HEIARBLI IV   -  (ORRADGUR)

eftir Jn Trausta




1. kafli

Byssuskot, sem ekki gerir meira tjn en a, a granda lfi einnar geldmjlka belju, getur varla me tindum talist.

En fyrir Heiarhvamm var etta byssuskot mikil tindi. a endurmai fr fjllunum og buldi bnum eins og ungt hgg, v a a bls ljs hinna sustu vona um a, a ar vri hgt a halda fram bskap lengur en til vorsins.

Skepnan, sem fyrir v var, bls bllitari gufu fram r nsunum, kiknai knjliunum og fll fram, svo a granirnar rkust frosna jrina. Svo valt hn t af hliina og hreyfi hvorki legg n li.

etta gerist sunnan undir bjarveggnum. Halla st heima hlainu og lt veggjarkampinn skla v fyrir sr, sem fram fr. Hn oldi varla a horfa eftirltisskepnuna sna falla fyrir klunni.

En a var ekki lengi, sem hn mtti lta a eftir sr, a hlfa annig tilfinningum snum. Rtt eftir var hn a koma fram vettvang og gera ann hluta slturvinnunnar, sem kvenflki var venjulega tlaur.

a var seint oktber. Veturinn settist venju snemma a me kuldum og rosum. Fjllin voru hvt niur mijar hlar og ekjurnar kofunum Heiarhvammi grar rt og beingaddaar, og a ur en nokkur mannshnd hafi geta dytta a eim.

Karlmennirnir, sem arna voru vistaddir, voru rr. Tveir af eim voru fr Hvammi, en hinn riji var lafur, hsbndinn Heiarhvammi.

Mennirnir fr Hvammi voru essir:

Finnur, sem eitt sinn hafi veri Bollagrum. og Ptur Ptursson, sonur Pturs heitins Kroppi. Uppeldissonur eirra Hvammshjna n sari rin.

Ptur var unglingur fermingaraldri, vasklegur og mannvnlegur, og n egar orinn besta skytta.

Hann var lkur fur snum a tliti, frur snum og brroska. En hann var lkur honum lund, stilltur vel og glalyndur.

egar hann hafi loki erindi snu a essu sinni, lagi hann byssuna xl sr, kvaddi og gekk t heiina veiihug.

Finnur var eftir hj lafi og hjlpai honum til a fl kna og lima hana sundur.

Hann var binn a ola hegningu sna og orinn vinnumaur hj Agli Hvammi. N var hann orinn lkur v, sem hann hafi veri sambinni vi Settu. N var allur flttasvipur og uppgerarbragur horfinn af honum. N skein t r honum glalyndi og gmennskan og n vildi hann llum gera allt til gar. Egill Hvammi hafi oft or v, a hann hefi aldrei haft anna eins hj. Ara eins trmennsku, srhlfni og srplgni hefi hann aldrei ekkt.

Og n lei Finni vel. Hann fann a sr, a Hvammi mundi hann vera eftir etta til dauadags.

hegningarhsinu hafi skili me eim Settu og honum. Hn hafi veri ar eftir, egar hann fr, og orbjrn brir hennar lka.

lafur var nflur framan og skalf af styrk. Hann hafi veri veikur mestallt ri og lti sem ekkert geta heyja um sumari. N s varla honum, a hann vri slbrenndur ea veurtekinn, eins og hann hafi veri alla sna vi til essa. Og hann, sem ola hafi kuldann llum mnnum betur, var n uppdubbaur me niurbretta stormhfu og margvafinn ullartrefil um hlsinn, en hendurnar blar og loppnar, a veri vri nrri v frostlaust.

Undanfari hafi hann legi rmfastur, en skreist ftur ennan dag, til ess a reyna a vera a einhverju lii vi a verk, sem n var veri a vinna.

lafur hafi a vsu aldrei haft miklum manni a m; en n var honum gengi.

Seinna um daginn voru au ll inni bastofu. Brnin voru ar lka og Salka. Hn hafi veri ltin gta kindanna um daginn skammt fr bnum. Halla hafi gefi henni auga og loks kalla hana heim.

lafur lagist undireins upp rm sitt. Kldum svita sl t um hann allan.

Eitt af aalsjkdmseinkennum hans var reytan, - reyta, sem aldrei skildi vi hann, ntt n dag; mttleysi, svimi og ltlaus bakverkur.

a hann lgi dag eftir dag, kvartai hann stugt um la, reytuverk llum beinum snum, lystarleysi og svefn, sem sig skti. nttunni gat hann ekki sofi fyrir reytuverkjum. - A ru leyti fann hann lti til, og oft tri hann v varla sjlfur, a hann vri neitt veikur.

Ea rttara sagt: Hann kallai etta ekki nein veikindi, - etta mttleysi, reytu og lystarleysi! "lukku slen" og ekkert anna. etta gekk a llum mnnum. - etta bakinu honum var giktartukt. Hvar sem hann leit sjlfan sig, var hann heill; hvergi s neitt honum. Enginn af eim sjkdmum, sem hann ekkti nfn , gekk a honum. Stundum hafi hann reynt a hrista essa reytu af sr, manna sig upp og vinna eins og berserkur. a hafi tekist um stund, einn dag ea svo. var hann a v kominn a hnga niur. var hann a gefast upp og leggjast fyrir aftur, - "hvla sig", eins og hann kallai a.

Finnur sat rminu gagnvart lafi. N var a rm barnanna og Hllu sjlfrar. Halla var a ba til kaffi vi bori milli rmanna.

" verur a segja okkur eitthva frttum, Finnur," mlti hn. "a er svo langt san hefir komi til okkar. g held, a a su ornar einar rjr vikur."

"J, a eru lklega ornar einar rjr vikur," sagi Finnur glalega. "En a kalla g n ekki langt."

"a er langt fyrir okkur heiarbana, sem varla sjum nokkra manneskju essum dgum. Hr hefir varla komi maur san um gngur. g veit ekki, hvernig g hefi fari a v a koma orum ofan a Hvammi, hefi g ekki geta kalla til hans Pturs litla, egar hann gekk hrna hj gr. Stundum var g a hugsa um a ganga ofan hlsinn til a vita, hvort g hitti ar engan vi nju beitarhsin."

"v geriru a ekki?" mlti Finnur. "Vi hfum veri ar alla dagana nna a undanfrnu."

"g heyri, a Egill hafi lti byggja beitarhs niri hlsinum," mlti lafur, og var sem hann vaknai. Enn voru eyru hans vikvm fyrir llu v, sem a skepnuhiringu laut.

"J, strarhs, sem tekur allt fullorna geldf," mlti Finnur dlti hreykinn. Hann hafi stai fyrir byggingu beitarhssins a mestu leyti.

"etta hefi Egill minn tt a gera fyrri," sagi lafur. Hann l me aftur augun, og a var sem hann talai upp r svefninum. "g hefi sagt honum a, a essi langi rekstur fnu, heiman fr b og upp hlsa, hvaa fr sem vri, drpi d r hverri skepnu. Og a er kjarngott kvistlendi hlsinum; a ekki g. anga hefi g stundum fari me skepnurnar mnar, mean g tti r nokkrar og gat stunda r. ar verur lklega sast haglaust Hvammslandi."

"etta sagi g Agli lka, - alveg etta sama," mlti Finnur. "Og loksins lt hann til leiast."

"g hefi haft gaman af v a rlta upp eftir og sj etta nvirki, ef lukku reytan mr rnai einhvern tma."

"En hver verur n fyrsti beitarhsamaurinn?" skaut Halla inn , a hn vissi vel, hver tti a vera a.

Finnur leit niur fyrir sig eins og feiminn drengur.

"g tri a g eigi a vera a," mlti hann.

" trir Egill r vel," mlti lafur, "v a ekki ltur hann sauina sna hendurnar rum en eim, sem hann trir fyrir eim. - Og a beitarhsi, ar sem hann getur ekki liti eftir eim sjlfur."

Finnur agi. En a var aus andlitinu honum, a honum tti vnt um essi or.

" skreppuru heim til okkar vi og vi, egar brilega virar, og segir okkur frttir r sveitinni," mlti Halla.

"a getur vel veri," mlti Finnur brosandi. "Einkum ef g skyldi finna kaffi-ilminn upp hlsana til mn."

" verur a fra mr kaffi, jafnum og a rtur hr heima, v a ekki kemst g kaupstainn. Og mjlkurlaust veruru a gera r a a gu, v a n eru ekki krnar Heiarhvammi."

Finnur tk essu vel.

"arna hefiru leiki mig, Finnur minn," mlti lafur. "Oft hefi g hugsa um a, a vera sauamaur hj Agli Hvammi og f a hafa Hllu hsmennsku me krakkana. N held g a tli ekki a vera."

"Hver veit."

- a samtali gengi liugt, leyndi a sr ekki, a einhver ungi bj undir og stal llum glavrarhreim r orunum. a lktist sknui ea kva - ea hvoru tveggja. Halla var svo lengi bin a ganga me etta huganum, a hn gat leynt v furuvel. var ekki laust vi, a Finnur yri ess var, og a greip hann lka, a hann vildi ekki lta v bera. Hann kenndi brjsti um au Heiarhvammshjn og kvei vetrinum eirra vegna.


En lafur gat ekki duli essar murlegu tilfinningar.

"g arf ekki beitarhs fyrir essar fu kindur mnar vetur," mlti hann. "r eru ekki fleiri en svo, a r komast fyrir kofunum hj mr."

"Inni bnum -?" spuri Finnur hlfforvia.

"J, og sumt af eim hrna bastofunni hj okkur."

Halla gaf lafi bendingu um a, a segja ekki of miki. Finnur tk eftir essu og htti a spyrja. En hann leit forvitnislega um alla bastofuna.

"Rmi hennar - skilur - verur teki burt og ar bin til jata handa num okkar," mlti Halla ofur lgt. "Vi hfum sagt hreppsnefndinni til hennar. Hn getur ekki lifa hr vetur, mjlkurlaus."

Halla stundi vi, og trin komu fram augun henni.

Salka sat rmi snu, alveg sokkin ofan snar eigin hugsanir og bei eftir kaffibollanum snum. Hn hafi enga hugmynd um, a veri vri a tala um hana. Brnin voru lka orin reyjufull eftir v, a rennt vri bollana eirra.

Finnur skildi ofur vel, hvernig llu l, en sagi ekkert. Enginn sagi neitt ofur litla stund.

Halla var fyrst til a rjfa gnina.

"Mr ykir vera frttaltill nean r mannabyggum eftir allan ennan langa tma," mlti hn vi Finn. "a er skylda gestanna a segja eitthva frttum."

"Hva er langt san i hafi frtt a nean?" spuri Finnur.

"rjr vikur, eins og g sagi an. a hefir enginn komi nean yfir fjall san gngunum lauk."

"Hafi i ekki frtt a, a orsteinn er kominn heim?"

"orsteinn kominn -?" tk Halla upp eftir honum, og a skvettist t r bollanum, sem hn hlt . Hn ni sr undireins aftur og gat leynt v, a henni hefi ori hverft vi.

"Hvenr kom hann?" spuri hn eftir stutta gn.

"g held a su nrri v rjr vikur san," mlti Finnur.

"Svo-o langt!"

Samtali slitnai aftur sundur, n ess au vissu eiginlega af hverju.

"Var a ekki mikill fagnaarfundur?" spuri Halla eins og t lofti.

Finnur hristi hfui, en sagi ekkert. Halla horfi fast hann. a leyndi sr ekki, a hann bj yfir einhverju, sem hann hikai vi a segja.

"J, a hefir n lklega veri fagnaarfundur - brina," mlti hann loks.

" brina -?"

"J. egar fr lei, er g hrddur um, a miki hafi skort fgnuinn."

"Svo? Og hvers vegna?"

Finnur lkkai rminn og leit flttalega kringum sig, eins og hann vri a segja a, sem hann mtti ekki segja. Svo mlti hann:

"Hann drekkur au lifandi skp!"

"Hann orsteinn -?" sagi Halla undrandi.

"J. v er n miur."

Enn var gn um stund. a rifjaist n upp fyrir Hllu, a hn hafi heyrt einhverjar slarksgur fljga fyrir um orstein, mean hann var Seyisfiri. Hn hafi ekki ltist heyra r og engan trna r lagt. Sustu rin hafi hann veri utan lands og ekkert af honum frtst.

"Aumingja Egill gamli," mlti Finnur. "g vorkenni honum. g hefi aldrei s hann eins mddan og beygan eins og san orsteinn hans kom heim. g get ekki sannara or tala en a, a g hefi s hann grta undan orsteini snum - ea yfir honum, og a oftar en einu sinni."

