allir hlutir geta komist tsku.

Verndardrlingarnir eru farnir a missa mttinn. N er a komi upp, a ekki arf a tra eim fyrir bnum snum framar. Menn geta fari me r beint til gus.

Og a, sem lakast er af llu: Menn eru httir a skrifta fyrir hinum heilgu ferum kirkjunnar, og a er heldra flki, sem ar gengur undan. N vita prestarnir ekkert, hverjir syndga og hverjar syndirnar eru. ar me eru eir sviptir valdinu yfir slum skriftabarnanna og lyklunum a hlium himnarkis kippt r hndum eirra. eir vita , a enn er syndga - og a ekkert smri.

- Skrlfisbrot voru varla me syndum talin. a fr mest eftir v, hver hlut tti. Allir prestar lifu a vsu giftir, a lgum kirkjunnar, en gtu brn me fylgikonum. Frillur mtti ekki kalla r, v a r voru sumar af bestu ttum. Elilegt, a leikmenn leyfu sr etta lka.

Laungetin brn hfingja voru oft jafnmrg eim skilgetnu.

Hart var a vsu gengi eftir v, a fjrmenningar giftust ekki ea aan af skyldari. En tt einhver meiri httar maur tti tvr konur einu, ea einhver meiri httar kona tvo menn, var naumast veri a gera r v rellu. Einn jararskkill til stlsins ea nokkrir dalir lfa biskupsins, a hjlpai. Og a fjrmennings-meinbugirnir kostuu rinn au, oft aleigu strefnara manna, gat a kosta smri eitt, a brir tti sitt barni me hvorri systra sinna. Sektin var undir v komin, hver hlut tti. Biskupar og prestar lgu einir veri vruna.

Leiara var vi a a fst, hve hfingjum var hndin laus. Enn bru menn vopn, og vgaferli voru ekki sjaldgf. Bardagar strum stl voru a vsu farnir a vera fgtir, en skeinur og meiingar, flog ingum og rstur milli strmenna, - etta var allt blma snum.

- egar saga essi byrjar, sat Gissur biskup Einarsson a stli Sklholti. Ekki var a jafnkunnugt ori og n er, hvernig hann var a eirri smd kominn. Hitt su allir, a mtti heita, a engin kristni vri Sklholtsstifti. Gmlu prestarnir voru raun og veru allir afsettir, nema eir vildu flytja hinn nja boskap, sem eir kunnu ekki sjlfir. Flestir eirra kusu heldur a leggja niur embtti sn. Fengust engir til a taka au upp. Bndur og lilttingar voru vgir, ef eir aeins voru bnabkarfrir, - gtu stafa sig fram r Corwini-postillu prentari kirkjunum. Lakast gekk a f almenning til a sna essum ngringum kirkjunnar smilega lotningu.

Klaustrin voru n kngs valdi, og munkar og prestar ttu sr hvergi ruggt athvarf. Sumir munkarnir voru flkingi. Samt ttu essir gmlu latnusnglarar enn allmikil tk hugum manna, og helst voru a eir, sem hldu enn hemilinn flkinu - og skkuu eim gamla.

En norrinu dr upp dimmar blikur. Norlingar voru enn gamla sinum trir, og ar stu menn a vldum, sem ekki gfu Sunnlendingum eftir jfnui og yfirgangi. a dr til strtinda, - strtinda, sem einmitt dundu yfir eim rum, er saga essi gerist.


2. FSTURSONURINN

Anna var yfir rtugt, en Hjalti fimmtn ra.

a, sem til hafi veri stofna af glettni og ertni vi heimaflki, var ori a brennandi st, - slkkvandi eldi.

annig var a t hj essari tt. Hn gekk fram af llum, bi gskanum og alvrunni. Engu var ar stillt mealhfi.

nnu ngi ekki a ganga fram af heimaflki snu eitt skipti, - einn einasta morgun. Hn var a halda v fram. Einhver mefdd hvt til rjsku og ltilsviringar almenningslitinu kni hana, einhver sjlfrisfsn og uppreistargirni.

Hn lt gera Hjalta hvlu svefnloftinu hj sjlfri sr.

Hn lt gera honum g kli, gefa honum a besta r matnum, lt hann lifa og lta eins og hann vildi og vinna a eitt, sem honum sjlfum sndist.

Og hn naut me ngju eirrar undrunar og gremju, sem etta vakti hj heimaflkinu.

Jafnframt var henni Hjalti krari me hverjum deginum, sem lei.

Hn kenndi honum a lesa og skrifa. a kunni enginn heimilinu nema hn sjlf. Hn kenndi honum allt, sem hn kunni, sagi honum allt, sem hn vissi, og dist hjartanlega a v, hve greindur og nmfs hann var.

Hn elskai hann me allri eirri kefarstru, sem hn hafi teki a erfum fr ttmnnum snum. ar var enginn maur veill og hlfvolgur. ar hfu menn hata og elska svo a um munai.

Annars hefi ekki ferill fera hennar veri jafn strverkum strur.

ttin hennar var ekkert smri. Hvergi var ori "rkur" algengara en ar. a blakti yfir allri ttinni eins og gunnfni. a var aalsmerki, sem enginn ttinni hafi gefi sr sjlfur, heldur hafi almenningur fundi a upp. Og a tknai ekki einungis aufi, heldur miklu fremur rklyndi og hfingsskap.

Loftur rki Mruvllum var forfair hennar. orvarur rki, sonur hans, var langafi hennar. lf rka, kona Bjrns rka orleifssonar, var langafasystir hennar. Torfi rki Klofa var nfrndi hennar. Erlendur afi hennar hafi a vsu ekki veri rkur kallaur, og skorti hann ekki f, eftir a hann hafi gengi a eiga Guri orvarsdttur. Fair hennar var ekki heldur rkur kallaur, og var hann ekki blsnauur um eitt skei, er hann hafi veri hirstjri yfir llu slandi og san lgmaur. En fursystir hennar, Hlmfrur gamla Stra-Dal, hafi veri nefnd hin rka, enda fr hn a lgmanninum, brur snum, vi fjlmenni og barist vi hann nean vi tni Hlarenda.

Og Anna vildi helst sjlf vera "rk". Hlmfri hafi hn ekkt best allra vandamanna sinna, og henni vildi hn lkjast. N var hn din fyrir fm rum, og Anna vildi sna llum, a hn hefi teki rklyndi hennar a erfum.

En byrlega hafi ekki blsi fyrir henni framan af. Auknefni "hin rka" urfti ga undirstu verulegum aui, en hann var ekki fyrir hendi.

Fair hennar hafi veri mikill vinur gmundar biskups Plssonar, mean hann enn var prestur Breiablssta, formaur Sklholtssktunni ea bti Viey, - fstbrir hans a kalla mtti. Hann hafi stutt hann og fylgt honum trlega llum hans - stundum vafasmu - deilum og loks stutt a biskupskosningu hans af alefli, - haldi sttmla eirra a snu leyti t ystu sar. Hann hafi ori biskupi samfera, egar hann fr utan til a taka biskupsvgslu; tlai hann a vera hirstjri ru sinni. En hann lst eirri fer. Og egar gmundur biskup kom heim, kom hann me skuldakrfu hann dauan fyrir f, sem hann tti a hafa lna honum erlendis. egar a var greitt a fullu, lt hann presta sna dma fjrmenningsmeinbugi sara hjnabandi essa aldavinar sns, meinbugi, sem enginn hafi nefnt nafn mean hann lifi. gmundur biskup hafi hirstjravald jafnframt biskupsvaldinu, og tji ekki mti honum a mla. ennan htt slsai gusmaurinn undir sig mestallt f fur hennar, og hefi lklega hirt a allt, hefi ekki Hlmfrur fursystir hennar veri. Hn tk a sr fjrhald barna brur sns og lt a ekki fyrir standa, a au hefu barist mean au lifu bi, og hn lt sr ekki fyrir brjsti brenna a etja kappi vi gmund biskup. a var ekki laust, sem hn hlt um.

N var svo komi, a gmundur biskup hafi ekki mikla glei haft af fnu. Hann var utan fluttur allslaus og dinn ar fjarlginni, en allt a f, sem hann hafi kalla sitt, og miki anna, var komi konungs hendur.

Og ekki hafi Hlmfrur, fursystir nnu, vari v illa, sem hn hlt eftir af fnu. Fremur hafi a aukist en minnka hndum hennar. Pli, brur nnu, hafi hn komi til manns, og var hann n orinn "bndi" - a er a segja: sslumaur - Hlarenda, hfubli fur sns, og jafnframt a sjlfsgu hfu ttarinnar. Systur hennar hafi hn gift burtu, og nnu hafi hn fengi Struborg til eignar og bar, egar hn var myndug. Og a var ekki gmlu konunni a kenna, tt Anna vri gift enn . Hn hafi s henni fyrir ngum bilum. Og jafnan hafi hn haft mtur nnu og liti til me henni, mean hennar naut vi.

San Anna fr a ba, hafi henni sjlfri grst allvel f, svo a n tti hn miklu fleiri jarir en Struborg.

En uppteknum htti hafi hn haldi til essa og hafna llum bilum.

Mikillti hennar hafi fari mjg vaxandi san fstra hennar og fursystir d. Hn svarai mikilsvirtum mnnum, sem leituu rahags vi hana, me meiri kulda og hni en ur. a var sem vri henni ekki eins uppsiga vi neitt sem a, er tali var, a sti henni jafnftis og vri henni samboi.

v var almennt tra, a hn mundi aldrei giftast.

Anna Vigfsdttir var kona mealh vexti og fagurlega vaxin. Fr snum var hn eiginlega ekki, en bau hinn besta okka. Hn var helst til lk ferum snum a andlitsfalli til ess a geta kallast fr, en eir voru strgerir og svipmiklir. Holdug var hn nokku, en bjrt yfirlitum, munnfr og nokku varaykk, me htt enni og miklar augnabrr. Augu hafi hn skarpleg og skrleg. Svipurinn var harara lagi, markaur af einbeittum vilja og runginn af sterkum strum. Samt gat ar einnig bi kld hni, beisk glettni ea blleg gamansemi. En sjlfstraust og fullan myndugleika skorti ar aldrei.

Strng hsmir var hn og stri heimili snu me harri hendi. Illa fr fyrir eim, sem risu mti boum hennar ea banni ea fru kringum hana og voru henni trir. ess hefndi hn svo, a menn rak minni til eftir. En eir, sem komu sr vel vi hana, ttu hana jafnan a, og af eim leit hn aldrei, ef nauir rak fyrir eim. Og eir voru fleiri en hinir. ll hjin virtu hana og flest elskuu hana einnig meira en svo, a au vildu gera henni mti. En hvort sem au elskuu hana ea ekki, hfu au beyg af henni og hlddu henni mglunarlaust.

annig hafi hsmirin Struborg veri allt til ess, er hr segir fr. En eftir a hn tk Hjalta a sr, var sem nokku skipti um.

a var sem hefi hn yngst um tu r. a var kominn yfir hana einhver blleiki, einhver ungfreyju-yndisokki, langtum meir en ur hafi veri. Hn var glalegri og glegri vimti vi alla og ekki eins strng vi hjin og hn hafi veri. au ekktu hana varla fyrir smu manneskju. eim lei betur undir stjrn hennar, og heimilisbragurinn var hllegri. a var sem gengi hn vakandi slum draumum og brosti a hugsunum snum. Og stundum var hn, bkonan mikla, me hugann langt burtu fr heimilisstrfunum.

- Hjalti baai sig slskini eirrar nar og velknunar, sem hsmirin hafi honum. Hann bls sundur a vexti og afli, v a n var ekki vi hann dreginn maturinn. Hann gekk langtum betur binn en nokkur annar heimilinu, og hann lk sr allan daginn og kunni sr ekki lti af glei yfir lfinu.

ur var hann orinn hverjum manni fremri v a stkkva stng. N eignaist hann nja stng, miklu betri en hann hafi haft ur, og eftir v, sem hann var rttmeiri og vvastltari, geri hann lengri og fegurri stkk, svo mikil og adanleg, a enginn vissi slks dmi.

En n tk hann einnig a leggja stund fleiri rttir. Hann stkk stangarlaust yfir hest jafnslttu, og hann hljp yfir tvo hesta samsa, ef mish var honum til stunings. Hann hf tvvett tryppi herar sr og bar a hhesti. Hann lagist til sunds hyljunum num og fi a svo, a hann var allra manna best syndur. Og hann var skjtur fti, svo a enginn hestur tk hann, og klettamaur me afbrigum. Allt, sem hann langai til, mtti hann ika, og mest laut a a rttum og lkamsfingum, enda var hann brtt frur og fagurlimaur, sterkur og stltur og ofurhugi hinn mesti. Hann vlai ekki fyrir sr a vaa beint t brimi, egar a var sem trylltast vi sandana fram undan bnum, standa ar fstum ftum, studdur, og lta lduhrnnina og tsogi belja um herarnar sr, og fjllunum kleif hann ar upp og ofan, sem rum tti frt.

Hvar sem hann fr og hva sem hann hafist a, hvldu jafnan augu hsmurinnar honum. t lku bros um andlit hennar, egar hn s hann gera eitthva adunarvert. Oft flnai hn upp, egar hn s hann hafa einhver glfrabrgin fyrir stafni, og ef hann var ekki heima vi binn, var hn jafnan kvandi og hyggjufull um hann. Stundum sendi hn mann fr verki til a skja hann og segja honum a koma heim a bnum. a eina, sem Hjalti hafi af frelsi a segja, var, a hsmir hans mtti aldrei til lengdar af honum sj. Hn var hrdd um, a ofdirfska hans kynni a vera honum a voa.

En heimilisflkinu var etta stra eftirltisbarn hrein og bein plga. Vi taumlaust frelsi var ofmetnaur hans einnig taumlaus. Alla daga gekk hann ijulaus eins og logi yfir akur, og akkarvert var a, egar vinnandi flk mtti hafa fri fyrir honum. En a var ekki v a heilsa. Einkum voru a vinnumennirnir, sem uru fyrir barinu honum. Hann vildi f til a glma vi sig, og ef eir vildu a ekki, flaug hann og strddi eim og storkai allar lundir, ar til eir reiddust og jusu yfir hann skmmum ea fru jafnvel illa me hann. Aldrei sagi hann nnu eftir eim ea kri fyrir henni, og virtu eir hann meira fyrir a. En kmist hn samt a v, a Hjalti hefi veri hart leikinn, var henni jafnan a mta. Miklu sjaldnar uru vinnukonurnar fyrir reitni hans. Hvort sem a var af umhyggju fyrir eim ea honum, ea hvoru tveggja, oldi hsmirin aldrei, a hann geri sr dlt vi r.

Hjalti s a vel, a hann var illa liinn heimilinu, bi meal kvenna og karla. Hann vissi vel, a fund r ar miklu. Hann vissi vel, a etta flk, sem vann baki brotnu fr morgni til kvlds, gat ekki unna honum ess a leika sr og ganga ijulaus. Hann heyri a tala um, a dlti honum hefi blinda svo hsmurina, a hn si hvorki, hva smi hennar vri n honum fyrir bestu. Hann eldist upp til a vera landeya og gott ef ekki landhlaupari og knyttamaur. Hva mundi r honum vera, egar hann nyti ekki nnu a lengur?

essi ummli og nnur v um lk srnuu Hjalta, og hefndi hann eirra harlega. aldrei me v a bera au til hsmur sinnar, heldur me ertni og glettni, sem margsinnis gekk r gu hfi og illt tti a hafa btalausa.

annig liu dagarnir, vikurnar og mnuirnir fyrir Hjalta rslafullum skuleik, taumlausri glei og hflausri nautn lfsins og skunnar, ar til einn dag, a ofurlti atvik kom fyrir.

a var sumari eftir a hann hafi rata essa miklu hamingju.

urrkasamt var a sumar, og gekk illa a hira heyin. En svo kom einn af essum yndislegu dgum, sem eru svo sjaldgfir og drmtir Suurlandi. Noranklan okai essari eilfu plgu, skjakafinu, ofurlti suur hafi, svo a jklarnir stu bjartir blrri heirkjunni og sjrinn fyrir sndunum blikai eins og spegill.

a var urrkur, - langrur, drmtur urrkur. Fjllin og lglendi ljmuu af glei yfir slskininu.

Allir, sem vettlingi gtu valdi, voru nnum kafnir vi a hira tuna tninu Struborg, sem bin var a hrekjast allt of lengi, allir - nema Hjalti.

Hann snerti ekki nokkru viki fremur ennan dag en ara. Enginn nefndi heldur vi hann a hjlpa til. Hsmirin var ein inni bnum og matreiddi sjlf handa verkaflkinu, svo a enga af vinnukonunum yrfti a tefja fr vinnunni. Allir stu lursveittir, fklddir, og hmuust vi heyi bakandi slskininu, en Hjalti hentist kringum flki stng sinni. Tni var harlent, og n var a svo urrt og svo rmt v, eftir v sem heyi var teki saman, a aldrei var a betur falli fyrir ennan leik. Hjalti geri adanleg stkk og gaut augunum jafnt og tt til flksins, hvort enginn hrsai sr.

En flki var um anna a hugsa. a s a vsu til hans, en enginn skipti sr af honum. v gramdist a sj ennan stra slna hoppa og skoppa ijulausan, er svo miki l hverju mannslii. a gaut til hans illum augum kyrrey og hafi or essu sn milli, en hann yrti enginn maur.

Hjalti s, hva a hugsai. essi illu augnatillit kitluu hann eins og spjtsoddar, og skap hans reis til mtra og beiskrar glettni. Hann langai til a hefna sn, v a honum fannst flki gera sr rangt til me v a vilja ekki lta sig njta eirrar adunar, sem hann tti skili.

Hann fr a stra flkinu me v a gera v mislegt til ills og tefja fyrir v. Hann stkk beint ofan sturnar, sem stu bundnar reipunum, nsaxaar upp, og dreifi eim t um allt. Hann fr eins og hvirfilvindur um flekkina, sem veri var a raka saman, og dreifi eim aftur. Hann henti sr ofan hrfuhausana hndunum vinnukonunum og skildi ar engan tind eftir brotinn, og hann ramflkti reipin fyrir vinnumnnunum.

Allir umbru honum etta me gn og olinmi, hsmurinnar vegna, - allir, nema rsmaurinn. Hann gat ekki stillt sig.

"Ngir r ekki, landeyan n," mlti hann, "a lifa eins og snkjudr v braui, sem etta flk rlar fyrir me srum sveita, nema gerir r a a leik a tefja fyrir v og gera v margfalda fyrirhfn?"

Hjalti ronai, en svarai engu. Hann hvarflai t yfir tni og kom ekki aftur br.

Fyrst var hann sneyptur og fann, a etta var satt, en svo srnai honum vi rsmanninn og langai til a gera honum einhverja ltils httar glennu.

egar hann nlgaist flki aftur, gekk maur sta til heygarsins me grarstran tubagga hhesti snum. Hjalti ttist kenna ar rsmanninn. Hljp hann rsklega til, hf sig htt loft upp stnginni og kom niur heybaggann.

Maurinn, sem undir bagganum var, missti jafnvgi og steyptist fram og bagginn hann ofan.

Lengi l hann og braust um me baggann ofan hfinu, ur en hann fkk velt honum af sr. Hjalti st mean og hl a honum.

En egar maurinn var laus undan bagganum og reis upp, s Hjalti, a a var ekki rsmaurinn, heldur einn af landsetum hsmurinnar, sem Eyvindur ht. Hann var ar vinnu um daginn. a var gamall maur, str vexti, hgur og hversdagsgfur, en ungur brnina og illur, ef hann reiddist.

"Bddu vi, Hjalti minn!" mlti hann blr og rtinn framan, og rddin skalf af reii. "Seinna koma sumir dagar, en koma . Hamingjan hossar r htt nna, en svo verur ekki alltaf. Einhvern tma leggur gu hnd sna ig. kanntu a minnast ess, hva a er a sra gamlan mann."

Meira fkk hann ekki sagt a sinni, v a hann fkk hstahviu og hstai upp bli.

Hjalti st hggdofa og ralaus. essum manni hafi hann ekkert illt vilja gera. Hann fri sig hgt nr honum og langai til a bija hann fyrirgefningar.

"Faru blvaur!" pti Eyvindur gamli af mikilli reii og steytti a honum hnefann. v kom nnur blgusan fram r honum.

Hann hneig niur, og flki yrptist kringum hann til a vita, hva um vri a vera, og hjlpa honum. Enginn yrti Hjalta, en augnatillitin, sem honum voru send, sgu ll eitt og hi sama: lnsgreyi itt! Gu hjlpi r! ar hefiru ori manni a bana. - a var vi ru eins a bast.

Hjalti fleygi fr sr stnginni, gekk rakleitt heim binn og sagi hsmur sinni grtandi fr v, hvernig komi vri.

Hn strauk bltt um vanga hans, eins og g mir, og mlti:

"etta er bending til n fr gui um a fara gtilega. Taktu r hana til hugunar. Hamingjan er svo fallvlt."

essi hgvru or fengu meira Hjalta en a hn hefi reki honum utan undir.

" hefir gott hjarta, vinur minn," btti hn vi. "Mundu eftir a gera t llum mnnum gott, hvenr sem r veitist tkifri til ess. vegnar r vel, hva sem kann a mta. Og eignastu fleiri vini en veist af sjlfur - og betri vini."

Aldrei hafi hann heyrt hana tala jafnbllega.

Anna lt bera Eyvind inn bastofu og sendi heim til hans til a segja tindin og a me, a hn skyldi hjkra honum og sj um hann, mean hann yrfti a liggja.

Fair nnu hafi veri talinn afbragslknir, og flk tri v fastlega, a hn vri a lka.

Eyvindur hresstist furu fljtt, en urfti a liggja lengi. Hann kenndi verkjar fyrir brjstinu, og vi og vi hstai hann upp bldrefjum.

En allan ann tma, sem hann l, vk Hjalti varla fr hvlu hans. Hann stundai hann me einstakri al og nkvmni og vildi aldrei af honum lta.

Og hann ba hann margsinnis og hjartanlega a fyrirgefa sr.

Gamli maurinn geri a me trin augunum og ba gu ess a lta ekki bnir snar hrna honum. En hann var hrddur um, a r bnir yru ekki heyrar nema a nokkru leyti. Forlg Hjalta vru egar skr hrri stum. sagi honum svo hugur um, a ekki mundi Hjalti vera llum heillum horfinn.

Margir blvirisdagar komu mean Eyvindur l, en Hjalti sinnti eim ekkert. Hann kaus heldur a vera inni honum til skemmtunar. a var sem hann efaist enn um a, a hann vri binn a f fyrirgefningu hans a fullu.

Hann skrafai vi hann um alla heima og geima. En mean skar hann t trafskjulok handa hsmur sinni.

v var rsahringur me hvssum yrnum.

En innan hringnum var kringlttur reitur. ar var mynd af riddara, sem hleypti fram harastkki. En slanga reis upp af jrunni og vafi sig um fturna hestinum, svo a hann hlaut a steypast.


3. HALLUR GRMUNKUR

Eitt kvld orra sat Anna einsmul svefnlofti snu.

Hn sat ar oft einsmul um r mundir, og enginn vissi, hva hn hafist a. Hn bannai stlkunum a koma til sn, nema hn kallai r. Enginn mtti ganga ar t og inn, nema Hjalti. Hann urfti aldrei leyfis a spyrja.

etta kvld var hann ekki vi. Anna sat einsmul og saumai - einhverjar undur litlar og undarlega sninar flkur. Hn var besta skapi og sbrosandi yfir saumunum.

var hurinni hrundi hranalega upp, og maur kom inn lofti boinn.

"Friur s me r!" sagi maurinn og hf hendurnar til hlfs, eins og til blessunar.

a var sem kaldan gust legi af kvejunni.

Anna fleygi saumunum upp hvluna og tk kvejunni glalega.

"Pater Hallur!" mlti hn. "Hvaan ber ig a?"

Maurinn st egjandi og stari hana hvssum, myrkum augum.

Hallur var flkkumunkur af Grmunkareglu, sem hann hafi gengi Danmrku. Mean klaustrin stu, mtti hann jafnan leita ar athvarfs. N var foki au skjlin. N lifi hann eirri tr, a hann vri skriftafair msum heldri heimilum, sem enn hldu vi gamla siinn, og fyrir a fkk hann mat. N vissi hann ofurvel, a ppiska hans var fyrirboin, og fr hann v hlfgert huldu hfi.

Hann var dkkgrrri munkakpu r grfu vamli. Hettan kpunni var einasta hfufat hans, og hana hafi hann lti falla niur baki, um lei og hann kom inn r dyrunum. Hfui var nauraka a ofan, en t r vngunum st strtt h, eins og svnsbroddar. Kpan var reyr saman um mitti me ullarbandsreipi. Vi a hkk rtt svipa, me hara hnta llum endunum. Hana notai hann til hirtingar sjlfan sig. Bnaband var um hlsinn, og hkk vi a kross me Kristsmynd. Berir voru fturnir sknum og blrauir af kulda. Eins voru hendurnar.

"g er minnstur minni brranna,"

(Fratres minores (=minni brurnir) var kennior grmunka.)

mlti Hallur. "En g flyt enn erindi gus og hins heilaga Franciskusar. Geri irun, v a gus rki er nlgt! etta eru hinir sustu og verstu tmar."

"Helduru a?" mlti Anna glettnislega.

a var sem logai upp munkinum. Hann st me opinn munninn, sem bi var str og frur, og eldbl sl flar, magrar kinnarnar.

"Guningurinn Sklholti -!" mlti hann. "Veistu, hva hann hefir gert? Hann hefir rii Kallaarnes sjlfa kyndilmessu og rifi niur krossinn heilaga, sem gu hafi gefi mtt til a gera kraftaverk sjkum og srum. Heilagan dm hefir hann dirfst a snerta me snum saurugu hndum. Vei, vei! Blvun gus er yfir honum!"

"Sei-sei! Vertu ekki svona stur, heilagi pater. Engar formlingar inni hj mr a minnsta kosti."

Munkurinn sefaist gn vi etta.

", g vildi, a gu hefi gert mig a biskupi! g skyldi hafa bannfrt , bannfrt , alla saman, essa guninga, - bannfrt alla saman, konunginn lka. Bannfrt , anga til jrin hefi opna sig og gleypt lifandi!"

Anna horfi stugt hann me glegri kmni.

"Skelfing liggur illa r dag, pater," mlti hn.

"Hiririnn er sleginn og hjrin tvstru," mlti munkurinn me "heilagri" gremju. "Helgidmar eru saurgair og helgir menn svvirtir. Klaustrin eru lg undir kng, og gus flk hrekst vegalaust hjarninu, eigandi hvergi hfi snu a a halla."

"a er satt. i eru illa staddir nna, vesalings munkarnir. Viltu n ekki vera hj mr vetur, pater, og kemba ull?"

Munkurinn lt sem hann heyri ekki etta. Hann kreppti hnefana og hf til himna um lei og hann mlti:

"En gu reisir aftur vi rki sitt! etta er aeins reynslutmi. Heilagir kerbar koma me logasver og sveifla eim yfir fylkingum fjandmannanna. Enn eru margir gui trir. - Og enn lifir Jn biskup Arason Hlum."

Munkurinn st um stund og horfi til himins, eins og spmannleg andagift vri yfir honum. Svo lt hann fallast kn vi kistil, sem st frammi undir dyrunum, og ba htt fyrir munni sr me hlfsyngjandi rmi:

"Maria, regina, mater misericordiae, virgo prudentissima! Ora pro nobis!"

(Mara, drottning, mir miskunnseminnar, jmfrin alvsa, bi fyrir oss.)

" ert svangur og yrstur, pater, ert kaldur og reyttur. Settu ig n inn til piltanna og lttu r hlna. Mat skaltu f ngan."

Munkurinn ansai engu, en tautai eitthva fyrir munni sr.

"Ea kannske viljir heldur setjast inn til stlknanna? g skal bija r a vera gar vi ig og misbja engu heilagleik num."

Anna vissi a vel, a ekkert kom Halli verr a heyra nefnt nafn en kvenmann.

Munkurinn lt enn sem hann heyri ekki.

En hann st ftur og augu hans brunnu enn draugslegar en ur.

" hefir ekki skrifta langalengi," sagi hann fast og dimmt.

"Ertu viss um a?" sagi Anna og hl vi.

" hefir ekki skrifta, - ekki fyrir mr, sem er hinn eini sanni jnn gus. S fyrirgefning syndanna, sem kannt a hafa fengi hj villutrarmnnum, er einskis viri."

"Svo? Helduru a?"

Anna hl enn, en svipur hennar var nokku farinn a harna.

"Hva er a, sem liggur borinu hj r?"

Munkurinn benti samanvafinn skinnstranga. vengir voru dregnir gegnum hann, og hngu eim nokkur vaxinnsigli.

"a er jarakaupabrf," mlti Anna.

"Ha-ha! kaupir jarir og safnar a r aui. En kaupir ekki slu na fr hreinsunareldinum me jarakaupum. Hva varstu a sauma, egar g kom inn?"

"M g ekki sauma hva sem g vil?" mlti Anna, og ertnin skein t r henni.

" fleygir v upp rm, egar g kom. g tti ekki a f a sj a. - Skriftau fyrir mr!"

Anna st ftur. a var gski og glettni svip hennar, en hfingleg alvara og mikillti bak vi.

"Finnst r nokkur rf , a g skrifti?" mlti hn.

Hn lt kpuna falla fr sr a framan, og skldi henni ekkert nema kyrtillinn.

Belti ni ekki nndar nrri utan um hana.

"Omnes santci monachi et eremitae!"

(Allir heilagir munkar og einbar.)

sagi munkurinn og krossai sig.

Anna st kyrr og hafi skemmtun af v ofboi, sem kom munkinn.

"Sparau latnuna," mlti hn hljandi. "Segu heldur eitthva, sem g skil."

Munkurinn st lengi orlaus. Loks stundi hann upp:

"Einnig ert fallin! - Einnig hefir brugist mr."

"Svo-o?"

Munkurinn brndi rddina.

"Hver er a, sem hefir leitt til syndar? - Hver er a, sem falli hefir me r?"

"Maurinn minn!" mlti Anna me mestu hgvr. "Maurinn minn, sem g hefi vali mr sjlf. Rmi arna er rmi hans."

Munkurinn st steinhissa. Ara eins skammfeilni hafi hann aldrei vita.

En Anna hlt fram:

"Hvernig vi erum gift, - ja, um a tla g a kljst vi vandamenn mna snum tma. a kemur ekki r vi, pater. tt a leggja blessun na yfir okkur. Hn er g, - a sem hn nr."

"Aldrei, aldrei! - syndarinnar ambtt, sem lifir holdsins girndum og fsnum! - Ekki er fura, a hafir hlira r hj v a skrifta!"

Meiri alvara var farin a frast svip nnu.

"Einn maur og ein kona, - a eru gus lg," mlti hn. "au hefi g ekki broti. - Lttu , hrna er Nja testamenti, - prenta. g hefi lesi a allt spjaldanna milli. ar stendur ekki eitt or um a, a gui s nunnulfi knanlegt. Um etta hafi i aga, latnumunkarnir, ea ekki vita a. Pll postuli hvetur okkur konurnar meira a segja til a giftast og elska mennina okkar."

Munkurinn sortnai framan upp mija krnu.

"Trarvillu-drs!" hrpai hann. " ert einnig farin a lesa bkurnar, sem guningarnir Sklholti gefa t. - Og arna er fyrsti vxturinn."

Hann benti framan hana. Anna hl storkunarhltur.

"Daurkvendi!" pti hann. "Blvun gus er yfir r! Himinninn er r lokaur, hreinsunareldurinn er r slkktur. Ekkert stendur r opi nema helvti!"

Anna greip klfskinnsstrangann af borinu og gaf munkinum utan undir me honum, - fyrst hgra megin, svo vinstra megin, svo aftur hgra og vinstra megin. Hr innsiglin dnsuu um vangana honum.

"Snertu mig ekki! Snertu mig ekki!" pti munkurinn yfirkominn af reii og srsauka. "Snertu mig ekki! ert hrein!"

En Anna lt hggin dynja honum, ar til hann fli r loftinu.

- - Daginn eftir lt Anna sla sr hest og rei glrum sum upp a Hrtafelli. Hallur grmunkur hafi ar hsaskjl um essar mundir.

Hn fr ekki af baki, en kallai munkinn t til sn.

"a er best eigir lina, sem g lamdi ig me grkveldi," mlti hn. "Vertu skriftafair minn framvegis, ef vilt. Hr er ekki um marga a velja. En ef okkur kemur illa saman, veistu, hva fr."

San henti hn hann klfskinnsstranga me innsiglum og rei sta.

Munkurinn var heldur glaur, egar hann rakti sundur strangann. a var gjafabrf fyrir sex hundruum jr.



RIJI TTUR


1. FRIUR OG GLEI

rum saman hafi sland allt skolfi af hrolli og kva. rum saman hafi friur og lf geisa um land allt. Aldrei hafi veri jafnstyrjaldasamt san Sturlungald.

Og allt hafi enda me skelfingu.

Mestu og bestu menn landsins, Jn biskup Arason og synir hans, voru lagir hggstokkinn Sklholti. Danskir leigudtar stu vopnair alingi ri eftir og skipuu mlum manna.

Flki kvei grimmd og grlyndi konungsvaldsins, og a engan veginn a stulausu. En var anna, sem margir kviu enn meira. a var stjrnleysi og agaleysi landinu.

a var fullur fjandskapur milli Norlendinga og Sunnlendinga, og a hinu leytinu var fullur fjandskapur milli pfatrarmanna og Ltherstrarmanna. Leynistraumar haturs og hefnigirni lddust um allt jlfi. Enginn vissi, hvenr eir kynnu a brjtast upp yfirbori og lita landi bli.

Suur nesjum voru orin mikil tindi. Norlenskir vermenn hfu fari a umbosmanni konungsvaldsins og drepi hann.

Fleiri vg voru unnin, og ll stefndu au a v a hefna Jns biskups og sona hans.

Sunnanlands var flk gripi af tta og skelfingu. a var sagt og v tra, a norlenskir flugumenn vru dreifir um allt Suurland og stu um hvern mann, sem veri hefi skum vi Jn biskup ea rum vi aftku hans. Enginn vissi, hvar eir voru. Enginn vissi, hvar nsta vgi yri unni.

Sgur gengu um a, a grunsamir menn, sem enginn vissi nein deili , hefu veri sveimi kringum Hlarenda, ar sem Pll Vigfsson sslumaur, brir nnu, bj. Hann hafi veri einn af skustu andstingum Jns biskups, og margir hldu, a Jn biskup hefi tt vi hann, er hann talai hilega um hlfan annan kotungsson; hann hefi veri heili kotungssonurinn, en Dai i Snksdal s hlfi. Og hann hafi veri kvaddur til ra Sklholt, er eir fegar stu ar haldi. A rum hans hefi ekki veri fylgt, vissu Norlendingar auvita ekkert um. Ekki var v stulaust a halda, a um hann vri seti, ekki sur en ara. Og sslumaur var mjg var um sig.

Hvort sem essi umst hefir veri myndun ein ea ekki, var hn honum hi mesta hyggjuefni og geri hann lengi sinnulausan um margt a, sem honum bar a hafa auga .

- En allar essar ldur harma og hrellinga brotnuu fyrir b utan Struborg. ar bj friur og glei, - friur og glei starinnar.

Tv yndisleg sveinbrn prddu og glddu heimili. Annar sveinninn var farinn a ganga. Hinn var enn reifum.

Samb eirra Hjalta og nnu var fyrir lngu htt a hneyksla nokkurn mann heimilinu.

Allir skildu a vel, a Anna gat ekki fengi samykki Pls brur sns til a giftast pilti eins og Hjalta, - svo langt fyrir nean hana a aui og ttgfgi. Henni kom ekki til hugar a leita slks samykkis. En n ess gat hn ekki fengi nokkurn prest landinu til ess a gefa sig og Hjalta saman hjnaband. Slkt hjnaband var lglegt, og eins gott a vera alveg n ess.

En djarflegt var tiltki hennar, a jtuu allir, og henni einni lkt. Ekki var heldur veri a fara me etta neina launkofa.

Heimilislfi hafi strbatna. Hsmirin var sgl og ng og g vi alla. Hjin og landsetarnir virtu hana og elskuu miklu meira en ur.

stin geri hana glaa og sla, og san brnin fddust, var sfellt slskin og yndi kringum hana.

Hjalti var lka orinn allur annar maur.

Hann hafi vaxi og roskast svo fljtt, a nrri v stti undrum. Hann var enn ekki nema um tvtugt, en samt leit t fyrir, a hann hefi n fullum lkamsroska. Og dagfari var hann roskaur langt yfir aldur fram.

N voru eir dagar lngu linir, a hann hefi yndi af a storka heimilisflkinu ea hreykja sr af dlti hsmurinnar. N var hann ljs heimilinu. Hann hlt a vsu vi rttum snum, en lagi jafnframt stund arar njar.

Hann var orinn manna best skrifandi og skrifai upp gamlar bkur, sumar klfskinn, eins og gert hafi veri gamla daga, en sumar pappr, sem n var um a ryja sr til rms. Hann dr upphafsstafi framan kaptula handritanna me frbrum smekk og hugvitssemi, og allur frgangur handritum hans var hinn prilegasti.

Flestar essar bkur voru hetjusgur fornaldarinnar. r uru honum s heimur, sem hugur hans reikai langoftast . ar fann hann menn, sem hann feginn vildi lkjast. Og ar fann hann konur, sem nnu svipai miki til, - konur, sem elskuu fram dauann, konur, sem rktu eins og drottningar, konur, sem ekki ltu hlut sinn fyrir neinum.

Jafnframt lagi hann stund hagleik. Anna lt gera honum smahs vi binn, ar sem hann gat stunda smar, egar honum sndist. ar smai hann marga fagra og fsna gripi, bi fyrir hennar b og annarra. Bi Struborg smyngdist upp hndunum honum.

En margsinnis tk hann krustu smisgripina sna inn me sr kvldin og sat me svefnlofti nnu.

v a skurarhagleikurinn var a, sem hann langai mest til a ika, og eirri hagleiksgrein tk hann brtt llum rum fram.

Hann var t glaur og gur, einlgur og hyggjulaus, - hreinn og hlr, eins og vorhiminn. Hann elskai nnu og elskai brnin af llu hjarta snu, og fyrir hana og au vildi hann allt vinna. Og hann treysti nnu og varpai llum hyggjum snum hana.

Anna var lka sl st sinni, en hn var ekki eins sl. Hn gleymdi sr ekki slunni sama htt og Hjalti. t st bak vi glei hennar eitthva kalt og hart, eitthva gnandi og glottandi, sem stari hana. a var hugsunin um brurinn. Einhvern tma yri hn a standa fyrir mli snu vi hann. Fresta gti v ori, en ekki hj v komist.

Slkum hyggjum vildi hn ekki hlaa Hjalta, mean hj v yri komist.

- Eitt kvld sat Hjalti svefnloftinu hj henni og skar t rmfjl r harri og valinni raueik.

Brnin svfu bi, en Anna sat enn undir yngra barninu.

"Lofau mr a sj, hvernig r gengur," mlti Anna. "Ertu kominn langt?"

Hjalti fri sig me fjlina til hennar og settist ar kistil.

"Mr gengur skp seint," sagi hann.

"Kru ig ekkert um a flta r. a er mest um vert, a verki veri fallegt."

"J, a er satt. g er lka alltaf a hugsa um etta dag og ntt og velta v fyrir mr, hvernig a eigi a vera."

"Og hvernig hefiru hugsa r a?"

"a er svo skammt veg komi enn , a g er hrddur um, a g geti ekki gert r a skiljanlegt."

"Reyndu."

"Me bum brnunum eiga a liggja strengir me bandaletri. En g veit ekkert, hva g a setja . a vera a vera einhver falleg vers. verur a hjlpa mr til a velja au."

Anna brosti.

" verur a yrkja au sjlfur."

Hjalti leit hana strum augum.

"a get g ekki. g hefi aldrei reynt a yrkja."

"Reyndu a. g tri v illa, a augun n fgru su ekki skldaugu. Og mr tti helmingi vnna um fjlina, ef versin henni vru eftir sjlfan ig. Og geturu lka haft au mtulega lng."

Hjalti ronai ofurlti:

"g sker kringum bndin og lt au svo ba fyrst um sinn."

"J, geru a."

"Svo vera rr reitir me rsasveigum umhverfis. mireitnum verur Mara me barni. Sko, hann er a eina, sem dlti lag er komi hj mr."

"J, a ekkist vel. g er Mara, og barni er Mangi litli."

"Nei, Anna," mlti Hjalti og blronai.

Anna tk um hfu hans og hallai v upp a sr og barninu.

"Vertu ekki feiminn, elskan mn. Mrg hundru Marumyndir eru til, og engin eirra lkist annarri. a er ekki von, v a hver eirra um sig lkist eirri stlku, sem listamaurinn hefir haft huga, egar hann geri myndina. Og g veit, a engin stlka er num huga, nema g. a snir lka myndin."