"Hefir hann drukki san hann kom heim?"

"J-j-j," mlti Finnur og hristi hfui. "Og a sem lakast er: Hann er svo vondur vi vn. g held, a hann viti varla, hva hann gerir."

"etta er illa fari," mlti lafur, sem hltt hafi samtali hlfsofandi. "v a orsteinn var gur piltur."

"J," mlti Finnur og stundi vi. "orsteinn var gur piltur."

"Hvaan kemur hann n? Hvar hefir hann veri?" spuri Halla.

"a veit enginn. Hann segir engum fr v heima hj sr."

"Eru nokkrar sttir komnar milli hans og mur hans?" spuri Halla eftir ofur litla gn.

"Nei, mikil skp. a er ru nr."

"Hefir hann ekki einu sinni heilsa upp hana?"

"Nei. Mr hefir veri sagt, a hn hafi gert honum or og bei hann a koma inn til sn, en hann hafi ekki ltist heyra a. Hann fr undireins gamla loftherbergi sitt uppi yfir smahsinu, egar hann kom. Mr vitanlega hefir hann ekki fengist til ess enn , a stga fti snum inn binn.

En hrna um daginn var hann drukkinn, sem oftar, og reiddist - g veit ekki t af hverju. Og au skp, sem gengu! g hlt, a hann tlai a brjta og bramla allt kringum sig. Og essum ham tlai hann a ryjast inn til mur sinnar. tk Egill mti honum bjardyrunum, og - gu minn gur, nnur eins lti! Fegarnir lentu flogum. g hlt, a orsteinn mundi brjta hvert bein fur snum. Lkninum tkst loks einhvern veginn a skilja og sefa orstein. - Eftir essi lti var orsteinn mesti aumingi marga daga, fr varla ftur."

"En lknirinn -?" spuri Halla. "Kemur ekki orsteinn stundum til lknisins og systur sinnar?"

"a held g ekki. Hann er smahsinu og hvergi annars staar - alveg eins og fyrri daga. anga er honum frt allt, sem hann arf me. ar vinnur hann daginn og ar sefur hann nttunni. milli ess, sem hann er drukkinn, vita menn varla af v, a hann s til heimilinu."

- t fr talinu um orstein leiddist samtali smtt og smtt a Ptri heitnum Kroppi, frnda hans. a var mislegt lfi og eli eirra beggja, sem minnti hva anna. a var eins og essi ofsi og hemjuskapur llum greinum vru lg tt Borghildar.

- egar Finnur var farinn, gat Halla ekki um anna hugsa en orstein.

Oft hafi hn hugsa um hann undanfarin r, en var hann jafnan langt burtu - einhverri verld, sem hugur hennar sjlfrar bj honum. var hann undur yndislegt leikfang fyrir hugsanir hennar.

N var hann allt einu kominn allt of nlgt henni. Hann st rtt hj henni, n ess hn hefi ori hans vr fyrr en hann var kominn. a eitt vakti hj henni beyg og hug.

Og hvlk mynd af honum, sem n skapaist hug hennar af orum Finns! Hvlk umskipti! Alltaf hafi hann veri ar sem bjarthrur, glegur unglingur, dulur skapi og fskiptinn, tilfinningarkur og hreinlundaur. N st hann henni fyrir augum sem risavaxinn drykkjusvoli, sem llum st gn af, henni sjlfri lka.

Og ef hann kmi n einhvern daginn a vitja um bkurnar snar, sem enn voru hj henni!

Gott var a mean hn gat sneitt hj a vera vegi hans.

Hinga til hafi aalathvarfi hennar veri heim a Hvammi, egar henni l miki . N var foki a skjli.

Hn setti sr a stga aldrei fti heim a Hvammi mean orsteinn vri ar. Enginn skyldi geta sagt, a hn vri a leitast vi a n fundi hans.

Hn kvei fyrir a sj hann, kvei fyrir a vera vegi hans, og - hann vari henni binn Hvammi.


2. kafli

Tminn vinnur verk sitt me inum hndum, tt snilegar su r, og hann er verkadrjgur, a hann fari hgt.

Hann hafi gert "undur og strmerki" sveitinni essi sustu rin. Hann hafi unni mrgum eldgmlum bbiljum og - skapa arar njar.

San Aalsteinn lknir byggi sr timburhs hlainu Hvammi, skildi Margrt Brekku ekkert v, hvernig hn hafi fari a lifa moldarkofunum snum til essa dags.

A hugsa sr essi greni, sem flki nrri v skrei innan um. A hugsa sr a urfa a bja gestum inn anna eins! Og hugsa sr svo timburhsi lknisins til samanburar!

Og n var presturinn a lta byggja timburhs hj sr. ar tti a leggja gamla binn rstir a mestu leyti.

A hn Borghildur hennar blessunin skyldi geta una sr torfbnum rtt vi hliina timburhsinu! a s , a n var Borghildur orin aumingi.

a var ekki timburhs, sem byggt var Brekku, nema a nokkru leyti. a var "langhs", sem sneri timburhli fram hlai. a kom stainn fyrir bjardyrnar og stofuna. au hs hfu veri rifin niur, til ess a etta kmist fyrir, og smuleiis bastofan.

Sigvalda hafi blskra kostnaurinn vi a byggja allt hsi r timbri. a var v me torfvegg eirri hliinni, sem a bnum vissi, og torfveggjum upp a bitum vi ba gafla. ar fyrir ofan voru timburstafnar. Framhliin var r timbri og henni strir sex-ru- gluggar og einar dyr. ekjan var r torfi. Hsi var v hvorki torfhs n timburhs.

Vi annan endann v stu enn gmlu hsahrfin, sem sni hfu gflunum fram hlai um munaaldur. a voru skemmur tvr og smija. ilin voru blsin og hvt, ll skkk og missigin, en au bru virulegan aldursbl. Vi hliina essu nvirki uru au enn ellilegri, og jafnframt sneypulegri. v a n var eim snd ltilsviring, sem au ttu alls ekki skili.

Aldrei hafi veri frtt heim a lta til Brekkubjarins, en n var a nrri v skoplegt. etta nja hs geri einhvern andkannalegan yfirltissvip binn, en svipti hann jafnframt v einfalda og traustlega, sem ur hafi veri ar rkjandi. Brinn var hlfuppskafningslegur.

Dyrnar essu nja hsi voru vi ann endann, sem vissi a gmlu hsunum. ar var afiljaur gangur um vert hsi inn gamla binn. r honum l stigi upp bastofuna, sem var uppi lofti hsinu. Niri var stofa og innar af henni tv gestaherbergi, bi me rmum. ru eirra hafi ori a ba um gluggann torfveggnum. Var skori r veggnum a innan fyrir glugghsinu, svo a a fli og gapti, eins og a tlai a gleypa , sem inn komu, me h og hri.

Inni essu herbergi sat hin virulega samkunda og vsa forsjn, sem nefnd var hreppsnefnd Dalasveitar.

Hn hafi hrkklast anga inn, v a frammi stofunni var bkstaflega vrt fyrir kulda. Hreppsnefnd er alls staar trandi til a sj a, a heldur kann hn a geta ylja upp lti herbergi me sjlfri sr og ljsinu en stra stofu.

Bori hafi veri dregi fram glfi og stl hnoa inn fyrir a handa oddvitanum. Til hliar vi a sat maur stli og reyndi a klra fundargerina laust bla me blanti, v a botnfrosi var blekbyttunni, - eirri einu, sem til var Brekku. Hinir tveir hreppsnefndarmennirnir stu rminu, bldu sig ar niur rmftin, hlluust hvor upp a rum og stu hndunum.

Auvita voru eir fimm, sem sti ttu hreppsnefndinni. Presturinn var fimmti maurinn, en hann var ekki vistaddur a essu sinni.

Hreppsnefndarmennirnir, sem vi voru staddir, voru essir:

Jnar tveir, sem bir voru Jnssynir. Raunar skrifai annar eirra nafni sitt me stru "A" milli nafnanna, en samt var hann aldrei anna kallaur en Jn Jnsson. a hafi v horft til vandra, egar agreina urfti essa tvo Jna, einkum eftir a eir voru bir komnir hreppsnefndina. fann almenningur r vi v. Annar eirra bj Skeggjastum og var v kallaur Jn Skeggi, - tt hann vri sjlfur skegglaus me llu. Hinn var lka kenndur vi b sinn. Hann bj Torfholti. a tti of langt a skeyta llu bjarnafninu vi nafn hans. Hvort sem honum sjlfum lkai betur ea verr, var hann aldrei kallaur anna en Jn Torfi.

a var Jn Skeggi, sem a veglega hlutverk hafi hloti a skrifa fundargerina. Hann hafi raunar ekkert skrifa enn anna en a, a "ri 18 .., sunnudaginn 3. nvember, var fundur haldinn" - o. s. frv. Hreppsnefndin hafi ekkert gert enn , og Jn Skeggi nagai blantinn milli ess sem hann bls kaun.

riji maurinn var Sigvaldi, hsbndinn Brekku, og fjri maurinn smundur Kroppi, tengdasonur hans. Hann var oddviti nefndarinnar.

Honum hafi fari a fram san sast var fr sagt, a hann hafi fengi ljst alskegg, stt og miki. a geri andliti karlmannlegra og dr r heimttarsvipnum.

Margrt hafi sem s ekki linnt ltum fyrr en bndi hennar og tengdasonur voru bir komnir hreppsnefndina. Hn hafi ngu lengi ori a una v, a Egill Hvammi vri fremsti viringarmaur sveitarinnar, nst sjlfum prestinum. Og n, egar kjsendur sveitarinnar ru mestu um a, hver vegsemdina hlyti, l hn ekki lii snu a hremma hana Sigvalda snum til handa. v a auvita mundi hann aldrei hafa atburi sr til ess.

Margrt hafi v mikinn vibna undir sveitarstjrnarkosninguna eitt vor. Hn fr va um sveitina og tti hljskraf vi hsfreyjurnar. r ttu san a hafa hrif bndur sna.

Flestir voru bnir a koma auga vandann, sem eirri vegsemd fylgdi, a vera hreppsnefnd, og sttust ekki eftir v. Margrt fkk v snu mli framgengt.

ekki a llu leyti. Hn hafi tla Sigvalda snum a vera oddvita nefndarinnar. En a tti tkt, tt ekki vri a sagt htt, a oddvitinn vri alls ekki sendibrfsfr. ess vegna var smundur kosinn.

Aumingja Sigvaldi fkk bgar vitkur, egar hann kom heim til Margrtar sinnar me essi tindi. a var bt mli, a smundur hafi ori fyrir valinu.

En af v a hsakynni voru enn fremur lleg Kroppi, fltti Margrt fyrir v af alefli, a etta nja hs kmist upp Brekku, svo a hreppsnefndin gti haldi ar fundi sna. a skipti minnstu mli, hver oddvitinn var. au Brekkuhjn ru mestu sveitarmlunum, einkum ef presturinn var ekki vi.

Margrt fyllti tlu hreppsnefndarmannanna a nokkru leyti. Fyrst sklmai hn ar fram og aftur, mist inn herbergi til eirra, fram stofuna, t r henni, inn gngin ea upp bastofuna. En jafnan kom hn inn til nefndarinnar aftur. Loks lt hn hurina aftur og settist niur inni hj nefndinni.

Hn hafi ar ekki atkvisrtt a vsu. En hn btti a upp me v a tala vi alla nefndarmennina til samans, og betur .

Margrt hafi t veri "beinhoru, skinin og lng", og ekki hafi eim eiginleikum fari aftur sari rin. Hn hafi ori enn langleitari og enn beinaberari. Hn gekk a vsu allbein enn , en var orin nokku grhr. Samt var eins og hn hefi fremur yngst en elst.

Og hn var orin enn mlugri en hn hafi veri. essar innsognu, unnu kinnar voru sfelldri hreyfingu, v a munnurinn gekk alltaf eins og saumavl.

Ef hn talai ekki upphtt, suai hn eitthva hlji. aga gat hn aldrei, mean hn var vakandi.

etta kvld l venjulega vel Margrtu. Hn lk vi hvern sinn fingur.

a var brfi, sem hreppsnefndinni hafi borist fr eim Heiarhvammshjnum, sem hafi ori henni a gleiefni.

ar var hreppsnefndinni gefi a til kynna fm orum, a skum langvarandi lasleika lafs vru n stur heimilisins annig vaxnar, a au hjn treystu sr ekki til a lta essum sveitarmaga, sem hj eim vri, la eins vel og yrfti, og a au tkju a mjg nrri sr, neyddust au til a bija hina httvirtu hreppsnefnd a sj Salgeri fyrir ruggari samasta, og a n egar.

etta var svo vanalegt, a hreppsnefnd vri sagt til sveitarmaga haustnttum, a nefndin var mestu vandrum. Flestir ltu la me sr srt og stt yfir veturinn; skiluu eim heldur vorin, mttlausum af megur, ef ekki vildi betur til.

"etta sagi g ykkur alltaf," gall Margrti, "a Salka yri aldrei mosavaxin Heiarhvammi. a er str fura, hva hn hefir hangt ar lengi. a hefi veri betra, a hn hefi veri hr kyrr, rfilsskinni a arna. Hr fr fullvel um hana. N geti i reitt ykkur , a enginn lifandi maur vill hafa hana. Halla er bin a spilla henni svo me blvuu eftirltinu og kjassinu, a hn er ekkert orin anna en heimtufrekjan og slpingsskapurinn. a var ekki eftirlti, sem tti vi hana Slku, heldur vndurinn - klruskafti liggur mr vi a segja. Eina ri var a lta aldrei undan henni; lta hana hafa duglegan beyg af sr og la henni aldrei a komast upp me neinar kenjar. Salka vri orin meiri manneskja n, hefi g fengi a ala hana upp. a var eins og anna rsmennsku Egils Hvammi, mean hann var einvaldur, egar hann reif hana han. - Jja. Hva tli i n a gera vi hana, villidri a arna? Ekki tek g vi henni; a urfi i ekki a lta ykkur detta hug. Mr stendur sama, hva um hana verur, en inn ennan b skal hn ekki koma framar. g held, a a vri n best a flytja hana heim til Egils; hn gti skemmt honum me orgunum r sr og hljunum, akkltisskyni fyrir a, a hann var a sletta sr fram a, hvernig me hana var fari hr runum. - Kannske lka Halla fist til a hafa hana kyrra, ef btt er svo sem einu magamelagi vi megjfina - -!"

annig lt Margrt dluna ganga og meinfsisglein skein t r henni. Hreppsnefndin komst ekki a til a rstafa Slku.

"Eitthva megum vi til a gera vi hana," sagi Jn Skeggi einu sinni, egar Margrt tk sr mlhvld til a anda.

"J, eitthva megum vi til a gera vi hana," t Jn Torfi eftir honum. Hann sagi eitthva meira, en a heyrist ekki, v a var Margrt byrju aftur.

"Vi verum a reyna a koma stelpunni einhvers staar fyrir," mlti Sigvaldi, nst egar Margrt tk sr mlhvld.

Oddvitinn studdi olnbogunum bori og hndunum undir andliti. a var ekki s fljtu bragi, hvort hann svaf ea vakti.

"Fylgi i n mnum rum," sagi Margrt, "og lti i stelpuskrattann vera kyrran Heiarhvammi. ar vill hn vera, og hvergi annars staar. Segi i bara, eins og satt er, a a s lglegt a segja til sveitarmaga byrjun vetrar. Fyrst au gtu ekki sagt til hennar fyrr, vera au a sitja me hana til vors. Hver haldi i s vi v binn a bta vi sig manneskju undir veturinn? Og a rum eins tvargi."

"g held, a etta vri n a besta," sagi Sigvaldi. Hann andmlti aldrei konu sinni.

"Lti hana vera kyrra," sagi Margrt, leitnari vi a, a finna bilbug nefndinni. "au eru ekki svo bjargarlaus, Heiarhvammshjn, a au geti ekki lti hana hjara til vorsins. Og a hn hrykki upp af -! etta er einhver bmennskuhnykkur af eim lafi og Hllu."

"Nei, a held g ekki," sagi Jn Skeggi alvarlega og stillilega. "g er hrddur um, a heimilissturnar su ekki glsilegar. lafur hefir sama sem ekkert geta unni sumar. Og hann hefir farga mestllum skepnunum snum haust upp skuldir."

"Hann liggur leti, helvtis karlinn," sagi Margrt. "Hann er ekki veikur fremur en g."

eim rum fll a jafnan gan jarveg ar sveitinni, og jafnvel hreppsnefndinni sjlfri, egar sagt var, a einhver ftklingurinn lgi leti.

En etta skipti var ekki gleypt vi v. Vel gat a veri, a lafur Heiarhvammi vri latur ea hefi einhvern tma veri a. En a uru allir a jta, jafnvel Margrt lka, a sustu rin hafi hann unni baki brotnu og ekki hlft sr. Samt hafi llum hans hag fari hnignandi. Og gngunum um hausti hafi ll hreppsnefndin s hann. hafi hver einasti maur s, a eitthva hlaut a ganga a honum.

Upp fr essu tk samtali ara stefnu. N hneigist a a v, hva gera tti vi laf Heiarhvammi, ef hann lenti sveitina.

a kom heldur en ekki hik hreppsnefndina vi essa tilhugsun. Heilsulaus maur me konu og tv brn meg sveitina, - vibt vi a, sem fyrir var. a voru ljt tindi.

Raunar var ekki komi a v enn . En a hlaut a koma a v. Og hva tti a gera?

"Er lafur hr sveitlgur?" spuri Jn Torfi og gaut augunum t undan sr til hinna. Hann hafi aga lengst af til essa. N fannst honum lka muna um a, sem hann segi.

ll andlit hreppsnefndarmannanna ljmuu upp af nrri von. a var ekki nt tilhugsun, ef hgt yri a flytja laf og fjlskyldu hans umsvifalaust einhverja ngrannasveitina.

a l augum uppi, a hann var ekki binn a vera svo lengi Heiarhvammi, a hann gti veri binn a vinna sr sveitfesti. Til ess urfti 10 r. Hinu gat aldrei komi til mla a neita, a hann vri fddur ar sveitinni.

N var fari a rekja allan viferil lafs. Va lgu spor hans um ngrannasveitirnar, og sums staar hafi hann veri allspakur. En - v miur. Hann hafi hvergi veri 10 r samfleytt smu sveitinni.

Nefin hreppsnefndarmnnunum smlengdust, eftir v sem gekk rannsknina.

Hreppsnefndin eyddi gri stund essar hugleiingar og lagi r san fr sr me eirri huggun, a enn lgi etta ekki fyrir. Best vri a lta hverjum degi ngja sna jning.

frist um stund blessu vr nefndina.

Glugginn a baki oddvitans var fannhvtur af hlu, en gegnum hluna glampai tunglsljsi. Glugghsi var lka allt hrmga innan. N bar a vott um ltils httar yl herberginu, a hlan var farin a ina. Vatni draup jafnt og tt r glugghsinu ofan glfi.

Allir hreppsnefndarmennirnir vissu a af reynslu, a Margrt stst ekki reiari en ef einhver dirfist a segja, a hsi hennar vri kalt. - eir kusu v heldur a ola kuldann me gn og olinmi en kvarta um hann.

En slkum hsakynnum og vi slkar stur getur jafnvel hreppsnefnd gleymt viringu sinni.

Jn Skeggi kastai blantinum, hlftuggnum, ofan gerabkaruppkasti, rtti sig upp stinu og tk a berja sr. Margrt horfi hann illum augum.

egar hann hafi bari sr nokkra stund og hleypt sig hita, leit hann hvasst og glettnislega yfir bori til nafna sns og mlti af munni fram:

Signor Torfi, samanskroppinn,
situr lkunum.

Sigvaldi og smundur fru a hlja. Margrt horfi alla til skiptis og botnai ekkert essu.

Jn Torfi ronai upp hrsrtur vi varpi. Hann skildi a, a honum var tla a botna stkuna. v og stkunni sjlfri fann hann bluga mgun. Hann var kallaur "signor", a gu og menn vissu, a hann vri a ekki og hefi aldrei veri a; a var auvita gert rogahi. Hann var kallaur "Torfi", a var uppnefni. Svo var sagt um hann, a hann vri "samanskroppinn" og "sti lkunum". Auvita allt svviringarskyni.

Vi essar hugsanir stronai hann framan. Hann dr hendurnar fram ljsbirtuna og leit r. r voru allar tmtaar me rsum og rkum eftir ferginguna. Hann var a hugsa um a rtta nafna snum svikinn lrung yfir bori, en htti vi a.

Og ur en hann vissi af v sjlfur, var hugur hans farinn a berjast vi ll au or mlinu, sem rmast gtu mti "skroppinn" og "lkunum". ar komu "kroppinn", "loppinn", "toppinn", "skoppin", "sloppinn" og fleira af slku tagi, og svo "kjkunum", "hnjkunum", "bkunum", "klkunum" o. s. frv. ar sem mli raut, tku mlleysurnar vi. Aalvandinn var a finna eitthva mergja, sem einhver af essum orum fllu laglega inn . Eitthva, sem vendi Jn Skeggja af essari lukku glettni.

Jn Torfi var vgur eftir etta um kvldi, ea rttara sagt, hreppsnefndin hafi engin not af honum. Vsuhelmingur nafna hans st frammi fyrir honum eins og steyttur hnefi, og sari partur vsunnar var allur vellandi graut hfinu honum sjlfum. Engar arar hugsanir fengu inngngu.

etta litla atvik var fyrir lngu fari fram hj llum hreppsnefndarmnnunum, nema Jni Torfa, og hugur eirra var aftur farinn a hneigjast a vandamlunum.

Oddvitinn hafi veri undarlega gull fram a essu, svo a hinir renndu engum grun a, yfir hverju hann bj. Hann hafi ftt lagt til mlanna, egar rtt var um Slku og au Heiarhvammshjn. En egar honum tti tmi til kominn, tk hann brf, sem legi hafi milli olnboganna honum, og las a upp fyrir nefndinni.

a var fr hraslkninum, Aalsteini Hvammi.

etta vnta brf geri hreppsnefndina hggdofa af undrun. Jafnvel Margrt "tti engin or eigu sinni".

a var eins konar skrsla, - ea hva n tti a kalla a; lsing heilbrigisstandinu meal ftklinganna sveitinni og lgeggjan til hreppsnefndarinnar a taka taumana.

Hann byrjai v a skra fr, hversu ill og holl kotin vru, sem lii vri a hafa fyrir mannabstai. au vru va verri en au hsakynni, sem skepnum vru tlu. essum kofum vri rtgri pestnmi; enda vri ar varla nokkur heilbrig manneskja.

Svo taldi hann upp msa sjkdma, sem vru landlgir sveitinni, einkum kotunum. ar var taugaveikin efst blai. Hn vri alls staar og enginn vissi hvar; hn gysi upp til og fr, egar minnst vari, legi alla bjunum rmin og marga grfina. Stundum fri hn hgt og btandi, versnai lti, en batnai aldrei; tki hvern af rum ofur vgt, en ynni verk sitt kyrrey. - nnur plgan vri kirtlaveikin. Hn vri lka algeng eins og kvefi; flki hlftryi v, a a mtti ekki n hennar vera. Alls staar gengju brnin me tgrafna kirtlana, tsteypt af grnum hrrum um andlitin, hendurnar og hlsinn; sum einnig me geitur hfinu. - Kvillar eins og kli, beinkrm, kli, fingurmein og blsullir vru miklu tari en nokkur vissi. Gikt og taugaveiklun sagist hann ekki tla a nefna, ekki heldur hjartveiki og sinnisveiki msum myndum. a tki v varla a telja a; svo vri a algengt. essum dimmu, kldu og rakasmu moldarkofum gengju brjstveikir menn innan um heilbriga, fullorna og brn, hstandi og hrkjandi, nrri v hva sem fyrir yri. Sullaveikir menn, vatnssjkir og menn me opin tumein vru ltnir sofa hj heilbrigum heimamnnum og jafnvel gestum. Hundar og manneskjur tu r smu ltunum og jafnvel svfu smu blunum. rifnaurinn vri meiri en svo, a honum yri lst me nokkrum orum.

Hann kvast n ekki tlast til, a hreppsnefndin gti kippt essu lag llu einu. a vri engra mennskra manna mefri. En hann vildi f hana li me sr til a hefja barttu fyrir umbtum. - etta sinn tlai hann aeins a vekja eftirtekt hennar nokkrum mnnum og nokkrum heimilum, ar sem brnust nausyn vri , a hn lti til sn taka. Sumir essara manna vru n egar sveitinni; hinir yru innan skamms upp sveitina komnir, ef ekkert vri a gert. Og eir yru v yngri magar, sem lengur drgist a hjlpa eim. Margir geru a af einhverjum heimskulegum ra a leita ekki til sveitarinnar fyrr en ekkert vri anna fyrir en opinn dauinn. Hann kvast vona, a etta stafai af flnsku manna og rngsni, en ekki hinu, hve sveitarstjrnirnar vru ornar illrmdar.