Hjalti var rrri vi etta, eins og barn, sem eitthvert leyndarml hefir komist upp fyrir, en fr bluatlot stainn fyrir vturnar ea hlturinn, sem a tti von .

"Haltu fram, vinur minn. Hva a vera hinum reitunum?"

" reitinn vinstra megin hafi g hugsa mr a setja eirorminn, sem hengdur var upp eyimrkinni."

"a lkar mr vel. Eirormurinn er tkn vonarinnar, tkn fyrirheitisins. "Konunnar si skal sundurmola hggormsins hfu." Svoleiis minnir mig fyrirheiti hlji. En konunnar hlutdeild lfinu og arfur hennar til nstu kynslar er krleikurinn. Og a er krleikurinn, sem endanum sundurmolar hggormsins hfu. - En hva a vera rija reitnum?"

"g veit a ekki enn ."

"M g n ekki kjsa mr mynd rija reitinn?"

"J, elskan mn. Kjstu r mynd."

"g ks mr Smeon musterinu, ar sem hann heldur Jesbarninu og Mara stendur hj honum."

"Hvers vegna kstu a?"

"Hann segir vi Maru: Sver mun sl na gegnum rengjast."

au gnuu bi. Anna horfi sofandi barni fangi snu, og trin komu fram augun henni. Svo btti hn vi:

"Krleikurinn sigrar ekki heiminn, nema brjsti v, sem hann l, bli til lfis."

Hjalti lagi fr sr fjlina, kraup niur vi hli nnu og famai hana a sr.

"a gengur eitthva a r, elskan mn!"

Anna tk vel blu hans og svarai glalega:

"Nei, a gengur ekkert a mr. Vi lifum glei og frii, - kannske helst til mikilli glei og miklum frii. En seinna koma stormarnir og harvirin. g er sterk og hraust; g er fr um a ola dlti. Og g sleppi r ekki, v a g elska ig svo heitt."


2. HEIMSKN BRURINS

Auvita hafi a borist Pli sslumanni Hlarenda til eyrna, hva gerist Struborg.

Hann gaf sig lti a frttinni fyrstu. etta ml var ekki hskalegt. Um r mundir var anna, sem hafi teki hug hans miklu fastari tkum. a var umst Norlendinga.

Hann gat vel unnt systur sinni ess a smakka ofurlti essum forbonu eplum. Hann treysti v, a hn hefi vit fyrir sr.

a var engin dmalaus nlunda eirri ld og ar undan, a giftar stlkur af rkum og mikilsvirtum ttum ttu brn, stundum heima furgari. a var breitt yfir a, eftir v sem hgt var. Brnin voru send langar leiir burtu og alin ar upp, ea vinnukonan ltin leggjast sng og kallast mirin. Barnsfurnum var skka eitthva t landshorn. Svo fyrntist yfir etta, og hinar rku heimastur voru giftar burtu sem "hreinar meyjar".

Fall nnu sakai ekki miki. Mest var um a vert, a v vri haldi strmennastl. Ef hn vri eftir sem ur tgengileg til gjafors meal eirra manna, sem hann vildi kjsa sr a mgum, var henni essi synd vel fyrirgefandi.

En Anna hlt ekki fallinu strmennastl. Hn sendi ekki barni fr sr og ekki barnsfurinn heldur. Hn l barni upp sjlf og bj me barnsfurnum. a var dmalaust hneyksli meal flks af hennar tagi.

Og egar brnin voru orin tv og fari a hvsla um, a a rija kynni a vera leiinni, ttist sslumaurinn Hlarenda ekki geta seti hj lengur.

Hann var a tala alvarlega yfir hfamtunum systur sinni.

- - Anna hlt njsnum fyrir um ferir hans og var vel vi komu hans bin.

Hn faldi Hjalta brimhelli niur vi sjinn. Henni fannst tplega a httandi a hafa hann bnum.

Sjlf bj hn sig besta skarti snu og bar miki kvensilfur. Brnin voru einnig prilega bin.

svefnlofti hennar tluust au systkinin vi, en sveinar sslumanns biu sklanum.

Sslumaur var styggur mli og ungbrnn. Anna var gl og brosandi og fitlai vi agnus dei, sem hn bar silfurfesti um hlsinn. Svipur hennar bar vott um kalda ver og einbeittan vilja, en leyndi v ekki, a hn var dlti rleg.

"Hver essi brn?" spuri sslumaurinn ttalega.

"g au."

Svari var svo hgvrt og svfi, a sslumanni hnykkti vi. "Og hver er fair eirra?"

"Hann heitir Hjalti."

"a er svo. Og hann vst lka - - -?" Hann hikai og agnai.

"J, - hva helduru? g girnist engin mannaskipti."

Sslumaur hvessti hana augun.

"Og skammast n ekki!"

"Fyrir hva? - Fyrir brnin? au eru falleg og yndisleg. g get ekki ska mr efnilegri barna."

"Veistu, hva etta er kalla mli heivirra manna?"

Anna hl kuldalega. Svo opnai hn dyrnar og kallai vinnukonu til a taka vi brnunum. Hn vildi ekki lta au heyra meira af essu samtali, jafnvel a au skildu ekkert v. Enginn vissi, hver or kynnu a falla, og illt , a au fllu yfir hfum saklausra barna.

"a er kallaur frillulifnaur," mlti sslumaurinn harlega.

Anna rtti r sr og strauk hri fr gagnaugunum. Hn var holdug, en fl andliti og svo svipmikil og skruleg, a brur hennar st geigur af henni.

"g veit, hva i karlmenn eru vanir a kalla a. i gangi ekki strangt reikning vi sjlfa ykkur, a i eigi feina krakka undan hjnabandinu, - og svo feina hrdmi eftir a. Vi, vesalings konurnar, erum grttar fyrir smu syndirnar, sem i stri ykkur af. - g vri gift Hjalta fyrir lngu, ef g vri sjlfr a giftingu minni."

"Svo -?"

"J. Heivir kona giftist eim manni einum, sem hn elskar. Fi hn ekki a giftast honum, tekur hn hann fam sr, hva sem hver segir, og sleppir honum ekki. Hitt eru skkjurnar, sem lta selja sig - fyrir au og metor, ea fyrir hagsmuni ttingja sinna."

Sslumaurinn horfi hana um stund. Svo mlti hann, og rddin titrai af ungri sorg:

"Hvers vegna geriru etta, Anna?"

Anna sefaist nokku vi etta og leit niur fyrir sig.

"Hvers vegna mtti g ekki gera a? Hvers vegna m g ekki lifa samkvmt mnum eigin tilfinningum og tilhneigingum? Hvers vegna urfum vi, systurnar, a vera har vilja ykkar, brra okkar, llum greinum?" -

" varst laukur ttarinnar, Anna. Mr tti vnna um ig en hinar systurnar. g hlt vrir mest manneskjan af okkur llum, systkinunum. Hvers vegna hefiru gert etta?"

"Mig langai til a giftast. a er bo elisins."

"r buust ngir bilar, - efnair menn af gum ttum. gast vali um bestu bila landsins."

"Mr buust ngir bilar," mlti Anna og leit hvasst hann. "En hvernig voru eir bilar? eir voru rkir; a er hverju ori sannara. eir gtu lagt til bsins tvo rijunga mti mr, og sumir miklu meira. eir voru af essum svoklluu gu ttum, sumir meira a segja frndur mnir. En hvernig voru eir a ru leyti? Enginn eirra var spilltur maur. Enginn eirra hafi neitt a bja mr, sem hann hafi ekki gefi mrgum rum stlkum ur. Enginn eirra tti bluor til a hvsla eyra mr, sem hann hafi ekki ur eytt eyra annarri stlku, kannske einhverri stugri eldabusku. essa slitnu og mu skrautgripi tti g a hira!"

" hafir skyldur gagnvart tt inni. varst skyldug til a hefja sma hennar, vald hennar og vegsemd me giftingunni og halda vi aui hennar...."

"a er a segja, v sem eftir var af honum," greip Anna fram og hl vi. - "arna kom a, sem g bei eftir a f a heyra! g tti a lta versla mr burt fyrir silfur og gull og nokkur hundru jrum! g tti a styrkja vald itt og afl alingi, me v a tvega r einn mg! g tti me mgsemdinni a styrkja ig, brur minn, sslumanninn Hlarenda, svo a gtir v ruggari dregi undir ig f me rttu og rngu, fari me rnum, vgaferlum, jafnvel ningsverkum, eins og feur okkar hafa gert marga lii - ha-ha-ha-ha-h! Vegleg staa a vera systir sslumannsins Hlarenda!"

Pll var dkkur framan af reii, en stillti sig.

"Lttu feur okkar liggja svvirta grfum snum."

"g hefi einur a segja satt um feur mna."

"eir mundu bylta sr grfum snum, ef eir vissu um frillulifna inn."

"Ltum bylta sr! eir sj ekki nema a, a einn kvenmaur ttinni hefir dug til a drgja syndir eirra sjlfra. - En vkjum aftur a mgunum, sem g tti a afla r. Hvernig hefi fari, hefi g teki einhverjum af essum fagurbnu, hlftlifuu rflum, sem r knaist a senda heim til mn me bnor? ekkir skapi mitt, Pll...."

"Hann hefi tami ig."

"Nei, Pll. Til ess er g of skyld Hlmfri rku Dal. a hefi enginn karlmaur ori fundsverur af v a temja mig. Og ertu viss um, nema g hefi afla r vinar me mgsemdinni? a gengur ekki t rtulaust a skilja hjn essu landi. Ertu viss um, nema g hefi ori r ung skut, hefir frst undan a sinna mlum mnum? - akka mttu gui, a g r mr sjlf til essa dags."

"Og a kannske lka, a ert orin skammarflekkur tt minni!"

Anna beit vrina.

"a er r a kenna, ef svo er. Leyfu mr a giftast Hjalta og gera brnin arfgeng. er allt gott!"

"Aldrei, aldrei a eilfu!"

"Hjalti hefir alla kosti umfram essa menn, sem hefir boi mr fyrir bila. Hann er fegri en eir, hraustari og karlmannlegri, gfari og tryggari. einu ori sagt: Hann er betur af gui gefinn bi til slar og lkama. Og hann er spilltur. Hann hefir alla kosti fram yfir - nema einn. Hann vantar f, - f, etta auvirilega safn af alls konar munum, dauum og lifandi, sem ekki m n vera a vsu, en engan mann gerir slan. Og essa auradyngju tla g a leggja flagsbi okkar til. Annars hefir hann alla - alla kosti, sem mann mega pra, fram yfir ykkur, hfingjana og hfingjasynina."

"ttgfgina - auvita - lka!"

"ttgfgina, ha-ha-ha! ttgfgina, ja, g held a geti vel veri. Hver veit, hvar ll brn hfingjanna eru niur komin? Hjalti gti vel veri sonur hirstjra, biskups, lgmanns ea strbnda. Hann gti veri prins. - g veit ekkert hverrar ttar hann er. Hann er ekki fddur hjnabandi. Fair hans, sem kallaur var, drukknai vi Vestmannaeyjar sama ri og hann fddist. Mir hans var ti fr Eyvindarhlum. Ertu nokkru nr um ttina? g er a ekki. g veit a eitt, a oft fa hraustar og frar almgastlkur hfingjunum fegri og efnilegri brn en konur eirra geta ftt, - stlkur, sem lagar eru sng eirra yfirreium - mr liggur vi a segja: rnsferum - eirra, - saklausar, spilltar stlkur, teknar grtandi, oft nauugar, en gefa svo afkvminu lf sitt og blma, leysa a me heilsu sinni fr eymd og spillingu furins, nra og gla a ga, sem a kann a hafa erft, og verja llu lfi snu ftkt og fyrirlitningu til a halda essu verki fram. Hver veit nema Hjalti s annig til kominn? Hann er ekki fddur af hfingja-konu, svo miki er vst. Hann er ekki fddur af tslitinni mur af gremju og hugarstri yfir svviringum mannsins sns, tpndri, trlkari, kannske barinni og sparkari, - mur, sem kannske hefir horft upp a og hlusta a alla vi, fyrst furgari, san hsfreyjustunni, sem hverju kveneli er ofboi me. - Nei, Hjalti er af betri ttum en i, sem ykist meiri menn en hann."

Pll sslumaur agi. etta tal gekk alveg fram af honum.

Anna hlt fram me vaxandi kef:

"Lttu essa rmfjl! Hn er n, lttu ! Hvert hnfsbrag henni er sknandi hreint. Hver af bilunum, sem sendir mr, hefi geta unni etta snilldarverk? Hefir geta a sjlfur? Gulli og silfri hefu eir geta hlai utan mig, en slkan grip hefi enginn eirra geta gefi mr fr eigin hendi. essi gripur verur til, egar vi erum ll dau og gleymd og nijar okkar urfa a lesa langar ttartlur til a finna okkur. essi gripur verur til adunar um margar aldir. Lestu versin, sem eru utan me myndunum! au eru til mn. Nafni mitt er bundi eim bum. Lttu madonnu-myndina! Kannastu vi svipinn? Madonna, madonna! g er madonnan hans! etta er drasti pantur star karlmanns kvenmanni, sem til er slandi. - Hjalti, vesalings Hjalti! Elsku Hjalti! - g tk hann a mr sem umkomulausan og vanhirtan smaladreng. g er fair hans og mir hans. Allt hann mr a akka. Og n er g konan hans."

Sslumaurinn spratt ftur.

"Hvar er Hjalti?" spuri hann.

"Hva viltu honum?" Anna flnai upp sem snggvast.

"Hvar er Hjalti? g vil f a sj hann."

"egar hefir gefi mr leyfi til a giftast honum, skaltu f a sj hann."

"Hvar er Hjalti? Segu mr a."

"g hefi fali hann. Ef heitir honum grium a vilgum drengskap num og handsalar mr au a vistddum vottum, skaltu f a sj hann."

"a geri g ekki."

" fru ekki a sj hann etta skipti. a er ekki til neins fyrir ig a leita. finnur hann ekki."

Pll horfi nnu um stund og spuri san:

"Elskaru Hjalta raun og veru svona miki?"

"J, g elska hann af llu hjarta mnu. Og g akka gui fyrir, a hann hefir gefi mr rek til a elska svo heitt. g er ekki rkynju me llu."

"Hvar er Hjalti? g vil f a sj hann!"

" sst brnin hans an. au lkjast honum."

Sslumaurinn brndi rddina:

"Hvar er Hjalti? g skipa r a skja hann!"

"Hva tlaru a gera me hann?"

"g tla a drepa hann fyrir augunum r. a er eina lkningin, sem dugar."

Anna hl storkunarhltur.

"a gerir ekki a essu sinni."

Sslumaur br sverinu og sndi henni a naki.

"etta er sver Erlends lgmanns orvarssonar . . . ."

"Sem hann drap mg sinn me karldyrunum Viey," greip Anna fram .

a kom dlti hik sslumann.

"ess betur er a til ess falli a sna svviru af ttinni. Sveri krefst uppreistar. - - - g sver vi etta sver...."

"Ningssver -!"

"g sver vi etta sver a drepa Hjalta, hvar sem g n honum."

"Og g sver vi allt, sem mr er heilagt, g sver vi gu himnum, a verja Hjalta fyrir r. Og getir drepi hann, skal g hefna hans. Mundu eftir v, a g er ekki einungis systir n, heldur einnig brurdttir Hlmfrar Dal. Systkinadeilurnar eru ekki horfnar r ttinni. Strhgg tti pabba hn stundum, en ekki mun g hggva smrra, ef til kemur."

Sslumaur horfi hana me hlfgeru ofboi. San gekk hann fram loftskrina og kallai htt:

"Leiti i, sveinar, um allan binn a Hjalta Magnssyni og fri hann hinga!"

Anna kallai lka:

"Leiti i, leiti i, sporhunda-grey! Hjalta skulu i aldrei finna! - Og ef i finni hann; skulu i vera strdrepnir niur."



FJRI TTUR


1. DMURINN

Mli var hi versta vifangs.

Gingar sslumannsins, essir sex tvldu, sem dmdu me honum alla dma hrai, voru mestu vandrum me a.

Auvita var eitthva a gera.

Til voru gmul og g lagakvi um a, hva vi v l, ef maur flekai mey af gum ttum til skrlfis og spillti annig sma hennar. "Dndismanna"-dturnar voru ar talsvert rtthrri en arar meyjar.

En a var eitthva fmlt um a lgunum, hva vi v lgi, ef slk tiginborin mey flekai ungan pilt til hins sama. Lggjafarnir hfu helst til lti gert r fyrir v, a r kynnu a eiga upptk slkra hluta.

En n st einmitt svo . Vesalings dmararnir voru allir sannfrir um, a Hjalti vri raun og veru saklaus essu mli. Anna bri alla skina.

En hvernig ttu eir a fara a dma hana? Systur sslumannsins!

Nei, auvita uru eir a dma Hjalta. Hann var a minnsta kosti sekur lka. Dma af honum allt f, - hann tti ekkert. - Dma hann fjrungsrkan, dma hann landrkan, dma hann til hlts ea limlestinga, kannske dma hann af lfi. a fr allt eftir v, hva sslumaurinn geri sig ngan me. n hans samykkis var dmurinn enginn dmur.

Hjalta var stefnt htlega fram fyrir ennan dmstl, til a standa fyrir mli snu. En hann fannst hvergi, egar birta tti honum stefnuna. nnu var stefnt lka, en hvorugt eirra kom.

N, eir uru a dma dminn eins og sslumanninum knaist a hafa hann. Hann var hvort sem er ekkert anna en handavottur, svo a einu mtti gilda, hvernig hann hljai.

Lklega mundi sslumaur hugsa sig tvisvar um, ur en hann fri me slkan dm til lgrttunnar og legi hann undir rskur eirra Odds Gottsklkssonar og Eggerts Hannessonar, lgmannanna, og allra lgrttumannanna. Bast mtti vi brosi inginu v.

Auk ess hafi hann msum rum hnppum a hneppa viskiptunum vi essa hu herra. ar var ekki allt sem slttast og felldast.

En a honum kynni n fremur a standa beygur af lgmnnunum og lgrttunni, vissu eir vel, a honum st enn meiri beygur af nnu systur sinni.

Svo dmdu eir eins og hann vildi.

riggja hreppa ingi, sem haldi var Steinahelli undir Austur-Eyjafjllum, var dmurinn birtur almenningi.

Menn hfu frtt, hva til sti, og fjlmenntu anga.

Mli var n ori almenningseign fyrir lngu, og almenningur var binn a fella sinn dm v.

Anna var orin hlfger gyja augum alunnar. Hn hafi stigi niur r hum aus og vegsemdar og teki sr mann r hennar flokki. Hn hafi eytt af sr llu essu drambi og glysi og lifi eins og manneskja eftir snum eigin tilhneigingum. Fyrirlitning s, sem hn sndi mikillti brurins, var sem gripin t r hjarta alunnar.

N voru a ekki einungis heimamenn hennar og landsetar, sem elskuu hana og virtu, heldur ll sveitin. Hugir allra og heillaskir fylgdu henni barttunni fyrir st hennar.

Hellirinn var ttskipaur mnnum, sem stu landi brekku, sem var hellisglfinu. Sslumaur st vi bor frammi vi dyrnar og las upp dminn.

Hann var klddur riddarabningi snum me pansara undir kpunni. Sveri hafi hann lagt bori hj sr.

Hjalti var gerur tlgur r hrainu. Hver, sem hitti hann, var skyldaur til a grpa hann og fra hann sslumanni. Hver, sem vanrkti etta ea veitti Hjalta nokkrar bjargir, var fallinn smu sektina og hann sjlfur.

Sslumaur leit yfir hpinn, sem st jafnhkkandi hellinum fyrir innan hann. ll andlitin sneru mti birtunni, en birtan fr smdvnandi, eftir v sem innar kom, og innst var nrri v myrkur.

Hann s a vel, a hver einasti maur hlt niri sr hltrinum. Hann heyri meira a segja skri sumum. Hann s olnbogaskotin, sem menn gfu hverjir rum, og heyri suuna af hljskrafinu.

Hann dkknai framan af reii. En hva gat hann gert?

Ekki meira a essu sinni. Hann sleit inginu og gekk snugt t r hellinum. Sporarnir hans glmruu reiulega.

eftir honum kom allur hpurinn. Hann dreifist allar ttir, skellihljandi.

Anna var ekki hellinum. En hn frtti samdgurs, hva ar hafi gerst.

Hn tk frttinni rlega. Hn vissi, a vi etta mundi n sitja a sinni.

Og svo var.

r liu n ess nokku bri til tinda. Hjalti var var um sig, en a jafnai heima Struborg.

En nlgt v, sem Anna l fjra barni, var Pll brir hennar lgmaur sunnan- og austanlands.

vissi hn, a ofsknirnar mundu byrja fyrir alvru.


2. VIBNAUR

Einn dag um sumar rei Anna a heiman me einn vinnumann til fylgdar. Engum sagi hn heima, hvert ferinni vri heiti ea hvert erindi vri.

Hn rei beint sem lei liggur t a Hvammi. S br er undir tfjllunum, sem kalla er. ar er npur geysihr yfir bnum. Eru klettar hi efra, en brattar hlar og grsugar ofan a bnum. Hvammurinn er opinn gegn suri, og er bjarsti ar hi fegursta.

Vi tngarinn hitti Anna hsbndann sjlfan. Hann var ar me vinnumnnum snum og hl upp kvavegginn.

Hann ht Sigvaldi, og ngrannarnir klluu hann gltu skopi Sigvalda blalogn. Kyrrin og rsemin, sem t var yfir honum, hafi ori orsk til essa auknefnis. Hann heyri etta nafn oft, en geri ekki anna en brosa a v.

Sigvaldi var mikill maur vexti og ramur a afli. Ljs var hann hr og skegg og bjartur yfirlitum, ykkleitur og allsvipmikill, rtt fyrir allt "blalogni". Fskiptinn var hann me afbrigum og lti vi hrasml riinn. Aldrei hafi hann deilum stai, og engan tti hann sr vin. Hann var efnaur maur, sjlfbjarga og sjlfstur, upp engan kominn, og lf hans rann fram eins konar blessuu frisemisblalogni, mitt lgu og kyrr aldarinnar.

ennan mann taldi Anna vera ann eina mann sveitinni, sem hn gti treyst a fullu.

Hn rei til Sigvalda, ar sem hann var a verki snu, og heilsai honum kunnuglega. Sigvaldi tk varla undir kveju hennar, en leit vi henni brosandi, hlfeinfaldlega.

Anna fr a spyrja sjlfa sig, hvort hn hefi n gert rtt, a fara til essa manns, og hvort hn tti a halda erindinu fram. Henni sndist hann svo sauarlegur, - miklu sauarlegri en hn hafi s hann nokkurn tma ur.

Hn sat kyrr hestinum og hugsai um etta, ar til Sigvaldi gekk til hennar og spuri, hvert fer hennar vri heiti.

"Hinga," mlti hn glalega.

" m g vonandi hjlpa r af baki."

"g akka fyrir," mlti Anna og i hjlpina.

"Og hvert er erindi?"

"Kaupa af r Hvamm," mlti Anna brosandi.

"Ekki er a lengi gert," mlti Sigvaldi me uppgeraralvru.

"g hafi arna kaupvott me mr, ef ganga skyldi saman me okkur. Hinn kaupvottinn tt auvita a leggja til."

"Einhver r vera me a."

Fylgdarmaur nnu og vinnumenn Sigvalda litu hvorir ara. eir tru essu.

"Er ekki best, a vi komum inn binn til a koma okkur saman um jarakaupin?" mlti Sigvaldi me smu blessari hginni og ur.

"Ekki inn b. En einmli vildi g gjarnan f ig."

"Jja, skulum vi koma hrna upp a brekkurtunum. Gerir a nokku til, a hamrabarnir heyri til okkar?"

"Nei, trllin eru trygg og okkur vinveitt, nbum snum."

"Ojja, stundum."

Uppi vi brekkurturnar settust au niur.

"a er vandaml og trnaarml, sem g hefi a tala um vi ig," mlti Anna.

"Mig grunai, a svo vri."

Anna horfi fast hann. Henni fannst sauarsvipurinn hverfa alltaf meira og meira, en undir "blalogninu" birtast djp spaklegrar hugsunar og ruggrar einlgni.

"g arf a leita ra og sjr til n."

"a er mr vntur heiur. a gera ekki margir, sem betur fer. eir treysta ekki "blalogninu"! Htt er lka vi, a rin mundu fljtt rjta og sjin vera ltils viri, ef margir yrftu slku a halda."

"v betur, sem frri leggja sporin heim til n slkum erindum. veist, a g hiri ekki um trona vegi."

Sigvaldi agi um stund og hugsai.

"a er um Hjalta, sem vilt tala vi mig," mlti hann.

"J, a er um Hjalta."

"Mig grunai a undireins."

"Sru nokkur skpu r?"

Sigvaldi agi lengi og var hugsi.

"g veit ekki," mlti hann loks. "g hefi lti um etta hugsa."

"En ofurlti?" Anna fr a vera forvitin.

"J, ofurlti. g vissi, a mundir koma."

"Hvernig vissiru a?"

"g veit a ekki. a var eins og mr vri sagt a."

Anna horfi hann hlfforvia. Enginn drttur hreyfist svip hans. a var sama logni sem t. En undir essu logni bj eitthva meira en hn vissi.

" treystir r ekki til a halda hann heima."

"Brir minn er orinn mr of voldugur."

"J, auvita."

"Getur teki vi honum og geymt hann fyrir mig?"

Sigvaldi hristi hfui.

"Nei, v er n miur. a get g ekki. Br minn liggur jbraut. Hj mr gti hann ekki leynst. Og mig skortir rki til a halda hann fyrir brur num, ef hann leitar eftir."

"a er satt," mlti Anna og stundi vi. "En er erindi mnu loki."

Hn tlai a standa upp, en Sigvaldi sat kyrr og hugsai. Hn s a honum, a hann tti eitthva eftir sagt.

"etta getur enginn undir Eyjafjllum," mlti hann. "Og heima hj sjlfri r er honum ekki htt heldur. g er ekki minnsta efa um, a hvert mannsbarn sveitinni mundi vilja leggja r li til a verja hann fyrir lgmanni, hver sem eftirkstin yru. En sveitin er vlend, og mnnum verur ekki saman smala hendingskasti, egar til arf a taka."

au gu bi um stund. Anna fann, a hann hafi satt a mla.

"g ekki engan mann llu Suurlandi, sem fr vri um a halda hann fyrir lgmanni," hlt Sigvaldi fram. "Og norur ea vestur, umdmi Eggerts Hannessonar, viltu auvita ekki senda hann."

"Nei, a vil g ekki."

"Einmitt a. a vissi g lka."

Aftur var gn. Sigvaldi hugsai sig um.

"Hjalti verur a leggjast t," mlti hann og leit brosandi til nnu.

Anna hrkk saman. Hn fann, a einhver neisti af alvru var flginn essu.

"Hva ttu vi?" spuri hn.

Sigvaldi svarai me smu hginni og ur.

"g vi a, a hgra vri kannske a leyna honum einhvers staar annars staar en bjunum. Hann arf a vera bygginni, en svo um hann bi, a hann geti sama sem horfi jrina einu augnabliki, ef bran voa ber a hndum. Hann arf a vera mitt meal okkar daglega, en svo, a hann finnist ekki, hvernig sem leita er bjunum. Flki arf a geta svari me gri samvisku, a a viti ekkert um hann, tt a sji honum brega fyrir daglega. - etta eru n mn r."

"Hvernig m etta vera?" spuri Anna forvia.

"Viltu koma me mr til nsta bjar?"

"J, a vil g. Hvern tlaru a hitta?"

Sigvaldi brosti drgindalega.

"Pka mannsmynd tla g a hitta. r veitir ekki af a hera upp hugann. En svona mli ber ekki a hafna v lisinni, sem pkar geta veitt. Er ekki sama, hvaan gott kemur? Og essi pki heimtar ekki ve slinni, - a hann kunni a vilja hafa eitthva fyrir sn sinn."

"Vi skulum hitta hann," mlti Anna og hl vi.


3. HELLIRINN

Anna gat ekki tta sig v fyrstunni, hver a vri, sem Sigvaldi tti vi og nefndi pka. En egar au voru komin leiina og hn s, hvert ferinni mundi vera heiti, datt henni einnig maurinn hug.

"Er htt a treysta honum?" mlti hn.

"Honum Steini Fit!" mlti Sigvaldi og brosti drgindalega. "J, Steini Fit ori g vel a treysta. Hann kann a svkja ara, en hann svkur mig ekki."

au riu nokkra stund egjandi, og Sigvaldi s a nnu, a henni var ekki allur tti horfinn vi a a eiga trnaarml sitt undir essum manni.

"Steinn Fit," mlti hann, "er einn eirra manna, sem fir ekkja. Hann er vanastur v, a menn hati hann og fyrirlti, hi hann og uppnefni, en fir vira hann vilits v skyni a eiga nokku undir honum. Allir menn vera illir og argir v a mta aldrei ru en tortryggni. g hefi kynnst karlinum dlti, san g kom hr ngrenni vi hann, og g hefi reynt hann a msu. g veit, a hann getur veri trr og dyggur eins og gull, egar vel er fari a honum, - og hann veit, a til einhvers er a vinna."

"En hvers vegna datt r hann rum fremur hug einmitt n?" spuri Anna.

"J, n kemur leyndarmli. veist, a Steinn Fit er a msu ru vsi en arir menn. Hann er ru vsi skapaur, ru vsi lyndur og hefir gaman a msu, sem rum ykir lti t vari. Jafnframt nurlaraelinu er honum einhver vitund af kattareli. Hann klifrar eins og kttur um ll bjrgin hr fyrir ofan okkur. Hvergi er honum frt. Hann klifrar fram og aftur um hamrana, aleinsamall. Skollinn m vita, hva hann er a gera. Mr hefir aldrei tekist a hafa a upp r honum. Oft hefir mr dotti hug, a hann vri a leita a einhverju fmtu fjallinu. En einni af essum snuurferum fann hann helli upp berginu."

"Helli -?" mlti Anna.

"J, einn af essum teljandi sktum, sem hr eru til og fr undir Eyjafjllum, en ann sktann, sem ber af eim llum. Hann sagi mr undireins fr essum merkilega fundi, v a ef Steinn segir nokkrum manni nokku af leyndarmlum snum, hygg g, a g sitji ar fyrir llum. Hann sndi mr hellinn tmi, og g r honum til a halda fundinum leyndum, v a vel gti fari svo, a essi hellir yri honum engu minna viri en ll jrin, ef agnarinnar vri ngu vandlega gtt. Og g hefi ekki ori var vi, a hann hafi sagt fleirum fr essu."

"En a hverju leyti er essi hellir svo drmtur?" spuri Anna og var enn nokku hyggjufull.

"A v leyti fyrst og fremst, a mjg lti ber honum nean af jafnslttu. Engan mann getur gruna, a ar s neitt vanalegt. ru lagi af v, a ar er vgi svo gott, a vaskur maur getur varist ar hundra manns, ea svo mrgum, sem verkast vill, og aldrei ori unninn. Og rija lagi er etta rtt vi binn, auvelt a bast ar um og auvelt a hafa aan samgngur vi ara menn."

Anna agi og hugsai sig um. Vri etta allt saman satt, sem hn raunar efaist ekki um, var essi hellir eins og skapaur handa Hjalta, svo framarlega sem til ess kmi, a hann yrfti til slkra ra a grpa.

egar au komu heim Fit, var Steinn bndi tekinn einmli.

Steinn var brir Halls grmunks, tt lti rktu eir frndsemi sna. Enda voru eir nokku lkir. Ekki var Hallur fagur sndum, en var Steinn hlfu ljtari. Hann var lti meira en dvergur a vexti, og gekk hfui ofan milli axlanna. Skrefstuttur var hann og innskeifur, en manna skjtastur fti. Munnstr var hann, engu sur en Hallur, en af lkamsltum hans voru hfubeinin nokku r lagi gengin, svo a augun lgu skhll og kinnbeinin voru gengin t. Tanngarurinn l nokku htt. Skeggi var hjungur einn, en andliti loi upp undir augu. Allt gaf etta andlitinu eitthvert hlfgert rndrstlit.

"Viltu taka a r sakamann?" spuri Sigvaldi hlfglettnislega.

Steinn glpti hann.

"Sakamann -!" t hann eftir. "Hva tti g a gera vi sakamann?"

" ttir a geyma hann, vernda hann, leyna honum og halda hann fyrir ofrki eirra, sem eftir leituu."

Steinn hl t a eyrum.

"Sakamann -! g a halda sakamann! Ha-ha-ha-ha! g hlt, a enginn sakamaur vri til hr undir Fjllunum sem stendur."

"etta er alvara, Steinn minn," mlti Sigvaldi. "a er satt, a hr er enginn sakamaur undir Fjllunum sem stendur, enginn sakamaur eim skilningi, sem vi erum vanir vi. Sakamaurinn, sem g vi, er Hjalti Magnsson. veist, a lgmaurinn hefir gert hann tlgan, og veist, af hvaa skum a er. N hefi g sagt essari hefarkonu fr hellinum num. Viltu heita okkur trmennsku?"

Anna hlt sr utan vi samtali og lt Sigvalda einan um a fra mli vi ennan mann. Hn horfi til skiptis. Drbtssvipurinn hafi horfi ofurlitla stund af andlitinu Steini, en n var hann a koma aftur. Svipur Sigvalda tk einnig nokkrum breytingum. Hann var alvarlegri og myndugri, nrri v yfirgangslegur. Hr talai Sigvaldi me valdi, meira og ruggara valdi en hn hafi haldi, a hann tti til.

"g sagi r a einu sinni," mlti Sigvaldi, "a vel gti komi sr fyrir ig a eiga hellinn svo nlgt bnum, ef aeins kynnir a egja yfir honum. Og a hefiru vonandi gert?"

"J, a veit enginn lifandi maur um hann, nema vi rj, sem hrna stndum."

"Jja, gott er a. arft ekkert a ttast. Engan lifandi mann getur gruna a, a nokkur maur biji ig fyrir sakamann, ef mnnum er kunnugt um hellinn. Og a svo skyldi fara, a etta kmist upp fyrir einhvern klaufaskap, mttu treysta v, a stendur ekki einn uppi. Allir Eyfellingar standa me r. Fegnir viljum vi komast hj frii, en veri ekki hj v komist, og eigi nokkur okkar a sta afarkostum, geturu reitt ig , a hr standa menn ekki skiptir. Og arna stendur hfingi okkar Eyfellinganna."

Anna brosti. En Steinn tvst kringum au og gaf nnu fremur hrt auga.

Sigvaldi hlt fram:

"Ekki verur heimta meira af r en ert maur til a uppfylla. tt a annast Hjalta hellinum, fra honum mat, bera honum bo og bera bo fr honum, annast hestinn hans og hafa hann til reiu, hvenr sem til arf a taka; gefa honum merki, egar einhver htta er ferum, og svo framvegis, eftir v sem nnar verur fyrir ig lagt. etta er n allt saman smri. En tt a vera heill og skiptur jnustu Hjalta. Lygin og lymskan eru nir hfukostir. N ttu a beita eim sjlfum r og rum til gs. tt a villa sendimnnum lgmanns sn, vefjast fyrir eim, ljga fulla og leia glapstigu. tt a beita brgum num vi lgmanninn sjlfan, ef svo ber undir. Vitgrannur ertu a vsu, en hrekkjavit hefiru vi hvern mann annan. Ef leggur a ekki fram, er hellirinn r einskis viri."

Steinn var ljtur framan, mean hann hlustai essa tlu. En Sigvaldi mlti etta allt me slkri hgvr og festu, a hvert or hitti. Hann hvessti augun Stein og hlt svo fram:

"Og ekki skaltu hugsa til a svkja okkur tryggum. g ekki rlslundina r. g er ngranni inn, og g ver r nnari en nokkurn tma ur nna fyrst um sinn. Aldrei skal g af r lta svo lengi, a getir komi nokkrum svikum fram. Daglega skulu augu mn horfa vert gegnum ig, daglega skal g lesa allar nar leyndustu hugrenningar. ekkir mig, Steinn. veist, hva bi getur undir "blalogninu"! Komist g a svikum hj r, - hverfur r sgunni, ur en fr komi eim fram. Hefir skili mig?"

gn var dlitla stund. Steinn stiklai kringum Sigvalda, eins og hann vri a leita lags til a bta hann. Loks kom hann honum fein skref burtu fr nnu. teygi hann sig upp a honum og hlfhvslai:

"Hva f g fyrir etta, ef g geri a?"

Sigvaldi deplai augum til nnu og mlti svo htt, a hn heyri:

"Anna hefir gefi Halli brur num hlfa jr. Ber r ekki a vera akkltum fyrir hans hnd?"

Steinn svarai gremjulega:

"Nei. Hallur brir minn getur akka fyrir sig sjlfur. Mr er engin g , a honum s gefin jr."

Sigvaldi brosti.

"En ef skyldir n eignast hlfa jrina mti honum - ?"

Steinn var grimmari en ur.

"g afsegi a eiga jararpart mti Halli brur mnum."

Sigvaldi og Anna kmdu hvort framan anna, en Steinn var versta skapi.

"ttu jrina sjlfur, sem br , Steinn minn?" mlti Anna.

Steinn var seinn til svara og glpti hana hlfhissa.

"Hann hana hlfa," mlti Sigvaldi. "Hinn helminginn g."

"Langar ig ekki til a eignast hana alla?"

"J, g held n a," mlti Steinn og var gleimynntur meira lagi. "Mig langar ekki eins miki til nokkurs skapas hlutar."

"Jja. Sigvaldi selur mr n sinn part handa r, ef etta gengur allt saman vel."

"Ekki lofa g v a svo stddu," mlti Sigvaldi glettnislega. En Steinn var orinn svo glaur, a hann heyri a ekki.

"Sndu okkur n hellinn!" mlti Sigvaldi.

"J, j. - a er vst rttara a hafa me sr reipi?"

"J, auvita. Ekki klifrar konan upp hellinn, n ess a halda sr eitthva."

"Auvita, auvita!" sagi Steinn og trtlai heim a bnum. Gngulagi var svipaast gyltu, sem komin er a buri.

"Helduru, a htt s a treysta honum?" spuri Anna.

"J, a ori g a byrgjast," mlti Sigvaldi.

Eftir andartak kom Steinn heiman fr bnum me ntt hrosshrsreipi.

"a kemur sr illa, ef sakamaurinn ykkar arf a nota reipi daglega," mlti hann, og glein skein t r fru andlitinu, "v a ef festin arf a hanga framan berginu, getur hn hglega komi upp um hann."

"Ekki skaltu hafa hyggjur af v," mlti Sigvaldi. "Hjalti kemst a, sem kemst."

Steinn fr n undan eim til hellisins. egar hann var kominn a hmrunum, vafi hann reipinu hnk um herar sr og tk a klifra beint upp bergi.

Anna horfi eftir honum. Hn s fyrstu engin merki ess, a arna vri neitt fylgsni. Allra nest sltti bergi dlti fram, en rma mannh fr jru fr a a hallast a sr. tal nibbur stu fram r berginu; tyllti Steinn r gmum og tm og las sig annig hgt upp bergi, ar til hann allt einu smaug inn a eins og namakur.

Rtt eftir heyrist rdd hans r berginu:

"N fer vel um mig! - g a kasta til ykkar reipinu?"

"J," svarai Sigvaldi, og smu svipan fll reipi ofan eftir berginu.

"Hann er ekki fr um a halda vi festina," mlti Sigvaldi. "Er ekki best a g fari upp undan r?"

"Mr er alveg sama," mlti Anna. "g er ekkert hrdd."

Sigvaldi las sig einnig upp bergi, og egar hann var kominn upp hellinn, kallai hann til nnu.

Anna studdi sig vi handfestina og las sig upp til eirra.

Hn st lengi hlj af undrun og litaist um. Hr var henni allt svo undarlega ntt, a hn urfti tma til a tta sig v. a l vi, a hana svimai a lita yfir slttlendi r essari h, en fgur var tsnin suur yfir engjar og sanda, fjrur og sa, t sjinn og Vestmannaeyjar. Mikill og fagur slskinssvipur var yfir essari miklu vttu.

Hellirinn var ekki str um sig, tveir ea rr famar vdd, og ekki hrri en svo, a seilast mtti upp hvelfinguna. En hann var dsamlegt nttrusmi. Blgrtisveggirnir voru sem hggnir af manna hndum. Glfi var hlt og sltt, og hallai v ofurlti fram. v voru upphleyptar rsir, sem nttran hafi af blindri hlni vi einhverja duttlunga sna grafi ar. Innst hellinum rum megin var skot, sem gtlega var falli fyrir svefnklefa.

(Fitjarhellir, sem n er nefndur Paradsarhellir, er uppi berginu skammt fr Fit, lklega um 70-80 m yfir sj. Lklega hefir ar einhvern tma runni fram r berginu (slkar r renna nokkrum stum fram r bergi undir Eyjafjllum), en vatnsin stflast vi jarrask og vatni n framrs annars staar. Hellisglfi virist fga af rennandi vatni, sem seinna hefir unni ar nokkrum eitlum hellunni, svo a eir eru n sem upphleyptar rsir. r berginu nean undir hefir fossinn spa llu lausagrjti, svo a ar er hver nibba fst. Urin undir berginu er grin upp fyrir lngu.)

Ekki var mrgum blum um a a fletta, hversu gott vgi vri arna. En Anna var jafnframt a hugsa um anna. Hvernig gti best fari um Hjalta essu fylgsni? Hvernig yri hann varinn kulda og hvern htt yri honum ger vistin gilegust?

a leyndi sr ekki, a tjalda mtti me vamlum um veran hellinn. Mtti hafa ljs innan vi tjaldi, svo a ekki sist a nean af veginum. Og hfati mtti gera svo hltt, a engan sakai kuldinn.

A llu essu huguu gat hn ekki kosi Hjalta betra fylgsni.


4. TVRUR

egar au Sigvaldi og Anna riu fr Fit, mltist Anna til, a hann rii enn me sr bjarlei.

"Langt er n san g hefi hitt Eyjlf frnda minn Dal," mlti hn. "g mun ekki dvelja ar lengi, en nausyn er mr gum lismanni vestan undir fjllunum."

Sigvaldi lt hana ra.

Anna rei geyst, og a s Sigvaldi henni, a hn var ungu skapi. Hann skildi a svo, sem hn mundi taka sr a nrri a hrekja Hjalta fr sr fjallafylgsni. Hann rei egjandi vi hli hennar og lt hana eina njta hugsana sinna; en a s hann oftar en einu sinni, a tr hrutu af augum hennar. En aldrei hafi hann s hana fegri og mikillegri en einmitt n. Keik og tignarleg sat hn hesti snum, mikillt eins og valkyrja, gfugleg eins og drottning, og bar harm sinn hlji. Enga konu hafi hann s slka.

Sigvaldi gat rtt til. Anna hugsai um harma sna. a var hart a urfa a deila vi ttingja sna um st sna. a var hart a urfa a spyrja nokkurn mann a v, hvern hn tki sr fyrir eiginmann. a var hart a mega ekki giftast og lifa frii vi mannflagi, nema samykki vandamanna hennar kmi ar til. Og allt var etta af v einu, a hn var kvenmaur. Karlmenn gtu engir vandamenn eirra hindra fr a eiga stlku, sem eir elskuu. eir gtu illskast vi , hta eim llu illu, gert arflausa og svo framvegis, en eir gtu ekki komi veg fyrir, a eir fengju prestlega blessun og lggildingu hjnabandi snu. Og hva sakai a karlmann, a einhver hngur vri hjnabandi hans? Ef vandamenn konunnar geru eim engar bsifjar, geru ekki arir a. a mesta, sem andleg og veraldleg vld heimtuu af eim manneskjum, sem bjuggu lglegri samb, var, a au giftust, - krafa, sem llum elskendum tti a vera krt a uppfylla. essi ranglti munur, sem gerur var me lgum og venjum kynjunum, bi essu efni og ru, hafi oft veri henni hryggarefni og var a enn. Hvers vegna var rttur systranna llu minni en brranna? Hvers vegna voru systurnar fddar til frelsis og eignaleysis, en brrum eirra fengin ll forr eirra hendur? Mrg vissi hn dmin til ess, hve hrplega brurnir hfu misbeitt essu valdi. Marga vissi hn konu, sem aldrei fi sinni leit glaan dag fyrir rstafanir brra sinna. Margar auugar og gfaar konur trust upp vanslu hjnabandi, sem r hfu veri reknar nauugar vegna hagsmuna brra sinna. A hn var ekki sjlf orin ein af slkum konum, var sannarlega ekki nrgtni brur hennar a akka, heldur skaphrku og kjarki hennar sjlfrar. ess vegna geri hann henni n allt a illt, sem hann megnai.

Hn brann af lngun eftir a geta svipt essum fjtrum bi af sjlfri sr og kyni snu. En hn fann hj sr vanmttinn og getuleysi gagnvart ru eins ofurefli. a geri henni ungt skapi. Hn gat ekki gert sig frjlsa, ekki neytt brur sinn til a sleppa v valdi yfir einkamhum hennar, sem lgin heimiluu honum. a eina, sem hn gat gert, var a lta hann ekki kga sig til neins, sem hn vildi ekki sjlf, lta aldrei undan honum v svii, sem hn gat boi honum byrginn . ess vegna var hn n a tryggja sig gegn yfirgangi hans.

En hart var a fyrir skapferli hennar a urfa lisbn til frnda og vina. Einnig ess vegna hrundu henni n tr. Til hvers mundu eir, sem n geru henni greia, tlast af henni seinna, egar eim lgi lisinni?

Og henni hraus hugur vi a lta Hjalta hellinn.

Aldrei hafi neitt mtdrgt mtt honum, san hann var barnsaldri. st og eftirlti hafi hann vaxi og roskast hj henni. Fyrir llu akasti heimsins hafi hn vari hann dyggilega. Fst af v, sem um au var sagt sveitinni og heimilinu, hafi n honum til eyrna. Engar hyggjur, engar ofsknir, ekkert af v, sem geri framtina trygga og skuggalega, hafi nokkurn tma n til hans. egar hn hafi barist fyrir st eirra vi valdi og hleypidmana, hafi hn jafnan s fyrir v, a hann vri hvergi nrstaddur. Vandlega hafi hn vafi hann fam sinn og vari hann fyrir llum ldum andstreymisins. Ekkert hafi hann fundi nema yl og blu og kvaleysi. N gat hn etta ekki lengur. N hlaut hann a komast a v, hver htta vofi yfir eim bum. Hvernig mundi hann taka eirri njung? Hinga til hafi hann treyst henni. N mundi honum finnast hn bregast sr. Mundi hann ekki htta a elska hana? Mundi hann ekki fara a hata hana og fyrirlta, saka hana um, a hn hefi rum saman vagga honum lygum og tli og vekti hann svo upp vi essi voatindi? Mundi hann ekki brigsla henni um, a allt vri etta henni a kenna, hn hefi vel mtt lta sig, saklausan drenginn, frii? Hverju tti hn a svara? Og a hann hlfi henni vi slkum skunum, mundi hn gera sr r sjlf. Hn mundi lesa r vrum bi hans og annarra; hverju auga, sem hana vri liti, mundu r mta henni. a yru margar ungar stundir, er etta bttist ofan allt anna. - Lklega mundi Hjalti taka httunni karlmannlega, er hann fengi a vita um hana til fulls. Ef til vill mundi httan stla hann og vekja honum hetjuhug. Stigamannslfi, me llum eim vintrum, sem a gat leitt til, mundi freista hans. eli hans l tilhneiging til ofstopa og striltis. a hafi hann snt egar sku. Mundi n ekki vakna honum brennandi r eftir v a mta ofsknunum me brugnum brandi og verja rtt sinn og hennar, mean honum ynnist afl til, a dmi fornra kappa? Mundi ekki vakna honum hamslaus hefndarorsti, - viranleg lngun til a reka harma sinna og hennar brur hennar, ea jafnvel llu mannflaginu, sem hlt hendi sinni yfir slku ranglti? Mundi ekki hatri og strrarin vaxa og dafna helliseinverunni, vaxa og dafna bi honum sjlfum og henni yfir hfu? - Mundi ekki Hjalti vera a reglulegum stigamanni?

Yfir essum hugsunum hrutu henni einnig tr.

En hn eysti fram, eins og hesturinn komst, knin af jrnmagni vilja sns, til a framkvma a erindi, sem hn hafi eitt sinn sett sr. Henni fannst v lkast sem hn eysti gegn rlgum snum. -

egar sst til fera hennar fr Dal, gekk Eyjlfur bndi mti henni og bau hana velkomna.

Anna stvai hestinn, sem var sveittur og mur af hlaupunum, en fr ekki af baki.

"Sll vertu, frndi!" mlti hn. "Erindi g vi ig og vildi helst mega ljka v hr."

" ert ungu skapi, frnka," mlti Eyjlfur. "Viltu ekki hvla ig?"

Anna lt sem hn heyri a ekki.

"g arf a bija ig bnar, frndi."

"Feginn vil g gera hverja bn na sem er, - a einni undanskilinni."

Anna brosti raunalega.

"eirri a taka vi Hjalta og halda hann fyrir lgmanni?"

"J, hefir geti rtt. g vil ekki eiga illdeilum vi lgmann."

Anna hl biturt.

"g vissi etta ur en sagir mr a. Skrungskpa Hlmfrar mur innar hefir ekki falli yfir ig!"

Eyjlfur svarai fast og stillilega:

"Nei, hn hefir falli yfir ig, - en brestir mur minnar hafa fylgt henni."

nnu lkai svari vel.

"a sakar minnst," mlti hn. "g ks mr ekki a hlutskipti a vera syndlaus manneskja. Mest er um vert, a miklum syndum fylgi miklir kostir, svo a eitthva s til a leggja sklina mti. En sleppum n syndaskrnni. g tla ekki a ofyngja samvisku na me v, a takir vi Hjalta. ann heiur tla g sjlfri mr, a verja hann fyrir eftirskn brur mns. Bn mn er einungis s, a hafir gt ferum brur mns han a heiman og sendir mr or, ef r snist sta til."

"etta skal g gera," mlti Eyjlfur. "Han sst beint yfir a Hlarenda, og g s til allra mannafera austur yfir aurana. Auk ess f g daglega frttir handan r Fljtshl, en auvelt er han a skjtast vert yfir heiar, framan vi jkulinn, a Struborg. Lgmaur skal ekki koma r vart me flokk manna. v mttu treysta."

"a er gott. er erindi mnu loki. Heilsau Helgu konu inni. Hn er dttir Jns biskups Arasonar og veit, hva ungir harmar eru. Hn skilur skap mitt betur en . Vertu sll!"

Anna sneri hestinum og rei heim lei og Sigvaldi me henni. Eyjlfur st eftir gtubakkanum og horfi undrandi eftir eim.

Sl var gengin lgt, egar au riu heimleiis, og fossarnir vestan Seljalandsmla stu regnbogaskra.



FIMMTI TTUR


1. STIGAMANNSLF

Vestan fr Drfanda og austur fyrir Hvamm er samfelld hamragiring. Hvss brnina starir hn tal skuggalegum augum suur sandana og hafi.

Kld og stir og steindau er s snd. ess vegna ttast hana enginn, rtt fyrir hrikasvip hennar. Kld og stir og steindau hamrabelti, hvert upp af ru, frn og gileg, me tal kolsvrtum sktum, sem enginn maur veit, hva hafa a geyma. Slskini lur svip yfir essa trllslegu snd og gerir hana vinalegri; en vera jafnframt skuggarnir sktunum svartari, - augun hvassari. Svo dregur flka fyrir slina, og myndin verur ll jafngrett og fin. Loks sest flkinn sjlfa hamrana og byrgir eins og grr httur. er belgur dreginn hfu trllinu. Bleytan sgur niur blakt andliti eins og essi grimma vttur grti.

r einum af essum biksvrtu bergaugum stru n mannsaugu suur sandana og hafi. Hjalti var setstur a hellinum.

Ekki var ar stigamannslegt umhorfs. Saugrtt vaml og samlitt berginu var hengt um veran hellinn og fll allt niur hellisglfi. a var strengt kengi, sem reknir voru glufurnar uppi berginu. Innan vi a var hvlan, mjk og hl, og henni hfat r gruskinnum. Vi hvluna reis atgeir me heinynntar eggjar upp vi bergi, en framan vi tjaldi l stkkstng Hjalta um vert hellisglfi, og var ar jrnbroddur mikill endanum. Hn var honum krust af llum skuleikfngum hans, og ess vegna hafi hann n teki hana me sr tlegina. En hn var helst til str til a f rm vi hvlu hans. ess vegna l hn utan vi tjaldi.

Margar hljar ntur hafi veri a v unni a ba um Hjalta hellinum. Anna hafi gengi a v sjlf og Sigvaldi Hvammi hjlpa henni til ess og smuleiis Steinn Fit. Enginn maur heima Struborg vissi etta leyndarml, og Hjalti vissi ekkert um hellinn fyrr en hann var tilbinn.

Loks hafi Anna sagt honum a me einstakri blu og nrgtni, a hn vissi hann ekki hultan heima hj sr og neyddist v til a koma honum burtu af bnum og um lei sagt honum, hverjar rstafanir hn hafi gert honum til bjargar.

Hjalti l andvaka nstu ntt. Hann gat ekki sofi fyrir ungum hugsunum. N fyrst var honum a ljst, a hann var httu staddur. N fyrst renndi hann grun a, hverri barttu Anna hlaut a hafa barist hans vegna, n ess hann hefi lagt henni nokkurt li. N s hann fyrst, hvernig essi elskurka kona hafi vafi hann a sr og hlft honum vi llum hyggjum. Aldrei unni hann henni heitara en n, er hann vissi, a au ttu a skilja samvistum.

"Mr og brnunum er htt hr heima," hafi Anna sagt vi hann. "Pll brir minn er ekki illmenni. Hann gerir mr og brnunum ekkert. a ert aeins , sem hann skist eftir, - ekki til a drepa ig, a hann hti v reii sinni, heldur til a sta okkur sundur og hreinsa me v ennan svonefnda "blett" af ttinni, og ef til vill veikri von um, a hann geti fengi mig til a gleyma r og giftast rum. En vertu hrddur, vinur minn! Honum tekst ekkert af essu."

En Hjalta l vi a efast um a.

Hann fylltist hatri og bri til essa lgmanns, - essa jrnkldda og jrnkalda valdsmanns, sem n tr sr fram milli eirra. Hann vissi, a lgmaur var ekki maur mti honum neinu, hann var enginn atgervismaur, a hann bri pansara og gylltan hjlm. Ef eir ttu tveir saman, mundi hann geta ri niurlgum hans svipstundu. En hann hafi valdi yfir mnnunum. eir skulfu af tta fyrir essum kldu, gru augum. Vi eitt or hans reis upp her manns og skaut um hann skjaldborg, reiubinn til a ganga dauann fyrir hann. Vi slkt ofurefli var engum frt a etja. Aldrei hafi hann hugsa t etta fyrri. Aldrei hafi hann gert sr a ljst, hva vald eiginlega vri, fyrri en n, a a reis allt einu frammi fyrir honum eins og kleifur hamraveggur og skyggi hamingju hans. N s hann a, og n st honum gn af v.

Nstu ntt fylgdi Anna honum sjlf hellinn.

ar s hann njan vott um elsku hennar og umhyggju. Hann st hugfanginn og stari allan ennan tbna. Svo hafi aldrei veri fyrr um nokkurn stigamann bi, hugsai hann me sjlfum sr og brosti vi. Svo mikil st og umhyggja hafi engum manni fylgt tleg og hellisvist.

Og egar Anna kvaddi hann, famai hn hann a sr, svo a hinir su, kyssti hann og hvslai a honum a gera sr eitthva til stundastyttingar einverunni og lta sr ekki leiast, og muna a a vera gur maur, hafa jafnan gu sinn huganum og gera hverjum manni, hverjum smlingja gott, hvenr sem hann fengi v vi komi. mundi honum allt snast til gs. - Steinn Fit mundi gefa honum merki me v a breia vo bastofuekjuna heima hj sr, egar honum vri htt a koma heim a Struborg. Anna merki gfi Steinn honum, egar einhver htta vri ferum, svo a hann mtti ekki hreyfa sig r hellinum. Daglega yri honum frur matur og mjlk a berginu undir hellinum, auk eirra birga, sem n egar vru bornar anga, og smtt og smtt yri komi til hans me allri leynd. "Vertu hughraustur, vinur minn!" mlti hn a skilnai. "g skal vaka yfir hag num, bija gu fyrir r og vera r tr. Og g skal berjast fyrir hamingju og frelsi okkar beggja og barnanna okkar og vinna sigur a lokum, ef spillir ekki mlsta okkar me neinni varkrni. Mundu mig um a a vera t gur maur!"

Og egar hn renndi sr ofan bergi, s hann trin blika augum hennar.

N voru margir dagar san. N sat hann einsamall og rifjai etta allt upp fyrir sr huganum.

Enn var hann lttlyndur eins og barn. Skuggarnir, sem lagst hfu huga hans vi skilnainn, voru virair burtu fyrir lngu. N gladdi hann sig yfir v skldlega, einkennilega og vanalega, sem stigamannslfi bar skauti snu. Hann rifjai upp fyrir sr eldgamlar tlagasgur og lifi r upp huganum. Grettir smundsson og Gsli Srsson uru hans menn, - menn, sem eltir hfu veri eins og villidr landshornanna milli og ekkert friland ttu anna en sktann, sem eir fundu af tilviljun hvert skipti, eins og hann hefi veri skapaur skyndi handa eim, - menn, sem st og velvild og adun fylgdi hvar sem eir flktust, og heil j hf til hstis sgum og sngvum, eftir a eir hfu lii eins konar pslarvttisdaua fyrir ranglti og jfnu mannanna.

Hjalti sat framan vi tjaldi og slin skein inn til hans. Vi hli hans l "stundastyttingin"; a var a essu sinni hliarfjl kistil, sem hann var a skera t. Trspnirnir lgu hnjnum honum og allt kringum hann, en hann var a varast a lta hrynja fram af berginu, svo a eir vektu ekki athygli manna. Merki um httu var bnum Fit. Hjalti hafi lagt fr sr verki og stari hugsandi fram fyrir sig.

Skuggar skjanna liu yfir flatneskjuna fyrir nean hann, og suur vi sandana reis brimi eins og fannhvt jkulskr. Markarfljt rann um essar mundir austur me fjllunum, alla lei austur undir Hvamm, og fram hj hellinum rann a rtt fyrir nean brekkurturnar. ar niai a ungt eyrunum og velti fram leirgulum ldunum. eyrunum handan vi fljti voru hjarir, eins og lambahpar vru ar tt setnir, en vi og vi flugu "lambahparnir" upp og settust aftur, v a a voru ekki lmb, heldur veiibjllur.

fitjunum niur vi fljti var Brnn hans beit, - hesturinn, sem skapa hafi hamingju hans og san tleg hans, sama ri sem hann var heiminn borinn, og n bei hans eins og trr jnn, hvenr sem honum yrfti a halda. N var lti heita svo sem Steinn Fit tti hann, hefi fengi hann hestakaupum vi Hjalta. Fyrstu dagana hafi klrinn leita jafnt og tt austur eftir, en aldrei stroki. N var hann orinn hagspakur. a var sem fyndi hann sr, a eigandinn vri ekki langt fr honum.

Alls konar fnaur var v og dreif um fitjarnar og brekkurnar, alla lei upp a berginu. a var lkast v, a hann sti yfir llum essum fnai og hefi gt hverri skepnu. Kindurnar voru nrgngulastar; r hurfu inn undir bergskrina fyrir nean hann. Smaladagarnir komu aftur til hans einverunni me gleymdar gleistundir. Tveir hrafnar liu loftinu langt fyrir nean hann. Fjarirnar utu og svrt bkin glju. smu svipan aut grhvtur flki eins og klfi vri skoti fyrir hellismunnann. Hann og feur hans hfu tt etta berg um teljandi aldir. N virtist s gri, sem ali tti, hafa eitthvert veur af v, a einhver remillinn vri setstur a berginu hans, sem honum var ekki um. ess vegna var gustur af honum.

Flokkur feramanna kom vestan grundirnar sunnan vi fljti. eir riu geyst, svo a str moldarsk ruku upp r gtunum og liu t lofti, er eir voru farnir fram hj. eir riu yfir fljti beint niur af hellinum. a var djpt. Hestarnir hurfu vatni, svo a varla st upp r nema makkinn. egar upp r fljtinu kom, fru mennirnir af baki og u. Skyldi nokkur eirra hafa minnsta grun um, a n vru augu uppi berginu, sem fylgdu hverri minnstu hreyfingu eirra? Nei, auvita ekki. Bergi var gult, og enginn hugsai um, a bak vi "augu" ess byggi nokkurs staar mannleg sl. Mennirnir stigu bak og riu hvarf austur me fjllunum.

En Hjalti var httur a sj feramenn og fna. Hann stari enn fram fyrir sig, en s n allt anna en hann hafi ur s. Flokkur manna kom utan me fjllunum, - ekki yfir fljti fram undan hellinum, heldur skjli vi brekkurnar svo lengi sem ess var kostur. brekkunni niur af hellinum stigu menn af baki. Allir voru vopnair. Sver og kesjur blikuu undir berginu. Flokkurinn st vi um stund undir bergskrinni, mltist hljtt vi og bar saman r sn. eir, sem nstir stu berginu, hurfu inn undir a, eins og kindurnar ur. Svo var ri til uppgngu. Flefldir fullhugar tku a klfa upp bergi. Tveir hinir ruggustu klifu samsa, hinir fylgdu eim fast hla. Hjalti st binn til varnar hellisskrinni. egar eir komu nvgi, lagi hann atgeirnum fyrir brjst annars eirra, sem fremstir voru. Hann var pansara undir klum, og rann lagi t undir hndina. Hjalti kippti a sr atgeirnum og lagi a nju, og n hls manninum fyrir ofan brynjuna. Maurinn reigist aftur bak. Blboginn st r hlsinum honum. Hann greip bum hndum um atgeirinn dauahaldi, en missti hann ftfesti. Hjalti kippti af honum atgeirnum. Hann ftai sig aftur sem snggvast og flmai ofboi um bergi eftir handfesti, mean bli bunai r honum og litai bergi. Svo tk hann bakfall og fll ofan , sem fyrir nean hann voru. Enginn eirra stst slkt fall. ll skrian hrundi ofan bergi, og strgrtinu nean undir hlst upp lifandi dyngja af srum mnnum og limlestum.

Maurinn, sem hafi veri hinum samsa, hkk einn eftir berginu vi ftur Hjalta og reyndi a leggja til hans me kesju. Hjalti st ber fyrir laginu mean hann var a hrinda hinum niur, en smu svipan og a var gert, bar hann af sr lagi. Var manninum laus kesjan, og hrundi hn niur fyrir bergi. Hjalti lagi atgeir snum einnig fyrir brjst essum manni. Hann var ekki verjum. Hann st svo tpt, a hann urfti a halda sr me hndunum, og egar hann s lagi, blnai hann framan af skelfingu og ba sr vgar. Hjalti vildi ekki vinna honum vopnlausum og svo nauulega stddum. Hann fylgdi v ekki laginu eftir og gaf manninum tm til a skreiast ofan aftur, en hl storkunarhltur a vesaldarskap hans.

v ru nokkrir a nean til uppgngu enn a nju. En Hjalti reif grjt r berginu og lt dynja eim, svo a eir uru fegnir a hrfa ofan aftur.

Hpurinn st rrota nean undir berginu, en Hjalti uppi hellisskrinni og grai eim a skja a sr. Vein og stunur srra og limlestra manna stigu upp til hans.

hpnum kenndi Hjalti Pl lgmann Vigfsson. Tk hann lausan stein r berginu og slngvai a lgmanni. Kom steinninn fyrir brjst honum, svo a hann fll vi og valt nokku brekkunni. egar hann st upp aftur, rann bl af munni hans og nsum, en pansarinn hafi beyglast undir steininum.

Nokkra stund stu menn vi og bru saman r sn. Svo bru eir hina sru burtu og hrfuu fr - allir saman, 30 ea 40 manns.

a var sem Hjalti vaknai vi a, a slin gekk undir bergbrkina hgra megin vi hann. a fr hryllingur um hann vi a, sem hann hafi veri a hugsa um.

a, sem hann hafi s huganum, gat komi fyrir, ea hlaut jafnvel a koma fyrir. Hann treysti sr til a fleygja hundruum manna fram af berginu, jafntt og eir reyndu a klfa upp til hans, ef eir aeins kmu a honum vibnum, og hann ttaist ekki mjg spjt ea bogaskot. Til ess a sj hann hellismunnanum, urftu menn a standa talsvert fr berginu, niri snarbrattri brekkunni. var fri ori langt og flestum hgt a skjta beint upp fyrir sig. Aalhttan var, a menn kynnu a koma a honum sofandi og komast upp til hans fyrr en hann vaknai.

- - Nokkrum sinnum, egar dimmt var ori, var flk undir fjllunum vart vi mann, sem rei brnum hesti, hinum mesta gingi. Hann fr enga manna vegu, en hleypti beint yfir tn og giringar. egar hann kom austur fyrir Holtsln, stefndi hann beint yfir allar engjar og fr rnar hvar sem hann kom a eim. Einhverjir ttust hafa s hann ra beint heim a Struborg.

Hjalti var horfinn r sveitinni, og var margt um hvarf hans tala. Sumir hldu, a etta vri hann. Arir hldu v fast fram, a hann vri dauur, og kunnu msar sgur um vilok hans. En eim tti sennilegast, a etta vri afturgangan hans.

Hallur grmunkur styrkti menn fluglega eirri tr.


2. EFTIRLEITIR

Lgmaur hafi ekki gleymt sakamanni snum.

Hann fr ekki slega a neinu og lt anna sitja fyrirrmi, sem hann urfti a gera, er hann hafi teki vi lgmannsdminu. Hjalta ttist hann alltaf hafa hendi sr. a drst v um stund, a hann geri alvru af v a leita eftir honum. En einn dag rei hann vi tlfta mann Struborg, til a gera ar nturrannskn.

Hann rei a heiman seint degi og kom a Struborg um mintti, egar allir voru ngengnir til hvldar. Og a var einmitt a, sem hann tlai sr.

En hann kom samt ekki a nnu vibinni. Tvfld njsn hafi henni borist. nnur fr Dal. ar var flki prilega inni fyrirtlunum lgmanns, einnig eim, sem leynt ttu a fara. aan fkk Anna njsnina tveim dgum ur en brir hennar kom.

Hina fkk hn fr Fit. Boberinn fr Dal hafi veri ltinn fara um hj Steini heimleiinni og vara hann vi. Og Steinn var vel vakandi, egar flokkurinn kom. var mjg teki a rkkva, og Steinn gekk mti flokknum t undir vai fljtinu, til ess a vera viss um, hverjir ar fru. Hann ltrai hgum snum og lt hund fylgja sr, eins og hann vri a g a fnai. Hann st gtubakkanum, egar sveitin rei fram hj, taldi mennina og agtti hvern mann vandlega. Hann s vel, a eir voru allir talsvert lvair. Lgmaur og sveinar hans litu fyrirlitlega etta kotungskvikindi, sem glpti eins og lfur dr eirra, og bllangai til a lta keyrislarnar sveiflast um hausinn honum, til ess a festa honum betur minni hfingjareiina. Steinn var dmalaust aumjkur, mean eir riu fram hj, en glotti svo kindarlega eftir eim. Og egar eir voru rinir hvarf austur me fjllunum, henti hann sr Brn Hjalta og rei ara lei, ar til hann var kominn fram hj eim, n ess eir yru hans varir. Hann kom gri stundu undan eim a Struborg og mtti eim aftur, egar hann rei til baka. lt hann tefja sig v a elta sig t mrar og vegleysur, og loks fram svarta sjvarsandana, og tapa sr ar t myrkri. Hann vissi, a a var htt; hann mtti treysta Brn. En sumir af fylgdarmnnum lgmanns voru a brlta keldum og skjum alla nttina og draga hesta sna upp r.

egar lgmaur kom heim Struborg me a, sem eftir var af liinu, skipai hann vopnuum mnnum fyrir allar dyr bnum, a dmi Sturlunga, og bau eim a lta engan sleppa t. Sjlfur gekk hann a aaldyrunum me rj menn. Skipai hann hraustum manni, sem me honum var, a hlaupa hurina og brjta hana upp. Maurinn hljp knlega hurina, og var hn lausari fyrir en hann vari. Hrkk hn opin, og steyptist hann inn gngin. ar l hann roti, egar lgmaur og flagar hans komu a, hruflaur til strskemmda hfinu af steinum veggnum.

Lgmaur hafi veitt mnnum snum vel heima um daginn, og leiinni hafi einnig veri fast drukki, svo a ekki voru honum a nein undur, tt eitthva kynni a takast fimlega. etta var allt llu lakari byrjun en hann hafi bist vi, og tti honum a fremur ills viti.

N voru ljs kveikt, flki rifi upp r rmunum og teki a yfirheyra a. Flki fkk varla tma til a kla sig. Hlfnaki og skjlfandi af hrslu var a dregi fram fyrir lgmanninn og menn hans, alvopnaa, og spurt og spurt aula, til ess a reyna a flkja a og veia. Grikonur fengu varla svara fyrir grti og ekka. Hskarlar voru lti eitt djarfari. En a, sem upp r flkinu hafist, var sraltils viri. Hjalti hafi horfi af heimilinu tlftu viku sumars, sumir sgu tundu, en a var a minnsta kosti smu vikunni og lumirin var rin land Miblisvrum, einni ea tveimur vikum ur en hann Siggi Sitjanda gifti sig, - ja, a hafi n eiginlega engin gifting veri, v a au hfu lti katlskan flkkumunksrfil gefa sig saman, lgmaurinn hlaut n a vita a best, hvort a vri lgmt gifting. Svo nstu viku ar eftir hafi hann Egill gamli Eyvindarhlum misst kna sna. Hn hafi legi dau haganum, brsnemmbr kr, alveg dmalaus mjlkurkr. a var varla einleiki. Og einmitt smu vikunni hafi reki marfltinn sel austur Skgasandi; sumir sgu raunar, a a hefi veri maur; enginn hafi eiginlega ora a snerta vi skrokknum, og svo hafi hann teki t aftur...

Lgmaur hlustai me dmalausri olinmi langan vaal af essu tagi, von um, a eitthva kynni a synda ar innan um, sem gefi gti upplsingar um a, sem hann var a grafast eftir. Hann spuri og spuri fram a, sem flki sagi fr, en eftir allar spurningarnar var hann jafnnr um a, hvenr Hjalti hefi horfi af heimilinu. Sinn miai a vi hvern atburinn, sem hann mundi best svipinn, en helst mtti ra af svrunum, a hann hefi horfi einhvern tma fyrir mitt sumar.

En hafi aldrei ori vart vi hann Struborg eftir a hann hvarf? - Nei, aldrei, aldrei nokkurn tma. a jrin hefi gleypt hann, gat hann ekki veri snilegri. ar var meira a segja varla nokkur skapaur hlutur, sem hann minnti, fremur en hann hefi aldrei veri til. Smahsi hans st alltaf loka. Smahsi hans? Hvar var a? Utan undir bnum, nsta hs vi bnahsi. Lgmaur sendi undireins menn til a brjta a upp og leita v. eir komu aftur svo bnir. - Spurningunum hlt fram. Hva hldu menn, a ori hefi af Hjalta? N, a var n vandi a a giska. Flestir hldu, a hann vri dauur. Hann hafi svo oft leiki sr a alls konar httum; ekkert var sennilegra en a hann hefi einhvern tma fari sr a voa. Gu vissi einn, hvar legstaur hans vri. Og hsmirin vri oft skp dauf, eins og hn bri harm hlji. Sumir hldu, a hann hefi komist enska duggu; r voru ar iulega fram undan sndunum, og stundum fru duggararnir land og stlu f; a var annars gott, a lgmaurinn vissi a, svo a hann gti krt fyrir knginum ea lti bara hengja . a voru blvair fantar essum duggum. Hfu eir ekki einhvern tma drepi mann vestur Rifi? Lgmann meira a segja, ea hirstjra, ea eitthva v um lkt? Vst voru a blvair fantar. - N, a gat vel veri, a eir hefu teki Hjalta vel og fari me hann heim til sn; a gat lka meira en veri, a eir hefu bara haft hann beitu. Sumir hldu, a Hjalti hefi lagst t; hann hefi veri svo hrddur vi lgmanninn. Ekki yrfti a spyrja a heimtunum haust, ef hann lgi heiinni og legist f. Illur var drbturinn, en verri voru essir lukku tilegumenn. - Nei, Hjalti var vafalaust dauur, annars hefi ekki hsmirin blessu selt eftirltishestinn hans. Eftirltishestinn? Hafi hann tt reihest? J, a vri n, - hann Brn, undan Brnku rsmannsins. Var hann brnn? Nei, ekki alveg. Hann var dlti sokkttur framftunum, - nei, hvaa vitleysa, hann var albrnn, aeins me ofurltinn hvtan lokk taglinu. Nei, faxinu, og stjrnu enninu. Og hver hafi keypt hann? Einhver maur undir tfjllunum. Bjrn Seljalandi, - nei, Jn Brnum ea Eyjlfur Dal. Enginn mundi a almennilega.

Lgmaur horfi hvasst flki og hristi hfui. Annahvort var a allt tmir bjnar ea a geri sig vitlausara en a var.

Hann st upp snugt og skipai a vsa sr svefnlofti til systur sinnar.

Ljs brann borinu vi rm nnu, og n kom brir hennar me anna ljs lofti, svo a glabjart var llu herberginu. Tjldin voru dregin fr himinhvlunni, og Anna l upp vi koddann, glavakandi. Hn var fl af geshrringu, en stillti sig og geri sig glalega. rminu mti henni svfu rj af brnunum, en hi yngsta svaf rminu hj henni sjlfri.

Tveir af mnnum lgmannsins fylgdu honum eftir lofti.

" heimskir mig hentugum tma, brir minn gur, ea hitt heldur!" mlti Anna me napurri hni. "Mtti g n ekki tlast til svo mikillar nrgtni af r, a ltir ekki essa hprmannlegu fylgdarmenn n glpa mig liggjandi rminu?"

Lgmaur vk fylgdarmnnunum oralaust t fyrir og lt aftur hurina. Hann var rauur andliti, og Anna s a vel, a hann var talsvert drukkinn.

" hefir ekki einu sinni fyrir v a kla ig," mlti hann.

"O-nei. Mr finnst heimsknin ekki svo mikils viri. Mr fannst g greia ngilega gtu ykkar me v a hafa binn lokaan."

"Hva? Vissiru um komu okkar?"

Anna hl.

"Mig dreymir svo margt fyrir dagltum. Su i ekki mann svrtum hesti ra hr einhvers staar ti myrkrinu? a er draummaurinn minn."

Lgmaurinn horfi hana me undrun og hlfgerri skelfingu. Illu heilli hfu eir s ennan skuggariddara og fari a elta hann.

"Hefiru gert samning vi djfulinn?"

"Geri nokku til, a svo vri? Vri a nokkur flekkur ttinni?

Lgmaur agi og hl vi. Svo hlt hann fram a lsa innan um herbergi.

"Hvar er Hjalti inn?" hreytti hann t r sr.

"Hva er etta? Hefiru ekki fundi hann enn ?"

"Nei. Hvar hefiru fali hann?"

"Hefir heimilsflki engar upplsingar geta gefi r?"

"Heimilisflki - ! a, sem ekki gat einu sinni komi sr saman um, hvernig hesturinn hans hefi veri litur!"

"Aumingja maur! Skelfing ttu bgt!"

"essi hestur er kngsf. Hvern hefiru lti f hann? g tek hann, hvar sem g s hann."

"J, Auvita. En - manstu hvernig hann var litur?"

"Hverjum seldiru hann?"

"Seldi g? g sel aldrei hesta."

"Ea gafst hann . Hver hann nna?"

"Var a ekki Hjalti, sem varst a leita a? Ea var a aeins essi hestur - handa knginum?"

" ert sek um bjargr vi Hjalta, san hann var gerur tlgur. a er sanna, a hann hefir veri hr fram undir mitt sumar."

"a er g sjlfsagt. - a er ekki vandfari me anna eins ml. krir, og - dmir lka!"

essi svfna hnisrsemi gekk lgmanni gegnum merg og bein. Hann agi og lsti enn um herbergi. Svo kom hann a rminu, ar sem brnin svfu, dr tjldin til hliar og lsti yfir allt rmi.

Tv brnin svfu uppi til, en eitt til fta. au svfu fast og rumskuu ekki, a ljsbirtan flli framan au. Rj voru au kinnum, svipfr og sakleysisleg, en hraustleg og hvert ru efnilegra.

Lgmaur horfi furu lengi brnin, og svipur hans mktist dlti mean.

"ttist ekki rkur, ef ttir svona fran hp?" mlti Anna.

Lgmaur breiddi tjldin aftur fyrir rmi, en ansai engu. Hann tti ekkert barn.

" veist, hvar Hjalti er," mlti hann, eins og hann rankai aftur vi erindi snu.

"Hefiru nokkurn tma efast um a?"

"Segu mr, hvar ha...." Hann htti vi setninguna miju kafi. Hann vissi, a ekki var til neins a segja hana.

"Hva er essari kistu?" mlti hann og sparkai stra kistu, sem st hj rmi nnu.

"a eru ftin barnanna minna."

Lgmaur virti kistuna fyrir sr. Hn var ngilega str til ess, a ar mtti leyna manni.

"Opnau kistuna! g vil f a sj ofan hana."

"Nei, a geri g ekki. r er htt a tra orum mnum."

"Opnau kistuna, segi g!"

"Nei."

"Fu mr lykilinn!"

"Lyklunum mnum sleppi g aldrei vi nokkurn mann."

Lgmaur st um stund egjandi og horfi kistuna.

heyrist p og hreysti frammi bnum. Skelfingarp kvenna skru gegnum hreystina.

"Er a me num vilja, brir, a menn nir geri spektir bnum?" spuri Anna.

Lgmaur opnai hurina og kallai fram binn me voldugri rddu til manna sinna.

a hafi gerst frammi bnum, a menn lgmanns sfnuust a sklanum, ar sem allt heimilisflki var saman einum hnapp, og kvenflki fkltt, engu sur en karlmennirnir. Allir menn lgmanns voru komnir anga, eir lka, sem dyranna ttu a gta. Og eir, sem veri hfu a elta manninn svarta hestinum, voru n a tnast a lka. essi vopnai, hlfdrukkni hpur fr n a rfa djarft til kvennanna, en karlmennirnir vru r. Drgu hinir sverin r skeium og gnuu eim.

En egar eir heyru rdd lgmanns, uru eir lungamjkir. Enda var ekki rddin mild.

"Komi i hinga, rlbein, erkibfar, ptusynir! Komi i hinga, og standi hr fyrir nean stigann, allir saman. Hver, sem vogar a hlnast mr, skal f sveri mitt gegnum skrokkskrattann sr."

Lgmaur lt aftur hurina og stari kistuna miklu enn um stund, svo opnai hann hurina og kallai t fyrir:

"Komi i me smatl, - meitil ea fleyg og hamar ea xi. au hljta a finnast smahsinu."

Svo lt hann hurina aftur og mlti vi nnu:

"g skal sna r, hvort g skal ekki opna kistuna, hvort sem vilt ea ekki."

Anna hl me smu storkuninni og ur.

Smatlin voru rtt inn fyrir, og lgmaur fr a fst vi kistuna.

Hn var sterk og gaf sig ekki me gu. Hann rtnai og blnai framan af reynslunni, og a var sem arnar andlitinu honum tluu a springa. Hggin og slgin heyrust um allan binn.

" vekur brnin mn me essum ltum," mlti Anna storkandi.

Lgmaur svarai engu. Hann strauk af sr svitann og hamaist svo kistunni, ar til loks a hann gat sprengt hana upp.

ar lgu samanbrotin barnaft og ekkert anna, - eins og Anna hafi sagt.

Lgmaur st og stari ofan opna kistuna. a hringdi vi eyrun honum af ungum aslgum, og gegnum essa hringingu heyri hann storkunarhlturinn systur sinni. En kistan gapti beint upp hann, eins og hn hlgi lka allt hva af tki.

"Lttu n ofan vatnstunnuna, um lei og gengur um," mlti Anna hljandi, "og lstu fyrir r um lei. fru a sj a, sem arir sj."

"Sj hva -?" mlti lgmaur nugur og hlfutan vi sig.

Anna reis upp til hlfs rminu og hlfhvslai til hans:

" fru a sj - ffl!"

lvman hafi runni af lgmanni vi allt etta. Hann var blr framan af reii og sneypu, en mlti ekkert. Svo gekk hann snugt r loftinu, kallai menn sna og rei sta.

- Daginn eftir var mikil kjtht Struborg. Anna hlt llum hjum snum veislu.


3. YFIRHEYRSLUR

rem dgum sar stefndi lgmaur almenningi saman til fundar Steinum. Fundurinn var ekki haldinn hellinum, v a veur var hi fegursta, heldur undir beru lofti uppi tninu. Lgmaur st upp vi stein mikinn, sem einhvern tma hafi hrapa r fjallinu, og talai aan vi mannfjldann, sem gagnvart honum st. Sveinar hans stu ar hnapp hi nsta honum. Einn eirra, s strsti og sterkasti, hafi bundi um hfui.

"a er yur n kunnugt, gir menn," mlti lgmaur, "a vor allra hbornasti og allra nugasti herra, konungurinn, hefir af mikilli mildi sinni skipa mig lgmann yfir Suur- og Austurlandi. Mr ber n a dma hverjum manni rtt og skil og halda rum dmendum, sem undir mig eru gefnir, til hins sama."

Hann agnai um stund og leit yfir hpinn.