Ef essir menn kmust heimili, ar sem betur fri um , hsakynnin vru bjartari og loftbetri, rifnaurinn meiri og viurvri betra, ar sem hgt vri a hlfa eim vi vinnu og hlynna a eim, mundi vel mega hressa vi. Me v vri eim og allri fjlskyldu eirra bjarga fr sveitinni.

Sums staar yrfti auvita a taka allar fjlskyldurnar upp, - tma kotin af llu lifandi og helst af llu leggja au eyi. En sums staar yrfti aftur mti ekki anna en taka brnin fr foreldrunum, og kannske ekki nema um stuttan tma.

Kafli brfinu hljai svo:

"Einn af essum mnnum er lafur Heiarhvammi. Hann kva hafa veri orlagur sauamaur fyrr rum og gat vali um vistir. Svo byrjar gamla sagan fyrir honum. Hann giftist ungri konu, httir a vera sauamaur hj gbndunum og reisir b heiarkoti. ar verur hann a leggja sig meiri og verri vinnu en hann hefir vanist ur, standa votum mrum fr morgni til kvlds, bera rennandi blautt hey mist fanginu ea bakinu, vera dofinn af kulda allan daginn og yfirkominn af reytu. Og f svo loks nga hvld illum og hollum hsakynnum, og illt fi til viurlfis. N er hann orinn veikur. g veit ekki upp vst, hva a honum gengur; hefi ekki geta rannsaka a ngilega. g hefi komi vi hj honum stku sinnum, en a, sem g hefi reynt a gera, hefir ori rangurslaust. N eru skottulknarnir teknir vi honum. - Mitt r vri auvita a, a flytja hann burt r kotinu, koma honum fyrir gu heimili, lta hann hafa hga daga og gott viurvri. er g sannfrur um, a hann kmi til heilsu einu missiri.

Hr er tvfld sta til a skerast leikinn. Vesalings konan vinnur einsmul fyrir heimilinu. Hn vinnur miklu, miklu meira en hn er nokkur maur til. g gaf v auga sumar, hva gerist kotinu. g hefi s hana vinna og strita mist ti vi ea inni vi, fr v snemma morgnana ar til seint kvldin. Hn hefir veri a reyna a heyja fyrir essum fu skepnum og hira um r, auk ess a stunda sjklinginn og tv brn. Brum hltur hn a missa heilsuna lka, hversu hraustbygg sem hn kann a vera. Verur lttara a veita eim vitku? - au eru bi samtaka v, a vilja ekki leita til sveitarinnar; hvers vegna a er, veit g ekki, en nrri v er ekki komandi. Anna ml er a, hvort au kynnu ekki a taka v me kkum, ef hreppsnefndin byi eim hjlp sna."

Brfi var langt. a lsti fleiri heimilum, ar sem lkt st , og alls staar kva vi sama kvin til hreppsnefndarinnar, a vera fyrri til a rtta fram hndina til hjlpar en hinir a bija um a, - kynna sr standi, sj hppin fyrir og afstra eim, ea a minnsta kosti bjarga v, sem bjarga yri, mean enn vri tmi til. - Hreppsnefndarmennirnir hristu hfuin yfir essu dmalausa brfi.

Ekki svo a skilja, a eim ofbyu svo mjg lsingarnar standinu kotunum og hollustunni, sem af v leiddi. eir vissu vel, a s sagi sannast af v, sem verst sagi. En eim ofbau s dmalausa svfni, a tlast til, a hreppsnefndin fri a hlutast til um anna eins og etta bei! - fri a bja mnnum - hva? - sveitarstyrk? - ln? - ea hva?

Hreppsnefndin! Hvern fjandann kom henni vi saskapurinn og pestin kotunum? Hn hafi sannarlega ng a gera, a sinna rellunni r eim, sem leituu til hennar. Hinir komu henni ekkert vi. a vantai n ekkert anna en hn fri a sletta sr fram kjr allra kotunganna sveitinni; - vera ar me nefi niur hverri kirnu! Nei, a var best a lta lkninn um a, og tengdapabba hans, Egil gamla Hvammi. Hann hafi lengi efvs veri.

Og etta, sem hann sagi um sjkdmana; hvern fjandann varai um a? a var hans, a lkna essa sjkdma. Til hvers voru hlaunair lknar, ef menn yrftu sjlfir a fst vi kla og geitur eftir sem ur?

Hreppsnefndin komst mesta uppnm t af essu. eir, sem tluu, voru a vsu allir sama mli, en eir bru bori hver frammi fyrir rum og tluu allir einu, v a allir vildu lta heyra til sn.

Lkninum var tha allar lundir fyrir brfi. Hann hafi fari t fyrir verkahring sinn. Hann tti a senda skrslur snar til yfirvaldanna, en ekki hreppsnefndarinnar. etta brf var slettirekuskapur og ekkert anna. eir skyldu sannarlega venja hann af a skrifa eim fleiri slk brf. eir skyldu sna honum a, a hreppsnefndin yrfti engin r til hans a skja. Og etta skyldu eir segja honum upp opi gei, nst egar eir sju hann.

Margrt var kfust. Hn gall eins og bjalla gegnum allt hreppsnefndarskvaldri:

"a vantai n ekkert anna en hreppsnefndin fri a taka Heiarhvammshyski allt saman, - laf, Hllu, krakkana og Slku, - upp arma sna, bei, - kannske nauug - -!" Margrt skellti lri yfir rum eins skpum. Hn "tti ekkert or eigu sinni".

egar rostinn hreppsnefndinni gekk sem hst, tku hundar a gelta inni bjargngunum. Um lei heyru au gengi inn binn gaddfrenum skm ea stgvlum. Fjalaglf var ganginum, og buldi fast v, egar a var stigi svo hrum ftum.

Hreppsnefndin dr niur sr og hlustai.

Komumaurinn bari me hnfunum stofuhurina, opnai hana san og gekk inn stofuna. Glfi marrai og brakai undir ftum hans.

etta hlaut a vera einhver kunnugur, lklega presturinn, sem n fyrst vri a koma hreppsnefndarfundinn.

Margrt hratt opinni herbergishurinni og lt ljsbirtuna leggja fram stofu. Kalda stroku r opnum tidyrunum lagi mti henni. Birtan fll fannbarinn mann, sem st miju glfinu og sagi: "Gott kvld!"

"Lknirinn," sagi ll hreppsnefndin einum munni.

Koma lknisins bldi garrann hreppsnefndinni, eins og egar olu er slett finn sj. N mundi enginn hreppsnefndarmannanna, hva hann hafi tla a segja vi lkninn, egar eir sju hann nst. A minnsta kosti vildi enginn vera til a byrja.

Allir hreppsnefndarmennirnir stu me totur andlitunum, eins og drengir, sem stanir eru a knyttum.

"Afsaki, a g geri ykkur ni. g vissi, a i voru hr fundi," sagi lknirinn.

"Ekkert a afsaka," var svara.

Margrt var stain ftur og flmai eftir stl handa lkninum frammi myrkrinu stofunni. egar hn kom me stlinn, kom a ljs, a ekki komust fleiri sti fyrir herberginu. Lknirinn tk vi stlnum, setti hann mijar dyrnar og settist ar hann. Hann gi ess alls ekki, a me essu lokai hann hsfreyjuna sjlfa ti fr herbergi snu, hafi enga hugmynd um a, a Margrt sti bak vi hann og mldi me augunum bilin beggja megin vi hann, hvort hgt vri a smjga ar. Hann hugsai ekkert t a, a hn kynni a eiga sti hreppsnefndinni.

Aalsteinn lknir hafi breytst allmiki san hann var embttismaur. Svipurinn var einbeittari og kvenari, andliti veurbari og dlti reytulegt. Augun voru stingandi hvss og harleg, og jafnvel keimur af hni ea fyrirlitningu augnarinu. var svipurinn glegur og skapi hneigt til meaumkunar. a var eins og hann vri samansettur af msum andstum. fgagirni og ofurkapp toguust vi festu lund og gtni. Glettni og fyrirleitni vi ljfmennsku og hjartagsku. Af essu leiddi, a sumir unnu honum og virtu hann, sumir hfu beyg af honum og sumir gtu varla teki hann alvarlega. En dugna hans og framgirni knnuust allir vi.

"Vilji r ekki fara r ytri ftunum?" spuri Margrt og reyndi a gera sig bla.

"Nei," svarai lknirinn nokku mjkt. "g dvel ekki svo lengi, og a kynni a sl a mr. Hr er kalt eins og thsi. Hvernig geti i seti fundi essum blvuum kulda?"

Hreppsnefndarmennirnir gu, en Margrt var svipinn eins og hn tlai a bta lkninn.

"Er hsi yar hlrra?" spuri Sigvaldi. Honum fannst hann urfa a hjlpa Margrtu sinni.

"J, auvita," svarai lknirinn. "Annars gti g ekki bi v. Ofnlaus timburhs eru ekki mannabstair."

Hreppsnefndarmennirnir heyru a hreimnum, rddinni, a lknirinn var til alls binn a essu sinni. eim hraus hugur vi a vera fyrir honum.

"tli r heim kvld?" spuri Margrt ofur mjklega.

"J," svarai lknirinn. "Fylgdarmaurinn bur eftir mr ti."

"a arf a kalla manninn inn hljuna," mlti Sigvaldi.

Jn Skeggi hl ofan bringu sna.

Margrt fr til dyranna, til ess a kalla fylgdarmann lknisins "inn hljuna".

Fylgdarmaurinn neitai a fara fr hestunum og kva sr ekkert vera kalt. Margrt lt aftur dyrnar og kom inn stofuna.

"i munu hafa fengi brfi mitt?" spuri lknirinn hreppsnefndarmennina.

"J. Vi vorum a ljka vi a lesa a, egar r komu," var svara.

"Og hva tli i n a gera vi essa vesalinga, sem g minntist brfinu?"

Enginn svarai.

Lknirinn bei dlitla stund og horfi nefndarmennina til skiptis. En enginn svarai.

"Mr kemur a ekki vart," mlti lknirinn, " a i lti eiga sig, anga til eir skra nir ykkar sjlfir."

"tli vi megum ekki til me a," lddist fram r oddvitanum. "Vi hfum ekki af miklu a taka. Hreppurinn er ftkur og sveitaryngslin mikil."

"Og ef sveitin tti a taka alla essa menn, sem r nefni, upp arma sna, fri a vera rngt fyrir dyrum essum svo klluu bjarglnaheimilum," mlti Sigvaldi og leit yfir lkninn framan Margrti sna. Hann var a sna henni, hvort hann yri ekki a segja a hreppsnefndinni, sem honum bj brjsti, a lknirinn vri vi.

"Til dmis lafur Heiarhvammi," hlt hann fram. "Ef sveitin a taka hann a sr, yru eir imargir, sem krfu ttu til ess sama. gtum vi, hreppsnefndarmennirnir, lklega allir sagt okkur til sveitarinnar."

"J, g held a," btti Margrt vi.

Lknirinn horfi hreppsnefndarmennina eins og hann vri a vega og meta, hvern snu lagi og alla til samans. San mlti hann:

"Vi erum kotungar, allir saman essu blessuu landi, kotungar anda me kotungahugsunarhtti og kotungabrennimerkin inngrin hold og bl. Vi ltumst hjlpa me gu gei, ar sem ney er, af v a vi komumst ekki hj v. Vi orum ekki a rsa gegn lagaskyldunni, kristindmsskyldunni og almenningslitinu. En vi viljum aldrei hreyfa hnd n ft til a afstra v, a neyin komi."

Hreppsnefndarmennirnir engdust saman kta, egar lknirinn byrjai a tala. Hann var vanalega bituryrtur og augnari vanalega hvasst.

Lknirinn hlt fram:

"San g komst til roskaaldurs, og einkum san g var lknir, hefi g vari mrgum stundum kyrrey til a hugsa um bl jarinnar og orsakir ess. Og viti i hva a er, sem oftast hefir ori fyrir mr? - a er kotabskapurinn.

g ykist vita, hvernig etta ltur eyrum ykkar, en alvara er a samt. Kotabskapurinn er eitt af aalmeinum slensku jarinnar - og margra annarra ja, ef til vill hlfs mannkynsins. - etta eitt, a mnnum skuli vera leyft og lii a hanga vi bskap niurnddum kotum vi engin efni, n alls eftirlits, kvelja sjlfa sig og allt skylduli sitt, jafnvel drepa a r hungri og illri ab. A nokkrum landeiganda skuli last a hafa slk kot til a okra eim, byggja au efnalausum fjlskyldumnnum og sjga t r eim sustu lfsbjrgina afgjald, - n ess a hafa nokkrar skyldur herum gagnvart eim."