Halldr Npi var fyrir svrunum af hlfu bndanna.

Hann tk ofan og hneigi sig djpt fyrir lgmanni um lei og hann mlti:

"a er okkur mikil glei og mikill smi, a yfirvald okkar og maur, sem meal okkar er fddur og upp alinn, skuli hafa hloti annan eins frama. Vi skum r allir til hamingju. Heill s lgmanni vorum!"

"Heill s lgmanni vorum!" hrpai almenningur og veifai hfuftum snum.

"Hafi nokkur ml fyrir mr a kra," mlti lgmaur, er hann hafi akka fyrir hollustuna, " komi hann me a fram fyrir mig. g er t reiubinn a nefna menn dma til a jafna sakir manna, ea stta og eya ar me rtum og samlyndi hrainu."

Allt etta hfu menn margheyrt ur. etta sama, ea eitthva essu lkt, var endurteki rlega og jafnvel oftar llum ingum og nlega llum mannamtum. Menn tku essu me gn og gmennsku. Enginn hafi neitt a kra. a, sem menn hfu helzt undan a kvarta, var einmitt yfirgangur valdsmannanna sjlfra og slni konungsvaldsins. En n var bi svo oft a kvarta undan v, og hver hafi rangurinn ori? A stynja eim kveinstfum upp vi lgmanninn, umbosmann konungsvaldsins sjlfs, var tali vera til ltils; varla maksins vert.

En n biu menn lka me reyju eftir einhverju, sem eim fannst liggja loftinu. Tindin fr Struborg hfu flogi um alla sveitina.

Lgmaur horfi egjandi t yfir hpinn og bei ess, a einhver tki til mls. egar ekki var af v, hlt hann mli snu fram:

"En heyri i, gir menn! Jafnframt v, sem g er skipaur til ess a lta hvern mann n rtti snum, er mr einnig skylt a sj um, a ekki su brotin lg gus og manna, og eim, sem au brjta, veri hegnt svo sem vera ber. Vrur laganna er jafnframt vrur rttvsinnar, og s lgunum ekki heiri haldi, vex brtt upp illgresi lghlninnar. essu ber hverjum heivirum manni og konungi snum hollum a vera valdsmanni snum samtaka."

N fru menn a hlusta me athygli.

"Svo er ml me vexti," mlti lgmaur og var nokku myndugri, "a fyrir fm rum var maur nokkur, Hjalti Magnsson a nafni, dmdur tlgur r essu hrai...."

Menn gutu augum hver til annars, en gu. Lgmaur s a, en lt a ekkert sr festa.

"N er mr ori a kunnugt, a hann hefir dvali hr einu heimili sveitinni lengi eftir a hann var dmdur tlgur, og a sama happ, sem hann var dmdur hrasrkur fyrir, hefir enn hlotist af honum...."

Fjldi ingmanna hl fram nefi. Aeins feinir menn gtu haldi tilhlilegum alvrusvip. Lgmaur s etta, og setti hann dreyrrauan.

"Enginn ykkar, sem etta hefir veri kunnugt, hefir gert mr avart um etta. i eru v allir fallnir sekt, sem leiir af bjargrum vi brotamenn og tlaga og yfirhylmingum me slkum mnnum."

"Stt sameiginlegt skipbrot!" tautai Egill gamli Eyvindarhlum vi mann, sem hj honum st.

"F ykkar og frelsi, gir menn, er n mnum hndum, og mr er sjlfsvald sett, hvenr g geng eftir v. En ef i bti n r ykkar, a seint s, verur hr ef til vill ekki sem strangast eftir gengi."

"Hva m okkur til lknar vera, herra lgmaur?" spuri Halldr Npi me hnisaumkt.

Lgmaur leit hann, en svarai honum engu.

"N krefst g ess af ykkur," mlti hann yfir allan hpinn, "a i segi mr undandrttarlaust og umsvifalaust, hvar Hjalti Magnsson er niur kominn, og hjlpi mr til a n honum mitt vald."

Steinhlj. - Lgmaur agi lka og horfi hvssum augum t yfir hpinn. Hann horfi framan hvert andliti af ru, en ar var hvergi tta n ru a sj. Aeins var aus, a margir hldu niri sr hltrinum.

"g krefst ess enn af ykkur, a i segi mr, hva i viti um Hjalta Magnsson," mlti lgmaur snu byrstari en ur.

Ekkert svar.

"Svari enginn, neyist g til a taka hvern einstakan mann fyrir og krefja hann sagna. Allir hinir vera a ba mean."

"Er ekki Hjalti dauur?" mlti Egill gamli Eyvindarhlum me ofurmikilli hg og saug upp nefi um lei.

"Ef hann er genginn aftur, hefir hann lklega ori a deyja fyrst," gall einhverjum.

"J, maurinn svarta hestinum..." mlti annar.

"Hva er um ennan mann svarta hestinum?" spuri lgmaur.

"Hefir ekki lgmaurinn ori var vi hann sjlfur?" spuri einhver, sem vel vissi um nturferina.

"Hva sem um a er," mlti lgmaur. "Hver er essi maur svarta hestinum? Er a Hjalti?"

a vissi enginn.

"Hann hefir sst ra heim undir Struborg," mlti einhver.

"Hann hefir sst ra beint sjinn," mlti Egill gamli.

"Og hann kva hafa sst ra vert yfir Holtssinn," skaut einhver fram , "og a vita menn ekki til, a nokkur lifandi maur hafi gert."

Lgmaur leit til sveina sinna. eim hafi llum komi saman um, a ekki vri einleiki um ennan mann svarta hestinum, sem eir hfu veri a elta um nttina.

"etta er hjtr og vitleysa," mlti hann. "g er ekki kominn hinga til a hlusta draugasgurnar ykkar. Segi mr afdrttarlaust, hva i viti um Hjalta."

N hfu menn fengi mli. Allir skvldruu einu, en sinn sagi hva. Einn ttist hafa heyrt, a Hjalti vri ti Vestmannaeyjum. Annar, a hann hefi siglt til a frama sig trskuri og silfursmi. riji, a hann hefi dotti af Brn og hlsbrotna, og Brnn hefi hlsbrotna lka; ess vegna vru n bir gengnir aftur. Fjri, a hann vri lagstur t og lagstur f heiinni, og svo framvegis. En langflestir voru eirrar skounar, a hann vri dauur.

"etta er tmur vttingur, sem enginn botnar neitt ," kallai lgmaur. "a m ekki nema einn tala einu."

"g hefi heyrt, a lgmaurinn hafi skora Hjalta hlm og fellt hann," kallai einhver.

Lgmaur leit reiulega til ess, sem kalla hafi, en gat ekki glggva sig , hver a hefi veri, og smu svipan gall fyrirleitnum strk tvtugsaldri, sklastrk r ykkvabjarklaustri:

"g hefi heyrt, a lgmaurinn hafi teki hann til sn vegna mgsemdanna og lti hann afskrifa eitthva, sem heitir Corpus juris, - eitthvert lagavit, sem honum veitir vst ekki af."

"Taki hann!" kallai lgmaur, afar reiur.

Nokkrir af sveinum lgmanns hlupu til me brugnum atgeirum og tluu a grpa manninn, en hann tk rs beint upp fjalli, og hfu eir hans ekki.

etta atvik kom inginu talsvera ringulrei. En brtt sfnuust menn aftur a lgmanni.

mlti Halldr fr Npi, og var nokkur mur rmnum:

"Hinga til hfum vi vanist v, kotungar undir Eyjafjllum, a hafa mlfrelsi ingum og mannfundum, ar sem fullkomin gri eru sett. Og skmm er okkur a, ef enginn orir a lta a uppi eyru lgmannsins, sem okkur br brjsti. M g tala, herra lgmaur?"

"Talau," mlti lgmaur ungbinn mjg. "En sjlfur ber byrg ora inna."

"a geri g auvita," mlti Halldr. "g hygg, a enginn maur, sem hr er staddur, viti neitt um Hjalta, hvort hann er lifandi ea dauur, ea hvar hann er niur kominn. frslu ber a skja til eirra, sem kunnugri eru. - En a finnst okkur, Eyfellingum, a etta ml komi okkur harla lti vi. Hr er einungis um ttardeilur a ra, sem engan ttu a snerta utan ttarinnar."

"Hr er um dm a ra, sem fullngja verur," greip lgmaur fram .

"Dmar nir, lgmaur, eru ekki gus dmar, fremur en dmar annarra manna, sst egar um einkaml ttingja inna er a ra og ar sem ert sjlfur sakaraili. Eftir okkar gmlu lgum er ess aeins krafist af manneskjum eim, sem vgum stum lifa, a r giftist. Vilji r ekki giftast og ekki skilja heldur, kemur a fyrst til greina a dma eim hegningu. N er r, lgmaur, manna best kunnugt um, hvers vegna au Hjalti og Anna eru ekki gift. - Og veri fari a rekast v a taka f af mnnum hr fyrir a eitt, a eir hafi ekki sagt til Hjalta Struborg, er htt vi, a einhvers staar veri rng fyrir dyrum."

Margradda "heyr!" og dunandi lfaklapp gall um allan flokkinn.

"Htanir ykkar, Eyfellinga, skelfa ekki Pl Vigfsson lgmann. a skulu i f a sj!" hrpai lgmaur upp yfir ysinn og var hinn reiasti.

"Vara ig, lgmaur," hrpai Halldr mti, "a ekki yki hirstjra sllegar eftir ru gengi, sem r er fali a gta a og meira mun ykja um vert kngsgari en etta Hjaltaml. Um essar mundir er sitt hva sagt r Vestmannaeyjum."

Lgmaur sleit inginu og skundai burt hinu versta skapi. Sveinar hans fylgdu honum.


4. A HVAMMI OG FIT

Lgmaur rei eins og lei l t a Hvammi og tlai heim um kvldi. Hann var svo reiur; a enginn mtti orum vi hann koma.

Hj Hvammi i hann. Sigvaldi bndi var heima og gekk t fyrir tn til lgmanns og bau honum heim til a iggja einhverja hressingu. Lgmaur i a. Voru sveinar hans leiddir til skla og eim veitt vel, en Sigvaldi fylgdi lgmanni til stofu sinnar og lt bera eim vn.

Sigvaldi hafi ekki veri inginu og vissi ekkert, hva ar hafi gerst.

Lengi var lgmaur gull og ungbinn, en Sigvaldi var eins og hann var vanur; - ar var sama blessa blalogni sem t endranr, essi sla lognr, sem fr gulbleiku hrinu og bjrtu, ykkleitu andlitinu svo einkar vel. essi rsemi virtist smfrast yfir lgmann sjlfan. essar kurteislegu vitkur og etta ga vn milduu svip hans og jfnuu ofurlti gesmuni hans.

Brtt fr a lifna ofurlti yfir samtalinu. Lgmaur sagi Sigvalda af inginu, a vsu ekki allt, en svo miki, a Sigvaldi skildi, a eitthva hafi honum gengi ar mti og hann var reiur vi Austurfjllunga og hugi a launa eim lambi gra vi betri hentugleika.

Allt einu leit lgmaur fast Sigvalda; tillit hans var ori dlti okukennt.

"Getur ekki sagt mr, hvar Hjalti er niur kominn?" mlti hann.

Sigvaldi hristi hfui.

"Nei, a get g v miur ekki."

Eftir litla gn btti hann vi:

"Og g gti a, mundi g ekki gera a."

Lgmaur hvessti hann augun.

"Hvers vegna ekki?"

Sigvaldi svarai me smu rseminni og ur:

"g er hrddur um, a a yri r fyrir verstu, ef gtir n honum itt vald. g er hrddur um, a ynnir eitthvert a verk, sem iraist eftir alla vi og margar aldir mundi sverta minningu na."

"g var ekki a leita ra til n."

"Nei, a vsu ekki. En g gef oft meira en g er beinn um. Og r mn eru gefin einlgni og alvru, svo a g er viss um, a au mga ig ekki. Meira a segja: Konungar hafa til essa ekki tst yfir a hafnir a hla r trrra og einlgra egna sinna. rur sjlfur, hve miki tillit tekur til ora minna."

"Lttu mig heyra r n. au spilla engu," mlti lgmaur hlfhnislega.

Sigvaldi hlt fram:

"Hjalti er afbrag annarra manna a atgervi og hfileikum, en hann er ltillar ttar og flaus. Ef n samykktir rahag hans og nnu, gerir hann a mgi num og efldir hann a f, mundi r vera meiri styrkur a honum en nokkrum rum manni, og ynniru lka a verk, sem lengi mundi bera lof itt meal komandi kynsla."

Lgmaur hl gremjulega.

"J, g ynni a verk a lta linn kga mig og uppskera svo fyrirlitningu hans a launum!"

"A sa fjldann gegn sr er a blsa mt blviri. egar fjldinn rs upp og fylgist a, hefir hann fleygt meiri mnnum r sli en ert. Hjalti er barn fjldans, og n er hann orinn skabarn hans. A mgjast vi Hjalta er a tengjast fjldanum blbndum."

Lgmaur st upp og bj sig til brottferar.

"g akka r fyrir r n. g efast ekki um, a au su gefin af einlgum hug. En n skulu i hrna undir fjllunum sj annan dans brum. Pll Vigfsson lgmaur er eirrar ttar, sem stlist vi andbyrinn. i vilji ekki segja mr, hvar Hjalti er. N jja, g skal finna hann sjlfur. Hinga til er bl ttar minnar blanda rlabli, og svo skal enn vera. Ef auga hneykslar ig, sting a t; a boor er eldra en vi bir. - g akka r fyrir gar vitkur og veitingar. etta er skilnaarsklin; hana drekkum vi botn."

"g tla a ra me r vestur yfir fljti, v a a er vont nna. Slbr hefir veri til fjallanna essa dagana."

Lgmaur i a me kkum.

En Sigvalda gekk anna til, tt hann lti a ekki uppi. Hann vildi sj um lgmann t fyrir Stein Fit. Hann vildi vera nrstaddur, ef Steinn yri lei lgmanns og lgmaur tki a spyrja hann smu spurningunum, sem hann spuri ara um essar mundir.

Sigvaldi lt skja sr hest og rei sta me lgmanni. egar eir komu t a Fit, riu eir einmitt fram Stein, sem var eitthva rlti ar nean vi binn.

"etta er skrtin skepna," mlti lgmaur og hafi ekki augun af Steini.

"a er ftkur kotungsbjlfi, allur hlfvanskapaur," mlti Sigvaldi. Honum fr a vera hlfrtt.

Steinn gekk sni vi glottandi og gaut augunum upp strmennin.

"Hann er dvergur," mlti lgmaur. "Dvergar eru oft margvsir. a vri ngu gaman a tala vi hann."

Lgmaur steig af baki og menn hans, Sigvaldi lka.

"Komdu hinga, karl minn," mlti hann, "og sestu niur hj okkur og segu okkur eitthva frttum."

eir settust allir niur og Steinn hj eim.

"a er allt of mikil ra fyrir mig a sitja hj slkum mnnum," mlti hann undur aumjkur.

essi or komu me svo kindarlegum mlrmi og skringilegum svipbrigum, a sveinar lgmanns veltust um af hltri. Steinn lt a ekki sig f, en glotti sem ur. Sigvaldi s a honum, a hann var vi essari heimskn binn.

"ran er ekki mikil," mlti lgmaur. "Vi erum menn allir saman, a gu kunni a hafa gert einhvern ofurltinn mun okkur. En hltur a vera fjlfrur, eins og arir dvergar. Geturu ekki sagt mr, hvar Hjalti Magnsson er?"

Sigvaldi horfi hvasst Stein, til a vita, hvernig honum yri vi essa spurningu. En Steinn br ekki svip snum hi allra minnsta. Hann hugsai sig um svari dlitla stund.

"Hjalti Magnsson," mlti hann. "Er hann ekki dauur?"

Andliti var allt a totu orinu: dauur.

"g veit a ekki," mlti lgmaur. "ess vegna spyr g."

"aan af sur veit g a," mlti Steinn.

"g skal launa r a vel og muna r a lengi," mlti lgmaur, "ef getur n gefi mr r upplsingar, sem a haldi koma, ea sem aeins leia mig rttan veg."

"g ver a vera af svo gum hlutum," mlti Steinn. "g get v miur engar upplsingar gefi."

Svo agi hann um stund og hugsai sig um.

"En g kynni a geta bent mann, sem ef til vill gti gefi upplsingar."

Sigvaldi leit reiulega til hans, en furai sig v, hve Steinn var ruggur.

"Hver er a?" spuri lgmaur.

"a er Hallur brir minn."

"Hallur grmunkur!" gullu sveinarnir vi.

a skein tennurnar Steini, og glotti honum var eins og grimmum skgarapa.

"Hvers vegna helduru, a hann geti gefi upplsingar?" spuri lgmaur.

"Hann er skriftafair nnu systur innar."

"Skriftafair!" t lgmaur eftir. "Hefir hn enn ppiskan skriftafur?"

"Hann segir a sjlfur."

"N, jja. En hvar er Hallur brir inn?"

"Hann var Rtshelli sast egar g vissi til."

"Hann er ar enn," gall einhver vi.

N var runni upp ljs fyrir Sigvalda. Hann s a Steini, a hann gat ekki neita sr um ngju a hleypa lgmanninum Hall brur sinn, - og um lei narra lgmanninn alla lei austur Rtshelli. etta var allt svo snilldarlega hugsa, a Sigvalda langai til a fama "pkann" a sr.

"Vi snum vi og rum anga," mlti lgmaur eftir litla umhugsun. "Vi rum anga undireins ntt ea snemma fyrramli."

"g skal ra me ykkur," mlti Sigvaldi. Hann langai til a sj lyktirnar leiknum.

Lgmaur akkai honum. Svo tku eir hestana og riu sta. Steinn st gtubakkanum me hfuna sna hendinni og glotti eftir eim, og Hjalti horfi allan leikinn ofan r hellinum.


5. "DAGUR REIINNAR"

Snemma morguns komu eir a Rtshelli.

Aalhellirinn er hr og vur og var n tmur. En hliarhellinum vinstra megin heyru eir sng munkinum.

rep l upp a hliarhellinum, og var hann allur minni um sig en aalhellirinn. Hann nr t r berginu vinstra megin, og er ar gluggi hellinum. N var hlai upp ennan glugga til hlfs, en ekki svo, a nga skmu lagi um hellinn.

Skammt fr glugganum var hlainn dltill stallur r grjti. Upp hann var tildra helgra manna myndum, sem fleygt hafi veri t r kirkjunum fyrir skemmstu. Voru sumar eirra brotnar og skemmdar, og allar bru r vott kringarlausrar meferar.

mijum stallinum st Maru-lkneski. Framan vi a kraup Hallur grmunkur og sng Marutir snar.

Lgmaur og sveinar hans gengu n afhellinn a baki munksins og kstuu hann kveju. Munkurinn lt sem hann yri eirra ekki var og hlt fram a syngja:

"....Mater divinae gratiae!
Mater purissima,
mater castissima,
mater inviolata,
mater intemerata,
mater amabilis,
mater admirabilis
.........."

Mir gulegrar nar.
Mirin hreinlfasta,
mirin siprasta,
mirin snortna,
mirin flekkaa,
mirin elskulega,
mirin dsamlega.

"Svararu ekki kvejum hfingja, pfavilluhundur?" mlti lgmaur og tti vi munknum me atgeirsskaftinu.

Munkurinn lt a ekki trufla sig, en hlt fram:

"....virgo potens,
virgo clemens,
virgo fidelis,
speculum justitiae
.........."

Jmfrin mttuga,
jmfrin gskurka,
jmfrin trygga,
spegill rttltisins.

"Segu mr, hvar Hjalti Magnsson er!"

Munkuririn hlt fram:

"...vas spirituale,
vas honorabile,
rosa mystica,
turris Davidica
...."

Keri andlega,
keri virulega,
rsin leyndardmsfulla,
turn Davs.

"Httu, latnujarkur, og svarau mr!" mlti lgmaur og rak atgeirsskafti svo fast milli hera munksins, a hann hraut fram altari.

Munkurinn reisti sig vi og hlt fram, eins og ekkert hefi skorist:

"dona mihi virtutem
contra hostes tuos!"

Gefu mr mtt
gegn vinum num.

N var olinmi lgmanns alveg rotin. Hann sneri geirnum vi hendi sinni og rak oddinn Maru-myndina, svo a hn steyptist aftur bak. San spai hann hinum drlingamyndunum t af altarinu.

"g skal kenna r, latnudjfull, a htta essari afguadrkun og svara siuu flki kurteislega," mlti hann.

Munkurinn aut upp eins og nara og a me slkri kef, a lgmaur hopai sjlfrtt hl fyrir honum.

"Guningur! - Illmenni!" pti hann, og augu hans loguu af heift. "Blvun gus er yfir r! essir heilgu menn, sem hefir hraki og svvirt, hefna sn. Enginn drlingur gus flytur bnir nar fram fyrir hsti ess hsta. Enginn drlingur gus heldur hendi sinni yfir ferum num jrinni! - ert vesalingur mitt vldum og velgengni, flktur tli og augnajnustu visjlla vina og heilla snkjudra, sem r lifa, hreykjandi r drambi og mikilmennsku af hlutum, sem enginn ekkir og viurkennir nema sjlfur -!"

"Httu illyrum num!" pti lgmaur mti me steyttan atgeirinn, "og segu mr, hvar Hjalti Magnsson er!"

Munkurinn st fyrir altari snu, blr framan af reii, og tk svo fast orunum, a munnvatni rist t r honum.

"g veit, hvar Hjalti Magnsson er!" pti hann beint upp andliti lgmanni. "En veist a ekki, lgmannsffl, sem hugsar, a getir broti allt bak aftur me gnum og ofstopa. veist hvorki a n anna!"

Lgmaur lagi geirnum fyrir brjst honum. Tveir af sveinum hans geru a sama. rr hrbeittir geirsoddar stu brjsti munksins einu.

"Vita skaltu," mlti hann, "a vi fegar orum a sj mannsbl. Segu mr undireins, hvar Hjalti er!"

Munkurinn st fastur fyrir, og br honum hvergi. Hann breiddi t faminn og hf hendurnar sem til blessunar, um lei og hann hallai sr fram atgeirsoddana og hvsti fram r sr orunum:

" hrir ekki Franciscusarmunk! - Lttu essa beru, blgnu ftur! San g vk af vegi synda minna og helgai lf mitt gui, hefi g gengi berfttur, hversu kalt sem veri hefir og hvernig sem veri hefir undir fti. Allar r hefi g vai og synt sumar. Stormar og steypiregn hafa mr duni og margsinnis hefi g teflt vi sjlfan dauann eyisndum, eyiheium ea uppi reginfjllum. Hataur og forsmur hefi g hrakist milli mannanna og hvergi tt athvarf. - Nei, hrir ekki Franciscusarmunk! - Aldrei hefi g bori annan klna en g ber n. Hver raut og raun, sem g hefi lii, hefir afplna eina af syndum mnum. Hvert kalsr, sem g hefi ola, hver brennandi svii, sem g hefi afbori, hefir flutt mig feti nr hinni himnesku parads og stytt um eina stund veru mna hreinsunareldinum. g hefi bei hinn heilaga Franciscus a gefa mr krnu pslarvttisins. g hefi bei gus mur og alla heilaga menn ess sama...."

"Segu mr, kjaftaskmur, hvar Hjalti er!"

"Nei, g segi r a ekki. Dreptu mig, ef hefir hug og dug til! - Ef nokkur dropi er eftir r af bli eirra fera, sem varst nlega a stra ig af! - Dreptu mig, dreptu mig! - Heilagir kerbar standa yfir mr essu augnabliki, reiubnir til a bera sl mna inn drina til drottins og allra heilagra. Einbar og pslarvottar standa umhverfis mig og syngja misericordia fyrir slu minni. g heyri minn af sngnum! - Dreptu mig, ef orir! Bl mitt skal koma yfir ig! - daverki skal fylgja r mean lifir. a skal hrella og skelfa samvisku na. a skal rast ig eins og nara dauanum, og a skal fylgja r fram fyrir dmstl gus. ar hittumst vi nst. - Dreptu mig! En mean g get tunguna hreyft, skal g mla au or, sem r vera lengi minnisst. - Blvun skal g mla yfir ig og menn na, blvun deyjandi vesalings, sem helga hefir gui lf sitt!"

"Httu essum vttingi og segu mr, hvar Hjalti er!" mlti lgmaur byrstur.

sta ess a svara tk munkurinn me hsri og heiftarfullri rddu a belja beint framan lgmanninn hinn mikla dmsdags grmunkanna:

Dies irae, dies illa
solvet saeclum in favilla,
teste David cum Sibylla.

Quantus tremor est futurus,
guando judex est venturus
cuncta stricte discussurus.

Tuba mirum spargens sonum
per sepulchra regionum
coget omnes ante thronum.
........

Dagur reii, dagur bri
drekkir jr me logafli,
votta heilg Vlufri.

Dauans gn! er drottinn alda
dm skjum fer a halda,
llum makleg gjld a gjalda!

Htt mun lur ljssins gjalla,
lifendur og daua kalla
fyrir dminn drottins alla.

Slmur essi er talinn vera eftir Franciscusar-munkinn Tmas af Celano (d. 1255) og hefir sari ldum mjg veri notaur allraslnamessu katlskum lndum. - ingin er eftir Matthas Jochumsson.

Lgmaur dr a sr atgeirinn, og sama geru menn hans. Hann kannaist a vsu vi etta, sem munkurinn fr me, ekki skildi hann a til fulls; en a var einhver mttur v sem hann gat ekki staist. a var sem veri vri a birta honum stefnu fyrir dmstl gus hinu gamla murmli kirkjunnar. a var sem veri vri a kalla eld af himni yfir hann og tskfa honum fr llu samneyti vi allt, sem heilagt vri, han fr og um alla eilf.

Hann lt atgeirinn sga og gaf mnnum snum bendingu um a fjarlgja sig. eir voru lka bnir a f ng af v, sem eir hfu heyrt, og hypjuu sig fram aalhellinn - til ess a hrista r sr hrollinn og reyna a hlja a llu saman.

En lgmaur var eftir hj munkinum.

egar munkurinn s, a ll htta var afstain, fr ofsi hans dvnandi eins og eldur, sem smkulnar t. Hann linaist upp eftir geshrringuna og fr a skjlfa eins og laufbla. Loks fleygi hann sr kn vi altari, reisti vi Marumyndina, grfi sig ofan a ftum hennar og grt.

Lgmaur lt hann grta stundarkorn og jafna sig. Hann var ekki vonlaus um a enn, a sn fr yri g.

"g tlai ekkert mein a vinna r, munkur," mlti hann undur mildur. " mtt hafa tr na og gusdrkun frii fyrir mr. Hvort hn er rtt ea rng, kemur mr ekki vi. g tlai aeins a f frttir af r um a, sem mr rur a vita."

Munkurinn st upp og var n allur annar.

Lgmaur leysti fr pyngju eirri, sem jafnan hkk vi belti hans, tk upp r henni tvo spegilfagra Joachims-dali og rtti munkinum.

"Eigu etta fyrir mgunina," mlti hann, "og biddu svo ofurlti betur fyrir mr en hefir gert."

Andliti munkinum var allt a einu brosi, er hann s silfri blika lfa snum, og lgmaur efaist ekki um sigur sinn.

"Gus akkir!" mlti hann. "a, sem mr er gefi, er gui gefi."

Lgmaur fri sig nr honum og mlti lgt og smeygilega:

"Segu mr n, hvar Hjalti er."

Munkurinn var undur blur svipinn.

"Hjalti er Parads," mlti hann.

" Parads -?" t lgmaur eftir. "Hvernig veistu a?"

"Hann er Parads. - Hann var sanntraur maur. - g syng Reguiem aeternam fyrir slu hans tvisvar viku, og Anna mn borgar a vel."

Lgmaur st og hugsai sig um. a var ekki fyrsta skipti, sem hann heyri a, a Hjalti vri dauur. Honum l n vi a fara a tra v. Gat a veri, a hann hefi ri sr bana af tta vi ofsknir lgmanns? Ekki var a hugsandi.

En egar hann leit munkinn, sem velti fyrir sr silfurdlunum og brosti af ngju, las hann t r honum lymskuna.

" lgur essu, trarvilluhundurinn inn!" mlti hann og rak munkinum rokna lrung. "Hjalti er ekki dauur."

"Hrna er hin kinnin," mlti munkurinn ofurrlega og sneri sr vi.

En lgmaur sneri sr snugt fr honum, stkk fram aalhellinn og skundai t.

- Sigvaldi hafi ekki liti af lgmanni og munkinum mean eir voru tveir einir afhellinum. N r hann sr varla fyrir ngju.

Hann ori ekki a segja nokkurt or vi munkinn a essu sinni, en sgu skyldi hann segja eim nnu Struborg og Steini Fit, er hann si au nst. Og einhvern tma kynni Hallur grmunkur a vera vegi hans seinna.

Hann fylgdist me mnnum lgmanns t r hellinum. egar eir voru a fara bak, heyru eir latnusnginn munkinum inni hellinum.

- egar eir hfu rii vestur fyrir felli, steig lgmaur af baki og settist niur, mjg ungbinn. Eftir nokkra stund mlti hann:

"Haldi i fram og bi mn Seljalandi, allir, nema tveir. g tla a vera hr eftir. - kk fyrir fylgdina, Sigvaldi. egar g fer vestur um, kem g kannske vi hj r og igg fylgd na yfir fljti."


6. ERFILEIKAR LGMANNSINS

Lgmaur sat langa stund egjandi og hugsandi, eftir a menn hans voru rinir fr honum. essir tveir menn, sem hann hafi vali sr til fylgdar, stu skammt fr honum og biu, en ltu hann truflaan.

Honum fannst sem allt a, sem honum hafi mtt essa sustu daga, mundi gera sig vitskertan. Aldrei hefi hann tra v, tt einhver hefi sagt honum a fyrir, a svo lti gti ori r valdi og rki nokkurs manns. Aldrei hefi hann tra v, a jafnmikil fyrirlitning fyrir valdinu vri til meal alunnar. Mean hann hafi aeins ssluna eina til umra, hafi hann aldrei haft jafntilfinnanlega af essu a segja og n, san hann var lgmaur.

ll bartta hans fyrir rtti snum og valdi og smd ttar sinnar lktist v, a hann vri a berjast vi skuggann sinn. Hvert hgg var sem hggvi t lofti. a hitti hvergi. Ekkert af v, sem honum var andstast, var hgt a handsama. a var umhverfis hann allar hliar, en gekk honum r greipum og glotti a honum, egar hann hamaist hva mest til a hafa hendur v; - a var almenningsliti.

Tvisvar ea risvar hafi hann heyrt sig nefndan ffl essa sustu daga. Hva eftir anna hafi hann ori a hla mgandi dylgjur, meal annars um a, a hann vri ragmenni, sem ekki yri a skora ann mann hlm, sem hann taldi gera sr smn. Flki laug a honum upp opi gei honum og geri sig a flnum framan honum, svo a ekkert vri a marka a, sem a segi. eir, sem opinskrri voru, htuu honum a reisa flokk mti honum og reka hann af hndum sr me valdi, ef hann geri anna en eir vildu. eir, sem voru gtnari og honum vinveittari - a hann hlt -, vruu hann vi og leyfu sr a leggja honum r. Hver valinn almgamaur vogai a standa uppi hrinu honum og hafa htunum vi hann. Hvert sem hann sneri sr, var ekki anna a f en skapraun skapraun ofan. Allir voru mti honum. Hva tti hann a gera? Hefna sn, hefna sn! - a hann hefi ekkert gert anna essa rj ea fjra sustu dagana en drepa menn, hefi hann ekki komist yfir nndar nrri alla, sem hfu mga hann, og aan af sur grafi fyrir rturnar allri vildinni. Hann gat a vsu reki harma sinna einum og einum manni, eim, sem mest hfu gengi berhgg vi hann, og drepi , til dmis munkinn, en vi a var lti unni. a mundi ekki skjta hinum ann skelk bringu, sem hann vildi og yrfti a halda. En a mundi hleypa vildinni gegn honum bl og brand, og fengi hann lka hyfirvldin landinu til a kljst vi.

a l vi, a essar hugsanir mundu vera honum yngri en svo, a hann gti bori r. Skmmin og fyrirlitningin, sem hann hafi mtt, svall honum skapi. En gremja hans var mttvana. Hann var sem bundinn hndum og ftum og gat ekki hreyft sig til hefndarinnar.

Eftir nokkra umhugsun kva hann a reyna eina a ferina enn til a n takmarki snu.

Hann kvaddi mennina til fylgdar vi sig og rei fram a Struborg.

Anna tk honum vingjarnlega, eins og hn vri bin a steingleyma v, hverja heimskn hann hefi veitt henni nlega. Hn geri mnnum hans beina og gekk me honum sjlfum eintal svefnloft sitt.

"g er orinn reyttur essu stri," mlti lgmaur, er hann var setstur niur, og strauk hendinni unglyndislega um enni. "Allir rsa mti mr; allir, hver einasti maur, gera sr a skyldu a storka mr og skaprauna. a er eins og g standi ormagari, ar sem allir yrmlingarnir bera sig a teygja sig til mn og bta mig og spta mig eitri. a er ltil mannraun a kreista hvern einstakan yrmling sundur, en eir eru svo margir, og biti hinna brennir mig mean. g er orinn reyttur a berjast vi fjldann. Allir eru mti mr!"

"a er af v, a hefir illan mlsta," mlti Anna bllega. Ofdramb og hroki sigra aldrei. Rangt ml, sem stt er me valdi og ofurkappi, vekur hvern spilltan mann til andstu, og fyrr ea sar vex s andstaa ofbeldismanninum yfir hfu. mtt akka gui fyrir a, a almenningur hefir lti ig sj merki vildar sinnar svo snemma, a enn er tmi til afturhvarfsins, ur en til meiri vandra er stofna."

"Getur vel veri. g hefi heyrt mrg beisk or essa dagana. g skil ekki , a g eigi au ll skili."

"g veit ekki, hver or hefir heyrt, ea hva fyrir ig hefir bori. g veit a eitt, a almenningur er undir smu syndina seldur og vi hin. Honum httir vi fgunum. a vera menn a afsaka. Og hefir til mildra dma unni; a veistu sjlfur."

"g kem ekki hinga sem neinn irandi syndari," mlti lgmaur. "En g vildi feginn f enda bundinn etta ml og sttast vi ig, ef ess vri nokkur kostur."

"a ykir mr vnt um a heyra," mlti Anna, en a var auheyrt mlrmi hennar, a hn bjst ekki vi eim sttaboum fr brur snum, a saman mundi ganga. " hefir betur fari essa leiina fyrstu en a sna mr naki sveri. hefi kannske eitthva af essari armu sparast r. Segu upp sttaskilmlana af inni hendi!"

" verur a lta Hjalta fara af landi burt."

Anna brosti glega, eins og hn vri a tala vi strt barn.

"Og fara me honum," mlti hn. "Helduru, a okkur mundi bnast ar betur?"

"Nei, yfirgefa hann a fullu og llu - og giftast rum manni."

"Svo-o!"

"Enn get g tvega r gott gjafor, ef vilt mnum rum fylgja."

Anna brosti.

"a er a segja rkt gjafor!"

"nei. En g skal leggja honum til au efni, a hann hafi vi ig og geti gefi r smilega morgungjf."

"Miki viltu til vinna!"

"Og g skal tba Hjalta me smilegum farareyri og greia fyrir honum erlendis. En hann verur a lofa v a koma hinga aldrei aftur."

"Og sr enga fleiri agna hjnabandinu en essa?"

"g skal taka tv af brnunum num og sj eim fyrir uppeldi minn kostna. Hva get g gert meira til samkomulags?"

"Nei, a geturu sjlfsagt ekki. En hva er allt etta betra en lofa okkur Hjalta a giftast?"

"g vil ekki blanda tt okkar smalabli."

Anna hl.

"Solveig rka orleifsdttir tk Sigmund prest sng sna a manni snum lifandi. Veistu nema hann hafi veri af smalabli? Sonur eirra var Jn lgmaur. - Solveig Bjrnsdttir, frnka okkar, bj um mrg r Bolungarvk me Jni orlkssyni, sem hn fkk ekki a eiga vegna ftktar hans. au ttu fjgur brn saman. Hann var mestur listaskrifari, sem sgur fara af hr landi. Hann skrifai eftir andlti orin: "gratia plena, dominus tecum", v a fingurnir, sem hann hafi skrifa svo margt fagurt me, gtu ekki stirna. Hvort er n meira um vert: brnin, sem hn tti me honum, ea brnin, sem hn tti me manninum, sem hn var gift, a honum ltnum? - lf rka, frnka okkar, sem ttinni hefir hinga til tt smi a, tk einn af sveinum fur sns til fylgilags vi sig. Afkomandi eirra var Gissur biskup. Verur hrra komist tigninni hr landi?"

"J, Gissur biskup! - ar komu fram gjld syndarinnar. ar komst smalabli til valda!"

"Su allar yfirsjnir hfingja essari ld smalabli a kenna, kemur a i va fram. Menn fara a efast helst til miki um dyggir mra okkar. - Nei, ltum hina dnu liggja dmda. N skulum vi halda okkur vi efni. tlar a gifta mig burt sem ekkju. Er ekki svo?"

"Sem jmfr veruru varla gefin han af."

"Sennilega ekki," mlti Anna me beiskri glettni. "En hefir mann takteinum, sem gerir sr etta a gu?"

"Mann af gum ttum...."

"...sem aeins vantar f til a geta noti sn," greip Anna fram . "g kann etta utan bkar. Hann tlar a vinna etta til fjrins, a taka mig a sr! ha-ha-h! Og etta tlast til, a g geri mr a gu!"

" leggur allt t versta veg."

"Gurn Gottsklksdttir neitai a giftast eftir fall sitt. Hn hafnai v, a festarmaur hennar, biskupinn, tki hana stt vi sig. Hn vildi ekki byrja hjskap sinn me aumkt og fyrirgefningarbn. Helduru, a g s skapminni en hn?"

Lgmaur agi nokkra stund. egar hann hf mls aftur, var sem bnarkveinstaf brygi fyrir rmnum:

"g er barnlaus, Anna mn," mlti hann, "og lklega dey g barnlaus. eiga brn ykkar, systra minna, a erfa mig a lgum. g hefi brotist upp r ftktinni og sjlfur komi mr fram a mestu, og n er g lgmaur yfir hlfu landinu. a, sem g til, hefi g dregi saman me srum sveita og ungum hyggjum. Helduru, a mr standi sama, hva um a verur eftir minn dag? Nei, a a ganga til eirra, sem halda minningu minni heiri og frir eru um a hefja ttina okkar til nrrar vegsemdar."

"Brn Hjalta eru vel til ess fallin."

"Smalabrnin n f engan eyri af mnum eigum," mlti lgmaur nokku harlega. San btti hann vi mildum bnarrmi: "a er fyrsta - og skal vera sasta - skipti, sem g bi ig vel; geru n etta a vilja mnum. Skildu vi ennan Hjalta og taktu eim manni, sem g vil, a eigir."

"Vi skulum ekki tala fleira um etta," mlti Anna. "a, sem fer fram , nr ekki nokkurri tt."

"Hvers vegna nr a engri tt?"

"Hjalta einum hefi g gefi st mna. g enga st til handa neinum rum, - ekki svo miki sem neista af st."

"Maur, sem elskar ig, vinnur st na smtt og smtt, ef aeins iggur st hans."

"Hvers vegna ertu a ala essu lengur? Sru ekki, a a er hugsandi? - Sru engin n tormerki , a a geti tekist?"

Lgmaur horfi hana hvasst og hlfspyrjandi. Svo var sem eitthvert ofbo kmi yfir hann. Hann spratt ftur, tk um ba handleggina nnu og kreisti , eins og hann tlai a nsta hold fr beini. Anna leit framan hann og s trin brjtast fram augun honum. Hn s a honum, a hann gat ekkert or sagt. Hann hafi varla vald sjlfum sr. Hann rtnai af geshrringu, eins og hann tlai a springa. Svo sleppti hann henni, lt fallast ofan a borinu me hendurnar fyrir andlitinu og grt.

"Taktu r ekki etta svona nrri, brir!" mlti Anna og lagi hndina hgt xlina honum. "Geru heldur a eina, sem hgt er a gera til a bta r v. Lofau okkur Hjalta a giftast."

Lgmaur spratt upp eins og eldur hefi snert hann. Hann strddi af alefli vi grtinn og reyndi a tala me styrkri rdd:

" skalt htta essum frjsama frillulifnai num. Hinga til hefi g hlfst vi a beina hefndinni gegn sjlfri r. N skal g ekki gera a lengur. Og Hjalta skal g drepa, hvar sem g n honum. tt allir menn og allir djflar rsi gegn mr, skal g vo essa smn af tt minni, - vo hana burt me bli, v a ru vsi gengur hn ekki af r essu."

A essu mltu gekk hann r loftinu n ess a kasta kveju systur sna. Anna st fyrst langa stund sem hggdofa, fl sem nr af geshrringu. Svo setti a henni kafan grt.