Lknirinn talai hgt og kefarlaust, en a var sannfringarmagn orunum. Hreppsnefndarmennirnir hlustuu alvrugefnir. eir hfu aldrei liti mlin fr essari hli.

"San g var lknir, hefir margt bori fyrir mig, sem g hlt bjartsnisdgum skunnar, a vri ekki til. g hefi drepi sumt af v brfinu arna, en ekki nndarnrri allt. g hefi minnst ar msa sjkdma, en ekki sjkdm sjkdmanna essum eymdarkotum, sem s hungri. g veit, a i hafi s a, ekki sur en g; i hafi ekki geta loka augunum fyrir v. hverju einasta vori er allt a drepast r hungri og harrtti, menn og skepnur. egar menn nlgast kotin, liggja reisagemlingar bar hendur. Hrossbeinagrindur, sem varla geta stai upprttar, naga frosna grasrtina. Krin stendur steingeld bsnum og drynur aumkunarlega, egar hn heyrir gengi um binn; hn fr ekki jrturtuggu nema anna mli. Hundarnir koma soltnir eins og lfar t r kofunum mti manni. eftir hundunum koma krakkarnir, - magrir, flir, bllausir og mttlausir, me andlitin tsteypt af kirtlaveikishrrum. Hvlk sjn! Loks kemur konan, bl framan, skinhoru, hlt af sinakreppu hnsbtunum og me yngsta barni vi brjsti. Bndinn hefir fari sjlfur til gbanna og reynt a sra t heytuggu til ess a draga fram lfi essum vesalings skepnum snum. Hann dregst fram me heypokann bakinu, skltill, klltill, hlfmttvana, helblr af kulda, og skyrpir svrtu, spilltu blu r skyrbjgssveppunum tanngarinum. Ef maur spyr hann, hvers vegna hann leiti ekki til sveitarinnar, hristir hann hfui. a er ekki til neins. a vri vst, a hann fengi neina heyrn. Og ef hann fr heyrn, er hn ann htt, a hann er sviptur llu sjlfsti, llu, sem hinga til hefir gert hann a manni. Fjlskyldan er skilin sundur, - allt ttt hva fr ru me hlfarlausri hargi. Allt er lti ti me illsku og eftirtlum, og allt er honum frt til reiknings me fullu veri. Hann er myndugur aan af, sr engrar uppreisnar von, - varla brn hans heldur - ."

Lknirinn nam staar miju kafi, og a var dauagn dlitla stund. Margrt japlai eitthva fyrir munni sr, sem hana daulangai til a segja upphtt.

"g held r su n farnir a krta liugt, lknir," mlti Jn Skeggi brosandi, en andvarpai um lei.

Lknirinn lt sem hann heyri a ekki.

"Anna aalmeini kotabskapnum," mlti hann, "er myrkri. - J, einmitt myrkri. g vissi, a i mundu hv vi v. a er myrkri. - Hafi i ekki teki eftir v, a hve miklu leyti hblin skapa manninn? ar sem htt er til loftsins og vtt til veggjanna, ar sem slskini nr inn hvern krk og kima, - ar lur flkinu ruvsi en dimmum og flum moldarkofum, bi lkamlegum og andlegum skilningi. a er bjartara yfir hugsunum ess manns, sem br bjrtum og hreinum herbergjum en hins, sem vi myrkur og rifna a ba. Hann metur meira smd sna, svipur hans verur bjartari, framkoma hans drengilegri. En hvernig vera kotungarnir? Manneskjunum fer eins og grsum, sem ekki njta slarinnar. r vera sjkar. r vera a andlegum og lkamlegum nttuglum, - myrkursins brnum, ef i skilji a betur. Ofvxtur hleypur allt a, sem hvergi rfst nema myrkrinu. Hitt kyrkist og veslast upp, sem arf dagsbirtunnar vi. Ljsmetisleysi er einn af fylgifiskum kotabskaparins, gluggaleysi og loftleysi smuleiis. daginn skmar ekki nema til hlfs kofunum. Nturnar eru rjtandi, miklu lengri en nokkur maur getur sofi. Menn vera sjkir af ofsvefni, sjkir af loftleysi, sjkir af myrkri. - vextirnir leyna sr ekki. Hugsi t allt etta trarvingl, sem menn eru gagnteknir af, - alla essa hjtr og hrslu, ll essi reiinnar skp af draugasgum, galdrasgum, draumarugli, fylgjum, hindurvitnum, httum alls konar myndum, sem flkinu finnst vera sveimi kringum sig, og svo tta vi allar njungar, beyg, kva og tortryggni, sem engin skynsemi vinnur . etta eru ekki fstur heilbrigs huga. Nei, a eru afkvmi myrkursins. a eru ekki allar kynjasgurnar lygasgur. Flki sr ofsjnir og heyrir ofheyrnir. a getur varla greint draum fr vku. Skilningarvitin "vaxa yfir sig", ef svo mtti a ori komast. g hefi tala vi menn, sem hafa s orgeirsbola, - s hann eins og eir su mig. g hefi lka tala vi mann, sem hafi s drauginn drjpa niur r ekjunni eins og logandi bik; skra svo saman glfinu, fyrst eldhntt, svo mannslki. - a er ekki a v hljandi! - essi myrkursski meiri tt vesalmennsku okkar og bjlfaskap en vi hugsum t . Hn hefir sett okkur heimttarsvipinn og sjlfstiseinkennin, hn er mir blsnisins og vonleysisins, kruleysisins og hugaleysisins v a manna sig upp og bjarga sr sjlfur. Hn gerir slirnar dimmar og kaldar. Hn er okkar mesta jmein."

Hreppsnefndarmennirnir stu eins og dauadmdir undir allri essari prdikun.

Margrt var a msu leyti ng me essar myrkrahugleiingar lknisins. Eitt af v, sem hn hafi nota, egar hn var a nudda Sigvalda snum til ess a byggja etta nja hs, var a, hve dimmt vri bnum. N leit hn til sex-ru-glugganna stofuilinu. Arir eins gluggar voru bum stfnum bastofunnar. Svo bjrt var engin bastofa sveitinni. Enginn urfti a skjast r myrkri Brekku.

Lknirinn st ftur og bjst til a fara. Honum fannst hann hafa haldi essa ru yfir kindum, en ekki manneskjum. Hann s ess engan vott, a nokkurt or hefi hitt rttan sta.

"Hva lti r, a okkur beri a gera til a bta r essu?" spuri oddvitinn, og kenndi hni rddinni.

"Brenna kotin!" sagi lknirinn, og var sem leiftrum brygi fyrir augum hans. "Brenna au upp til agnar me llu v pestnmi, andlegu og lkamlegu, sem au hafa a geyma. Brenna kotungs- vesalmennskuna og kotunga-hugsunarhttinn inni bli snu. Brenna heimskulegu, skalegu hgilju, a betra s a vera kotbndi en hj. egar svo kotin vera reist a nju, skal g gefa ykkur r og bendingar um a, hvernig mannabstair eigi a vera."

"Brenna kotin!" mlti oddvitinn, og feimnislegt hbros frist um andliti honum. "Jja, kannske vi mttum byrja Heiarhvammi?"

"Mn vegna."

"Tengdafair yar hann!"

"v miur g hann ekki. skyldi vera ar ruvsi umhorfs."

egar Margrt s, a lknirinn tlai a fara, fltti hn sr a bja honum kaffi, sem hn sagist tla a fara a koma me.

"g akka yur fyrir," mlti lknirinn. "g drekk aldrei kaffi kvldin."

Margrt skellti lri af undrun. Svo fri hn sig fast a lkninum og hvslai ofur lgt:

"M ekki bja yur eitt staup -?"

Margrt ekkti a, hve erfitt var a verja brennivnsseytil fyrir hreppsnefndinni, egar hann var til bnum, einkum egar hrollur var henni, eins og einmitt etta sinn.

"g akka yur fyrir," mlti lknirinn svo htt, a allir heyru. g drekk aldrei brennivn ur en g fer t kulda."

"a l vi, a Margrt nsti tnnum af gremju. N kom lknirinn v upp um hana, a hn tti brennivn. Hn s, hvernig Jn Torfi gaut votum augunum fram stofuna til eirra.

"Afsaki, a g hefi tafi ykkur," kallai lknirinn inn til nefndarmannanna. "Og veri i slir!"

Rtt eftir snaraist hann t r bnum.

Kuldahltrar hreppsnefndarmannanna glumdu eftir honum.

"Brenna kotin -!" sgu eir einum munni. "a m n ekki minna vera!"

"a mundi birta yfir sveitinni eirri rnu, ef kveikt vri llum kotunum einu," mlti Sigvaldi. "Svo eru au mrg."

"Getur veri," mlti Jn Skeggi dlti alvarlegur. "En a var n samt margt satt v, sem hann sagi, - allt of satt."

"etta er bi a eya fyrir okkur lngum tma," mlti oddvitinn og leit ri sitt. "Vi ttum eftir a rstafa henni Slku an. Hva eigum vi a gera vi hana?"

"Lta hana vera kyrra," gall Margrti.

Oddvitinn lt sem hann heyri a ekki og bei eftir svari hreppsnefndarmannanna. egar a drst, mlti hann:

"Vilji i, a g reyni a taka hana?"

"J, j, j," kva vi r llum ttum einu. Margrt var essu samykk lka. Hn treysti engum betur til a venja Slku af kenjunum, sem hn hefi lrt Heiarhvammi, en Steinku dttur sinni.

Eftir litla stund var a afri, a Salka fri a Kroppi.

Meira var ekki gert fundinum a sinni, v a Margrt kom me kaffi.

Allir hreppsnefndarmennirnir tluu a gista Brekku um nttina.

Jn Torfi var vondu skapi. Hann var n orinn rkula vonar um a, a hann mundi nokkurn tma geta fengi vsubotninn til a tolla saman. Orin, sem hann urfti mest a halda, stukku innan um hfui honum eins og flr. N var hann a hugsa um, hvort hann tti heldur a gefa nafna snum vnan lrung ea stefna honum.

Hinir hreppsnefndarmennirnir voru alvrugefnir, jafnvel hlfsneypulegir; ekki svipair drengjum, sem stanir hafa veri a v a svkjast um.


3. kafli

S blessunarld, sem rann upp yfir heiarbli vi stt eirra Hllu og Borghildar, st ekki lengi.

Dlti a, sem Borghildur lagi Hllu, var ess elis, a hvorki Halla n arir bjuggust vi, a a hldi lengi fram. Gjafirnar og velgerirnar, sem hn lt rigna yfir hana, voru meiri en svo, a r tkju nokkru hfi. N var etta allt um gar gengi fyrir lngu. a heyri til gilegum endurminningum fr lina tmanum.

Einu verulegu notin, sem heiarblisbi hafi af essum ggera- ftonsanda Borghildar, var a, a eignast unga snemmbru. a sparai lafi fyrirhfn a ala sr upp k. Auvita seldi hann gmlu kna undireins sama hausti fyrir kindur, v a tvr mjlkandi kr heimili, ar sem ekki voru fleiri en fjrar manneskjur, var hlgileg fjarsta. En annig hafi Borghildur tlast til, a a yri.

egar gjafakafinn Borghildi fr a dvna, var sem hfubli og hjleigan frust aftur hvort fr ru og lifu snu gamla lfi fram, hvort snu lagi.

a vildi Halla lka langhelst. Hn hafi hlfgera raun af essu mikla dlti Borghildar og var fegin, egar v ltti.

var upp fr essu hi besta samkomulag milli essara tveggja bla, og samvinna, egar henni var vi komi, sem au Heiarhvammshjn hfu bi ngju og hagna af. Og a vissi Halla, a hvenr sem hn yrfti a leita einhvers athvarfs Hvammi, sti a til boa og vri velkomi.

En au hlunnindi tlai hn a geyma sr lengstu lg.