SJTTI TTUR


1. OFSTTAR STIR

a var dmalaust str, sem yfirvld kirkjunnar og landsins ttu essi rin. a var stri vi stina.

Lengi hafi hn veri kgu og rlku undir harstjrn katlska kirkjuvaldsins. Hn hafi brotist undan v, egar a var andarslitrunum, eins og svo margt anna, og brotist undan llum lgum gus og manna um lei.

Og etta hafi fengi a ganga reitt, mean st stmabraki siaskiptanna. gtu menn ekki sinnt v svipinn.

En n voru eir skrungar sestir ba biskupsstlana, herra lafur Hjaltason Hlum og herra Gsli Jnsson Sklholti, sem geru a vegna "gus drar" a taka almennilega taumana.

Og mean kngsvaldi Bessastum reytti blfjarirnar af klaustrunum og biskupsstlunum, brust biskuparnir vi stina og klluu hstfum til konungsins um hjlp.

eir knnuust a vsu vi a, a stin vri g sjlfu sr og nausynleg mannkyninu til vihalds og essu myrka mannlfi til glei, lklega fremur gjf fr gui en djflinum. Hn veitti frjvgun og blessun yfir eyimerkur mannlfsins, eins og dgg af himni.

En n var hlaupinn ofvxtur stina um allt land. Hn fli yfir alla bakka, eins og vorleysingum. Og hn var ekki eins hrein og tr og hn tti a vera. Hn var allt of va orin a takanlegasta starsileysi.

essu starsileysis-syndafli u n blessair biskuparnir samt prestum, lgmnnum og lgrttumnnum, til ess a reyna a stfla a og hemja og leia a rttan farveg. Kngsvaldi sendi eim kveju gus og sna eim til styrkingar og upprvunar og bar gogginn bestu jarirnar, mean eir voru vandast vi ltnir.

Helmingadmar veraldlegra og andlegra ginga voru settir bi syra og nyrra til a ra fram r skpunum. Andar biskupanna hvldu yfir eim. Og a voru ekki ltil skp, sem fyrir bar af spillingu!

Menn gengu a eiga konur, sem lengi hfu veri hjkonur eirra, mean eir enn voru giftir fyrri konum snum. Menn voru steinhttir a vira nokkurs hinar strngu reglur fyrri tmanna um frndsemismgsemdir, en giftust n frnkum snum. Menn fstnuu sr konur a morgni, giftust eim a kvldi og gengu sng me eim nstu ntt. fyrirgefanlegt brlti! - Hitt var verst af llu, a menn giftust fyrir sunnan og ttu ara konu fyrir noran ea austan. Sumir ttu konu hverjum landsfjrungi og heyru undir lgsagnarumdmi beggja biskupanna. Og ofan etta bttust allir eir, sem ltu gersamlega vera a gifta sig, heldur ltu vxt starinnar spretta upp og sna sig snum tma. eir, sem a geru, voru eins og landafjandar um allt og gerningur a hafa hendur eim.

Dmsmennirnir sveittust blinu af heilagri vandltingarsemi og hristu hfuin yfir essu djfulsins vlaneti, spillingu kynslarinnar. En eir vruust a mest af llu a lta gtilega hver framan annan. eir urftu a leggja andlitin "frmar" fellingar, ur en eir litu upp, v a annars gat augnari skilist alla vega. Fleiri en einn af eim hfu flkt sig netinu, - ea nnustu vandamenn eirra.

a var ekki allt sausvartur almgi, sem djflinum tkst a leia afvega. Hann virtist leggja sig langmest eftir strmennum, og a var alveg trlegt, hva honum vannst ar . Einmitt "gu" mennirnir, "gus vinir," stoir og styttur "gus rkis", voru veikastir fyrir.

Dmin voru mrg og takanleg. a var ekki vert a hafa htt um sum eirra.

geri enginn a, sem Anna Struborg geri, a geyma manninn sinn einhvers staar uppi fjallafylgsnum og eiga me honum hvert barni eftir anna, n kirkjulegrar blessunar.

etta tilfelli var svo einstakt og sjaldgft, a eir voru ralausir me a, blessair. Enda l a ekki beinlnis fyrir eim. Hneyksli var a - auvita - og illt til eftirdmis. Hvernig fri, ef fleiri fru a taka upp essu, a gifta sig annig sjlfir, hva sem hver segi, og geta af sr hpa af brnum, sem ekki vru rttborin? Hva yri r myndugleik foreldra yfir brnum snum og brra yfir systrum snum, ef slkt vri lii?

En a etta vri hneyksli, heyri a hvorki undir hrdm n fjlkvni, ekki heldur undir frndsemismeinbugi, og ekki undir lauslti heldur. Anna tti ll brn sn me sama manninum. Allir vissu, hvernig v st, a hn giftist ekki Hjalta. Og eina ri til a gera gott r v llu vri a brjta stflyndi lgmannsins bak aftur og lta au giftast, hva sem hann segi.

etta var ttarml, langtum fremur en almenningsml. ess vegna var best a leia a hj sr, svo lengi sem hgt vri, og lta au fst um a sn milli, systkinin. Ng var samt til a bera niur , og a af llu verra tagi.

Lgmaurinn var fur yfir v me sjlfum sr a finna hvergi sam eirra, sem hann studdi a v a vinna bug lstunum annars staar landinu. Fir hfu hreinlyndi til ess a segja honum a berlega, a etta vri honum einum a kenna. Hann hefi undireins tt a lofa systur sinni a eiga ann mann, sem hn sjlf hefi vali sr; hann hefi mtt ekkja skap hennar svo, a ekki tji a setja sig gegn v, sem hn tki fyrir. Og lyktirnar yru r, a hann yri a samykkja hjnaband Hjalta og hennar, hvort sem honum vri a ljft ea leitt, v a ll von vri ti um a, a hn yri rum manni gefin, en au hldu fram a lifa hjskaparlfi og brn eirra fjlguu um. etta sgu fstir, en hann fann, a a l eim vrum, a eir hefu ekki hug a segja a upp opi gei honum. A minnsta kosti hliruu eir sr hj v a skipta sr nokku af essu mli. eim fannst honum standa nst a jafna a.

etta kalda afskiptaleysi geri lgmanninn hlfu gramari. Hr var, eins og annars staar, ekkert til a hafa hendur , ekkert til a andmla, ekkert til a reka fugt ofan menn, ekkert nema kalt kruleysisglott, hnisglott, sem smaug hann eins og kalt stl. Hann var a bera etta eins og hvert anna bl; hann gat v ekki af sr hrundi nema me v einu a gera einhvern enda essu athfi systur sinnar. En a var hgara sagt en gert, v a ar var mtstaan.

Hann geri allt, sem hann gat upp hugsa, til ess a f systur sna til ess, me illu ea gu, a htta vi Hjalta. En allt kom a fyrir ekki. Hn tk honum t vel og sndi honum systurlega al llu vimti, en egar tali barst a Hjalta, endai allt me skelfingu. Venjulegast kvddust au vonsku, en nst egar au sust, heilsuust au sem systkini. au sust a vsu hvergi nema heima Struborg, v a Anna heimstti hann aldrei, en tk honum t smasamlega, er hann kom til hennar. En hvenr sem hann kom, a hann kmi a nttareli og vri sannfrur um, a hann kmi llum a vrum, hitti hann ar aldrei svo , a Hjalti vri ar. Hann s hann aldrei, fremur en hann vri enginn til; hann s aldrei anna en brnin hans.

Hann fkk prfastinn Holti, sra Snorra Hjlmsson, til ess a tala um fyrir systur sinni. Sra Snorri fkk bestu vitkur. Hann fkk ekki utan undir me klfskinnsstranga, eins og Hallur grmunkur hafi fengi, er hann kom smu erindum; en hann fkk ekki heldur neina jr. Hann fkk aeins nja "missn" a rkja - a tala um fyrir brurnum!

Allt var til einskis. Lgmaurinn st rmagna og rrota frammi fyrir essari "vinnandi borg", - hann, annar voldugasti maur landsins, var a gera sr a gu a kyngja sig gremjunni og heyra hlturinn skra llum mnnum a mttleysi hans. Svo framarlega sem hann tti ekki a grpa til einhverra yndisrra gagnvart systur sinni, sem hver maur mundi leggja honum t til svviringar, - svo framarlega sem hann tti ekki a drgja systurmor ea eitthva, sem lti vri betra, var hann alveg uppgefinn. A gefa a eftir, sem hann hafi svari vi sver sitt og riddaralegan drengskap, og lta au giftast, kom honum sst af llu til hugar. a st jafnan fyrir honum sem hin mesta af llum fjarstum.

a eina, sem hann gat hugsa til, var a n Hjalta vald sitt, og a var hann aldrei vonlaus um. Hann gat ekki tra v, a nokkur maur gti leynst svo til lengdar, og a ngrenni vi hann sjlfan, a ekkert spyrist til hans og lgleg yfirvld nu honum aldrei. Slkt fannst honum svo gersamlega hugsandi, a hann afr a lta allar alvarlegar tiltektir ba.

Margsinnis krafist hann Hjalta af nnu, heimtai, a hn lofai honum a sj hann; hann gti varla gefi systur sna manni, sem hann fengi aldrei a sj, - vissi varla, hvort vri jarneskur maur ea andi og yfirnttrleg vera. En hann fkkst aldrei til a gefa systur sinni sklaust og eindregi lofor um full gri honum til handa. Hann var ekki viss um, a hann gti stillt sig um a taka Hjalta fastan, ef hann kmist fri vi hann. En gfi hann honum grialofor, tt ekki vri nema munnlegt vi systur sna, taldi hann sig bundinn v. Or sitt vildi hann ekki fremur brjta en eia sna. Enda mundi ekki systir hans hlfa honum, ef hann gerist griningur.

En of oft hafi hann hta a drepa Hjalta til ess, a Anna treysti v a lta hann koma honum fyrir augu, n ess a honum vri heiti fullum grium.

Og setningur hans var a drepa Hjalta, ef hann ni honum ekki lifandi vald sitt og gti komi honum utan ea rutt honum r vegi snum einhvern annan htt. Hann hatai ennan huldumann af llu hjarta snu, - ennan mann, sem var honum loft og eimur, hvenr sem hann hj til hans, sem alltaf st yfir honum, geri honum skmm og skapraun og hl a llum hamagangi hans. A eiga vin og sj hann aldrei, gat gert mealmann vitlausan. A vera lgmaur og sslumaur, gddur valdi yfir lfi og daua, og vita mann sslunni hj sjlfum sr, - mann, ekki upplogna sguhetju, mann, sem ef til vill horfi hann daglega, egar hann var fer um sslu sna, horfi hann r einhverju fylgsni og gaf honum langt nef, mann, sem allt geri honum til ills, upphaf allra skaprauna hans og allrar eirrar hni og ltilsviringar, sem honum var snd, hvar sem hann var staddur, - vita ennan mann alltaf yfir sr og geta aldrei svala skapi snu honum, aldrei svo miki sem s hann, aldrei svo miki sem spurt hann uppi!

a komu kst a honum, svo a hann var violslaus af reyju eftir v a n Hjalta. Hann steypti sr eins og gammur yfir Struborg nttareli og lt rannsaka ar hvert hs, en Hjalta fann hann ar aldrei. Hann spuri eftir honum hverju manntalsingi, sem hann hlt undir fjllunum, en fkk aldrei neitt svar. Hann sendi njsnarmenn heiman fr sjlfum sr til ess a komast a v, hvar Hjalti vri. eir voru narrair og a var logi , og eir komu til hans jafnnr ea verra en a. Hann fr a gruna sjlfa um a, a eir vru sr ekki sem trastir. Hann lofai eim alllitlegri flgu, sem gti frt sr Hjalta lifandi. En enginn var til. a var sem ll sslan sti kringum hann og gfi honum langt nef laumi, samt Hjalta sjlfum.

annig liu rin.

Lgmaur tk sr etta svo nrri, a honum fannst mrgum stundum, egar hann hugsai um a, sem a mundi gera sig geveikan. Hann vildi ekki setja f til hfus Hjalta, sem kynni a vera a, sem helst hrifi. Hann treysti sr ekki til a taka moringja undir vernd sna og efaist um, a hann gti fengi nokkurn mann til a dma hann sknan. Hjalti var ekki lfssekur nema vi hann einan. Hann einn hafi mlsbtur, ef hann tki hann af lfi, en r mlsbtur hafi enginn annar. Hjalti var a lifa, ar til fundum eirra bri saman, hvenr sem a yri. En mean hann lifi, l hann honum eins og mara, - eini maurinn landinu, sem varpai skugga alla glei hans og hamingju, eini maurinn landinu, sem vald hans virtist engin hrif hafa , eini maurinn landinu, sem hann hatai og vildi feginn feigan.

Annars var Pll lgmaur fremur spakur maur og frisamur og kom hvarvetna fram til stta og mlamilunar. Hann bar gfu til ess, samt fleiri gum mnnum, a koma sttum Vatnsfjararmlunum, sem stai hfu yfir htt upp 80 r. Verslun slendinga var mestll hndum Hansastaakaupmanna, sem hldu Danakonungum jrngreipum vegna skulda og ltu gefa sr rttindi umfram ara kaupmenn lndum snum. En aftur voru stug illindi milli Dana og Englendinga og hvarvetna reynt a bola Englendingum fr verslun hr vi land; enda stugar skrur milli eirra og Hansastaamanna. Lgmaur s a vel, hve hrplegt ranglti etta var og slenskri alu til helbers tjns, a lofa mnnum ekki a keppa frjlsum um verslunargengi. Hann studdi v verslun Englendinga, hvar sem hann fkk v vi komi, og st ar ndverur llum rum umbosmnnum konungsvaldsins. Fyrir etta hlaut hann mikla vinttu Englendinga og mikla vinttu jverja, sem voru voldugri og -ttu konungsvaldi a bakjarli. etta, me ru fleira, var til ess, a hann hafi fleira a hugsa um en Hjalta og fleiru a sinna en elta hann og reka harma sinna honum. - - -

En undir fjllunum var viureign eirra Hjalta og lgmanns lngum krt umtalsefni.

Alls konar kynjasgur skpuust um viureign eirra, sem aldrei hfu vi bori.

Hjalti, sem enginn maur hafi s um mrg r, var orinn vintrahetja sveitarinnar. Allir vissu n, a hann var maurinn svarta hestinum, sem rei um vera byggina vi og vi, einmitt egar menn ttu hans sst von, aldrei nema nttmyrkri, og einmitt helst, egar veur var illt ea skyggilegt. Margir hfu s hann ra heim a Struborg. ar kom t skuggi mannsmynd fram undan bjarveggnum og hirti Brn, teymdi hann inn hesths, ar sem t st auur bs og fullur stallur handa honum. En Hjalti hvarf inn vegginn, ar sem enginn vissi dyra von.

En a margir hefu s hann ra heim a Struborg, hafi enginn s, hvaan hann kom ea hvert hann fr. Hann kom eitthva utan me fjllunum, - en hvaan? Hva langt utan me fjllunum? a vissi enginn. Menn hfu ori hans varir vestur undir Np, en enginn hafi neitt af honum a segja ar fyrir vestan. Hann rei aldrei, egar vel var sporrkt, og hann rei sjaldnast gtuna; en slir er illt a rekja grundunum undir Eyjafjllum. Brnn hans var Fit, en a voru engar minnstu lkur til, a Hjalti vri ar lka, v a menn hfu a fyrir satt, a hs hefu veri margknnu hj Steini og margreynt a spyrja hann og veia. En Steinn kvast eiga Brn, og allir vissu, a hann li engum manni hesta og geri yfirleitt engum manni neinn greia. Menn voru helst eirrar trar, a Hjalti vri alls ekki Brn snum, er hann rei um sveitina. Brnn hans vri aeins ltinn villa mnnum sjnir. Sigvaldi blalogn var einn af helstu talsmnnum eirrar skounar.

Margir voru eirrar skounar, a Hjalti vri geymdur Dal hj Eyjlfi, sem geri a vegna frndsemi vi nnu. Heimaflk Dal hafi aldrei ori vart vi hann ar. En oft voru menn sendir milli eirra nnu og Eyjlfs me svo undarleg skilabo, a enginn maur skildi au, og lagt rkt vi boberann a skila bounum orrtt.

Enn voru eir, sem fullyrtu, a Hjalti vri inni rsmrk, og s saga komst slk hmli, a njsnarmenn lgmanns hfu hana heim me sr eins og yggjandi vissu, og lgmaur geri t menn inn mrkina til a leita Hjalta uppi og fra sr hann. Mennirnir lentu mestu hrakningum vernum, sem um rsmrk renna, og leituu um mrkina heilan slarhring. eir fundu ar villif rem ea fjrum reyfum og marka f, sem enginn maur taldi til tundar. eir fundu ar beinagrindur af f, sem falli hafi vetrarharindunum, og leifar af fnai eftir varginn. - En Hjalta fundu eir ekki og ekki minnsta vott um veru hans ar.

egar spurt var um Hjalta, var hann alls staar. Hann var austur Skgaheii og hlt ar til skgi vxnum hlma Skga. Hann var djpum helli undir Gunasteini uppi mijum Eyjafjallajkli; ar var jarhiti svo mikill, a gufa sst t r hellinum, og ar hfu trll bi fyrndinni. Hann var undir fossi slfssklaheiinni; ar lk hann sr a v a veia silunga nni og fugla uppi heiinni. Hann var brimhelli frammi vi sjinn; eir, sem komu seint a landi kvldin, su ljs hellinum hj honum. Og hann var jarhsi undir bnum Struborg, rtt fyrir allar leitir lgmannsins. Allar essar sgur fengu njsnarmenn lgmannsins og fru honum.

Og ekki ng me etta. Hjalti var alltaf a mta lgmanninum sjlfum og mnnum hans, alltaf a vlast fyrir eim. Margar kynjasgur voru til um a, a eir hefu mtt honum um hbjartan dag og ekki ekkt hann; hann hefi heilsa eim kurteislega, tala vi og sagt eim einhverja sguna um a, hvar Hjalta vri a finna. eir hfu lka oftar en einu sinni s hann myrkri og elt hann og misst hans, og eir hfu s mann dkkum hesti, sem eir hfu veri sannfrir um, a vri Hjalti, og elt hann og elt, ar til eir loksins nu honum og fru lgmanni hann. var a allt annar maur. Og loks var til saga um a, a Hjalti hefi eitt sinn rii flasi eim tlf saman. Hann hefi ekki linnt sprettinum, en rii beint me atgeirinn fram undan sr, rii tvo af eim af baki og oti gegnum fylking eirra eins og hvirfilvindur. egar eir hefu fari a elta hann, hefi brtt dregi sundur, og loks hefi hann horfi eim.

Hjalti var orinn eins konar fsturbarn sveitarinnar, glubarn, sem var alls staar og hvergi, og myndun manna f um hann undarlegan tfrabning, nokkurs konar hulishjlm. Hann var sveitinni til metnaar, v a engin af ngrannasveitunum tti annan eins kjrson. Eiginlega voru a aeins Fljtshlingar, sem eftir honum sttu, og skyldi hundur mega heita hfu Eyfellinga, ef eir reyndu ekki til ess trasta a halda manni fyrir Fljtshlingum. A vsu voru til menn undir fjllunum, sem vintta og verlaun lgmanns freistuu, en fyrst og fremst var a ekkert smris handarvik a n Hjalta lifandi og fra hann til lgmanns, en hitt var engu sur sjrvert, a baka sr okka allra sveitunga sinna og hefnd nnu Struborg, v a hana tti hver maur vsa, sem sviki Hjalta og segi til hans.

Og a allur almenningur vi villu og svma um a, hvar Hjalti vri, voru til menn undir fjllunum, sem ekki voru svo skyni skroppnir a skilja a ekki, a Hjalti hlaut a vera einhvers staar nnd vi Fit, r v a Steinn geymdi hestinn hans. v a eir lgu ekki minnsta trna a, a Steinn tti ennan hest og Hjalti vri allt rum hesti, egar hann vri fer. En eir gu um skoun sna og hldu rum villunni. eir vissu, hva vi l, ef Hjalti fyndist, og langai ekki til a eiga neinn tt v. essi gn var a eins konar orvana samkomulagi milli bestu manna sveitarinnar, - eins konar hrassamykkt, me atkvum allra bestu manna. Hjalti var undir ruggri vernd essarar almennu agmlsku.

Anna s etta vel og var sveitungum snum akkltari fyrir a en hn mtti orum a koma.

En ng var samt, sem ji hana ll essi r. a essi samhyg manna vri hl og bl, var engin trygging fyrir v, a ekki vru til undantekningar fr henni, en ekki urfti nema einn mann til a spilla velvild og vileitni allra hinna essu efni, - einn mann, einn einasta mann, einhvern dreng, sem keypti sr me v hylli lgmannsins ea fyrirgefningu hans einhverri yfirsjn. Hver vissi, hvar s maur vri ea hvenr hann kmi fram? Hver vissi, hverjir kynnu a vera bnir a komast a v sanna um dvalarsta Hjalta og httalag hans allan ennan langa tma? Henni st geigur af hverjum eim manni, sem hn ekkti ekki a fullu og gat treyst. Ef einhver geri eitthva hluta hennar, ori hn ekki a hefna sn honum af tta fyrir v, a hann kynni a vita eitthva meira en hana grunai og ljsta v upp hefndarskyni. Hn var orin a, sem hn sst vildi vera, hrdd vi alla menn. Ef einhver maur vissi um angist hennar og tta, gti hann hglega nota sr a til a beygja hana enn betur og f hana til einhvers, sem hn sst vildi. Hn, sem veri hafi skaphr og augnhvss eins og rn, fari snu fram vi hvern, sem hn tti vi, og haft yndi af a stla menn til mtra gegn sr, til ess a vinna v meiri sigur eim, var n orin mild eins og dfa, t undanhaldi undan leitni annarra og t reiubin til a leggja sig lma til a fyrirbyggja rtur og misstti. Vel vissi hn a, a annig var hn vinslli og alunni betur a skapi, en hn saknai skrungsskapar sns og var sng me sjlfa sig. essa nnu, sem hr st, hrddist ekki nokkur maur. Kvinn og umhyggjan um hinn leynda fur barna hennar hafi biti r henni allan bakfisk. A vsu geymdi hn sr afl sitt og skap til eirrar stundar, a ekkert undanfri vri fr v a ganga fram fyrir skjldu og berjast opinberlega um Hjalta vi brur sinn, - berjast eiginlegum skilningi me vopn hndum, eins og Hlmfrur fursystir hennar hafi barist vi fur hennar, berjast upp lf og daua. Einu sinni hafi hn hugsa um a eins og skemmtilegasta kjarnann leiknum, eins og krnuna essu llu saman. N hugsai hn til ess me skelfingu, ef a slku yrfti a reka. Hva mundi vera r henni? Vel gti veri, a hennar gamla hetjuskap blossai upp vi httuna ofurlitla stund, vel gti veri, a hn gti haldi eim anda vi lfi, egar mest reyndi , a lta heldur drepa sig en lta undan. En hva margir mundu fylgja henni? Um a hafi hn ekki veri a spyrja gamla daga, en n gat hn ekki hj eirri spurningu komist. Hva ni essi velvild langt, sem leyndarmli hennar og Hjalta var snd? Ni hn t dauann? Mundu eggjanir hennar vera nokkurs virar, er hn brytist fram me brugnu sveri gegn lgmanninum, brur snum? Nei, hn yri ofurlii borin. eir, sem hn hafi treyst, svikju hana sustu stundu, eins og Borgfiringar hfu sviki Jn biskup Arason. eir fu tru fllu nina me henni og yru ltnir gjalda hennar grimmilega, n ess hn gti nokku lisinnt eim. Mtstaa hennar hefi st reii brurins til stjrnlausrar grimmdar. Hjalti yri kvalinn hel fyrir augunum henni. Vitfirrtur af pslum mundi hann blva henni banastundinni og beita sustu krftunum til a reyna a hrkja framan hana. En uppi yfir henni sti lgmaurinn me kldu, miskunnarlausu sigurglotti. N hafi hann efnt stryri sn, n kmi til hennar kasta a efna sn.

Hn skalf af tta, er hn hugsai um etta, en hn grt ekki yfir v. ur hafi hn oft grti yfir hugsunum snum kyrrey, n voru tralindir hennar farnar a vera tregari; hn hafi grti meira en nokkur vissi. Hn talai ekki heldur um sorgir snar og hyggjur vi neinn. Hn, bforkurinn mikli, sem veri hafi, sinnti n bi snu lti og tri rum fyrir v a mestu. Efni hennar fru ekki vaxandi a sama skapi og au hfu ur gert. au geru n varla betur en haldast vi. Hn sama sem lokai sig inni hj brnum snum og vari llum krftum snum fyrir au me murlegri al. ar var slskini hennar. ar var friurinn og glein og ar var hvldin fyrir hugann mitt annrkinu. essi hpur var n orinn svo str, a hann urfti henni heilli a halda.

Hn var orin reytuleg og hrukkur farnar a koma andlit hennar, og hn var orin styrk og amalynd af langvinnum kva og hyggjum. Hn hafi ori a ola brur snum svo marga skapraun, sem hn hafi teki sr nrri, tt ekki lti hn v bera, og a hafi trt krftum hennar a kga annig skap sitt og sna honum anna vimti en inni fyrir bj. Hn kvei v sem daua snum, nst egar rist yri binn a ntureli og leita honum. Og af ttanum vi a ori hn sjaldnar og sjaldnar a hafa Hjalta heima hj sr.

En srast af llu bli hennar var a, a grunur s, sem henni hafi mest gn stai af, er hn lt Hjalta hellinn, var a rtast. Hjalti var a vaxa henni yfir hfu. Hann var a spillast og vera a reglulegum stigamanni.


2. HELLISBINN

Hjalti var orinn svo breyttur, a hann var varla ekkjanlegur. tt ekki vri hann nema um rtugt, virtist hann vera kominn htt sextugsaldur; svo mjg hafi hann elst fyrir r fram.

Hann var magur og dkkur andliti, me djpa drtti kringum munninn og augun og djpa skor milli augabrnanna. Hri og skeggi hafi vaxi hirt, svo a andliti var umgjr af flknu og stru stri. a var kominn hann einhver villimannsbragur.

Varirnar voru samanbitnar af langri gn, sem oft hafi ekki veri rofin vikum og mnuum saman. a var sem hefi hann misst mli, - tnt niur a tala. Hugsanirnar fddust orvana inni huganum og hurfu aftur a upphafi snu, n ess a hann opnai varirnar. Allt, sem hann talai, talai hann vi sjlfan sig huganum, og virtist ekkert skilja v, a arir heyru a ekki, sjaldan einhver manneskja var nrstdd. Honum var a varla ljst lengur, hvenr hann talai vi sjlfan sig og hvenr hann talai upphtt; hann var orinn gninni svo vanur. Og honum leiddist aldrei gnin.

Hann hafi veri allra manna fegurst eygur og var a enn. En augu hans voru harla lk v, sem au hfu veri. au hfu veri bl og djp og tindrandi, bjrt og sakleyisleg. N var setst a eim einhver dimma, einhver hellissorti, - eitthvert tortryggnismyrkur, ar sem beiskjan og kuldinn tindruu innst inni eins og hvassir hnfsoddar. N voru augu hans full af fltta og undirhyggju, hatri og fyrirlitningu, sstarandi eftir httunni - og hefndinni.

Mean hann ikai rttir snar sem mest, var hann spengilega vaxinn og fagurlimaur. N var sem vri hann a vera a bognum og lotnum aumingja af langvarandi setum og legum hellinum. Hinir miklu vvar voru ornir mjkir og stlingarlausir af langvinnri kyrr og notkunarleysi. Hann hafi ekki vatn komi rum saman, aldrei komi glmu, aldrei teki ratog, aldrei lti upp bagga. Aldrei gert neitt, sem nein reynsla var . Hann mtti aldrei hreyfa sig r hellinum, nema helst svartasta nttmyrkrinu. daginn mtti hann ekki ganga rna sinna niur fyrir bergi, nema skima fyrst nkvmlega t og suur, hvort enginn vri nnd. nttmyrkrinu hafi hann litla lngun til a hreyfa sig ti, egar hann s varla fam fr sr, enda gat margt leynst myrkrinu. Og svo komu bjrtu nturnar. mtti hann alls ekkert r hellinum hreyfa sig, aldrei koma heim a Struborg, aldrei lta sj sig ti. Hann var orinn eins konar myrkranna barn. Slin fkk aldrei a skna hann nema inn um hellismunnann. Krftum hans og fjri fr smtt og smtt hnignandi. Hann var grhvtur hrund, bllaus og sreyttur. Einhver dvalakenndur sljleiki frist hann meira og meira. Hann hafi alltaf ng til viurvris, en vantai lystina. Hellirinn var hlffullur af gum og krftugum mat, sem til hans var borinn laun jafnt og tt. ar var feitt hangikjt, skyr, smjr, riklingur, brau og alls konar ggti, og nmjlk var honum fr daglega fr Fit. Heilir dagar liu stundum n ess hann snerti etta. Ara daga reif hann sig eins og dr. ll mannleg hverska var fyrir bor borin. ar var enginn, sem hann urfti a vera feiminn vi, og hann var sem fallinn r mannheimum ofan rki dranna, og fll a alltaf dpra og dpra.

annig lei lkamanum. En ekki var slin strum betur stdd. Hjalti, sem veri hafi lifandi lttlyndi, var orinn unglyndur og leiur lfinu. Allt a skldlega og sjaldgfa vi hellisvistina, sem dregi hafi hug hans a sr fyrstu, var horfi fyrir lngu. Hundra sinnum og aftur hundra sinnum hafi hann stara fram r hellismunnanum og s jafnan a sama, - fna beit, menn fer, fugla flgri, skip siglingu ti fyrir, alltaf a sama, aeins me ofurlti mismunandi bl, eftir v hvernig veri var. Hann var httur fyrir lngu a hafa nokkurt yndi af v, og stundum var honum a hreint og beint til ama.

a, sem hann hafi haft yndi af a vinna a, fyrst eftir a hann kom hellinn, var n ori honum dauft og dautt og einskis vert. essir ramflknu drekahntar, sem hann hafi skori t me frbrum hagleik, essar bandaleturslnur, sem hann hafi sjlfur ort versin , ll essi smmeistaraverk, sem hann hafi hugsa um dag og ntt og aldrei reytst a hugsa um og velta fyrir sr, ar til au stu honum svo skr fyrir hugskotssjnum, a hann gat dregi au fjlina einni svipstundu og san grafi au svo, a hvergi urfti vi neinu a hagga. - N var hann binn a fleygja essu llu saman fr sr og gat ekki snert v framar. Hann heyri aldrei neitt adunaror, sem glddi hj honum lngunina til a gera meira. Listagfa hans skein t kaldan, dauan og auan geiminn, eins og viti fjallstindi, fann aldrei neina samhyg, fkk aldrei neina nja nringu, brann upp til agnar, n ess a sj mynd sna nokkurs staar. Og egar hann hafi enga glei af verkum snum sjlfur, htti hann vi au.

Eins fr me bkurnar, sem hann hafi haft me sr hellinn. Hann mtti f hvaa bkur me sr fr Struborg, sem hann vildi, af eim, sem ar voru til ea hgt var a komast yfir a lni. Sumar eirra hafi hann skrifa sjlfur, mean hann var ar heima mesta genginu, og drukki r sig me segjanlegum orsta. N var hann binn a rautlesa r, hverja um sig, og n var eldurinn eim brunninn t fyrir lngu. Hann kunni sumar eirra nrri v or fyrir or og gat uli r upp huganum. Hetjulf a, sem r lstu, var lkt essu orkuvana ijuleysislfi, sem hann lifi. Ekkert af vintrunum, sem hann hafi lesi ar og marglifa upp huganum, var a sgu hans sjlfs. a var ru nr. Hi skldlega og fagra, sem sagt var fr sgunum, var ekki a lfi framar.

Hann reyndi lka a yrkja, - yrkja voldugan slag um eitthvert strfellt efni. a hitai honum um hjartarturnar bili. Hann tti erfitt me a skora hugsanir bundnu mli, fra r essar spennitreyjur rms og stula, sem nausynlegar voru til ess, a r yru lrar og sungnar. r uru sem stokkfrenar slkum umbum, ar sem allt st eim beini, allt limlesti r og hindrai r llum hreyfingum. Hann reyndi a raula a upphtt, sem hann kom saman, v skyni a f lf a. En a tkst ekki. essi dimma hellisgjta, me mat rm uppi berginu og vamlstjald fyrir hvlunni hans, apai eftir honum orin me lonum, afmynduum hreim, sem varla hafi keim af bergmli. a var sem dauur maur settist upp grf sinni og fri a yrkja og kvea. Hann gafst upp og htti.

Lf hans var allt a einhverri vonleysisstunu, sem d t essari murlegu helliskyrr. Hvert, sem hann leitai, var sem veggur fyrir. Hann var fangi og vafalaust dmdur til fangavistarinnar vilangt. Og a, sem lakast var af llu: Hann hafi ekkert til hennar unni. a var lkast v, a veri vri a leika sr a honum, leika sr a v a fela hann og leita a honum. Hann vissi vel, a mrg augu voru a leita a honum; hann vissi ekki, hve mrg. En hann vissi, a enn fleiri augu vktu yfir honum og bgu httunni fr honum. au augu voru alls staar og t svakandi. Anna Struborg s um a.

Httan -! S var tin, a hann hafi hlegi a henni og veri montinn af henni. N l hn eins og farg sl hans. essi htta, sem hann fkk aldrei a sj, aldrei a reyna sig vi, en vissi a var til, spann snilega, seiga, slmmjka ri utan um allar hugsanir hans. etta var allt eins og illur draumur, sem hann gat aldrei vakna af. hvert skipti, sem einhver mennsk manneskja sagi eitthvert or vi hann, var a avrun um a fara varlega, v a alls staar vri um hann seti. Og a fyrsta og sasta, sem Anna sagi vi hann, var a vera var um sig, muna hana um a umfram allt, a vera varan um sig. Og hvenr sem hann frtti eitthva r mannabyggum, voru a oftast nr einhverjar rstafanir til a n honum, ea einhverjar rstafanir til a verja hann. Alls staar, jafnvel r berginu a baki sr, fannst honum snileg augu stara sig, sitja um sig, vaka yfir hverri hreyfingu sinni, - augu me eitthvert eitra og yfirnttrlegt sogafl, sem kitlai hann undarlega, eins og hann fyndi, a ar vri mia sig hrbeittum rvum. Hann hafi ekki r beinum snum, egar hann hugsai til essara snilegu augna. Hvar voru au? Hvar tti hann a leita eirra? Gat hann ekki reki atgeirinn sinn kaf au og gert au blind, a minnsta kosti eitthva af eim? Nei, a var rangurslaust. au voru alls staar og hvergi. a var sem allir hlutir, lifandi og dauir, hefu essi augu. a var sem lst vri kringum hann me hljlausum kattarskrefum, tt hvergi sist kroppurinn. Hann hlustai og horfi, nrri v bi vku og svefni, hlustai og horfi, ar til augu hans og eyru voru bin a f einhvern yfirnttrlegan nmleik og hann heyri bli streyma snum eigin um og s a, sem fddist huga hans sjlfs.

Hva eftir anna hrkk hann upp vi a, a honum fannst hellirinn vera orinn fullur af mnnum. Stundum gat hann ekki vakna til fulls fyrir tta og angist, en bei ess svitabai hfati snu a sj atgeirsodd koma blikandi gegnum vamlstjaldi og hverfa inn suna sr. Stundum aut hann upp, greip atgeir sinn og ruddist fram fyrir tjaldi. ar gaus kaldur nturstormurinn mti honum, svo bitur, a hann svei augun. Hann s t yfir hrmhvtar grundir og slg vtn, allt dauflegt og gult, og tungli rosabaugum yfir v.

Ef hann mtti hafa hund hj sr, sr til skemmtunar! - gti hann a minnsta kosti sofi ntt og ntt hyggjulaus. Oft hafi hann hugsa um ennan hund. Oft hafi hann kjassa hann huganum, klappa honum um hausinn, stroki honum um mjkan belginn, gefi honum annan hvern bita mti sjlfum sr og lti hann sofa hj sr nttunni. Hann hafi tala vi hann huganum og hundurinn skili furu margt af v, sem hann sagi. En egar koma tti hugmyndinni framkvmd, mttu henni hindranir. a var allt of mikil htta a hafa hund hellnum hj honum. Hundur var aldrei nema hundur, hve skynsamur sem hann kynni a vera, og a hugsa til ess, ef hann stykki einhvern tma fram hellisskrina og fri a gelta a eim, sem um veginn fru! Hann urfti ekki a gera a nema einu sinni. a var ngilegt til a koma upp leyndarmlinu um verusta hans. - Nei, hann var dmdur til allrar blvunar einverunnar og agnarinnar. Hann mtti ekki einu sinni hafa hund hj sr.

Oft stytti hann sr stundir me v a rifja upp fyrir sr endurminningar liins tma, egar hann hafi veri sll og hyggjulaus st sinni, - barnast sinni, mtti nrri v kalla a, v a hann var varla af barnsaldri, egar stin logai upp honum. Hann minntist eirra daga, - essara svimandi sludaga! eir vermdu hann enn margan kaldan dag um hjartarturnar, hvenr sem hann minntist eirra. Hann minntist essara innilegu, heitu og kfu famlaga. Honum hafi fundist hann vera eins og drengveslingur fami nnu; a var sem hefi hn tvfalt afl vi hann, egar hn vafi hann a sr. Hann mundi, hvar hn hafi vafi handleggjunum um hann. essir heitu, mjku handleggir vermdu hann enn . Kossar hennar brunnu andliti hans, og a var sem andardrttur hennar vri runginn af einhverjum ilm og stleik, sem geri hann hlfrvita, drukkinn af slu. a var ilmur og stleikur fr hjarta, sem logai af st til hans. , hvlkar stundir, hvlk algleymis-augnablik! Hvernig hafi hann geta bist vi v, a slk sla yri varanleg? Hvenr er nokkur hlutur varanlegur essum heimi, sem manni ykir vnt um? Menn vakna r vmunni vi a, a hggormurinn er Paradsinni. - Hann var hrapaur r essari Parads fyrir lngu. egar hann hafi komi anga san, reikai ar jafnan einhver skuggi, einhver str, kaldur skuggi, sem andai kulda dauans alla glei. Anna var a vsu heit eins og ur. Hn elskai hann og ri hann og vafi hann a sr, egar hn ni til hans. En hann var ekki s sami og ur. Hann gleymdi ekki skilnaarstundinni, sem st og bei vi dyrnar. Hann gleymdi ekki hellinum, sem forlgin fleygu honum , egar um famlgin losnai. Hann gleymdi ekki snilegu augunum, sem alltaf stru hann, einnig ar. Hann elskai nnu enn , en st hans var sem lmu af sorginni yfir v a f ekki a njta nvistar hennar til fulls og sambarinnar vi hana. Og n elskai hann fleira Struborg en hana eina. N tti hann blessu brnin sn ar lka, - essa litlu, glalegu glkolla, sem kepptust hver vi annan um a stkka og voru hrdd vi pabba sinn, sjaldan au su hann.

Lngum gekk hann svo langt fram snasirnar vi hellismunnann, sem hann gat komist, studdi sig vi bergi og stari austur me fjllunum ttina til Struborgar. a, sem a vantai, a hann si anga heim, bar hugurinn hann. Straborg dr a sr allan huga hans, alla lngun hans, allar vonir hans. Hvergi gat hann hugsa sr hamingju sna og ngju annars staar en ar. Hann ekkti hverja laut og hvern hl allt kringum binn, og s a allt saman huganum, a ekki si hann anga heim. Hann vissi upp hr, hva langt var fr bnum fram a sjnum, ar sem fjrusandurinn rauk upp eins og sk sunnanstormunum og ddi upp grundirnar suur af bnum, seyileggjandi, snagandi og sgrafandi allan grassvr sltum, dkkum sandi. Einhvern tma mundi sandhrnnin n alla lei heim a bnum, leggja hann eyi og halda san fram a leggja undir sig landi. N, a hlaut a vera nokku langt anga til, v a enn var meira en meal skeisprettur eftir slttum, grasi vxinum grundum fram a sandinum. Og utan vi sandinn glitrai brimi slskininu. Ofan vi binn flttuu rnar sig um slttlendi, og ar st br vi b, svo a tnin nu nrri v saman. Helmingurinn af essari bjahvirfingu var hjleigur fr Struborg. Hn var sjlf fegursta blettinum, hfubl besta skilningi, "straborg", sem bar nafn sitt me rentu. etta hfubl tti Anna, og hann tti a me henni. Hn hafi gefi honum a allt saman me sr, og marggefi honum a me sr algleymi star eirra og hamingju. En gjfina vantai enn fullkomi gildi. a var ekki nnu a kenna. Hn gat ekki vi a ri. Hn st vi gjf sna. a var ekki henni a kenna, a hann var a flja eign sna og leyna sr helli. Henni lei ekki betur en honum, a hn vri ar enn .

r stundir komu, a lngunin heim a Struborg greip hann eins og hlfgert sjlfri. Hann mtti ekki fara, nema Anna geri honum or, a honum vri htt a koma, ea Steinn Fit gfi honum merki um, a n vri engin htta ferum. Anna vissi a ein, hvenr honum var htt. Hn hlt llum rum hendi sinni, sem lagir voru t honum til varnar. Njsnarmenn hennar voru llum ttum og geru henni avart. Hn hafi spunni einhvern tfravef utan um brur sinn og var ess vr, hva lti sem hann hreyfi sig vestur Hlarenda, jafnvel hva hann hugsai. Hn var forsjnin eirra beggja. - Hn var forsjnin eirra beggja! Hann beit vrina og hlfskammaist sn fyrir a vera karlmaur, er hann hugsai um etta. En var etta svo. Hn var forsjnin eirra beggja! Hann var enn sami drengurinn, sem hn hafi teki a sr og fengi ofurst . a hafi hvorki dregi sundur n saman me eim me runum. Hann leit enn upp til hennar og treysti henni. Hn hafi tvfaldan skapstyrk vi hann. Tvfld hyggindi og tvfalda stillingu. Hn var meiri manneskja en hann llu, llu. Og hn drottnai yfir honum, meira a segja hellinum. En hn tk lka byrg honum, ef hann aeins lti hana ra.

Bli sau og svall um hans vi allar essar hugsanir. etta lf var brilegt. Hvert sem hann sneri huganum, var harstjrn og kgun og htta og ofsknir og gnanir. Var etta lf ess vert, a jafnmiki vri lagt slurnar til a verja a? - a kom yfir hann hamslaus, viranleg r eftir v a slta af sr ll bnd, ganga berhgg vi httuna og verja sig mean hann fengi uppi stai; falla me hreysti og sna heiminum, a hann vri enginn aukvisi og nytjungur, sem yrfti a lta vaka yfir sr og verja sig me kvenslg. Hva var etta mannflag anna en hpur hrddra ja, sem dmdi ranga dma og hlt vi rangltum lgum og hafi heimskan og rangltan hrokasegg fyrir lgmann sinn og sta r? Hvers vegna skyldi hann ekki brenna nafn sitt baki essum vesalmennum ur en hann hyrfi r heiminum? - Augu hans brunnu af hatri og hefndarr. Allt of lengi hafi hann lii saklaus. Allt of lengi hafi hann lti krafta sna trast upp og tilfinningar snar dofna essari kldu og dimmu gjtu, ar sem vatni vtlai fram r berginu eins og dauabl r fnu lfissri. Hann fann sem eldstraum renna um snum. Einnig Anna skyldi einhvern tma frtta a, a hann hefi hug til a hefna sn, og meira a segja hug til a vira minningar hennar einskis. Hann vildi vera frjls maur, fara snu fram, hva sem hver segi, og svara sjlfur til gera sinna.

Niri fitjunum vi fljti var lest a ia fram hj. Fullorinn maur og drengur riu fremst og teymdu langa trossu af klyfjahestum. Lestin t fljti, rddi eyrarnar og grynnstu brotin milli eirra og fr undur hgt. Rsemin og ryggin var snileg vi hvert spor. essir menn ttu sr einskis tta von. Fet fyrir fet frust eir fram og virtust aeins gleja sig vi hugsun, a hvert spor fri nr heimilinu, ar sem hvldin bei eirra eftir ferareytuna. - En ef hann kmi n yfir , kmi eins og rnfugl einni svipan og tki allt saman af eim! kvi arna vi annan tn! Maurinn legi fltta dauans ofboi. Hann elti hann og ni honum undireins, fletti hann klum og leitai eim a einhverju fmtu. Svo byndi hann manninn og lti hann liggja keflaan. Drengurinn sti organdi og skjlfandi af skelfingu og yri ekki einu sinni a flja. Hann skeytti honum ekkert. Hann tki klyfjarnar af hestunum, ttti r allar sundur og eytti eim t um allt. a vri ekkert, sem hann hefi neitt vi a gera, en honum vri svlun v a skemma a og eyileggja. egar hann vri binn a leika sr lyst sna, hlgi hann htt og tryllingslega og hyrfi aftur svipstundu inn bergi. yrfti ekki lengi a ba eftir Rama-hrpi sveitinni. a vri rningi berginu hj Fit! Stigamaur! Og stigamaurinn vri Hjalti Magnsson! kmu eir! kmu eir eins og gapandi og glandi lfar, me lgmanninn broddi fylkingar. sti slagurinn, ar til yfir lyki - -!

Lestin fetai fram hj, og hann st kyrr, eins og hann vri grinn fastur vi bergi, - steinstytta me rningjaaugum!

egar lestin var komin hvarf, kom Steinn Fit heiman fr bnum og lddist upp hellinn til hans. Hann vissi, hva hann vildi. Hann var me skilabo fr nnu. J, a st heima. Honum var htt a koma um nstu helgi. Um nstu helgi! Ekki fyrri. Hann leit fyrirlitlega til Steins og ansai honum engu, glotti aeins gremjulega. Steinn s, a hann var illu skapi, og hafi sig burtu sem brast. Hjalti horfi eftir honum. etta var hundurinn, sem hann fkk sr til skemmtunar og astoar. Trrra og tryggara dr gat enginn maur fengi. Hundslegri umhyggja og rvekni var ekki til nokkrum manni. Hann iraist eftir v a hafa ekki teki Steini vel, eins og hann hafi oft gert ur. Honum var fyrir lngu fari a ykja vnt um hann. N hafi hann sneypt hann fr sr eins og hund. Irunin var a nju gremjugalli skapi hans. Allar manneskjur voru honum raun og veru vondar. Ef til vill var nnu lka fari a standa sama um hann. Hvers vegna mtti hann ekki koma fyrr en um helgi, fyrst engin htta var ferum? Gat hn ekki geti v nrri, hva hver dagur, hver stund vri honum brilega lng, sem hann yrfti a ba eftir fundi hennar? Hvers vegna var hn a kvelja hann me fleiri dgum en nausynlegt var?

Undarlegri og ttalegri hugsun skaut upp huga hans. Hn var ekki n. Hn hafi komi ur stku sinnum, egar illa l honum. a var sem grett og illgjarnt andlit sti glottandi frammi fyrir honum og hvsti framan hann: Anna elskar ig ekki. - Lygi! var svara langt innan r hugskoti hans sjlfs. - Anna er r tr! - Lygi, lygi, lygi! pti innan honum. Lygi, lygi! - Samt var sem bli storknai um hans. - Lygi! - Hann ekkti augun sn llum brnunum. au voru ekki einungis hold af hans holdi og bein af hans beinum, heldur einnig sl af hans sl. Samt fkk hann viranlega lngun til a koma einhvern tma a nnu vibinni. - -

Hann st kyrr, ar til ori var meira en hlfdimmt. kom a nju yfir hann lngunin til a hrista af sr ennan hbjarnardoa, rtta sig upp r ageraleysinu og reyna eitthva mtt sinn og megin. Hann greip stngina sna, sem t l hellinum hj honum, og renndi sr ofan bergi. ur en hann kom alla lei niur, br hann fyrir sig stnginni, hf sig loft og henti sr langt ofan brekkuna. Hann kom fyrir sig ftum, en a brast og brakai honum llum, eins og allur lkami hans vri a glina sundur. Hann hafi ekki stokki stng um langan tma, og aldrei vi sinni hafi hann gert anna eins stkk. Hann stakk aftur fyrir sig stnginni og stkk yfir urir og jarfst bjrg enn lengra ofan brekkuna. - Eftir tv-rj stkk var hann kominn ofan jafnslttu. Hann hlt fram a stkkva, og a var sem vvar hans lifnuu vi af lngum dvala.

Nstu ntt og nstu daga var hann allur lurkum laminn og hafi ekki viol fyrir harsperrum llum kroppnum. Hann hafi teki fyrstu hreyfingarnar of geyst eftir svo langa kyrr og fingarleysi. a mundi jafna sig. En n var sinn brotinn. Han af skyldi engin lifandi sl megna a halda honum hellinum til lengdar. Komi a, sem koma vildi, yfir hann! Honum st sama. Hann gekk hlm vi rlg sn. Hann kastai hanskanum andlit alls heimsins me v a sna mnnum, hvar hann vri, og stefna eim sig.

Hann fann til trylldrar glei yfir v a brjta annig af sr ll bnd, eins konar stigamennskuglei.

Dag eftir dag fr hann r hellinum, ur en dimmt var ori, og fi sig og fr ekkert varlega.

Einn daginn henti hann sr beint fasi randi manni, sem hann s ekki fyrr en hann var kominn rtt a honum.

ar hitti hanskinn, ar sem hann tti a hitta.

Maurinn nam staar og bei sem steini lostinn. Hjalti st beint frammi fyrir honum, tvhendi stngina og hl kuldalega. Hann langai til a stkkva manninn og reka broddlausa stngina gegnum hann, en stillti sig; svo tk hann rs beint upp bergi.

Hvort skyldi n essi nungi segja lgmanninum ea nnu tindin?


3. "SANCTE CHRISTOPHORUS"

a var hljtt bnum Struborg eins og daura manna grfum. Allir voru ar fasta svefni, nema hsmirin sjlf og "gesturinn" hennar - ef gest skyldi kalla - v a gesturinn var Hjalti Magnsson.

etta var rija nttin, sem hann var ar, og essa ntt tti hann a halda heim helli sinn.

ll essi dgur hafi Anna gengi ein um svefnloft sitt og ekkert af jnustuflki snu lti koma ar inn. a var vandi hennar, egar Hjalti var ar, og flki vissi vel, hvernig v st. a vissi lka um leynidyrnar, sem lgu inn svefnlofti og enginn maur gekk um nema Hjalti.

Langt var san hann hafi veri ar sast, og lengra mundi a lkindum vera, ar til hann kmi nst, v a n fru bjrtu nturnar hnd. a var komi a vori.

Brnin svfu n inni bnum hj flkinu, nema au yngstu. au svfu enn loftinu hj mur sinni. Elstu brnin, sem voru orin stlpu og viti borin, hfu fengi a koma lofti til pabba sns daginn og vera ar honum til skemmtunar. Hjalti hafi leiki sr vi au, eins og hann vri sjlfur orinn barn a nju. Hann hafi sama sem ekkert vi au tala, veri leiknum lkastur mllausum manni, sem logai af glei og fjri og var shljandi, en mundi sjaldnast eftir a segja neitt. En stundum hafi Anna neyst til a hasta gleina og rslaganginn, v a gekk svo r hfi, a hvainn hlaut a heyrast um allan binn.

Kvldi fyrir essa ntt hafi Hjalti kvatt eldri brnin, fama au a sr og grti yfir skilnainum. Rtt eftir mintti var hann a leggja sta, ef hann tti a hafa myrkur heim helli sinn.

Hjalti var alklddur og a mestu leyti binn til brottferar. Hann sat rmi nnu og hallai sr upp a hfalaginu, me hnd undir kinn. Rmtjldin voru alveg dregin fr, og fll birtan framan hann fr kertisljsi, sem st borinu.

Anna var a leggja fr sr yngsta barni, sem hn hafi svft vi bert brjsti. Hn lagi a vggu, sem st skammt fr rminu, og breiddi ofan a. Svo sveipai hn kyrtlinum a brjsti sr, en festi hann ekki, dr kistil a rminu og settist hj Hjalta.

andliti hennar sust nokkur merki ess, a hn var farin a vera roskin, tt ekki vri a enn til lta. - Hrukkurnar voru grunnar, a va vottai fyrir eim, og hvtar hrur sust me agslu innan um dkkt hri. Andliti var bjart hrund, enn feitlagi, en allur blmi skunnar horfinn af v. Hlsinn og brjsti var hvort tveggja hvtt eins og mjll, og sust blar arnar liast og greinast undir hinni, ar til r hurfu hvtuna. Svipurinn bar vott um reytu af langvinnum hyggjum og kva og var orinn talsvert veiklulegri en hann hafi veri. essi mikla tpkona var orin talsvert beyg af raunum snum, tt enn vantai miki, miki , a hn vri algerri uppgjf nrri. Skapi og kjarkurinn var ekki nema skuggi af v, sem a hafi ur veri, og hin tryllda mtralngun heyri mestll fortinni til. a var sem allur hugur hennar stefndi a v a sttast ml sn, sttast, jafnvel a hn yrfti a vinna eitthva talsvert til sttanna, sttast, til ess a f fri og rsemi og mega njta lfsins glei og gengi a, sem eftir var vinnar, me Hjalta og brnum snum, - v a n Hjalta var enga stt a nefna.

au gu bi. Anna strauk hri bllega fr enninu Hjalta og leit augu honum, - essi augu, sem ori hfu rlagastjrnur eirra beggja, essi augu, sem kveikt hfu henni slkkvandi bl fyrsta sinn, er hn s au, og t san glddu sama eldinn. Aldrei reyttist hn a horfa essi augu, og aldrei reyttist hn a hugsa um au. Og a var mesta glein hennar, a augu allra barnanna lktust eim. N tti hn enn einu sinni kost a sj au. Enn einu sinni mtti hn stara ennan dimma, djpa blma, stara hann dpra og dpra, nrri v skkva sjlfri sr hann, og alltaf voru au henni sama gtan, alltaf sama reginhafdpi, sem bj yfir perlum snum. Alltaf sama laandi, sigrandi adrttarafli, nema hva au voru enn mttugri n, er unglyndi eim var meira og hyggjurnar og einveran hfu gert au myrkari.

Hjalti stari fram fyrir sig eins og draumi. Hann s hvorki nnu n neitt anna. a var sem si hann gegnum holt og hir, si snir, sem engin manneskja gti s nema hann, si eitthva inn hulda heima. Hann fann heita, mjka hndina nnu la yfir enni sr. a geri hugsanir hans hlrri og mildari. a var sem essi hlja, mjka og murlega hnd, sem strauk hri fr enni hans, stryki jafnframt skin fr slu hans.

"skp er hri r fi, elskan mn!" mlti Anna. "M g ekki greia a ofurlti og sltta a?"

Hjalti hristi hfui, en svarai engu. Anna skildi, hva hann langai til a segja.

"M g ekki klippa a heldur?" spuri hn brosandi.

Hjalti hristi aftur hfui, en svari kom ekki fyrr en eftir stundarkorn, eins og hann vri a hugsa sig um, hvort hann yrfti a segja a.

"g tla ekki a lta skera hr mitt ea skegg, fyrr en g get flutt mig r hellinum alfarinn."

"a fer n a la a v."

Hjalti agi. Anna s a, a hann tk ekkert mark v, sem hn sagi, og btti vi, eins og til a sannfra hann:

"Hamingjan er hverful - lgmnnum eins og rum. a er ekki vst, hva Pll brir minn verur lengi vi vld r essu. kemur nr lgmaur, og ...."

" hva?"

"Kannske lka brir minn sji a sr, - sji loksins, a etta s ekki til neins."

Hjalti agi og brosti gremjulega. Anna fann lka sjlf holhljminn orum snum. Hn tri ekki sjlf neitt af essu, sem hn sagi. Hn s engar lkur til ess, a brir hennar htti a vera lgmaur, nema a hann flli fr, og til ess voru heldur ekki miklar lkur, ar sem hann var ekki nema vel mialdra maur. Og hn s engar lkur til ess, a hann lti af lgmannsstarfinu, a s lgmaur, sem vi tki, geri vert mti vilja hans essu efni. Og enn voru minnstar lkurnar til ess, a brur hennar mundi hverfast svo hugur, a hann leyfi a, sem hann hafi ur banna.

Hn hafi eiginlega enga von, nema eitthva algerlega vnt kmi fyrir, - gu geri eitthvert kraftaverk. Og sk og von greip hn stundum dauahaldi, eins og drukknandi manneskja hlmstr.

Hjalti leit hana og stari stundarkorn hana egjandi. a l vi, a hn engdist saman fyrir augnari hans. Hn las hugsun hans og fann, hva hann tlai a segja.

"g get ekki veri hellinum lengur," mlti hann loks.

ar kom a. a var einmitt etta, sem hn vissi, a hann mundi segja.

"Hvers vegna ekki?" mlti hn.

Hann agi. En hn las svari augum hans: g ver a rningja, kannske manndrpara, ef g ver ar lengur.

Hn reyndi a sl essu upp gaman.

"Veistu, hvaa nafn hellirinn inn hefir fengi? - Hann heitir Parads. - Parads, heyriru a? Hallur grmunkur gaf honum nafni, egar lgmaurinn krafi hann sagna. San hfum vi, vinir nir bygginni, aldrei nefnt hann anna okkar millum en Parads. - Viltu ekki vera Parads?"

Hjalti agi og horfi hana raunalega. Hvers vegna var hn a hafa etta gamanmlum?

"Og vst hellirinn nafni skili, mean ert ar," btti Anna vi. " Parads m ekkert ba, nema a, sem gott er. - S eini, sem var ngur me Paradsarvistina, fkk ekki a vera ar. Honum var fleygt ofan hin ystu myrkur. Allir, sem saurga Parads sna me vondum verkum, ea aeins me vondum hugsunum, glata henni og fylgja honum eftir. a m ekki henda ig, elsku vinur minn!"

Hjalti gat engu gamni teki. Hann var jafnmyrkur og alvarlegur svipinn og hann hafi veri. nnu l vi a fara a grta. Henni fannst hn standa vopnlaus og ralaus frammi fyrir essu myrkri og vonleysi. fyrsta skipti fann hn, a hn var bin a missa valdi yfir Hjalta. tal hpp, sem af v gtu leitt, utu fram huga hennar. Hn vissi vel, a hann var farinn a fara r hellinum, n hennar vitundar, og gefa v engan gaum, hverjir sju hann. Hn vissi, a ekki yri unnt til lengdar a halda honum hellinum. Til hvers tti a grpa? Henni l vi ru og rvilnun, er hn hugsai um etta allt saman. En henni var a lka ljst, a ef hn bilai n, vri ti um allt.

"g veit a, elsku vinur minn, a hellirinn inn er r ekki Parads," mlti hn me grtklkkri rdd og lt bltt a honum. "En mtt til a ola essa tleg enn um stund. - Enn um stund, heyriru a? N er fyrir reyttan a ola. g er viss um, a gu gerir einhvern gan enda essu llu saman, ef vi erum gar manneskjur og styggjum hann ekki. g hefi svo rsinnis bei hann um a. Ef til vill hfum vi styggt hann me brlti star okkar, og hann leggur etta okkur stainn. Ef til vill er hann a leyfa rum manni a fylla mli synda sinna, ur en hann aumkir hann einhvern htt. Vi skiljum ekki hans vegi. Okkur ber a eitt, a gera aldrei anna en a, sem gott er. snast okkur allir hlutir til gs. - Mundu eftir v a fara aldrei r hellinum, nema getir gert eitthva gott me v, eitthvert krleiksverk. Sittu ig aldrei r fri, ef getur hjlpa einhverjum, sem bgt , ea komi einhverju fram til gs, svo a hljltar akkargjrir su sendar gui kyrrey fyrir a, sem hefir gert - a a veri til ess, a menn viti, hvar dvelur. vera fleiri r til lis en veist nokkurn tma af. v a endanum er a krleikurinn, sem sigrar heiminn."

Hjalti hlddi etta eins og hann heyri ekki nokkurt or af v. En hann heyri a samt. a beit sig meira a segja undarlega fast huga hans. Hann hafi oft heyrt hana tala eitthva lkt essu, en aldrei me annarri eins kef, rum eins hita og etta skipti.

"g tla a segja r ofurlitla sgu," mlti Anna og reyndi aftur a gera sig glalega. "Einu sinni var riddari. Hann var kaflega mikill maur og hraustur. Hann hafi strengt ess heit a jna einum hfingja, sem llum vri meiri og engan hrddist. Hann flakkai va um verldina, og alltaf hitti hann einn rum meiri, svo a alltaf var hann a hafa vistaskipti. Loks rst hann hj einum hfingja, sem enginn maur hafi nokkurn tma yfirunni og ekki var vi nokkurn mann hrddur. En eitt sinn s hann ennan nja hsbnda signa sig. Riddarinn spuri, hvers vegna hann geri a. Hfinginn sagist gera a til varnar gegn vini slnanna. Ertu hrddur vi hann? spuri riddarinn. Hans vald stenst enginn mannlegur mttur, mlti hfinginn. vil g honum jna, mlti riddarinn, og skildu eir vi a. Riddarinn rei t jveginn, til a leita uppi hinn nja hsbnda sinn. Ekki hafi hann rii lengi, ur riddari kom til hans og sagist vera s, sem hann leitai a. Riddarinn lt sr a vel lka og r sig egar jnustu hans. Ekki hfu eir lengi fari, er eir komu a vegamtum. Krosstr st vegamtunum, og egar klski sr a, hrekkur hann r vegi. Riddarinn spyr, hvers vegna hann geri etta. Hvort hann s hrddur vi spturnar r arna. Ekki er g a, segir klski, en svona krosstr var versti vinur minn lfltinn. Ertu hrddur vi ann vin? spuri riddarinn. Ekki er g a, mlti klski, en ekki er mr um hann, og tennurnar honum glmruu af skjlfta. vil g honum jna, mlti riddarinn og skildi egar vi klska. Lengi fr hann um og spuri alla, sem hann hitti, hvernig hann mtti jna Kristi hinum krossfesta. Enginn gat sagt honum a, fyrr en hann hitti einsetumann langt fr mannabyggum. Hann sagi honum, a hann skyldi setjast a vi fljti, sem rynni ar skammt fr, og bera ftgangandi menn yfir a. Me v jnai hann Kristi hinum krossfesta. Riddarinn gaf hest sinn og reitygi, brynju sna, sver og burtstng, allt til gusakka, og byggi sr kofa frammi vi fljti. Hann bar gangandi menn yfir fljti, og geri a me v meiri ljfleik, sem eir voru ftkari og vesalli, og hann fann, a a tti vel vi krafta hans og hreysti a fst vi strangt og skalt fljti. Aldrei tk hann nein laun fyrir starfa sinn og lifi af lmusum gra manna. Einn dag hafi hann bori venju marga menn yfir fljti og var yfirkominn af reytu. Veur var hi versta og fljti vexti. En egar hann var lagstur til hvldar, heyrir hann kalla til sn me veikri barnsrdd. Hann fer t, en sr engan. Fer v inn aftur og leggur sig til hvldar, en egar hann tlar a fara a sofna, er kalla aftur. Hann fer t, gengur fram og aftur me fljtinu, en sr engan. Fer svo inn aftur. rija skipti er kalla, og egar hann kemur t, sr hann lti barn standa bakkanum hinum megin fljtsins. Hann tekur gngustaf sinn, veur yfir um og skir barni. En egar hann kemur aftur t fljti, tekur a a vaxa og verur hlfu straumyngra en vanalega. Jafnframt verur barni svo ungt herum hans, a hann ykist aldrei hafa bori jafnunga manneskju. Honum finnst sem muni hann rmagnast og ekki n landi. N kom hi mikla afl honum a gu haldi, og fkk hann sig n fullreyndan. Loks er hann komst yfir um, setur hann barni bakkann og segir vi a: skp varst ungur, drengur minn. Mr finnst sem g hafi bori himin og jr bakinu yfir fljti. Sveinninn brosti og leit framan hann skrum og blum augum. a er von, mlti hann, v a hefir bori himins og jarar skapara. Og ur en hann fkk tta sig, var barni horfi. En hann var heilagur maur, vari llu lfi snu gui til drar og fkk nafni sancte Christophorus, a ir ann, sem ferja hefir Krist...."

"Vi bum vi beljandi fljt, vinur minn, og erum a vinna rautir okkur til frelsis. Ef til vill eru a syndir ofmetnaarins og ofstopans, sem vi gjldum, eins og sancte Christophorus, en vi megum umfram allt ekki missa olinmina. Enn eigum vi eftir yngstu rautina, sjlft krleiksverki, - aalkrleiksverki, sem krnar allt og blessar allt lf okkar."

- - - Skmmu seinna rei "maurinn svarta hestinum" vestur um byggina. En etta skipti fr hann ekki einsamall. Sancte Christophorus var me honum.

Hann gat ekki hrundi r huga snum essu vintri, sem Anna hafi sagt honum. a var svo lkt llu v, sem hann hafi heyrt og lesi til essa. A riddari, mikill maur og hraustur, riddari, sem hvergi hitti sinn jafningja, skyldi gefa hest sinn og tygi til gusakka og gerast ferjumaur, - nei, ekki einu sinni ferjumaur, heldur aeins burarmaur ftklinga og frumanna yfir straumhara , og finna ar loksins hamingju, sem hann ri.

Hann settist a helli snum, og dagarnir uru aftur hverjir rum lkir.

Og var tilbreyting, sem hann tk varla eftir.

Slin hkkai braut sinni. Skuggakafli nturinnar var styttri og dagarnir lengri og mildari. Grundirnar undir fjllunum dkknuu og sandarnir uru svartari. Markarfljt var bi a spa af sr llum snum, og a var talsverur mur v.

Hann fr a heyra raddir, sem hann hafi sakna langan tma. Farfuglarnir voru a koma aftur. Og n x umfer um hrai. Flk var a flytja sig vistferlum. a var kominn vinnuhjaskildagi.

var a einn dag, a einkennilegt atvik kom fyrir hann.

Hann sat uppi helli snum, framan vi vamlstjaldi, eins og hann var vanur, og stari suur grundirnar og fljti, sem svall eyrum rtt undir brekkunum.

kom kvenmaur randi vestan a fljtinu, me barn fanginu og fatabggul bundinn vi sulsveifina. Hn rei undur hgt, ft fyrir ft. Hesturinn virtist vera latur, en traustur.

egar hn kom a fljtinu, rei hn hiklaust t a. Hn rddi brotin eftir straumlaginu og var ausjanlega vn vtnunum. Hesturinn hgt og knlega. Fljti var svo djpt sumum lunum, a vatni beljai upp ftaskrina. egar hn nlgaist austurlandi, hesturinn um stund grynningum fyrir ofan eina eyrina. var ekki eftir nema sasti llinn, en hann var lka dpstur.

En allt einu skk hesturinn sandbleytu.

Hann braust um nokkra stund, ar til stlkan hvarf og sullinn me. Gjarirnar hfu slitna.

Eftir rlitla stund var hn komin upp eyrina me barni fanginu, og sullinn einnig rekinn upp eyrina. En hesturinn reif sig fram r sandbleytunni og austur yfir.

Stlkan st eyrinni og kallai um hjlp kafa. En a voru litlar lkur til, a a heyrist heim a Fit, sem var nsti brinn.

Hjalti br vi skjtt, greip stng sna og hentist feinum loftkstum ofan a fljtinu og t eyrina til stlkunnar. llinn var honum undir hendur.

Hann tk murina og barni einni fer, murina baki og barni handlegginn, og me au austur yfir. Svo hann til baka og stti sulinn.

Stlkan vatt bleytuna r ftum snum og barnsins mean Hjalti ni hestinum, geri vi gjarirnar og lagi . Hn skalf enn eins og laufbla af hrslunni, og trin titruu augnahrum hennar. En barni hl t undir eyru a llu vintrinu.

"Gu launi r fyrir hjlpina!" mlti stlkan me grtklkkri rdd, egar hn var setst bak og Hjalti rtti henni barni. "Hverjum g a akka essa miklu hjlp?"

Hjalti svarai engu. Hann leit framan stlkuna og virti hana fyrir sr. Hn var ung og gleg, og barni hennar var yndislega fagurt og hraustlegt, svo sem rsgamalt. a var svo sem aus, a hn var blftk og barni lklega skilgeti. Enginn maur ltur konu sna ra annig vtn fylgdarlausa; anna ml er a, hva menn bja barnsmrum snum. Lklega var hn a fara vist eitthva austur undir fjllin, ar sem hn mtti hafa barni kaupinu snu.

"Hva heitir og hvar ttu heima?" spuri stlkan og horfi hlfhrdd ennan sterklega villimann, sem hafi bjarga henni, en ekkert or vi hana tala. Hn hafi ekki virt hann fyrir sr fyrr en n. N var henni starsnt hann.

Hjalti svarai engu. Hann rtti henni tauminn, myrkur, en mildur svipinn. Svo tk hann stng sna, gekk hgum snum ofan me fljtinu og lagist ar niur. Stlkan rei sta, en leit vi og gaf honum auga mean hn gat s til hans.

- Nstu ntt gat Hjalti ekki sofi helli snum. Hann var alltaf a hugsa um etta vintri. etta trvota augnatillit stlkunnar, fullt af akklti og um lei af undrun og tta og spurningum, hvarf aldrei fr innri augum hans.

Tr, - akkltistr! a var sjaldgfur ylur, sem um hann lagi, er hann hugsai til eirra. a lagi bjarta og heita geisla af essum trum um alla sl hans. essu gat enginn maur rnt. a var hgt a f a launum, en ekki ru vsi.

N fr hann a skilja hugarfar hins heilaga Kristfrusar.

En hva var a a bera barni hj v a bera mur ess lka? Auvita var a ekki gus mir, sem hann hafi bori, en a var ftk mir, sem engan tti a og ekkert til a launa me. Og hvaa munur var v, a bera gus mur og einhverja ara umkomulausa stlku, Jess ea eitthvert anna barn? Enginn vissi um ann mun fyrr en eftir .

Og dag eftir dag stari hann t yfir fljti eftir nju vintri, nju tkifri til a gera gverk og f a bjarga einhverjum r hska. En a kom ekki. Menn fru daglega yfir fljti og oft dag, en engum barst ar . a voru allt vanir vatnamenn, sem su hverja httu og su undireins r landi, hvar frt var og hvar ekki frt. - Fljti var eim ekkert anna en ofurltil raut, sem gaman var a yfirstga.



SJUNDI TTUR


1. STRIDMUR

Alingi vi xar 1564 var mislitt og misviturt. a eru ll ing.

Mislitt var a a minnsta kosti, v a aldrei hefir tskan klaburi haldi meira upp a mislita en einmitt . Og til voru menn hr landi einnig , sem tolldu tskunni og fylgdu apaltum hennar erlendis.

Ppukragarnir voru um a ryja sr til rms, og tskorin litkli voru blma snum.

tskorin litkli -! N eru liin meira en 300 r san au prddu - ea prddu - mannlega lkami. Ltum oss segja: prddu, v a prileg ttu au eirri ld, a n mundu au ykja fflabningur.

tskornu litklin voru ger ann htt, a ytra bor fatanna voru skornar langar rifur, mislega lagaar, og r ltnar gapa svo sundur, a innra bori sist gegnum r. Brnirnar essum prilegu langrifum voru svo bryddar me drifhvtum loskinnum, og stundum tsaumaar rsir me gullvr kringum r. En innra bori, sem sst gegnum rifurnar og stundum bungai t r eins og poki, var r rauu, blu, gulu ea grnu silki. ess vegna klluu andstingar tskunnar essa tskornu "pri" ftunum loga helvtis.

essir fallegu "logar" voru helst brmunum, handleggjunum og lrunum og voru rum hver vi annars hli, eins og logatungur. Ofan og nean vi r voru ftin dregin saman fagrar fellingar, svo a handleggjum og lrleggjum skiptust gildir hnar, alsettir "logum", og mj mitti. Minntu limirnir helst rennda borftur. Um lri og lendar belgdust ftin mest t og var ar ekki til efnis spara, hvorki "logana" n hftin milli eirra. tti a vaxtarpri eim tmum a vera mikill um mjamir, enda var a ekki dmalaust, a einar buxur, sem nu ekki nema niur a hnjm, fru 300 lnir af silki. Frir menn hafa auk heldur fundi dmi upp 6-800 lnir.

Yfir essa pri var steypt kpu, sem ni mesta lagi niur lendar, en oftast ekki nema niur mitt bak. Var hn krkt saman um hlsmli, en hvergi annars staar. Ermalaus var hn t, en stundum gt gegnum hana fyrir handleggjunum, og voru brnirnar eim bryddar draskinnum. Oft var kpan ll fru slkum skinnum.

hfum bru menn hfur r fgru silkiflosi. eim var oftast halla t hgri vangann, en hinum vanganum dinglai str og mikil strtsfjur. Enginn var svo hr tigninni, a hann bri gullbora hfu sinni.

Nean vi hnn tku vi tiglttir sokkar, svo askornir, a eir voru sem steyptir utan um klfana. Skr voru unnir og lttir og nu aeins upp ristina, bundnir um kklana me silfurofnum silkivengjum. Var v sem bkurinn, sem oft var fyrirferarmikill vegna "loga" og "hna" og "fellinga", gengi tveim grnnum trumbustokkum.

Belti bru flestir um mitti, og hkk vi a sver fagurbnum skeium, stundum einnig pyngja ea sjur, v a vasar voru oftast engir essum fagurbnu ftum.

annig voru mestu skartmennin alingi bnir, me hfusmanninn og sveina hans og leiguhermenn broddi fylkingar. Stku slendingar puu ennan si eftir a nokkru ea llu leyti, eftir v sem eir hfu efni og smekkvsi til. annig dr smtt og smtt r klaskartinu alla lei ofan a bndum, sem gengu kyrtlum og kpum r vamli, mislega litum, en helst dkkum, heilum bak og fyrir, me va hfusmtt, - lkum bning a lit og snii v, sem veri hafi Sturlungald.

Meal essara mislitu manna gengu prestar sksum skra, dkkum og burarlausum, og ppukraga um hlsinn, - lkum bningi eim, sem seinna tti a vera a lgbonum helgiskra eirra og standast allt hverflyndi tskunnar um margar aldir.

Engir bru hjlma og herkli inginu nema "strsmenn" hfusmannsins, - essir kngs-leigudtar, sem hfusmnnunum hfu veri sendir rlega au 14 r, sem liin voru fr siaskiptunum, til ess a halda hinum uppreistargjrnu slendingum skk og sj um, a hfusmaurinn kmi v fram, sem hann vildi. En allir konunglegir lnsmenn og valdsmenn bru vopn vi hli sr, sem meira var til skrauts en nytja.

annig var hpur s, er ingvll vi xar trakai a essu sinni. Kvenflk sst ar varla. N var ekki ingvllur lengur gleistaur, samkomustaur allrar sku og fegurar landsins. N komu ar varla arir rlega af landsl en eir, sem til ess voru neyddir a vilgum ingvtum og miklum fbtum. Hinir, sem ingi sttu, voru fylgismenn og hangendur hfingjanna, vinir eirra og sveinar, tlendir kaupmenn, sem anga komu fyrir forvitnis sakir, og tlendir og innlendir vintramenn, ofltungar og slpingjar. N tti varla tryggilegt a sna ar fran kvenmann fyrir sileysi hermanna og hfingja - ea fagurbinna flkkumanna.

Tjldin stu dreif um vllinn allt kringum lni nni, en einkum niur me nni a vestanveru, gagnvart prestssetrinu, og hlmunum. Lgrttan var slttunni noran vi lni og tjald hfusmannsins skammt burtu aan, en tjald Sklholtsbiskups strsta hlmanum. Tjld lgmannanna beggja voru vestan vi na. Flkkulur og prangarar sfnuust a tjldunum og rfuu milli eirra leitandi a einhverju ti. a voru menn klddir slitnum grmum, sbetlandi, kvartandi, syngjandi, vttandi og jafnvel stelandi. Flhraustir erfiismenn u berfttir, me buxurnar brotnar upp fyrir hn, fram og aftur yfir kvslarnar nni og bru menn bakinu.

Og drykkjuskapurinn -! Drykkjuskapurinn var eitt af hfueinkennum essarar hu samkundu. a var ekki lengur hin milda vma af li og lttum rguvnum, sem veri hafi gamla daga. Nei, n var brennivni komi til sgunnar. N gtu menn drukki sig blindfulla fm augnablikum essu ramma, tra aqua vitae. Og um etta var ekki svikist inginu vi xar. Hver dagur endai me veislu, hver veisla me samdrykkju, hver samdrykkja me uppslum og flogum. a var dygg a drekka sig rlega fullan. a var mgun vi hsbndann a lta hann ekki sj, a maur hefi egi vni hans. a var gaman til frsagnar og jk samdrykkjugleina, ef menn komust ekki t r tjaldinu til a "afferma". a var gaman a geta siga einhverjum brlyndum nungum saman flog, svo a dlti bl drypi. Bl var missandi krydd vnfli. Drykkjuhreystin barst um hinar bjrtu ntur t yfir hljtt og alvarlegt hrauni og endurkva fr hinum gmlu gjveggjum, sem svo margt og margt hafa bergmla um vina. a var rifist og blva og skammast og svari eins konar bablonskum hrrigraut r slensku, norsku, dnsku, ensku, lgsku og latnu. tlendir og innlendir ofltungar og uppskafningar fmuust og flugust til skiptis. A lokum voru sumir bornir sofandi heim tjald sitt. Arir lgu eins og hrvii til og fr ti hrauni, gulir, rauir, grnir og blir belginn, eins og sveiptir pjtlubreiur, og gulir, rauir og grnir framan eftir flogin og uppslurnar og brennivnskrampann. tti s maurinn mestur, sem binn var a drekka sig fullan a nju fyrir hdegi nsta dag.

etta og anna aan af verra uru gmlu fjllin, sem standa kringum ingvallasveitina, a horfa , - fjllin, sem stai hfu ar gullldinni, sguldinni, Sturlungaldinni og ld biskupavaldsins. Margt hfu au misjafnt s a undanfrnu, satt var a; en n fr stugt versnandi, v a n fru gallarnir vxt, en frra og frra var til a bta upp.

En v fer betur, a hr a framan er ekki alingi llu lst. Innan essum flkkul, sem klddur var grmum mist r silki ea vamli og gaf alingi svip vi fyrstu sn, - var kjarninn. Og kjarninn alingi voru slensku bndurnir. eir voru flestir yfirltislausir, fmlgir, ttir velli og ttir lund. Ofltungarnir hddu og fyrirlitu, en fram hj eim komust eir ekki. mean eir stu uppi, r ekki essi drukkni askotalur einsamall lgum og lofum. Sumir eirra hfu sslur a lni og ofurlti kngsvald heima hrai snu, sem eir allir vildu fremur auka en upp gefa, og allir hfu eir a valdi, sem meira var um vert: valdi sjlfum sr. eir voru a vsu ekki syndlausir af sukki aldarinnar, og sumir eirra stru kannske helst til heilluum augum hfingjatskuna og drgu meiri dm af henni en hollt var. a kom af v, a margir eirra voru framgjarnir og hugsuu sr sjlfir htt, voru af hfingjum komnir og vildu vera hfingjar, einnig alingi. Og a eitthva slettist upp fyrir eim, gfu eir ekki upp persnueinkenni sn: hglti, drgindi og fulla einur, skap til sannrar vinttu og sannrar vinttu og tilhneiginguna til a vera meiri menn en eir sndust.

Meal essara manna voru 1564 menn, sem skrifa hafa nfn sn manlega annla slands, svo sem rni Gslason, sar sslumaur Hlarenda, og Gunnar brir hans, Skagfiringasslumaur; orlkur Einarsson Npi Drafiri, brir Gissurar biskups, og Halldr Einarsson, brir hans; Snbjrn Halldrsson Rangingasslumaur; Bjrn orleifsson Keldum, sonur orleifs lgmanns Plssonar; Jn lafsson Svarfhli; Brandur Einarsson, brir Gleraugna-Pturs og Marteins biskups; rur Gumundsson, sar lgmaur; Gsli Sveinsson Mifelli; Hallur lafsson Hjrsey; Gumundur Jnsson Hvoli, systursonur gmundar biskups, og Magns Jnsson, sem sar var nefndur hinn pri. Og margir, margir fleiri.

Allur orri hinna smrri bnda, nefndarmanna og lgrttumanna, hldu sig fr drykkjuglaumi strmennanna og hfu sig ltt frammi, egar ekki voru dmar og nnur ingstrf, sem eir voru til kvaddir. eir fundu a vel, a liti var smm augum, og kru sig ekkert um a baka sig slskini hfingjahyllinnar. eir voru ekki einu sinni nefndir bndur; a var of veglegt nafn handa eim; heldur bendur ea kotungar, ea bltt fram almgamenn. eir hldu sig tjldum snum og nru sig kjarngum sveitamat, sem eir hfu reitt me sr a heiman, en tku hvorki tt ofdrykkjunni n flogunum og uppslunum. eir voru engir tskumenn, engin glsimenni a eirrar aldar skilningi, engir hfingjar n hfingjaefni, og hefu fegnir vilja sitja heima og stunda b sn, hefu eir fengi fri til ess. eir ttu vera til skammar inginu og fengu spart a heyra a vi ms tkifri, - en voru ar til sma, - hinn heiarlegi, hrausti, svikni og spillti jernisstofn. Prestarnir tldust flestir helst til essa flokks.

En llu inginu hvldu flkaaugu Pls Stgssonar hfusmanns, essi hvssu, gru, harlegu og agtnu augu, sem flestum st geigur af. a var sem vru au stugt a leita a einhverjum yrnum, sem kngsvaldi gtu stungi, ea a einhverri feitri br handa v. Hann veitti strmannlega, en sjlfur drakk hann ekki svo, a honum sljvgaist sn. Mitt drykkjuhreystinni st hann me blhvtar, samanbitnar varir og steinharan svip og horfi og hlustai. Ekkert or fr fram hj eyrum hans, enga minnstu hreyfingu sst honum yfir.