- lafur hafi ori v fegnari en fr megi segja, egar sttir komust milli eirra Hllu og Borghildar. Hann hafi teki sr friinn mjg nrri, a hann hefi ekki or v. Og alltaf hafi honum fundist hann eiga Borghildi yfir hfi sr eins og eins konar illfygli, - refsinorn, sem sti um fri til a svala skapi snu honum. Eftir sttina lt Borghildur hann njta velvildar sinnar vi Hllu, og a svo rkum mli, a heimaflk Hvammi var fari a henda gaman a v. mtti lafur hvergi sitja, egar hann kom a Hvammi, annars staar en inni vi rm Borghildar, ea jafnvel rmstokknum fyrir framan hana. Borghildur reyndi eftir mtti a halda uppi samtali vi hann; a gekk oft slitrtt, v a enn voru talfri hennar aflvana. lafur var vanur slkri n hj heldri konum, og var oft dauans vandralegur svipinn, egar Borghildur setti hann annig hi nsta sr. Hann var jafnan feiminn nvist kvenna, t hrddur um, a hann yri einhvern htt til athlgis. arna var v httara vi essu, ar sem hann urfti a ra Borghildi; enda gleymdist a oft, og vafist lafi tunga um tnn. Loks var hann heldur farinn a sneia hj v a koma a Hvammi. En svo fr um etta dlti eins og anna fari Borghildar: a var kafast fyrst, en fr smdvnandi upp fr v.

Egill var eim Heiarhvammshjnum alltaf hinn sami og hann hafi jafnan veri. a sndist engin hrif hafa framkomu hans gagnvart eim, hvort au voru stt ea stt vi Borghildi hans. Enn gekk hann margar ferir upp a Heiarhvammi og i ar gar vitkur. Hann var n orinn fannhvtur af hrum og nokku hrumari en ur. var hann ern og hress og fr allra fera sinna; enda var hann httur a ganga a ungri vinnu og tti n betri daga en ur. - a voru sannir slskinsdagar, egar hann kom a Heiarhvammi. Aldrei kom anga krri gestur. a var sem hvtu hrurnar lstu bastofukytruna upp og geru ar allt htlegra og hfinglegra. Svipur essa ldurmennis, beiskur og raunalegur, en gmannlegur, - var verndari heiarblisins. a var sem svipurinn vri ar jafnan, a Egill vri hvergi nrri. N var ori svo margt fyrir hendi til a minnast , bi egar Egill var ar staddur og egar hann var ar ekki. Minningarnar fr linu runum, sem tengdu hann snilegum bndum vi heiarbli, voru ornar svo margar. Alltaf var ar umhorfs eins og veri hafi fyrsta daginn. Egill sat jafnan sama stinu, lafur rmi snu, gagnvart honum, en Halla st vi bori milli eirra, ar sem eiminn lagi upp af brennheitu kaffinu - og stundum ru sterkara. Oft hfu stundirnar flogi fljtar en vari. Oftast nr endai heimskn Egils einn og sama htt. lafur tk hann me sr fram skla og lt hurina vandlega aftur. Halla gaf aldrei um a grennslast eftir v, hva eim fr ar milli; hn taldi a svo saklaust. En oft dvaldist eim lengi ar inni, og oft var fari a la daginn, egar Egill komst sta. essum fundum rddu eir margt saman, jafnvel fleira en arft var. lafur, sem annars var dulur skapi og agmll eins og grfin, tti ekkert a leyndarml til, sem hann tri ekki Agli fyrir. Meira a segja fkk Egill fleira a vita um hagi lafs en Halla hafi nokkurn tma fengi. Og egar trnaurinn var innilegastur, dr lafur fullan vettling af spesum upp r kistuhorninu undan handraanum og sndi Agli hann. Spesurnar honum voru sextu. a var me breiasta mti brosi lafi, egar hann var a telja r. essu hafi honum tekist a leyna fyrir Hllu til eirrar stundar. Hann hafi ekki almennilega komi sr a v a segja henni fr essu ltilri, v a yrfti hann lka a segja henni fr, hvernig v sti. Var ekki ng, a hn fyndi a, egar hann vri dauur? Hann yri n ti einhverri strhrinni. etta ti ekki mat mean a lgi arna kistubotninum, - og yri ekki ti upp heldur. Lykilinn a kistunni bar hann alltaf sr og lt Hllu aldrei f hann hendur. Enginn hafi nokkurn tma opna essa kistu, annar en hann, nema egar Borghildur lt brjta hana upp; en hn hafi veri a leita a sauasvium, en ekki peningum, og henni v sst yfir spesu-vettlinginn.

A vsu s lafur vinlega eftir v eftir , hve lausmll hann hafi veri vi Egil. leiddi a aldrei til neinna vandkva. Egill var eldri en tvvetur og kunni vel me leyndarml a fara. Hann var lka svo yfir alla hleypidma hafinn, a a breytti engu skoun hans eim Heiarhvammshjnum, sem hann komst a ennan htt.


eir, sem lesi hafa undanfarna tti sgu essarar, munu minnast ess, a hjnaband eirra lafs og Hllu var stofna af rum stum en st fr hennar hlfu. Atvik hfu ri v, a hn kaus etta hlutskipti heldur en anna aan af verra, - a v er henni fannst.

N gat hn hugsa um ll atvik fr eim tma me r og jafnaargei. N voru au henni ekki til slkrar skelfingar sem ur hafi veri. N fannst henni hn vel geta tala um a allt saman, jafnvel vi hvern sem vri. annig hafi gri yfir a yngsta og beiskasta lfi hennar.

En fyrst hn var orin kona lafs anna bor, hafi hn sett sr a vera honum g kona, lta hann ekki gjalda ess neinu, a nauur hafi reki hana til a taka bnori hans.

etta tk hn sr a vsu allnrri fyrstu, en vandist v og var a lttbrara eftir v sem rin liu.

lafur kynntist henni lka allt ruvsi hjnabandinu en ur hafi veri. egar hann var kominn r flokki eirra manna, sem hfu haft hann a hi og skopi, var hann sem allur annar maur. Hn var a jta a, a almenningsliti honum hafi leitt skoun hennar sjlfrar allmiki afvega.

Auvita var hann ekki frur ea mannborlegur. vandist maur einnig tliti hans betur en vi hefi mtt bast. v l eitthva, sem var fullu samrmi vi anna hj honum og heyri honum einum til, - eitthva, sem mnnum htti vi a sjst yfir fljtu bragi. eir, sem sagt hfu gamla daga, a lafi vri ekki alls varna, hfu haft rtt fyrir sr. eir hfu minnst s af hinu sanna eli lafs, v a hann var dulur skapi og tortrygginn. Fstir hfu fest auga ru en fjrmennskukostum hans og stku trmennsku vi ann starfa.

egar hann var farinn a eiga me sjlfan sig, komu brtt fleiri af kostum hans ljs. Hann var sparneytinn og hirusamur um eigur snar, alltaf eitthva um heimili a hugsa og fyrir a a vinna, forur og gegur, og umfram allt gestrisinn. Gestakomur voru hans mesta - og ef til vill - eina yndi. vinlega var hann boinn og binn til a gera eim allan ann greia, sem hann gat, sem leituu hsa hj honum.

Halla s vel essa kosti lafs og hlynnti a eim eftir megni. Hn s a lka einu og llu, hve innilega vnt honum tti um hana, hve hann virti hana, vildi gera henni allt til ges og foraist a minna hana harma hennar. Hn s a vel, a hann beitti vi sig allmikilli sjlfsafneitun til ess a knast henni. Hann vissi til dmis, a henni var raun a v a hann drykki sig drukkinn; a hafi hent hann einu sinni, og hann geri a aldrei oftar, a hann hefi iulega vn um hnd. Hann vissi lka, a henni leiddist heima, ef hann var langdvlum burtu. ess vegna geri hann sr sem fstar arfar ferir ofan sveitina. Og hann hafi lti a a hennar orum, a sneia sem mest hj Bollagarahyskinu. N s hann hj hve miklu lni hann hafi komist me v a gera a tma.

egar einhver maur gerir sr annig allt far um a gera rum til ges, m hann vera meira en meal-gallagripur, bi til lkama og slar, ef honum tekst ekki a vinna sr neina hylli.

Og a Halla gti aldrei fengi st lafi, fkk hn velvild til hans. hjnabandi, sem blessun staleysisins hvlir yfir fr byrjun, gat sambin ekki ori olanlegri og samhendnin bskapnum meiri.

Raunar tignai Halla alltaf gui sna kyrrey, - en eir voru himni snum, langt, langt, langt burtu fr jrunni. Hn skapai sr vkudraumum parads hinnar snnu starslu. eir draumar voru henni jafnkrir fyrir v, a engin, alls engin von vri um, a eir rttust nokkurn tma. eir voru leikfng, sem hugur hennar bj sr til og tti einn. eir glddu hana vi skyldustrf hennar og sfnuust a huga hennar eins og slskinsma, egar hn var reytt. Slkan draumagrur eiga flestar manneskjur einhvers staar djpt leynum hugans. Og Halla vissi sig hreina af llum trleik vi laf.

Samt vakti alltaf huga hennar eitthvert andvarp yfir hjnabandi hennar, - einhver ljs r eftir einhverju, hn vissi ekki hverju. En ef til vill var a endir sambarinnar vi laf.

En hj henni, sem skyldan var heilagri en allt anna, fkk slk hugsun aldrei a fast.

Eigi a sur var sem hjnin fjarlgust stugt hvort anna. Halla var a vsu hin sama, en lafur breyttist.

Hann breyttist um lei og heilsan fr a bila. Fyrstu einkenni sjkleika hans voru sinninu.

egar hann s, a hann fkk ekki rnd vi reist harindunum essu afskekkta heiarkoti og rlega gekk af honum, rtt fyrir orku hans og ijusemi, strddi hann hugarvl og unglyndi.

fannst honum allt vera sr svo andsttt og erfitt; allar tilraunir snar misheppnast, allt hljta a fara illa fyrir sr. Og fannst honum etta allt fara a vonum. Hva vri hann anna en nytjungur, sem ekkert kynni og ekkert gti anna en rlta kringum kindur haganum? Hann hefi aldrei tt a gifta sig og reisa b. Hann vri frur, lnlegur, heimskingi og auli, sem allir hefu raun og veru andstygg . eir, sem mest hrp hefu gert a honum fyrri daga, hefu sagt honum sannast. Hvernig hafi hann geta tlast til ess, a nokkurri stlku tti vnt um hann? Konan hlaut a hafa eintma hugraun af honum. Arir menn hlfu honum vi skapraunum af eintmri gmennsku, ea eir ltu hann njta Hllu - o. s. frv. egar essi gll var honum, iraist hann eftir llu, sem hann hafi teki sr fyrir hendur, taldi allt lf sitt samanhangandi keju af flnsku og afglpum, var gersamlega vonlaus um allt framtargengi sitt og - vildi helst af llu segja sig til sveitarinnar.

sjaldan hann hafi or einhverju af essu vi Hllu, reyndi hn a telja kjark hann. Hn s, a essi blsni var honum ekki sjlfr.

Hann htti a hafa or v, sem honum bj skapi. Ekki vegna ess, a fortlur Hllu hefu sannfrt hann, heldur af v, a ekki vri til neins a tala um essar hyggjur vi hana; hn skildi r ekki.

essum hugskiskstum var lafur nr v en nokkur maur vissi, a leggja hnd sjlfan sig.

a geri hann aldrei. En upp r eim fr hann stundum a vinna og spara, svo a hvort tveggja gekk i nst.

vann hann eins og jlkur, nrri v ntur og daga samfleytt, og unni sr engrar hlfar. Jafnframt var hann svo grtnskur, a hann tmdi varla a ta. s hann blugum augum eftir hverjum mlsveri ofan menn og skepnur, - jafnvel ofan gesti. Var snauandi um a vi sjlfan sig, hve allt vri drt og miki eyddist, einkum hver skp krakkarnir yrftu a ta. Halla var nrri v a fara me matinn sinn og barnanna felur, til a angra hann ekki.

Annars bitnuu duttlungar hans sjaldan Hllu, nema beinlnis. Hn s a honum, hve illa honum lei, og tk sr a nrri. Hn reyndi a umgangast hann me allri lempni og varast allt, er raska gti jafnvgi hans. En a reytti hana. egar a bttist ofan ftktina og allt anna andstreymi, geri a henni lfi ltt brilegt.

En egar hin lkamlegu einkenni sjkdmi lafs fru a koma betur ljs, tk a draga r hinum andlegu. Og eftir v sem lkamlega vanheilsan magnaist, fr hin andlega batnandi.

egar hann l me kldustt og kldum svita sl t um hann, l vel honum. Hann sagi, a etta vri ekkert, sem a sr gengi. a vri ofur ltill hrollur sr.

egar hann fkk asvif af v einu a stga kalt glfi fyrir framan rmstokkinn, kenndi hann v um, a a skti svo undarlega a sr. Einhver mundi koma brum, sem tti slma fylgju.