- Einn maur var a minnsta kosti essu ingi, sem ekki var glaur a jafnai, og a var Pll Vigfsson lgmaur.

Honum hafi gengi margt mtdrgt hin sari rin. Hann hafi veri rgur og affluttur, nrri v ofsttur opinberlega. a hafi teki ungt skap hans fyrir fm rum a urfa a smala saman eimnnum me sr, a boi hfusmannsins, og sverja tylftarei fyrir meira en tuttugu ra gamalt morml. Honum hafi veri gefi a a sk, a hann hefi, egar hann var sveinn gmundar biskups, rii spjtskaft Eyjlfs Kolgrmssonar, sem lka var biskupssveinn, og ori honum a bana. egar Pll hafi hreinsa sig af essu me eii, jtai prestur nokkur a hafa logi upp sgunni. Pll vissi vel, a hann hafi gert etta a undirlagi vina hans og fundarmanna, og hann vissi lka, a eir voru ekki af baki dottnir, rtt fyrir ennan takanlega sigur. eir mundu fitja upp njum rgi.

Stu sinnar vegna var hann a stga drykkjudansinn me hinum strmennunum kringum hfusmanninn og hinn lgmanninn. Hann var auk heldur a hafa bo inni sjlfur og bja til sn mnnum, sem hann hatai og fyrirleit, og veita eim rkulega; a vera allir hfingjar a gera. Hann var a horfa upp allt skottadingli og fleultin og Jdasarkossana og standa mitt rginum og baknaginu, svikrunum og hrekkjabrugginu. Hann var einu ori sagt a lifa lfi, sem hann hafi andstygg , vegna ess a hann var lgmaur sunnan- og austanlands og vildi ekki af v lta a svo komnu. Hann var a heira sklkana, svo a eir skemmdu hann ekki, vitandi a, a eir skemmdu hann samt. Hann var a ola dylgjur og slettur me gn og olinmi og sitja skapi snu eins og hann framast gat. Hann vissi vel, a hann var svarti sauurinn essum strmennahp og a ekki mtti miki t af bera til a steypa honum n og viringu.

Ofan etta bttist s sorg og raun, sem hann hafi af nnu systur sinni og gat ekki tala um vi neinn mann essu ingi. a var ekki spara a nota dylgjurnar um framferi hennar fyrir keyri hann. Menn vissu, a undan eim svipuhggunum svei honum mest. N var nmli miki fyrir inginu. N tti svo sem almennilega a ganga milli bols og hfus sileysinu og lausltinu landinu. N tti a skra til skara. Hfusmaur hafi nefnt tuttugu og fjra menn dm til a dma um siferisbrot og einkum blsifjar, og fengi dmsmnnum hendur frumvarp, sem sami kva vera ti Danmrku og san snara slensku. Hfusmaur ttist gera etta eftir allra hstu undirlagi konungsins. Fjlda manna inginu st gn og skelfing af essum dmi, en framgangur mlsins var fyrirfram tryggur me skipun dmsmannanna.

Pll lgmaur var einn eirra manna, sem tti dmurinn arflega harur, og leist svo hann, a hann mundi fremur vera til ills en gs. En hann fann, a hann mundi ekki f hnekkt honum; hann yri a skrifa undir a, sem lgrttan dmdi, ea fyrirgera lgmannsembttinu egar inginu. Auvita var hann maurinn, sem rsa tti gegn dminum og taka a sr forystu eirra, sem a sama vildu gera. En hann var hrddur um, a a yri rangurslaust. Biskuparnir fylgdu hfusmanninum essu, vegna "kristilegrar" vandltingasemi, og prestarnir fylgdu biskupunum ffri og einfeldni, og allur essi skari studdi lgrttuna, sem skipu var leikmnnum. Hann mundi megna a eitt a steypa sjlfum sr gltun, en dmurinn gengi fram eftir sem ur. ess vegna fr hann hgt sakirnar og leiddi mli hj sr svo lengi sem hann gat.

Pll lgmaur var orinn allmjg hneigur til drykkju og farinn a vera veiklaur af drykkju og msum mtgangi. Hann hafi aldrei mikill rekmaur veri, og n var kjarkur hans minni en veri hafi. Margt, sem hann hafi vel gert um vina, hafi honum veri vanakka og launa me illu einu. Hann var orinn vantraur vinafylgi, og gremja og hatur og hefnigirni ori rkara huga hans en veri hafi.

- Eitt kvld snemma inginu var bo tjaldi lgmanns, sem eins og vant var endai me samdrykkju langt fram ntt. ar voru msir kunningjar hans, bi r flokki ri og lgri ingmanna, og ar st undir a sasta kf rta um dminn, sem dma tti lgrttunni daginn eftir. a var kominn hiti umrurnar, v a fylgismenn dmsins voru hinir kfustu - eins og eir vru a verja dminn gegn hrpandi samviskum sjlfra sn.

Lgmaur sat hj og lagi ekkert til mlanna.

"Hva segir um etta ml, lgmaur?" mlti einn af andstingum dmsins og vnti sr styrks og fulltingis af svari lgmanns.

Allur kliur agnai. Allir vildu heyra ummli lgmannsins.

En au lgu ekki laus fyrir. Pll lgmaur agi. Hann sat kyrr me samanbitnar varir, nokku rauur andliti af drykknum, og var sem hann svfi me opin augun. Hann svarai engu.

"Hva tli hann segi um etta!" gall vi einhver af fylgismnnum dmsins. "Hann, sem heldur hendi sinni yfir hneykslanlegasta frillulifnai heima sinni eigin sslu."

"Hva skyldi Hjalti Magnsson segja um dminn!" gall annar vi og hl sjlfur a fyndninni r sr.

Lgmann setti dreyrrauan, en hann svarai engu. Hann var farinn a venjast v a taka slkum dylgjum me stillingu. En etta hfu r veri honum nrgngulastar.

En n var hinum ng boi. Enginn tk upp rtuna a nju. Menn tndust burt r tjaldinu, hver eftir rum; menn skmmuust sn fyrir a vera ar inni, eftir slka mgun vi hsbndann, einkum eir, sem ekkert voru mguninni sekir.

Loks voru allir farnir, nema einn af lgrttumnnunum, gkunningi lgmanns. Hann var ar einsamall eftir.

Lgmaur var farinn a jafna sig eftir geshrringuna.

"g er hissa r, lgmaur," mlti lgrttumaurinn, "a skulir ekki lta etta ml til n taka, - jafngott ml og etta er."

Lgmaur leit framan hann og svarai me langtum meiri stillingu og hgvr en lgrttumaurinn hafi bist vi:

"etta er ekki gott ml - og ess vegna hugsa g mig vel um."

Lgrttumaurinn rtnai af kef og undrun.

"Ekki gott ml -! Hva er gott ml, ef ekki a, a upprta ara eins smn r jflaginu og blsifjar eru? Hva er gott ml, ef ekki a sna burtu ann lim af jflaginu, sem er sktur og spilltur, svo a hann eitri ekki t fr sr? Sileysi er sking. Stjrnleysi stamlum er ori blvun essarar jar. Hva er gott ml...?"

"a er mgulegt a koma orum vi ykkur, fylgismenn essa heilladms, fyrir ofsa," mlti lgmaur svo stillilega, a lgrttumaurinn sneyptist og sefaist ofurlti. "Og eins er dmurinn ykkar. Aalgallar hans eru fgar og fjarskafengni. Er n nokkurt hf v, ef til dmis ung systkini falla gfu a eiga barn saman, a taka au bi af lfi vgarlaust? Auvita er slkt mti boum gus og lgmli nttrunnar, en vgari hegning gti komi a jafnmiklu haldi. Ea ef maur fellur freistni a eiga barn me stjpdttur sinni? Hann skal hlshggva og henni skal drekkja eftir dminum! Mundu n ekki ngja fbtur og einhverjar vgari og skynsamlegri rstafanir til a fyrirbyggja, a slkt kmi fyrir aftur, og sj um, a vti yri til varnaar? g er alveg viss um, a i lgrttumennirnir, margir af ykkur, dmi etta og anna eins me hrpandi samvisku. - Ea hamagangurinn mti systkinabrnum og remenningum og fjrmenningum? g er alveg viss um, a nsta kynsl brennimerkir okkur sem blinda ofstkismenn fyrir nnur eins dmskvi. g er viss um, a fjrmenningum verur innan skamms leyft a giftast og remenningum skmmu sar. Hva tti a vera v til fyrirstu? - g gti best tra, a s kmi tin, a systkinabrnum yri leyft a giftast. - hristir hfui. N finnst r g vera kominn t fgar. Getur lka veri, a svo s. En g segi ykkur a satt, a dmurinn ykkar er of strangur. - "Hann skal hlshggva. Henni skal drekkja!" Manstu, hve oft essi or - ea hugsun eirra - koma fyrir dminum? au eru bldropar, ar sem au standa. Og au standa annarri ea riju hverri lnu. Dmurinn er bldmur! Hugsau r allt a bl, sem thellt verur eftir essum dmi, ef hann nr lagagildi og honum verur stranglega beitt, - allt a ungt og hraust bl, sem fljta verur lti yfir landi straumum, bl, sem kannske hefir miki til mlsbta, - a minnsta kosti sku og rlyndi! Gmlu, siavndu biskuparnir okkar, eins og til dmis gmundur biskup, gtu fyrirgefi blsifjar og rtt fllnum manneskjum hjlparhnd til vireisnar. eir settu eim strangar skriftir og ungar fbtur, en a er sitt hva ea taka af eim hfuin ea drekkja eim. Bist i vi betra siferi en var eirra dgum? - Og hver rf er eiginlega essum unga dmi? Eru frndsemisspjllin svo mrg og algeng, a grpa urfi til slkra yndisrra? Er hr eiginlega um nokkra sking a tala essu efni? - Og eru i n vissir um, a i ski menn ekki einmitt me dminum? Of strng lg hafa oft gagnstar verkanir vi a, sem au eiga a hafa."

"En gus lg?" mlti lgrttumaurinn. "Meturu au a nokkru?"

"J, gus lg met g meira en lg mannanna," mlti lgmaur. "En etta eru ekki gus lg. Ykkur er talin tr um a, sem eru ffrir. g hefi lesi bibluna spjaldanna milli. a hefir ekki gert, sem ekki er von, v a hn er ekki til slensku enn . ar eru mrg atvik, sem heyra undir dminn ykkar. ar er Lot gamli, brir Abrahams, til a hlshggva og dtur hans tvr til a lta poka og drekkja. ar er systkinabrnum leyft a giftast, og meira a segja stst eftir giftingum innan smu ttkvslarinnar meal sraelsmanna. Og ar er leyft fjlkvni. brfum postulanna er etta afteki, en a er ekki lg jafnheimskuleg hegning vi v og i leggi. ar er hgvr og kristileg minning ltin ngja. - Nei, i ttu a tala sem fst um gus vilja essu efni. En a er vilji annars, sem i meti mest og fari eftir. a er vilji konungsins Danmrku. Grimmum og fgjrnum konungum er g v, a hegning vi afbrotum s ngu miskunnarlaus. v betra tlit er fyrir, a eitthva kunni a fnast hinni botnlausu konungsfhirslu. a er konunglegt a geta drepi menn a lgum fyrir litlar sakir og teki f eirra hvar sem a stendur! Slkt vinnur me tmanum upp mti einni sigurslli herfer og er minni htta!"

"annig hlt g ekki, a g mundi heyra nokkurn lgmann mla," mlti lgrttumaurinn.

Lgmaur hl gremjulega.

"Eins og g viti ekki, a dminum er raun og veru rngva upp okkur af essu kaldrifjaa konungsvaldi. Hva ttu annars allir essir hermenn a gera? - N dma Danir ingi okkar slendinga. Vi gerum ekkert anna en segja j og amen."

Hann agi um stund og hlt san fram:

"Leitt, a njsnarmenn nafna mns Stgssonar skuli hvergi vera nrstaddir. etta hefi veri matur fyrir a heyra. - Treystir r til a fra hfusmanni frttirnar og standa vi r? S fengi mak sitt smilega borga, sem slk or gti sanna upp Pl Vigfsson lgmann!"

Lgrttumaurinn hristi hfui, hlfmgaur af v, a lgmaur skyldi mla slkt, tt ekki vri nema gamni.

"Misvitur ertu, lgmaur," mlti hann alvarlega. " berst gegn v alingi, a kyrrey s, a dmur s dmdur gegn hinni verstu spillingu, sem til er, blsifjum og frndsemisspjllum, og reynt a upprta au me fyrirmlum, sem hljta a skjta mnnum skelk bringu. En heima hrai nu genguru berserksgang til a f sliti samb, sem stofna er til af frjlsri st og er rttmt og heiarleg alla stai og meira a segja lgleg a llu, nema hva itt samykki fst ekki."

Lgmann setti aftur dreyrrauan, - nei, svartblan, mtti fremur segja, v a arnar enni hans rtnuu, eins og r tluu a springa.

a var ekki fyrsta sinn, a hverju vopni var blsi r hndum hans me v a minna hann etta eina ml. a var satt. Hann hafi allt of ltinn skrungsskap snt v a sta eim sundur, Hjalta og nnu systur sinni. annig skildi hann ll essi brigsl og allar essar dylgjur.

etta var a taka einhvern enda. essi sk tlai a ganga af honum dauum. Hn rst alls staar hann og lt hann engan minnsta fri hafa.

"Lgleg," hafi lgrttumaurinn sagt. Samb eirra nnu og Hjalta var lgleg a llu nema samykki hans, sem au svo virtu a engu. etta var a vissu leyti satt. kvi eldri laga um lggilta samb karls og konu voru svo vg og a msu leyti svo skr, a hann hafi ekki s sr frt a beita eim.

En etta var a taka einhvern enda. Honum fannst hann ekki geta lifa lengur vi essa svviru.

Hann tk afskrift af uppkasti dmsins, - "bldmsins", sem hann hafi nlega nefnt hann, - sem l borinu, og las v nokkra stund. Lgrttumaurinn horfi stugt hann mean.

Sasta grein dmsins var um frillulifna. Lgmaur las hana mjg vandlega, tk san laust bla og skrifai essa grein upp a nju me allmiklum breytingum.

Hann rtti lgrttumanninum a, sem hann hafi skrifa, og mlti:

"Ef i samykki essa breytingu dminum, mun g undirskrifa hann me ykkur."

Lgrttumaurinn brosti. Hann s, a arna var einmitt vndurinn, sem lgmanninn sjlfan vantai, en ekki eins miskunnarlaus og arir vildu hafa hann.

"g held, a eim yki etta brilegur fengur," mlti hann.

- egar til lgrttunnar kom, geri hn nokkrar breytingar v, sem lgmaurinn hafi skrifa, og samykkti a san. Og "fstudaginn nstan fyrir visitatio Mariae" hljp Stridmur af stokkunum.



TTUNDI TTUR


1. ANNAR "STRIDMUR"

Stridmur var binn a f konungsstafestingu og lagagildi fyrir ri san ea meira. En a hafi ori undandrtti fyrir Pli lgmanni a beita honum gagnvart Hjalta og systur sinni. Margt bar til ess. Meal annars hfusmannaskipti. Pll Stgsson var dauur og Henrik Krag tekinn vi.

En n skyldi svipa dmsins ra eim a eyrum.

a var n lka ml til komi, v a sannarlega hfu au fyllt mli synda sinna. Brnin eirra voru n orin tta. rj hfu btst vi san dmurinn var samykktur alingi.

a var n ori "leyndarml", sem allir vissu, hvar Hjalti leyndist og hafi leynst ll essi r. Hann var httur v a mestu a fara varlega. Hann hafi hellinn fyrir vgi og hlt ar til enn , hlt sig ar oftast nnd til a geta fli hellinn og varist aan, ef bran voa bri a hndum. Annars fr hann n fera sinna um byggina um hbjarta daga og var venjulega Brn snum, sem n var a vsu orinn gamall, en bar enn af flestum hestum.

Og egar fljti var illt yfirferar og menn ttu bgt me a komast yfir a, vissu eir oft ekki fyrr til en "maurinn svarta hestinum", sem eitt sinn hafi veri svo margtala um sveitinni, var kominn til eirra og slst fr me eim. Hann talai sjaldnast or vi , en hann rddi fyrir fljti, rei vi hli eirra, sem svimai straumvatninu ea hfu duglitla hesta, og bjargai eim, sem losnuu vi hestana. a virtist vera mesta yndi hans a svamla fljtinu. Honum og Brn var ar ekkert frt. En alltaf, egar hann var binn a koma mnnum upp r fljtinu, hvarf hann fr eim n ess a kveja ea hira um neinar akkir. Menn su , hvar hann skildi vi Brn haganum, gekk upp brekkuna og hvarf inn bergi. Enginn maur var n vafa um a lengur, a etta var Hjalti.

En hann kom mnnum ekki t til hjlpar Brn. Oft var hann ftgangandi og hentist fram strri stng. Stkk hans essari stng vktu adun hvers manns. Hann var stltur og mjkur eins og stlfjur. a var yndi a sj hann koma niur af hu og lngu stkki og henda sr smu svipan ntt stkk. Flestum bar saman um, a hann vri enn fljtari a leggja undir sig landi stnginni en Brn. Og hann hikai ekki vi a leggja Markarfljt, a hann vri hestlaus, og vaa fyrir hestum manna.

Af essu var hann hverjum manni stslli undir fjllunum. Hann var eins konar heitago allra eirra, sem komast urftu yfir Markarfljt. Og orstr hans barst um allar sveitir, - auvita lka til eyrna lgmanni.

Engum af mnnum lgmanns hafi tekist enn a n Hjalta vald sitt. a tti ekki rennilegt vi fmenni a skja hann hellinn.

Lgmaur lt sr hgt. N vissi hann, hvar Hjalti var, og n tti hann hann vsan, - urfti ekki anna en rtta t hndina til a n honum.

Og n var hann lagur sta vi tlfta mann, vel binn a vopnum og tygjum, til a "rtta t hndina" og taka hann.

a, sem hann heyri sagt af vinsldum Hjalta og hjlpsemi vi feramenn, blkai hann ekki vitund. Dmurinn var egar felldur. Anna tti a greia sektina fyrir au bi, tt a tti a kosta allt f hennar. Hjalti tti a lta hina og rekast annan landsfjrung ea af landi burt. Brnin ttu a vera frilluborin og arflaus, dmd til vilangrar ftktar og fyrirlitningar, tskfu r strmennattinni, samt mur sinni.

Vgara var ekki hgt a dma, ef hann tti a "hreinsa heiur sinn", en yngra mtti dma og standa vi dminn, hvert sem hann fri.

Pll lgmaur var harur og myrkur svipinn, er hann rei austur um aurana fr Hlarenda. Hann agi, og mnnum hans tti rlegast a yra sem minnst hann. eir hfu lka ng a skrafa um hlfum hljum sn milli. Allir vissu eir, hva til st, og a var ekki laust vi hlmgnguhroll sumum eirra. Frleitt mundi Hjalti gefast upp a reyndu slku afbragsvgi og hellir hans var. Einhver eirra mundi snta rauu ur en leiknum vri loki. En hver mundi vera fyrir v?

ver var tplega kvi og tr a mestu. larnir voru gir yfirferar og eins Affalli. Allt jkulvatni beljai suur me fjllunum og beygi fyrir Seljalandsmla austur me eim - fram hj helli Hjalta.

Veur var hi versta, landsunnan rok og hellirigning vi og vi. Jkullinn var allur byrgur skjum og veurhvinurinn fjallabrnunum gilegur. Fossarnir hamrabeltunum sveifluust til og fr af ofvirinu.

Lgmaur lt ekki veri letja sig. Slkt veur tti einmitt vel vi skap a, er hann n var . Hann var lmum hesti og tulum, og bar hann undan mnnum snum. Hann var klddur leurhosur miklar, sem nu langt upp lrin, en hafi pansara ofan a mitti undir kpunni. Flkahatt bar hann hfi me strri, svartri fjur, sem blakti fyrir storminum. Sver sitt bar hann vi hli sr, og voru fribndin leyst, svo a fljtlega yri til ess gripi.

Fram undan helli Hjalta l alfaravegurinn yfir fljti. egar lgmaur kom anga, nam hann staar, litaist um og bei ess, a menn hans nlguust. Markarfljti var hann orinn svo vanur, a honum st enginn geigur af v; honum sndist a ekki meira n gilegra n en hann hafi oft s a ur. Og Hjalta s hann hvergi.

Og ur en menn hans nu honum, lagi hann t fljti.

Hesturinn frsai og gekk t fljti hlfnauugur. a var sem segi honum hugur um, a etta vri ekki rlegt. En hann fkk sporana inn surnar sr fyrir varasemina. Slka frjun stst hann ekki og hiklaust fram.

Framan af gekk allt vel. Lgmaur rei kvsl eftir kvsl, og engin eirra var mjg djp. En landkvslinni a austan l allt vatnsmagni.

Hann rei t hana a lokum, en tti hn djp. Hann var ekki kominn nema tvo-rj fama fr landi, egar yfir skall hj honum. Hann saup hveljur, er kalt jkulvatni rann ofan leurhosurnar hans, og hugsai til a sna aftur. En sama bili tk hesturinn sundtkin. var ekki um anna a gera en lta hann ra ferinni.

Lgmaur sat n kldu, beljandi jkulvatni upp a belti og stari landi fram undan sr. Augu hans dggvuust, og hann s ekki skrt. s hann eitthva uppi eyrinni hinum megin, sem lktist undarlegum fugli, strum og fluglgum gammi, sem hf sig upp af jrunni og flaug ofurltinn boga hvert skipti, en kom jafnan niur milli. Mitt httunni og angistinni gat hann ekki anna en horft stundarkorn ennan "fugl", sem virtist vilja komast veg fyrir hann og verja honum landtkuna. En brtt gat hann hvorki glggva hann n anna. Allt skalf fyrir augunum honum, og a var sem allt fast land flyti burtu. Hesturinn var a linast sundinu. Hann skk dpra og dpra jkulvatni, og a hkkai og blgnai upp undir vitin honum. Svo losnai hann vi hestinn og seig ofan kalda, leirgula muna. Pansarinn dr hann niur hfui. Hann svalg sig andann, lokai munninum og frist kaf. En um lei hentist eitthva dkkt og ungt ofan vatni rtt hj honum. Hann s skuggann af v og heyri skvettinn. - - -

Meira vissi lgmaur ekki af sjlfum sr a segja, fyrr en hann var kominn upp urrt land.

Hann hafi sama sem ekkert drukki. Hann sat fltum beinum eyrinni og skyrpti t r sr sfellu jkulbragi og dlitlu af sandi. Hattinn sinn hafi hann misst fljti, og sveri hafi runni r skeiunum og ori eftir ar ti kvslinni.

N, etta gat allt saman hafa fari verr.

Svo fr hann a lta kringum sig eftir mnnum snum. Undarlegt mtti a vera, ef eir hefu ekki fengi kaffringu lka.

En hann s ekki nema einn mann hj sr. Og a var enginn af hans mnnum. a var maur me rkta hr og skegg, sem n draup af vtu, undarlegur maur, steinegjandi, me samanbitnar varir, - reglulegur villimaur. Hann ekkti hann ekki.

Menn hans voru sorglega dreifir. Sumir voru sundi ti kvslinni, ann veginn a n landi. Ara hrakti undan straumnum, fram grynningar, sem near voru. Sumir voru enn ti eyrinni, treystu sr ekki t kvslina essum sta og fru a leita fyrir sr annars staar. kunni maurinn benti eim og benti, en kallai aldrei til eirra. a lei g stund, ar til eir komust allir yfir kvslina.

"Hver ert ?" spuri lgmaur kunna manninn. Orin hlfkfnuu kverkunum honum.

Hjalti svarai engu. Honum var a fyrst n ljst, a a mundi vera lgmaurinn sjlfur, sem hann hafi bjarga.

Og egar menn lgmanns voru komnir land, tk hann til ftanna og elti stngina sna, sem flaut fram eftir llu fljti.

"Hver var essi maur, sem bjargai mr?" spuri lgmaur og litaist um hpi manna sinna, sem n voru allir komnir upp r fljtinu og stu kringum hann rennvotir.

Lgmaur agi og leit spyrjandi framan hvern eirra, en enginn svarai.

En egar hann var orinn rkula vonar um a f nokkurt svar, gall einum eirra:

"a var Hjalti mgur inn!"

a var dltill gleigosalegur hniskeimur skjlfandi og vesldarlegri rddinni.

Lgmaur leit framan piltinn. Hann var blr framan af kulda og angist og var a reyna a bera sig mannalega. Svo tk lgmaur vettling sinn, rennvotan, og henti honum framan piltinn og mlti:

"aga gast , hrsi itt! eir gu, sem betri voru."

Lgmaur hafi fyrir lngu fyrirboi mnnum snum a nefna Hjalta nafn sn eyru. Og a forbo st enn.

Hann sat lengi egjandi og hugsandi og stari fram fyrir sig. Menn hans biu og hldu taumana hestunum. Enginn spuri, hvert n skyldi halda. Enginn bjst vi, a n yri haldi til hellisins, eins og r hafi veri fyrir gert, enginn spuri heldur, hvort elta skyldi Hjalta og taka hann. Allir biu egjandi eftir kvrun lgmanns sjlfs. En hann sat langa stund egjandi, ar til hann mlti hlfhtt fyrir munni sr:

"etta er dmur drottins!"

Svo staulaist hann ftur, stirur og rekaur, lt styja sig hestbak og mlti:

"Austur a Struborg!"

Og anga rei hpurinn um kvldi.


2. GRI SETT

Lgmaur var ekki valdsmannslegur, egar hann kom a Struborg, rennvotur og hrakinn, skjlfandi af kulda og me kpuna sna fyrir hfufat.

Hann tk sjlfur gistingu hj systur sinni, eins og vandi hans var, og nokkrir af mnnum hans me honum. Hinir dreifu sr bina kring til gistingar.

Struborg st t uppbi rm gu herbergi, sem heldri gestum var tla. anga var n lgmanni fylgt. Oft hafi hann hvlt ar ur, en ekki minntist hann ess, a hafa ori rminu fegnari annan tma en n.

Systir hans jnai honum sjlf til sngur, me smu alinni og nrgtninni og t endranr, og henni v meiri, sem hann var n meiri hjkrunarurfi en nokkru sinni ur. Hn dr af honum vosklin, neri honum fturna, sem voru skaldir, me urru, hlju vamli, og fri honum a lokum hita rauvn til a drekka.

En hn talai sama sem ekkert vi hann.

egar lgmaur hafi svolgra sig rjkandi heitt rauvni, byrgi hann sig niur. Fr brtt a minnka honum skjlftinn, og eftir litla stund var hann sofnaur.

egar hann vaknai daginn eftir, var komi besta veur, og slin skein inn herbergi til hans. Hann geispai og teygi sig og fann, a hann var a mestu leyti heill heilsu og besta skapi. fann hann gilegan ela fyrir brjstinu og dltinn hfuverk, svo a hann setti sr a liggja um daginn og yfirvinna a fullu afleiingar bleytunnar og kuldans. Og egar Anna kom inn til hans, ba hann hana a nju um heitt rauvn, til a hafa r sr hsina.

egar hann hafi fengi a, lei honum prilega. Einkum fannst honum fturnir sr vera sem endurbornir. Hann hafi rii fullum skinnhosunum alla lei fr fljtinu austur a Struborg og ekki vilja heyra a nefnt a hella r eim. Hann hafi heyrt a lngum, a a vri illt og hollt a standa blautu. Ef maur blotnai fturna, tti hann undireins a rfa sig r bleytunni og fara urrt. N fluttu fturnir honum ara kenningu. eir voru mkri og hlrri en eir hfu nokkurn tma ur veri. a var sem hefu eir n fyrst fengi a, sem alltaf hafi vanta. En vellan ftanna trlega mikinn tt vellan alls lkamans og slarinnar me.

Svo fr hann r og ni a rifja a upp fyrir sr, hvernig etta hefi allt til gengi. Hann mundi a atvik fyrir atvik, allt nema essa litlu stund, sem hann hafi veri kafi vatninu. Og hn gat ekki hafa veri lng, fyrst hann gat haldi niri sr andanum mean. v a hefi hann sleppt andanum, hlaut vatni a sogast ofan lungun honum.

Hvernig hafi maurinn geta komi svona mtulega honum til bjargar? a var honum skiljanlegt. Hann hlaut a hafa s allt fyrir, hvernig fara mundi, s a undireins og hann lagi t fljti. En a hann geri r fyrir v, var honum etta samt skiljanlegt. a st fyrir honum sem kraftaverk, - atburur, sem yfirgengur allan mannlegan skilning.

a eitt var vst, a essi maur hafi bjarga honum, teki hann drukknandi kafi ti jkulvatninu og dregi hann upp urrt land, - bjarga lfi hans, og a nrri v undarlegan og skiljanlegan htt.

Bjarga lfi hans? - Var a n vst, a hann mundi hafa drukkna arna, hefi honum ekki veri bjarga? Var a n vst, a hann hefi ekki geta bjarga sr sjlfur?

egar hann hafi veri essum kringumstum daginn ur, hafi hann ekkert geta hugsa. Hann hafi eiginlega ekkert ori hrddur, - engan tma haft til ess. N gat hann hugsa um etta me r og spekt inni rmi snu, og n s hann fyrst fyrir alvru, hve skelfilega hann hafi veri staddur. N greip hrslan hann.

Hann hefi aldrei komist upp yfirbori framar, r v a hann var eitt sinn kominn kaf, vegna pansarans og sversins. Hann var ekki syndur, og a hann hefi veri a, mundi hann ekki hafa haft mtt til ess. Og a losa etta vi sig vatninu var ekki til a hugsa. Og hefi hann n a skkva til botns, mundi enginn maur hafa geta fundi hann. Fljti mundi hafa velt honum eftir botninum eitthva og eitthva anga, sem engum manni datt hug a leita. Og menn hans hefu ekki geta veitt honum hina minnstu hjlp. a gat enginn, nema s, sem alltaf hafi augun honum, - maur, sem s, hvernig fara mundi, og bj sig undir hjlpina, maur, sem bei tilbinn ess, sem hlaut a koma, og var syndur og smeykur vi vatni, einrinn v, hva hann tti a gera, og karlmenni til a framkvma a. Ekkert af essu var neinn af hans eigin mnnum fr um.

a var ekki tveim blum um a a fletta, a Hjalti Magnsson hafi bjarga lfi hans.

En hvernig fjandanum tti hann n a fara a essu? etta var einmitt maurinn, sem hann hafi ofstt fimmtn - sextn r, maurinn, sem allri hamingju hans hafi spillt og honum fannst alls staar hafa veri sr til ama og heilla og viringar, maurinn, sem hann tlai n loksins a n sr niri og gat n loksins n sr niri , - ea rttara sagt hefi geta, hefi ekki etta komi fyrir.

Hva tti hann n a gera? Hann hafi lti Hjalta ganga sr r greipum eyrunum vi fljti, ar sem honum var innan handar a lta taka hann. Vri n ekki rttast, a hann lti hann frii og skipti sr ekkert af honum framar? ttist hafa tt eitthvert anna erindi austur yfir fljti og fri svo binn til baka aftur? a var hugsandi. Allir menn hans vissu um erindi. eir mundu hlja a honum, svo a hann heyri, og segja hverjum manni fr erindinu og erindislokunum, hvernig sem hann fyrirbyi eim a. Hann gat ekki stolist annig fr erindi snu.

Ea tti hann a lta taka Hjalta og dma hann, eins og hann hafi tla sr? - Ltast ekkert vita um, a a vri hann, sem hefi bjarga lfi hans. a var kannske a eina rtta. Hann gti launa honum lfgjfina einhvern htt kyrrey, egar hann hefi hann valdi snu. En honum hraus hugur vi slkri afer, - slkri ltilmennsku, slku ruleysi. Honum tti vnt um, egar hann hugsai betur um a og s, a a var gerningur. Honum hafi veri sagt a undireins, a maurinn, sem bjargai honum, vri Hjalti, sagt a, svo a fjldi vitna heyri. Og eir, sem ekkert sgu, sgu honum a hva skrast einmitt me gninni.

Lgmaurinn bylti sr snginni og hugsai um etta fram og aftur. Honum kom mislegt til hugar, en aldrei a eina sjlfsaga. Augu hans voru svo haldin af gmlum hleypidmum og ttardrambi, a hann s a ekki. a urfti a koma utan a, eins og slargeislinn inn herbergi hans, sem var dimmt fyrir.

Og a kom utan a, - beint inn um dyrnar, sama htt og slargeislinn inn um gluggann.

Dyrnar opnuust, og Anna kom inn me tv ung brn, sitt hvorum handlegg, og hin sex eftir sr. Hn var prbin, hlain gripum r gulli og silfri, prddum fgru vravirkisskrauti og drum steinum. Hn var skruleg n, engu sur en mean hn var yngri, - skruleg, tt hn vri nokku fl og mgur og hefi elst fyrir r fram. Honum var engin vansmd a slkri systur, hvar sem hn kmi fram meal manna. Hn var enginn ttleri.

Brnin voru lka prbin og hvert ru fegurra og efnilegra. a elsta var drengur, bjartur hr og fagureygur. Hann hafi oft s hann, mean hann var yngri, og jafnan litist vel hann. N var hann orinn svo str, a hann gnfi yfir mur sna. Nst honum var annar drengur, ri yngri og lti eitt minni. Svo var hvert barni ru yngra og a yngsta reifum.

a var sem stofan fylltist af nju slskini fr llum essum bjrtu kollum og brosandi augum, sem ll skinu lgmanninn rminu.

En allt etta slskin sku og fegurar og glsilegra vona hafi gagnst hrif lgmanninn vi a, sem til var tlast. Hann var ungbrnn og ronai mjg. Gamla gremjan, sem hafi veri nlega rtt andarslitrunum, vaknai til lfs a nju. Margra ra hatur og harneskja blossai upp, n ess hann fengi vi a ri. arna st frammi fyrir honum margra ra mgun, margra ra rangurslaus bartta. Hvert af essum glhru barnahfum minnti hann njan sigur, nja lgingu og ltilsviringu valdi hans. Honum gramdist a vi nnu systur sna, a hn skyldi s og vera a sna honum essa syndakrakka sna, s og a minna hann , hve djpt hn vri fallin. Fann hn ekkert til minnkunar sinnar? tti henni smi a essu? Honum tti a elilegast, a hn reyndi a leyna essum brnum og fela au, a hn geri sr allt far um a lta engan sj, hve mrg au vru, sst af llum hann. essi ofdirfska og svfni gekk alveg fram af honum.

"Menn nir hafa sagt mr fr v, hva gerist vi Markarfljt gr," mlti Anna ofurbllega. "N komum vi hr ll hp til a treka vi ig, sem vi hfum margsinnis bei ig ur. N vona g, a vi urfum ekki lengi a bija."

Lgmaur leit sem snggvast yfir barnahpinn, leit svo niur fyrir sig og steinagi. a var sem steinn sti fyrir brjstinu honum, - skaldur, harur og ungur steinn, sem essi bnaraugu unnu ekkert . Hann gat ekki ti ofan sig or sn og eia, - ll essi miklu stryri, sem hann hafi mlt. Hann gat ekki leyft a, sem hann hafi margsinnis og margsinnis svari, a aldrei skyldi vera. Hann gat mesta lagi gengi fr eii snum um a drepa Hjalta, hvar sem hann kmist fri vi hann, me a fyrir afskun, a Hjalti hefi bjarga lfi hans. En hitt, a gefa samykki sitt til rahags eirra nnu og hans, gera ll essi skilgetnu brn lgleg og arfgeng, - a var mgulegt, - hugsandi, - ekki nrri v komandi.

Anna las hugsanir hans. En hn hafi sett sr, a n skyldi skra til skara eirra milli, me illu ea gu. Hn rtti eldri brnunum yngstu brnin, sem hn bar fanginu, settist vi rm brur sns og tk um hnd hans. Svipur hennar var mildur og alvrugefinn og rmur hennar dlti klkkur. Hn s a, a fyrirstaan var miklu, miklu meiri en hn hafi bist vi.

"Brir minn," mlti hn. "Menn nir hafa lka sagt mr, hva r var a ori, er sast vi fljti og vissir, a a hafi veri Hjalti, sem hafi bjarga r. etta er dmur drottins, mltir . Ertu binn a gleyma v? a skipti talairu fr hjarta nu og talair satt. fannst, hver a var, sem lagt hafi hnd sna ig a skipti. fannst, a hann var r mttugri og a varst eins og fis hans hndum. aumktir ig bili. N tlaru a reyna a afneita essum dmi og rsa gegn honum, neita v, a hafir nokkurn tma aumkt ig, neita v, a hafir skili essa takanlegu rningu og bendingu. En hann, sem slkan dm dmir, ltur ekki a sr ha. getur reynt a komast hj hendi hans, en kemst a ekki. Fyrr ea sar hittir hann ig. Fyrr ea sar heimtar hann af r reikningsskil fyrir fullngingu dmsins og dmir ig a nju."

Lgmaur agi. N blasti ntt vi honum, sem hann hafi ekki hugsa t ur. Menn hans sgu andstingum hans allt, sem eir vildu vita um hagi hans, smtt og strt. J, auvita! Menn hans voru askotadr r llum ttum, snkjudr, eins og munkurinn hafi sagt, augnajnar, sem aeins hfu matarst honum. annig voru sveinar allra hfingja, - snkjudr, sem eim lifu. ar var ekki einn meal hverra tu, sem treysta mtti a fullu.

Anna hlt fram, bllegar en ur:

"g veit, a r hefir oft lii illa sari rin, brir minn. rtt fyrir vldin og auinn og rtt fyrir a, a hafir gert margt vel, margt r til gleymanlegs sma, hefiru ekki veri sll. g kannske ofurltinn tt v, en g get ekki a v gert. g veit, a r hefir lii verst vegna ess, a hafir rangan og vondan mlsta gagnvart mr. fannst a ekki sjlfur og vildir ekki vi a kannast, og egar arir bentu r a, reiddistu og hamaist og gerir ig a athlgi augum manna, svo a menn httu a vira ig, en raunir nar margflduust. fannst t einhvern elilegan kulda innra hj r. Hann stafai af hatri og vild til saklausra manna, hann stafai af v einu, a ttardrambi nu og metnaarorsta var ekki fullngt, a ekki voru allar manneskjur gddar ngilega miklu lyndi til a ltast vira vilja inn llu. Og etta hatur hefir spillt r og gert ig a manni, sem r mundi standa skelfing af, ef sir hann frammi fyrir r. Manstu, hver setningur inn var, er frst a heiman essa fer? - Lttu brnin arna. Geru a fyrir mig. essum saklausu brnum tlairu a steypa gltun, gera au flaus og furlaus, - systurbrnin n! Gui almttugum ofbau a, sem hafir hyggju. Hann lagi atvikin fyrir ig eins og snru til a hindra ig fr ru eins verki. g veit n, a ert httur vi sumt af v, sem tlair r a gera. En tt eftir a setja krnuna verki. tt eftir a fyrirgefa a fullu og llu. tt eftir a fyrirgefa eins og gu sjlfur fyrirgefur. a er s eina fyrirgefning, sem veitir mnnunum fulla slu."

Lgmaur heyri a eins og gegnum svefn, sem Anna sagi. Hann var a hugsa um anna mean, hlusta anna jafnframt. Allt rifjaist upp fyrir honum, sem honum hafi mtt rum saman sambandi vi etta ml. a var sem stofan fylltist af mnnum, sem eitthva hfu gefi honum skyn um sitt lit v. Langflestir stru hann me beisku hnisglotti og hreyttu hann dylgjum, jafnvel htunum, sru hann me napurri fyrirlitningu. Sumir gfu honum vingjarnlegar bendingar, n ess a hann bi um a. Sumir stu uppi hrinu honum me ofsa og svfni, arir smeygu sr kringum hann me flttskap og heilindum, og meal eirra hans eigin jnustumenn. Hann leit huganum framan hpinn og ekkti hvert andlit. ar var Sigvaldi Hvammi, Halldr Npi, Hallur grmunkur og Steinn brir hans, lgrttumaurinn alingi, pilturinn vi Markarfljt og margir, margir fleiri. eir ltu skap sitt ljs sinn hvern httinn og vi hvert tkifri. Hafi nokkur maur nokkurn tma stai einsamall uppi, hafi hann stai a essu mli. Var ekki von, a hann yri kaldur og harur? Slkt samarleysi allra manna hlaut a gera hvern mann a steini. Og hann hafi a gert a steini. En n st hpurinn samt uppi yfir honum og tlai a kremja hann me augnari snu. Hann ba ekki, eins og Anna. Hann skipai.