Svo kom bakverkurinn til sgunnar, - essi ltlausi bakverkur, sem aldrei lt hann frii, ntt n dag. Hann bar hann me olinmi og geri jafnvel gys a honum. Sagi, a rttast vri a flengja hann r sr. Hann hefi auvita villst: hefi tt a fara einhvern annan. Hann hefi ekkert til bakverkjar unni, v a aldrei hefi hann "veri hryggbrotinn".

Og egar hann var svo veikur, a hann hlt vi rmi, - komu fortlur Hllu, sem hann hafi heyrt unglyndiskstunum og engan gaum gefi , - fram huga hans a nju, og uru a hans eigin fortlum. sta ess a hverfa huga hans undireins, hfu r setst ar fyrir og sigra me hginni.

Og sumari undan v, sem hr segir fr, egar lafur gat sama sem ekkert heyja og engrar bjargar afla heimilinu til vetrarins, og Halla hafi or v, a etta liti ekki vnlega t, var alltaf vikvi hj lafi, a au skyldu engu kva. Gu mundi leggja eim eitthva til.

essi hugsunarhttur var orinn svo rkjandi hj honum, a Halla s, a a var ekki til nokkurs hlutar a fara fram a, a au flyttu burt r kotinu um hausti, ea bust hjlpar til a hjara ar yfir veturinn.

a var varla, a hann fyndi stu til a segja til Slku.

Halla hafi v raun og veru veri hjkrunarkona sustu missirin, og farist a vel, eins og anna, sem hn hafi fengist vi. En a hafi hn fundi, a mikill munur var a hjkra lafi lkamlega veikum ea andlega.

En n jist hn sjlf af hugski, a hn lti a ekki ljs vi neinn. Aldrei hafi hn kvii neinum vetri eins og eim, sem n fr hnd. Aldrei hafi hugur hennar veri jafnbeygur af langvarandi stri a undanfrnu og hyggjum t af framtinni.

Hn var hrdd um, a a vri dauinn, sem n hefi lagt kalda hnd laf. Og a hn si ar nlgast lyktir hjnabandsins og heiarblisvistarinnar, kvei hn segjanlega fyrir eim tma, sem essi bartta lfsins og dauans sti yfir.

Hn imprai v vi laf, hvort hann mundi ekki vera meira og httulegar veikur en hann hldi sjlfur. a vildi hann ekki heyra nefnt.

Hn fkk v til vegar komi, a lknirinn var beinn a koma.

Hann kom, - kom nokkrum sinnum, skoai laf nkvmlega og - hsakynnin lka. En hann var forur.

lt hann a ljs vi Hllu, a lafur yrfti sem allra fyrst a komast burt r Heiarhvammi og f betra viurvri.

Svo lt hann lafi t einhverjar inntkur og eitthva til a bera baki.

Halla hafi fylgt lkninum me augunum, egar hann var a skoa laf og litast um kofunum, og reynt a lesa t r honum, hva hann hugsai. Og fyrst hann sagi ekki meira en etta og geri ekki alvarlegri rstafanir, fr hn a vona, a engin htta vri ferum.

etta var me ru orsk til ess, a hn geri ekki tarlegri gangskr a v a drfa au ll burtu fr Heiarhvammi egar um hausti.


Einn dag, skmmu fyrir byrjun jlafstunnar, kom smundur hreppsnefndaroddviti Kroppi " eigin hu persnu" upp a Heiarhvammi til a skja Slku.

a var frostlti bjartviri ennan dag og rennihjarn yfir allt, svo a smundur hafi teki me sr skaflajrnaan hest me sli . N tti Salka a vndum, sem hn hafi aldrei haft af a segja hinga til, - a koma hestbak.

Enn hafi Halla ekkert minnst a vi Slku, a hn tti a fara fr henni. Hn hafi jafnan kvii fyrir v, a urfa a segja henni a, og veri hrdd um a, a Salka mundi taka v me ru og ofsa, og a v fremur, sem hn vissi a fyrr og hefi lengri tma til a hugsa sig um.

En kyrrey hafi hn bi hana t til fararinnar. Margt kvldi, eftir a arir voru httair, hafi hn seti ein uppi, me ljstru vi hli sr, og sauma ft utan Slku, sumpart r lti slitnum ftum af sjlfri sr og sumpart r nju efni. Salka hafi komi til hennar blnakin. N var hn albirg af ftum, eftir v sem gerist um niursetninga, en enn fleira tti hn a eignast.

N var s stund komin, a ekki var hgt a draga a lengur, a segja henni, hva ri vri.

smundur var setstur inn bastofu. lafur var ftum, en mjg lasinn. Brnin voru bi ti vi. Halldr litli tolldi sjaldan inni, egar veri var brilegt, og n hafi Bogga fengi a fara t me honum. au voru a renna sr slea fram af hlavarpanum.

Salka var frammi vi, en var n kllu inn bastofu. Hn kom egar inn og settist rm sitt, eins og hn var vn. Halla settist meis vi ftur hennar, tk um hnd hennar og mlti ofur bllega:

"Salka mn, - n eigum vi a skilja."

Meira gat hn ekki sagt brina fyrir klkkvi. Hn vildi ekki lta Slku sj, hve nrri sr hn tki etta.

Salka horfi hana strum augum og skildi ausjanlega ekkert, hva hn tti vi.

Halla byrjai aftur, og var rmurinn styrkari:

"N eigum vi a skilja, Salka mn. smundur Kroppi er kominn me hest til a skja ig. Hann tlar a fara me ig heim til sn og vera r skp gur, - miklu betri en vi getum veri r."

Salka horfi fast smund og Hllu til skiptis. N fr hn a skilja.

"Sru ekki, hva hann lafur auminginn er veikur alltaf?" hlt Halla fram vikvmnisrmi. "Hann getur ekki unni fyrir okkur lengur. Vi getum ekki lti r la vel hj okkur framvegis; ess vegna hfum vi bei hreppsnefndina a koma r fyrir gum sta. Og oddvitinn tlar sjlfur a taka ig til sn. - Vi tlum ekki a vera hr lengur en til vorsins, ef gu lofar okkur a lifa svo lengi. Vi erum orin svo ftk, a vi getum ekki bi hr lengur, og lafur er heilsulaus."

a var sem sk drgi yfir svip krypplingsins. Hn leit niur fyrir sig, en sagi ekkert.

"Vertu n g, Salka mn. Hugsau t etta og reyndu a skilja a. Vi viljum r ekki anna en vel. Hugsau til ess, hva vi ttum bgt vor sem lei. Vi ttum ekki vibit ofan braui okkar og vorum mjlkurlaus, v a hn Skjalda okkar st geld. Manstu ekki eftir, hva varst mgur og vesl? Manstu ekki eftir v, sem fkkst innan munninn, og verknum, sem fkkst vinstri hnsbtina? etta kemur aldrei fyrir Kroppi, v a ar er ng mjlkin.

Salka mn, heyriru hva g segi? Nei, - mtt ekki fara a grta. Manstu ekki eftir henni Steinku Brekku? Hn var ltil telpa, egar varst Brekku, yngri en . Manstu ekki eftir henni? Hn var alltaf g vi ig. Hn er gift essum manni, sem arna situr. au eiga tv ltil brn, - enn minni en Boggu litlu. tt a f a passa brnin. Aumingja Steinku vantar ga stlku til a passa litlu brnin sn. Viltu ekki gera etta fyrir hana Steinku na?"

Rauir dlar komu fram nflar kinnarnar Slku. Varirnar skulfu og trin hrundu niur kinnarnar. En hn gaf ekkert hlj fr sr, ekki einu sinni andvarp. annig hafi hn lrt a stilla skapsmuni sna.

Og egar hn heyri minnst brnin Kroppi, sem hn tti a passa, - heyri um a tala, a hn tti a gera gagn og a vri rf gri stlku til a gera a, sem henni vri tla a gera, var eins og glampi af glei brytist fram gegnum trin, - glampi, sem d egar t aftur.

Halla tk ftin, sem hn hafi veri a sauma, og breiddi r eim kjltu sinni.

"Lttu ," mlti hn. "etta hefi g veri a sauma handa r kvldin. etta tlum vi lafur a gefa r a skilnai. Lttu treyjuna. Hn er sniin upp r gmlu treyjunni minni. Og etta er pils r vamlinu, sem g spann fyrravetur og Borghildur Hvammi lt vefa fyrir mig. Manstu ekki eftir honum lafi fara, egar hann var hrna a fa a - og kva rmur mean? Og hrna eru alveg n nrft og tvennir sokkar. Og hva segiru um etta? Lttu ! a eru tvennir skr, arir verptir, hinir bryddir. Eru ekki bryddu skrnir fallegir? - svartir, me hvtum eltiskinnsbryddingum! essa sk mttu aldrei setja upp nema sunnudgum."

A undanfrnu hafi Salka tekist loft af fgnui, egar henni var gefin einhver n flk. hafi hn hlaupi upp um hlsinn Hllu og fama hana og kysst hana. N l fyrir framan hana hrga af fleiri og fallegri ftum en hn hafi nokkurn tma eignast einu. Og ofan llu lgu essir nettu, bryddu skr. En n leit hn ekki einu sinni vi essu. Hn leit ekki upp, heldur sat kyrr og barist vi grtinn.

Halla strauk undur bllega um kinn hennar og ba hana a gera a fyrir sig a htta a grta, og - l henni vi a grta sjlfri.

eir smundur og lafur stu hljir og lgu ekkert til mlanna. a var dauakyrr bastofunni, - en friur var ar ekki. sl krypplingsins var hr bartta. Og dunurnar af henni lagi yfir til annarra, a allir egu. a voru fleiri en Halla, sem tku innilegan tt kjrum Slku essa stundina. laf daulangai til a aftaka a, a hn fri, og smundur kenndi svo brjsti um hana, a hann hefi veri fanlegur til a gera sitt trasta til a hn mtti vera kyrr. Halla ein var fullkomlega kvein essu mli, a hn tki a nrri sr. Hn vissi, a ekki mtti horfa a.

Sngglega var yfirborsfriurinn rofinn lka. Halldr litli hratt upp hurinni og kom inn. Hann var rauur framan, mur og msandi eins og smijubelgur, og gall upp yfir sig bastofudyrunum:

"Bogga valt eins og kggull ofan allan varpann!"

etta ttu honum engin smris-tindi. Hann ljmai af fgnui yfir v a hafa slka sgu a segja.

Rtt eftir kom Bogga inn dyrnar, hlfsklandi. Hn var svo vafin kltum og rhyrnum, a hn st stf eins og mosavettlingur, gat lti hreyft anna en fturna. a urfti a ba vel um kirtlaveikissrin, svo a ekki kmi kuldi a eim. N var hn ll snjug upp hfu, og srin hfu komist vi, svo a hana svei au.

Allir litu til barnanna, Salka lka. Og n var henni allri loki. etta var a, sem henni fll yngst a skilja vi Heiarhvammi.

Hn stkk ftur, og augabragi var hn smogin fram r dyrunum.

"Hn fst lklega aldrei til a fara me gu," mlti smundur og stundi vi."

"a er ekki fullreynt enn ," mlti Halla og fr fram eftir henni.

Frammi eldhsinu hitti hn Slku. ar grfi hn sig niur a kvarnarstokknum og grt.

Halla lofai henni a grta t, mean hn lfgai vi eldinn og setti upp kaffiketilinn. San fr hn a tala vi hana og telja um fyrir henni, og tkst a furu greilega.

Hn sagi henni, a a vri miklu betra flk Kroppi en veri hefi Brekku. Og eiginlega hefi enginn veri henni vondur Brekku, nema Margrt. Hn sndi henni fram , hve miklu skemmtilegra vri a vera fjlmennu heimili en fmennu. Og svo fri hn randi nju vistina; - rii sli, eins og maddama.

Hvert or, sem hn sagi, stakk hana sjlfa hjarta, eins og hn vri a byrla essum einfeldningi banvna dropa. Hn hlt fram, v a hn taldi a enn meiri byrgarhluta a gefast upp. Nauuga gat hn ekki sliti Slku fr sr; ef hn fengist ekki til a fara me gu, var eitt yfir r bar a ganga.

En ess urfti ekki vi. Salka var sama barni lund sem hn hafi jafnan veri. Eftir fortlurnar brosti hn me augun full af trum, eins og hn hlakkai til a fara.