Anna bei nokkra stund eftir svari. San hlt hn fram:

" hefir svari a drepa Hjalta. En vi hva hefiru svari a? Manstu a? hefir svari a vi sver fera inna. Hva er n ori af v sveri. komst grkveldi me skeiarnar fullar af vatni r Markarfljti! - Finnst r n forsjnin hafa geta snt eii num meiri fyrirlitningu en etta? Skiluru enn ekki leislu hulinnar handar llu essu?"

Anna bei enn eftir svari, en lgmaur agi sem ur. hlt hn fram og var n nokkru harorari en fyrr: -

"Hvaa dmur helduru, a veri felldur yfir r liti almennings, ef heldur n enn fram a ofskja mann, sem bjarga hefir lfi nu? - Varist a gera Pli lgmanni gott, munu menn segja, v a hann launar a me illu, v meiru illu, sem honum er gert meira gott. Varist a bjarga lfi hans, ef hann kemst hska, v a drepur hann ykkur. Honum ngir ekki a traka helgustu tilfinningum vandamanna sinna, ofskja saklaus brn og ha allar tillgur vina sinna. Hann heimtar hefnd, hefnd, ekkert anna en hefnd, blhefnd og daua! Hann er fullur af illsku og hatri, fullur af djflinum. Hann getur engum manni fyrirgefi, - ekki einu sinni systur sinni, - ekki einu sinni manni, sem bjarga hefir lfi hans! Lengi mun annars eins manns vera minnst slandi, v a a hefir ekki nema einn lifa slkur!"

Anna klkknai svo, a rdd hennar skalf og trin komu fram augun henni. Hn spratt ftur. Hn hafi ekki skap til a tala lengur vi brur sinn steinegjandi.

Lgmaur leit upp og framan hana og mlti:

"g vil f a sj Hjalta."

" sst hann gr, egar hann bjargai r, - sem mr liggur vi a segja, a aldrei skyldi veri hafa."

Lgmaur brosti.

"g get varla sagt, a g si hann . g vil f a sj hann betur."

"Viltu heita honum fullum grium, ef hann kemur til n hinga?"

"J, a vil g."

N fann Anna fyrsta skipti lt brur snum, og a var sem hn logai af rggsemi.

"Sktu tvo menn til a vera votta, Mangi!" mlti hn vi elsta drenginn sinn. Hann hlddi undireins.

"Triru mr ekki nema vottar su vi?" spuri lgmaur dlti kminn.

"Nei," mlti Anna hvatlega. "g hefi reynt svo margt illt af r sari rin, og g hefi heyrt til n svo ttaleg or. g treysti r ekki."

Vottarnir komu, og Anna mlti htt og skrt, svo a allir mttu heyra:

"i eigi a vera vottar a v, a Pll lgmaur Vigfsson heitir Hjalta Magnssyni, sakamanni snum, fullum grium, ef hann komi hinga til vitals vi hann. Hann skal hafa full gri leiinni hinga, mean hann dvelur hr og ar til hann er aftur kominn vgi sitt. Er ekki etta rtt hermt?"

"J," mlti lgmaur og hafi gaman af formlanum.

- Rtt eftir var maur sendur sta me tvo ginga til reiar a skja Hjalta.


3. STT OG FGNUUR

Lgmaur l einn herbergi snu mestallan daginn, drakk heitt rauvn og barist vi sjlfan sig. Hann var v binn a taka kvrun sna, ur en Hjalti kom, og var undir komu hans binn.

Hjalti kom seint um daginn, og fylgdi Anna honum undireins inn til lgmanns og lt aftur hurina a baki eim. Engir voru vistaddir arir en au rj.

Kvejurnar voru ekki vingjarnlegar. Hvorugur eirra yrti annan. Hjalti gekk egjandi fein skref inn glfi og nam ar staar. Lgmaur mldi hann og v me augunum og var ekki blur svipinn.

Anna st frammi vi dyrnar. Henni var ekki rtt brjsti. Henni fannst sem eldur og tundur vru a nlgast hvort anna. rum megin var etta steinhara valdsmannsandlit, sem leyndi v stranglega, hva hann hafi huga, og var til alls bi. Hinum megin essi frjlsi, lmi, kgai tilegumaur, veurbitinn og vvastltur, me tinnuhrku augunum og varirnar svo samanbitnar, a munnurinn var a dlitlu, blhvtu striki innan fnu skegginu. essi maur gat engrar miskunnar bei.

Hn fann a sr, a hn hafi alls ekkert vald yfir Hjalta essa stundina. Henni st meiri gn af honum en brur snum. Hn bjst vi v hvert andartak, a hatri milli essara fjandmanna blossai upp me viranlegu afli, - svo magna og tryllt, a engin minnsta von vri um stt framar. fyndi ekki hefnigirnin og illskan minnstu svlun, fyrr en annar hvor essara manna lgi dauur. var allt str hennar ori rangurslaust, takmarki, sem hn hafi veri nrri komin a, horfi inn eilfina, eina vonin hennar din, - og mundi hn ekki anna geta en di me henni.

Lgmaur var fyrstur til a rjfa gnina. Rmur hans var dimmur og harur, eins og hann kmi r undirdjpunum.

"Ert Hjalti Magnsson?" spuri hann.

"J," mlti Hjalti, og a var engin aumkt rmnum.

"Bjargair manni r Markarfljti gr?"

"J."

"Hvernig frstu a v?"

"Ofur einfaldlega. a var ekkert rekvirki. g henti mr af stng t kvslina, greip manninn um lei og hann var a skkva og synti me hann til lands."

gn.

"Vissiru, hver essi maur var?" mlti lgmaur.

"g renndi grun a eftir."

"En bjargair honum ekki hans vegna?"

"Nei," mlti Hjalti harlega. "g hefi bjarga fleirum r Markarfljti og ekki spurt um a, hverjir fyrir v hafa ori."

gn. Lgmaur stari fast Hjalta og virti hann fyrir sr htt og lgt. Loks mlti hann:

"Veistu a, a hva sem sagt kann a vera um lgmanninn Hlarenda, hefir hann fullan vilja v a launa eim smilega, sem ori hefir til a bjarga lfi hans?"

"g bjarga ekki lfi manna launa skyni."

Lgmann setti hljan. essi kalda, strmannlega rsemi geri hann rrota.

"Biddu mig einhverrar bnar," mlti hann mildari en ur. "Ef g er ess megnugur, skal g veita r hana."

Hjalti horfi hann og svipur hans breyttist ekki vitund.

"Anna og brnin mn hafa bei ig fyrir mna hnd," mlti hann. "g hefi ar engu vi a bta."

Lgmanni lkai svari vel. Hann hafi kvii fyrir v hlji a heyra hann endurtaka smu bnina.

"S bn er veitt," mlti lgmaur. "Hefiru enga ara bn?"

Anna hljai lgt upp yfir sig af fgnui.

"Nei, enga ara bn," mlti Hjalti. Hann st kyrr, og a var sem hann vri a brna. Trin komu fram augun honum. Loks stst hann ekki mti, heldur kraup niur vi rm lgmanns og mlti:

"J, g hefi einu vi a bta. Taktu mig stt vi ig, svo a g geti flutt r hellinum og ori aftur frjls maur."

"Auvita!" mlti lgmaur. "N veruru mgur minn a gus og manna lgum. Helduru, a g lti mg minn ba helli? a geri g ekki mean g er annars megnugur."

Hjalti st ftur aftur og urrkai af sr trin. Geshrring hans var svo mikil, a hann fkk engu ori upp komi.

sama bili fleygi Anna sr fam brur sns og grt af glei vi brjst hans.

"akka r fyrir, akka r fyrir!" mlti hn og gat ekkert anna sagt.

Lgmaur strauk um vanga hennar og vafi hana a sr.

"Ef g hefi veri of strangur og harur vi ig a undanfrnu," mlti hann, " mttu ekki gleyma v, a a er af v, a g hefi elska ig svo heitt. g hefi alltaf s, a varst mest manneskjan af okkur systkinunum, og ess vegna gat g ekki hugsa mr anna gjafor r samboi en a allra rkasta og gfugasta. g hefi fyrir lngu veri binn a leyfa systrum num a eiga almgamann, hefu r vilja. En g gat ekki bori a a sj ig rata ftkt og ln. - N, lni er n ekki eins miki og g hlt. Brnin n eru hvert ru efnilegra. Og r hefi veri htt a lofa mr a sj Hjalta inn fyrri, a g fengist ekki til a heita honum grium. a er ekki vst, a g hefi drepi hann. g hatai hann blindni, af v a g fkk aldrei a sj hann. tt lka ofurlitla sk v, hve lengi essi stund hefir dregist. Hvorugt okkar hefir tra hinu. Af v hefir gfan stafa."

Anna st ftur, lagi hendurnar um hlsinn Hjalta og famai hann a sr. Glei eirra allra riggja var svo vnt og innileg, a ekkert eirra gat duli hana. Lgmaur var lka barnslega glaur, engu sur en au. Hann fann, a hann var n orinn aalsguhetjan essari skemmtilegu sgu.

"a er ekki allt bi enn," mlti hann. "i eru brotleg - eftir dminum fr 1564 a minnsta kosti. i veri a f kvittun biskups og samykki hirstjrans til a mega giftast."

Hjalti og Anna horfu hann, eins og au vildu spyrja, hvort nokkur fyrirstaa vri a f slkt - r essu, hvort a kostai anna en nokkur jararhundru.

"O-nei," mlti lgmaur. Hann hafi skili spurningu eirra saga. "Fari i til biskupsins; g skal ba allt t hendurnar ykkur. Svo er best a g btist vi hfusmanninn."

"Hjalti," mlti lgmaur eftir dlitla stund og leit hvasst mg sinn. " meal okkar, sem teljum okkur strmenni og rekjum ttir okkar til riddara og konunglegra lnsmanna, er a siur a gefa konunni morgungjf. Hva tlar a gefa systur minni morgungjf?"

Hjalti agi, og Anna fltti sr a svara fyrir hann:

"Hjalti arf enga morgungjf a gefa mr. Hann er binn a v. Hann hefir gefi mr svo marga metanlega gripi, - og hann hefir gefi mr st sna, sem mest er um vert."

Lgmaur lt sem hann heyri etta ekki.

"Viltu ekki gefa henni Teig Fljtshl?" mlti hann. "a er miklu betra hfubl en Straborg, ar sem allt er a fara sand. Og fyrst vi erum n sttir, ttum vi a geta komi okkur saman ngrenninu."

Lgmaur horfi au til skiptis og gladdi sig eins og barn vi a sj essa miklu undrun, sem smm saman breyttist segjanlegan fgnu.



NUNDI TTUR


1. BRKAUPI

Brkaup eirra nnu og Hjalta var haldi heima Struborg og var ekki margmennt. nnu fannst rttast a lta fara sem allra minnst fyrir v. etta brkaup var svo vanalegt og mundi lta svo undarlega t fyrir almenningssjnum, ar sem brurin var htt fimmtugsaldri, brguminn mitt fertugsaldri og brnin orin tta.

Lgmaurinn sat brkaupi, en auk hans var bosflki nokku undarlega vali. Dalshjnin voru ar ekki og fstir af ttmennum brarinnar. En Halldr Npi var ar og prfasturinn Holti. ar var lka Sigvaldi Hvammi og Steinn Fit og Hallur grmunkur.

Steinn hafi reynst nnu trr og dyggur ll au r, sem Hjalti hafi ori a nota hellinn, enda hafi Anna ekki pretta hann um endurgjaldi. Skmmu fyrir brkaupi hafi hn keypt jararpartinn af Sigvalda og gefi honum hann. En hn hafi ekki lti a ngja, heldur gefi honum svo af lifandi f, a b hans hafi aukist nr um helming. etta kom sr vel, v a Steinn var ftkur magamaur - eitt af v, sem Hallur brir hans gat ekki me nokkru mti fyrirgefi honum, - og tti fremur erfitt uppdrttar.

Steinn var v glaur, egar hann kom brkaupi, en ekki minnkai glei hans, er anga kom, v a var honum skipa til stis hi nsta lgmanninum, milli hans og Sigvalda Hvammi.

"g hafi n einu sinni sett mr a lta hengja ig, lagsmaur, fyrir bjargrin vi Hjalta," mlti lgmaur um lei og hann laut niur a Steini, sem var eins og krakki vi hliina honum, og klappai herarnar honum. "En n skulum vi drekka sttabikarinn."

Steinn skrkti eins og fugl af kti og neri saman hndunum. Svo hvolfdi hann sig r "sttabikarnum", n ess a hafa sinnu v a hringja vi lgmanninn.

Lgmaur hl dtt a kunnttuleysi hans veislusiunum, en var honum gur og s honum fyrir ngum og gum drykkjufngum.

egar bi var a drekka minni heilagrar renningar me miklum htleik og sngvum fyrir og eftir, var drukki minni brhjnanna. Prfasturinn mlti fyrir v. Hlt hann snjalla ru og minntist hinnar lngu og einkennilegu barttu eirra fyrir st sinni, sem n hafi fengi svo sigurslar lyktir. Minntist hann ess n, er hann hafi fyrir mrgum rum reynt a bera sttaor milli systkinanna og koma fyrir au vitinu hvort snu lagi, en ori a gefast upp. Lauk hann mli snu me nokkrum vel vldum erindum undir drum og fgrum htti, sem hann sng einn me um og vel fum rmi. A runni lokinni ttu allir bosgestir a drekka eim til og kasta au kveju ljum um lei. Voru au erindi mist gamlar "amorsvsur", vilg gamalla hetjukva, ljflingalj ea bltt fram rmnaerindi, en ll voru au kvein vi raust. Tkst mrgum etta fimlega, og var af hin besta skemmtun.

Hallur grmunkur kom nokku seint til veislunnar og kom anga eins klddur og hann var vanur, grum kufli og me munkahettuna yfir hfinu, berfttur me ilsk eina ftunum.

"Gratia et pax domini vobiscum!"

N og friur drottins s me yur.

mlti hann htlega, er hann kom dyrnar veislusklanum, og hf hendurnar til hlfs. Svo nam hann staar og leit undrandi um allan sklann. ar voru veggir allir tjaldair og prddir margvslega, og ar skiptust borunum gmul drahorn silfurbin, silfurbikarar og rbnlitu gls sunnan r Feneyjum. En egar munkurinn kom auga Stein brur sinn mitt allri essari dr, pti hann upp yfir sig af ofboi, geri krossmark fyrir sr og hentist fugur t r dyrunum.

Anna st ftur og gekk t fyrir eftir munkinum. Hn ni honum um lei og hann var a hlaupa burtu fr bnum.

" mtt ekki skilja svona vi okkur, Hallur minn," mlti hn. " verur a gleja ig me okkur dag. essi dagur kemur ekki yfir okkur nema einu sinni."

"g sit ekki veislu me Steini brur mnum," mlti munkurinn gremjulega.

"Hvers vegna ekki? Hataru brur inn svo miki? - verur a vera me honum himnarki!"

"Steinn fer ekki til himnarkis, - ekki svona, eins og hann er, a minnsta kosti. - Ef eitthva skyldi vera eftir af honum r hreinsunareldinum - - - ."

Anna brosti glega.

"Hr er fullt inni af gmlum andstingum," mlti hn. "Brir minn situr hr mitt meal manna, sem hafa hlnast honum um mrg r og fari kringum hann allar lundir. En n eru allir sttir og njta gleinnar hver me rum. mtt ekki gera mr skapraun a forsm bo mitt. tt lka inn tt v, hve vel essu hefir llu lykta."

"g fer ekki inn veislusklann aftur," mlti munkurinn.

"N, jja. g skal lta fra r allan veislukostinn t kirkju. Ertu ngur me a?"

"Kirkjan er saurgu."

"N-n! er a. En svefnlofti mitt?"

"ar er allt, sem minnir synd og vellystingar holdsins," mlti munkurinn og hristi hfui.

Anna brosti.

"Vertu n ekki a essum firrum. Komdu n me mr svefnlofti. g skal lta tvo elstu drengina mna vera hj r, r til skemmtunar, og svo skulu i f verulega g, gmul rguvn. Geru etta n fyrir mig!`

Munkurinn lt undan og nauugur.

Anna lt breia bor svefnloftinu fyrir munkinn og drengina og bera anga hi besta vn, sem til var. Svo minnti hn munkinn glega um a hafa n gar og "kristilega uppbyggilegar" borrur fyrir ungmennunum.

egar Anna fr r loftinu, sat munkurinn htlegur og heimspekilegur svipinn, en drengirnir eins og brur, hlffldir yfir v a vera n dmdir til a hlusta vandltingar essa "heilaga" manns, sta ess a f a vera veislusalnum, ar sem samtali var skemmtilegra - og syndugra.

egar Anna nlgaist veislusalinn, hljmai veisluglaumurinn mti henni. Rsmaurinn hennar, sem n var orinn aldraur maur, gekk sjlfur um kring me strt ker fullt af rjkandi vnblndu og var svo drukkinn, a hann slagai milli bekkjanna. Steinn Fit var orinn rauur framan eins og soinn krabbi, en lgmaurinn frekar blr en rauur. Andliti Sigvalda Hvammi skein eins og sl lognmu.

En "brgumakrknum" vi hbori sat Hjalti. Hr hans hafi veri klippt og skegg hans raka fyrir brkaupi, svo a n naut andlitsfegur hans sn a fullu. Hann var ekki drukkinn, en ljmai af glei. Aldrei hafi Anna s hann fegri og karlmannlegri. Henni hitnai um hjartarturnar, eins og hn vri n fyrst a f st honum, og henni tti smi a honum sem brguma. Hn tti sti "brarkrknum", sem var vi hbori hinum megin. En ar undi hn sr ekki. Hn fr til Hjalta, settist hj honum og tk um hnd hans.

Vni var fari a svfa menn, og gerust eir hvrir. Veislusklinn tlai a rifna af rmnakveskap, rmmum ulum og mergjuum kappakvum. Sungu menn n fyrir til skiptis, en arir tku undir. Flaut margt me, sem ekki var sem best a krfum hins nja siar, v a flest, sem menn kunnu, var r katlskum si og menga af tr og lfsskoun eirrar tar. En brkaupsveislu var enginn a rekast slku. Ekki lei heldur yfir neinn, tt sumt vri klrara lagi og fullnrgngult v, sem smandi tti a kvea kvennaeyru. Hitt var miklu lakara, ef forsngvararnir fengu ekki fri til a syngja fyrir rum, sem lka vildu syngja. Reyndi fast a, hvor hrra gti haft, og stundum urfti a standa milli sngmannanna, svo a ekki fru eir a fljgast .

Anna drst smtt og smtt meira og meira inn veislugleina, uns hn gleymdi eim, sem glddu sig svefnloftinu hennar.

En fr a heyrast atgangur ekki ltill r svefnloftinu. Fr hann vaxandi, ar til svo var a heyra sem lofti mundi brotna niur.

Anna gekk r veislusalnum til a grennslast eftir, hva gengi svefnloftinu.

egar hn kom svefnlofti, br henni mjg brn, v a munkurinn var ar flogum vi ba drengina hennar. Brust eir um glfi, og veitti msum betur. Fyrst datt henni hug, a etta vri illu, en brtt s hn, a svo var ekki. Munkurinn var orinn etta litla glaur skapi, a hann r sr ekki fyrir kti og rslaist vi drengina, eins og hann vri aftur kominn eirra aldur. Munkaviringunni og meinltalfinu hafi hann gleymt me llu essa stundina og gefi sig eim eldi vald, sem ga og gamla vni kveikti honum. etta hafi ori r hinum "kristilega uppbyggilegu borrum".

a, sem gerst hafi loftinu, var stuttu mli essa lei:

Munkurinn var gamla sinum trr, ekki sur gleinni en sorginni. Og fyrsta fulli helgai hann Maru sinni me v a syngja vi raust etta erindi:

Drottning sta, dr af ttum,
drottins mir, meyjan ga.
Mara skrust, dygga drust,
daprddust, full af num.
Veittu mr, a g vera mtti
vonarmaur, sem allir arir,
na mjku miskunn leika,
mtust brur himna stis.

                Jn Plsson Maruskld (d. 1471)

Heimtai hann af drengjunum, a eir syngju me sr, og geru eir a, tt ekki kynnu eir erindi. Nst skenkti hann full Pturs postula, san st. Pls, st. Nikulsar, st. Franciskusar, st. orlks, st. lafs o.s.frv., og sng vers fyrir hverju minni, mist slensku ea latnu. En loks geri hann einkennilegu uppgtvun, a drengirnir sungu me honum einungis ann htt, a eir hermdu eftir honum. Hann reiddist ekki, en tk drengina fam sr og steig vi dans um glfi eftir hrynjanda httanna og var hinn ktasti. t r dansinum spunnust smm saman flogin.

Anna brosti a ltunum, lt san aftur hurina og gekk ofan. egar hn kom aftur veislusalinn, ba hn Stein Fit a finna sig, svo a lti bri .

egar au vorn orin einsmul, spuri hn Stein, hva eim brrunum bri ea hefi bori svo til missttis, a eir mttu ekki sj hvor annan.

"Ekkert," mlti Steinn. "Ekki nokkur skapaur hlutur. Hallur ltur svona af v, a g hefi ekki vilja verja lfi mnu sama htt og hann. g var ekki gefinn fyrir ennan munkalifna, - a ganga berfttur og fasta urrt fjrapart af rinu. g hefi alla vi mna veri mesti matmaur. Og svo vildi g giftast, - fyrst g gat fengi konu til a taka mr. Og svo hefi g, satt a segja, ekki geta stillt mig um a henda gaman a rflaskapnum hans. Hann hefir tst standa mr langtum ofar, vera lrur maur og "heilagur" maur, og ausi yfir mig latnu og gu veit hverju, en vilja f a ta hj mr, egar hann hefir ekkert anna haft. g hefi sagt honum a lifa latnunni. Og egar siaskiptin komu, fltti g mr a vera lterskur, til ess a losast v fremur vi gengnina honum. Og a hefir hrifi. San hefir Hallur ekki troi mig um tr."

"En ertu fanlegur til a gera a fyrir mn or a sttast vi hann, ef hann skyldi vinnast til sttanna?" spuri Anna.

"Nei-nei-nei-nei, mikil skp! Hvers vegna skyldi g ekki sttast vi hann? g er raun og veru ekkert sttur vi hann."

Anna tk Stein svefnlofti me sr.

Ofsaktin loftinu sljkkai nokku vi a, a Anna kom me Stein. Munkurinn og drengirnir hlupu snir hvert horni, lafmir af rslunum, og bjuggust vi hrum vtum.

En svo kom munkurinn auga Stein. Hrin fust hfinu honum - essi fu, sem ar voru, - af illsku, og honum fannst sem hann vri svikinn tryggum. Ofan etta bttist mevitundin um a, a hafa veri stainn a jafnsyndsamlegri glei og hann hafi n gert sig sekan , og verst af llu a hafa lti Stein vera ess vsan. - Feginn hefi hann vilja troa sr t um heilan vegginn, hefi ess veri kostur.

Anna tk til mls:

"Allir, sem eru brkaupinu mnu, eru sttir og sammla, a margt hafi milli bori, nema i brurnir. N vona g, a i geri a fyrir mig brkaupsdeginum mnum a sttast heilum sttum. Steinn hefir lofa mr v a sttast vi ig og gera aldrei neitt hluta inn framar. N kemur til inna kasta. g vona, a , sem helga hefir lf itt gui og krleikanum, verir ekki fsari til stta en brir inn."

Hallur lt brr sga og urrai vi sem grimmur garmur, en Steinn glotti, svo a tanngarurinn skein eldrauu andlitinu.

"Lti ekki minnkun berast t af ykkur lengur," mlti Anna, "a i, brurnir, hatist t af einhverjum ltilfjrlegum skoanamun trmlum. Hvorugur ykkar hefir gert hinum neitt, sem s ess vert a hatast t af v vilangt. - Svona. Geri i a n fyrir mn or a sttast."

"g vil sttast," mlti Steinn.

"Auvita. Brir inn vill a lka. etta misstti er ykkur bum til ama og leiinda. Taki i n hndum saman og kyssist i svo. Svo skal g fylla sttabikarana af verulega gu vni."

"g hefi n drukki sttabikar dag vi sjlfan lgmanninn og...," mlti Steinn, hreykinn af slkri smd.

etta var n nrri v ori til ess, a sttin fri t um fur. Halli fannst sem sr vri ger skapraun me v a minna lgmanninn essu sambandi. Eins og hann, sem var jnn gus, vri minni maur en lgmaurinn, sem ekki var nema jnn konungsins!

En ur en hann fengi nokkru svara, greip Anna fram :

"Ef Hallur er ekki binn a drekka sttabikar vi brur minn, hann a eftir; a skal g sj um. a m sst vera, a tveir mestu hfingjarnir veislunni minni su sttir."

etta hjlpai. Hallur fann a vsu, a Anna sagi etta gamni, en honum fannst nokkur alvara fylgja v. Hann geri a vsu ekki krfu til a vera talinn lgmanninum jafnsnjall a hfingsskap - veraldlegum skilningi, en hann vildi ekki lta telja sig minni hfingja en prfastinn Holti. Me a var hann ngur.

Anna lagi hndina xlina Steini og fri hann nr brur snum. Hallur stst ekki lengur og tk vi framrttri hnd hans. Rtt eftir kysstust eir fast og innilega, eins og eir vru a btast.

Drengirnir hldu niri sr hltrinum af llum mtti. Svo smeygu eir sr t bak vi mmmu sna, til ess a hlja lyst sna.

Anna fr aftur ofan veislusalinn til a skja vni, sem hn hafi lofa brrunum.

egar hn kom anga, st svo , a brir hennar var a halda ru. Hann var a svara fyrir skl, sem til hans hafi veri drukkin.

Anna nam staar og hlustai runa. Hn tlai a n tali af brur snum eftir.

" - - a er meira slskin undir Eyjafjllum dag," mlti lgmaur, "en g hefi nokkurn tma s fyrri. Oft hefir mr fundist na kldu mti mr, egar g hefi veri hr fer. Venjulegast hefi g ekki anna s en kaldan og skyggilegan rjskusvip llu - og llum. Hvert sem g hefi liti, hefir ekki anna mtt augum mnum en oka og drungi og skynvillur. Hvergi skr svipur, hvergi hreinleiki og einlgni og vingjarnlegt vimt. Mr fannst allt hr undir fjllunum hata mig, bi nttran og mennirnir. Mr fannst himinn og jr vera hverri stundu til ess bin a leggjast saman og kremja mig milli sn. g var farinn a r slskin - bjarta fjallatinda og blikandi sj, - sjinn hrna fyrir framan, sem oft kastar af sr svo miklu slskini, a maur fr verki augun, - fjllin hrna fyrir ofan, sem gtu lst heilum heimi, egar vel liggur eim. En alltaf var svartara yfir, eftir v sem g kom oftar. Loksins skildist mr a, a seint vri, a maur getur ekki teki slskini me valdi. Yfir v rur ekkert lgmannsvald, ekkert jarneskt konungsvald. En egar eitthva hefir veri vel gert, opnast himinninn og slskini steypist yfir mann strum fossum. Og n finn g, a g hefi loksins hitt a gera a, sem Eyfellingar skuu, v a n streymir slskini mti mr r hverju auga. Og g fer a halda, a g hafi lka bori gfu til a gejast himinbunum, v a aldrei hefir slin skini glaara mig en essari fer - - -."

A essari ru lgmanns var gerur mikill rmur.

Anna ni brur sinn a runni lokinni, sagi honum fr stt eirra brranna, og ba hann a gera a fyrir sig a gleja me v a koma lofti til eirra og hringja glsum vi .

Lgmaur geri etta me mestu ngju. Mesta glei hans essum degi var a sna sem flestum almgamnnum ltillti.

Sigvaldi Hvammi fr me eim lofti. Anna gat ekki fengi af sr a lta hann vera af eirri ngju a sj brurna famast.

- Rtt eftir tluu au ein saman nokkur or, Anna og brir hennar.

"g hefi aldrei lifa glaari dag en ennan," mlti lgmaur. "N veit g loksins, a a er slla a fyrirgefa en hefna. etta hefir veri prdika fyrir mr msan htt alla mna vi, og g hefi aldrei tra v. N er g innan um fjlda manns, sem allir hafa veri skum vi mig, og n eru eir svo glair yfir v a hafa mig mitt meal sn, a g held, a eir gengju t eld og vatn mn vegna."

"J, a geturu reitt ig , a eir mundu gera. g s etta fyrir, og ess vegna valdi g eina r, sem mest hfu gert hluta inn a undanfrnu essu mli. Ngu margir munu vinir nar vera samt, a essir gangi fr."

a var sem sk drgi yfir svip lgmanns.

"J, ngu margir eru vinir mnir samt," mlti hann. "N er bi a grafa svo sundur allan grunn undir ftum mr, a engin von er til, a g fi staist lengi r essu. Alls staar er bi a rgja mig og vira. Allt kringum mig er bi a leggja net af sakargiftum, sumum snnum, flestum lognum, net, sem mgulegt er a slta, net, sem hera v fastar a sem fastar er eim teki. Innan frra ra hlt g a vera dmdur fr embtti og kannske einhverju af eignum mnum lka. Ef til vill g n enga vini til, nema , sem g hefi unni mr hr undir fjllunum essa dagana. En a eru lka gir vinir, sem g m treysta, hva sem annars gengur . Og a g viti, a skin dragast saman allt kringum mig, mean g baast slskininu hj ykkur, gef g v engan gaum og nt hinnar landi stundar. a var engin uppger, sem g sagi runni minni an. Hr er slskin og glei, sem vermir mig inn a hjartartum, og ef til vill b g lengi a essu slskini, egar allt er ori kalt kringum mig. Ef til vill vermir essi dagur mig til dauans."

Systkinin gengu aftur inn veisluglauminn, en uppi svefnloftinu fmuust brurnir og kysstust og drukku hvern sttabikarinn eftir annan, ar til bir sofnuu glfinu.


2. NTT LF

Daginn eftir brkaupi var messa hlfkirkjunni Struborg og ar vgur nr prdikunarstll, sem Hjalti hafi skori t tma eim, sem liinn var fr v sttir tkust me systkinunum og fram a brkaupinu, og gefi kirkjunni gusakkaskyni. Kirkjan var trofull af flki; vi hli altarisins a sunnanveru sat lgmaur og Hjalti hj honum. Anna og brn hennar stu sti v, er nst var prdikunarstlnum, en frammi krkbekk stu brurnir Steinn og Hallur. a var fyrsta skipti sem Hallur hafi fengist til a koma inn "saurgaa" kirkju, og hafi a ekki gengi strlaust, en vegna ess, a ekki var laust vi, a a "hamrai hfinu honum" eftir veislugleina daginn ur, hafi hann unnist.

- A lokinni messu dreifist mannsfnuurinn allar ttir, og undir kvldi var loks ori gestalaust Struborg.

Flki var ori reytt gestnauinni og veislumnnunum og gekk snemma til vrar um kvldi. Rsemin og friurinn heimilinu stakk mjg stf vi a, sem veri hafi nstu daga undan.

Um kvldi stu au Anna og Hjalti svefnlofti snu. Brnin, sem ar svfu, voru sofnu og allt ori hljtt umhverfis au. En etta frisla kvld var svo fullt af blu og yndi, a a var sem au gtu varla sliti sig fr v a vera ftum og njta ess.

au stu bi egjandi og horfu t um gluggann. ti fyrir var allt svo htlegt, kyrrt og bltt, a a greip hug eirra me lotningu.

Grundirnar suur af bnum lgu mildum, blgrnum kvldskugga, v a slin var fyrir gri stundu gengin bak vi Eyjafjallajkul. essi blgrni litur dkknai frammi vi sjinn, ar sem sandarnir tku vi. Framan vi sandana reis landaldan, hgt og letilega, en hlt fram a rsa, ar til hn var orin svo h, a hn gnfi yfir sandana, og svo hvss, a hn var glr a ofan. steyptist hn yfir sjlfa sig og valt fannhvtri, freyandi hrnn upp sandinn. Utan vi hana liu strar, ungar lduleiingar, hver eftir annarri. Allar stefndu r upp a sandinum og allar tku r upp sama verki, sem fyrri systur eirra hfu sprungi : Allar reyndu r a skola burtu sandinum. Og allar slitu r jtunafli snu til furu ltils essari seigu, mjku dyngju, sem l endilangri strndinni.

Lengra ti var hafi sltt og bjart, eins og unnur, glr s lgi yfir v llu.

Langt, langt suur hafinu var okubakki, sem geislar hinnar lkkandi slar bak vi Eyjafjallajkul lku sr n a a skra pelli og purpura. , hvlk dr! a var sem myndir af heilum lndum vru dregnar upp himininn me hinum dsamlegustu litum. a var sem suurhiminninn speglai, ekki einungis allt sland, heldur tal undralnd a baki ess langt ti regin-norri, norur hafsbotnum, vintralnd, sem ekkert daulegt auga hafi liti. ar risu himinh fjll me meitilhvssum tindum, ar gnfu sknandi jkulbungur, ar stu dsamlegir eldstlpar og undu sig upp himininn. Neri hluti skjafjallanna rann saman mjkri, blrri mu. hana voru svo undirfjllin dregin. au voru ekki arir eins jtnar og hin, sem hrra gnfu, en au voru fegurri og yndislegri yfirltisleysi snu. ar voru allir svipdrttir svo mjkir og mildir, engar skerandi hvassar rair, engir hrikasvipir skins og skugga hver vi annars hli. ar var allt sem stroki og fga af hlrri, vingjarnlegri hnd. Slin var horfin af eim. au voru htt a brenna eins og fjallaeldar, au ltu sr ngja me endurskini af bjrtu kvldloftinu fyrir ofan sig og bjrtu hafinu undir sr og du smtt og smtt t dkkvann yfir hafsbrninni.

Hjalti og Anna stu langa stund hlj, eins og au yndu hvort vi sna vkudrauma og hvorugt vildi trufla anna. borinu milli eirra lgu nokkur skjl tbreidd, hvert ofan ru a nokkru leyti. a var kvittunarbrf biskupsins Sklholti, a au vru laus af llum skunum heilagrar kirkju; leyfisbrf hirstjrans um, a au mttu giftast; vottor lgmannsins um, a au systkinin vru stt a fullu, og gjafabrf hans fyrir Teigi Fljtshl.

"N byrjar ntt lf fyrir okkur, elskan mn," mlti Anna og strauk bllega um vangann Hjalta. a var ofurltill keimur af angurblu rm hennar. "N byrjar ntt lf fyrir okkur. ykir r ekki vnt um, a allt etta str er um gar gengi?"

"J, auvita ykir mr vnt um a," mlti Hjalti og dr svari dlti. "En er eins og g sakni einhvers," btti hann vi og brosti. "g var farinn a kunna vel vi mig hellinum, san g lri glmutkin fljtinu. a var ori mr gur ngranni til daglegrar stundastyttingar og afreyingar. Mr fannst hvert sinn, er g skildi vi a, eins og v vera hlfgert np vi mig, en nsta dag var a ori eins og glega glettinn lagsbrir, sem bur "eina brndtta" vi tkifri, a hann hafi alltaf legi flatur. Undarlegt, hva dauir hlutir vera manni sem lifandi einverunni."

"a var n von, a a reiddist vi ig, egar tkst lgmanninn r klnum v," mlti Anna og brosti. "a mundi fleirum hafa tt hart, a hafa n lgmann og f ekki a halda honum."

Hjalti agi og tk vel bluatlotum hennar.

"Mr finnst lka g sakna einhvers, a skastundin langra s n loksins runnin upp," mlti Anna angurbltt. "En g veit ekki, hva a er. g ekkert Markarfljt, sem ori hefir mr eins konar leikbrir. En hugur minn er fullur af endurminningum, sumum ljfum, en langflestum srum. g gti ekki hugsa til ess a eiga a lifa a allt upp aftur, sem g hefi lifa og lii sustu rin. g hefi ekki rek til ess. g er orin breytt og lklega vi bi, san g tk ig fyrst fam minn. g vissi ekki, hva g geri . g lt undan einhverri viranlegri stru. a einhver hefi stai yfir mr og sagt mr fyrir allt, sem af v mundi leia, hefi g ekki svo miki sem hika. g hefi hlegi a v llu saman. g var svo hugu, a g hafi ekki vit a hrast neitt. Mr fannst g geta egnt allan heiminn upp mti mr. N finn g, a etta brlti hefir kosta mig lf mitt, - dropa fyrir dropa. a er ekki n gamla, elskandi Anna, sem n situr hj r, brennandi af st og r eftir r, a er ekkert anna en skugginn hennar. g elska ig enn , en n get g ekki elska me slku struafli sem fyrrum. g hefi brunni upp raununum og nautnunum. veist minnst um a, elskan mn, hva g hefi lii ll essi r, lii vi a vita sveininn minn bergtekinn, eins og trllahndum, lii vi a vita ig sfelldri httu, lii af angist yfir v, a varnarrstafanir mnar vru ekki fullngjandi og r yri einhvern tma n, n ess g vissi af v fyrr en eftir, ea sjlfur frir eitthva gtilega. Og lii af hugsuninni um a, hva Pll brir minn lei mn vegna, og hva margar manneskjur hneyksluust samlfi okkar. En svo egar komst til mn, tti mr svo vnt um, a g gleymdi essu llu saman. Allir betrunarsetningar hurfu eins og dgg fyrir slu, og g fleygi mr aftur straum minna fyrri nautna, hlfmevitundarlaus af fgnui. a m hver l mr, sem vill, en g gat ekki anna. g gat ekki vi a ri. Og egar g fann, a von var njum vexti af st okkar, fannst mr stundum sem gu vri a hegna mr. En brtt var murglein yfirsterkari. - Ekkert af essari slu og ekkert af essum sra kva og leyndu sorg kemur nokkurn tma aftur, - sem betur fer, v a g vri ekki fr um a bera a. egar maur hefir stvin sinn hj sr, jafnast glein niur dagana, vikurnar og mnuina; hver tminn fr sinn part. En egar slk glei kemur yfir mann fyrir langan tma, kannske marga mnui, einu, er hn lamandi, nrri v deyandi. egar margra daga skir, margra einverustunda r fr svlun allt einu, flytur slk sla mann mrgum skrefum nr grfinni. - Og svo stendur hugsunin um forboi og httuna yfir manni eins og jrni klddur jtunn og segir: i veri a skilja.

Nei, vinur minn! N er hinn mikli sigur loksins, loksins unninn. N byrjar ntt lf fyrir okkur. N htta mennirnir a hugsa um okkur og tala um okkur sn milli; n er ekkert lengur af okkur a frtta. Og n httir lgmaurinn Hlarenda a hafa skapraun af okkur. N fltur lf okkar fram kyrr og rsemi og tilbreytingarleysi, slli samvinnu og sameiginlegri st til barnanna okkar. Ef okkur finnst tmlegt, er a eingnga fyrir a, a takmarkinu, sem vi hfum keppt a, er n, a saga lfs okkar, sem hefir veri svo fgt og viburark, er senn enda.

En annig m ekki saga okkar enda, elskan mn. N eigum vi a setja okkur ntt takmark til a keppa a. N eigum vi a lta arar manneskjur njta ess, hva hamingjan hefir veri okkur fylgism. N eigum vi a hjlpa llum, sem vi num til og bgt eiga. N eigum vi a reyna a vernda ara fr v ranglti, sem vi hfum sjlf stuni undir svo mrg r, og n eigum vi a sna gui og mnnum a me st og sam og eindreginni samvinnu, a vi hfum tt a skili a f a giftast, og mundum hafa tt a skili, fyrr hefi veri. Er ekki etta dlti verkefni fyrir nja lfi, sem n er a byrja?"

Hn tk hfu Hjalta fam sinn og sat lengi egjandi, mean kvldgeislarnir fru dvnandi skjunum surinu.


Hfuatburir sgu essarar er sgulega sannir, gerust 16. ld, um og eftir siaskiptin. Pll Vigfsson er fddur um 1511. Hann var lgmaur sunnan og austan 1556 - 1569. Var hann sviptur lgmannsdmi og d litlu sar. Um fingar- og dnarr nnu er kunnugt og smuleiis Hjalta. Vigfs Erlendsson hirstjri og sar lgmaur, fair eirra Pls og nnu, d utanlands 1521. ttin er fr Erlendi Kolbeinsstum og Lofti rka Mruvllum.

ri 1571 var dmdur dmur alingi um arf eftir nnu og Pl lgmann. Stti a ml rni Gslason Hlarenda, vegna konu sinnar, Gurnar Smundsdttur, sem var systurdttir Pls og nnu og vildi gera brn nnu arfgeng. En Magns, elsti sonur Hjalta og nnu, vari mli og vann a, v a ng skilrki voru fyrir v, a au systkini hefu stst a lokum og Pll leyft nnu a eiga Hjalta og gert brn eirra rttborin (sbr. Al.bkina 1571). Nokkrir fleiri menn og atburir sgunni eru "historiskir", en ekki nrri allir.

Munnmlasgur eru til um au Hjalta (Barna-Hjalta) og nnu, og eru r bestu prentaar "js. og munnmlum" dr. Jns orkelssonar, bls. 84-89.




Nettgfan - jn 1999