- Skmmu seinna lagi Salka sta me smundi.

lafur og Halla og brnin fylgdu henni t hla til a kveja hana. smundur lyfti henni upp sulinn og rtti henni fatapokann sinn, sem hn tti a reia fanginu. Brnin spuru afltanlega, hvert hn fri og hvenr hn kmi aftur, en fengu ekkert svar. Halla gat ekkert tala svo, a ekki bri grtinum, og lafur hlt trefilendanum fyrir munninn vegna kuldans.

egar Salka var farin, settist Halla inn eldhs og grt. N fann hn a best, hvlkur dauadmur var upp kveinn yfir heiarblinu.

lafur tk sr etta lttar. Hann tk undireins til starfa, a hann veikur vri, a afkra bastofuendann, ar sem rm Slku hafi stai, og sl ar upp jtu handa kindum.


4. kafli

"a lur allt - einhvern veginn!" segja menn stundum, hlfreytulegir svipinn og hlffegnir, egar einhverjir tmar, sem eir hafa kvii fyrir kyrrey, eru linir fyrr en varir. eim finnst , a eir hafi komist furanlega yfir ennan spl vinnar. Hann hafi ekki ori yngri en eir hefu gert r fyrir, og gott s a vera kominn fram ennan dag. a, sem n taki vi, li "einhvern veginn" - eins og hitt.

Skammdegi hafi lii "einhvern veginn" Heiarhvammi, enginn vissi eiginlega hvernig.

Kofarnir hfu oftast veri eins og luktar grafir, nrri v kafi fnnunum. Stundum s ar varla mun dags og ntur. lei aldrei svo heill dagur, a grfin vri ekki rofin. Halla braust t skaflana, hvernig sem virai. Stundum aeins til a n vatni handa mnnum og skepnum. Stundum til ess a lofa skepnunum, sem hstar voru bnum, a vira sig ti, ekki vri nema stundarkorn einu. Halldr litli fylgdi henni rsklega eftir nrri v hvert einasta skipti. a var honum mesta skemmtun, egar hann st varla upp r snjnum og s ekkert fr sr fyrir kafaldi. Hann mundi hafa oti miklu oftar t strhrarnar, hefi Halla ekki banna honum a.

au sjklingarnir, lafur og Bogga, fru miklu sjaldnar t. lafur drst a vsu ftum, en oldi engan kulda. En Bogga litla var alltaf me kirtlaveikistbrot. Ef eitt sri greri, tk anna vi.

bnum voru allar nausynjar dregnar saman handa mnnum og skepnum, svo a hgt vri a byrgja sig inni og lta hsin hlfa sr, egar verin voru verst.

lagist einhver dauadeyf allt, sem ar var innan dyra. Kindurnar lgu jrtrandi hver upp vi ara, me hlfaftur augun. Fjrhundurinn hringai sig saman einhverju skotinu og svaf ntt og dag, a kalla mtti. Brnin fru stundum alls ekki ft, heldur voru niri hlju rminu allan daginn og kisa hj eim. Og lafur, - lafur svaf ea mkti rmi snu. Hann urfti slk lifandi undur a sofa san hann var veikur, a Hllu st stuggur af v. Hann hafi veri allra manna svefnlttastur, eins og ttt er um ga fjrmenn; varla urft nema fuglsblund. N gat hann sofi ntur og daga lotu, n ess a vakna svo, a vaka gti kallast.

Brinn var fullur af einhverju undarlegu svefnlofti, - sru, flu og innibyrgu. Menn og skepnur nduu v a sr og fr sr aftur, n ess eiginlega a finna, hve ungt og illt a var, n ess a finna til eitursins, sem v l og allt skti, me dmalausri hg. Sjkdmurinn, sem a fri, var sljleiki, kringarleysi um allt og undarleg tilhneiging til a mka einhverri svefnslu, -"fljta sofandi a feigar si".

Halla ein hafi kjark og rtt til a veita vinm. Marga stund var a eiginlega hn ein, sem vakti bnum, - vakti yfir llu hinu, sem svaf ar ea hlfsvaf. Hn fann, a hn mtti til, a allir sofnuu, var undanfari ess, a allir dju.

Hn var alls staar nlg, frammi og inni, ar sem rf var henni. Og jafnan var henni samfara ofur ltill lfsvottur, ofur ltil vkustund. Hvar sem hn kom, mndu upp hana augu eirra, sem vntu einhvers gs af henni. Hundurinn leit upp og dinglai skottinu, hvenr sem hn gekk fram hj honum; kindurnar teygu a henni snoppurnar og efuu, v a hn var vn a koma me heytugguna eirra. Frammi fjsinu gamla var hrtur bundinn, mesti gevonskugripur, sem hafi a skapi snu til svlunar, a ganga aftur bak, svo langt sem bandi ni, og renna sr san af llu afli stoina sna. En egar hann s hsmur sna koma, htti hann a berja stoina og leit vinalega til hennar. Halla talai vi hann eins og barn, klappai honum snoppuna og klrai honum milli hornanna. Skammt fr honum voru fein lmb afkru. au prluu upp grindurnar snar me framfturna, teygu fram lkurnar og jrmuu a henni. au voru "eftirltisbrnin"; af llum skepnum bnum hafi Halla mest yndi af eim. - rnar, sem allar voru bastofuendanum, voru rsettari og alvarlegri. r voru upp r v vaxnar a skvetta sr upp og lta eins og - lmb. Forustu-Surtla var fyrir eim llum, harleg, hnellin skepna, 6 vetra gmul, me dkk, tindrandi augu. Hinar rnar litu til hennar me eins konar viringu. ti vi fylgdu r henni jafnan eftir; inni vi var hn eim til fyrirmyndar.

etta eitt var n ori eftir af hinum gta fjrstofni lafs. rnar voru lti fleiri en kgildi, sem hann tti a standa Agli skil , egar hann flytti r kotinu.

Halla stundai skepnurnar me lka al eins og manneskjurnar. Tmanum var upp skipt til starfa fr morgni til kvlds. Hn hafi yndi af v a ganga annig milli manna og skepna, koma alls staar frandi hendi, sj sr fagna me atlotum og augnari, a orin vantai; vita a, a alls staar var rf henni, a ll augu leituu hennar me bn og akklti. etta hafi gert henni skammdegisstundirnar brilegar.

Vinnan -! Enginn ekkir til fulls, hvlk blessun hn er. Hn er meal gegn myrkrinu, kuldanum, tmleikanum, hyggjunum og kvanum. Hn er vopn sjlfan dauann, - jafnvel eina vopni, sem hann hopar fyrir.

Halla var alin upp ftkt og hafi lrt a vinna. Hn hafi unni dyggilega vistunum mean hn var vinnukona, og unni sr me v hylli hsbnda sinna. Og hn hafi unni og ekki hlft sr eftir a hn var sn eigin hsmir. En essi sustu missiri hafi hn unni meira en nokkru sinni ur.

Og hn bar heiursmerki vinnunnar. N var skublminn horfinn a mestu, andliti ori flt og reytulegt og fari a votta fyrir hrukkum. Hn hafi elst fyrir r fram, v a enn var hn ekki nema um rtugt. N var hn htt a hugsa um a, hvort tlit hennar gejaist mnnum ea ekki. ll krafa til unassemda lfsins var raun og veru horfin r huga hennar. Allir slir vkudraumar ornir a vintrum, sem aldrei hfu ske, og aldrei mundu ske.

egar hn leit hendurnar sr, sem voru ornar harar og blakkar af langvinnu erfii, og egar hn s sig spegli, - magra, fla og reytulega, brosti hn yfir sjlfri sr og sagi huganum: g er brum orin kerling.

En hva geri a til? Eilfri sku hafi henni aldrei veri lofa. a var mest um vert a vera g kerling, gera vel, vinna fyrir ara og lta gott af sr leia, - verja v, sem eftir vri vinnar, annig, a akklti annarra manna legi blm gtu hennar - og grf hennar.


annig hafi skammdegi okast fram, fet fyrir fet.

Umferin a fjallabaki vetrum fr mjg verrandi, svo a fir komu a Heiarhvammi eftir a veturinn var kominn fyrir alvru.

a voru v sannar fagnaarstundir, egar Finnur, beitarhsamaur Egils Hvammi, skrapp anga heim me mjlkurflsku barminum.

a geri Finnur t, egar honum leist svo veri a morgni, a hann taldi sr mundu vera htt a skreppa fr fnu. lt hann eldhsstlkuna fylla flsku me nmjlk, - stundum tvr, - og stakk eim barm sinn. a urfti ekki a bera etta undir Borghildi; hn hafi mlt svo fyrir eitt skipti fyrir ll.

Og hann geri meira en etta fyrir au Heiarhvammi. Ef au vantai eitthva r kaupstanum, tvegai hann eim a ann htt, a menn Egils voru ltnir taka a t, egar eir ttu fer kaupstainn, og flytja a heim a Hvammi. ar tk Finnur vi v og kom v upp a Heiarhvammi.

Hann var eiginlega eina sambandi, sem heiarbli hafi vi byggina. Allir virtust hafa gleymt Heiarhvammi og eim, sem ar bjuggu, nema hann. Og hann fkk ekki mrg tkifri til a minna heiarbli heima Hvammi, v a hann var ekki heima nema blnttina.

Hann fri eim Heiarhvammi frttir af v helsta, sem vi bar sveitinni. Dlitla stund r deginum sat hann og spjallai og bei eftir ggerum.

a var eins og hressandi bl legi af honum inn alla essa deyfarmollu, sem fyllti binn. Og vi komu hans glavaknai lafur vinlega. ll sauahjrin Hvammi var eim meira en ngilegt umtalsefni.

En Finnur kom ekki nema egar gott var veur. Annars mtti hann ekki yfirgefa f. Og v var miur, a a, sem af var vetrinum, hfu gvirisdagarnir veri mun frri en hinir.

Einn slskinsblettur var llu essu skammdegismyrkri, - sami slskinsbletturinn, sem jafnan er skammdegismyrkrinu hverju ri, eins heiarblunum og annars staar.

a voru jlin.

mean au voru asigi, voru dagarnir taldir til eirra. Tilhlkkunin fr vaxandi me hverjum degi. Brnin gtu ekki um anna hugsa, og Halla tk sjlf tt tilhlkkun eirra. Hn hafi jafnan hlakka til jlanna san hn var barn, og margar hljar endurminningar voru vi au tengdar. N vissi hn, a jlin gtu ekkert frt henni anna en a, a f a sj ara glaa eina kvldstund.

lafur hlakkai til jlanna sama htt. Hann hafi sr einskis af eim a vnta annars en endurminninganna um jl linu ranna. Vegna eirra tti honum vnt um jlin. Oft minntist hann a, egar veri var a tala um jlin, hvernig sr hefi lii essi ea essi jlin a undanfrnu. Oftast hafi hann stai yfir kindum afangadaginn og ekki komi heim fyrr en bi var a kveikja ll ljs og allir voru komnir spariftin. st matardiskurinn hans uppi hillu yfir rminu hans, kfaur af jlaslgti, og h vara af laufakkum ofan llu saman. Auk matarins lgu tv kerti diskinum. eim hafi hann stku sinnum kveikt, egar hann urfti a brega upp ljsi fyrir sjlfan sig, t. d. egar hann langai til a lta ofan kistu sna. En vinlega treindi hann au til nstu jla. - egar lei kvldi og bi var a lesa hslesturinn, fru menn a skemmta sr. Stundum fru menn a spila, en oftar fru menn jlaleiki. Oft hafi hann togast me inn essa glavr; a var hvort sem var enginn friur til a sofa. Margt skrti hafi komi ar fyrir, sem hann gat ekki anna en brosa a n. En vinlega hfu jlaleikirnir haft einn og sama endi fyrir honum. eim var ekki htt fyrr en kominn var morgunn. urfti hann a fara til saua sinna, a ekkert hefi hann sofi um nttina. Allan jladaginn var hann a standa yfir fnu, eins og ara daga. Aldrei vi sinni hafi hann veri vi jladagsmessu. Ef gott var veur, gat hann lagt sig t af beitarhsagarann ofur litla stund. En vondu veri voru honum jlin daufleg. Samt langai hann n til einskis fremur en lifa slk jl upp aftur. - a yru n fyrstu jlin, af eim, sem hann mundi eftir, a hann kmi ekki undir bert loft, ef honum batnai ekki.

Rmri viku fyrir jlin byrjuu jlasveinarnir a koma. eir voru nu, og kom einn hverjum degi til jla. eir komu ofan af fjllunum ea einhvers staar utan r buskanum. Brnin su ekki, en vissu af eim ti dimmum skotunum. au voru eiginlega ekkert hrdd vi , v a etta voru meinleysisskinn, ef eir voru ekkert styggir. au mttu ekki tala ljtt ea vera vond brn, v a a voru eir vsir til a nota sr. Halla kenndi eim allar ulurnar, sem hn kunni um jlasveinana; lafur kunni r lka.

egar allir jlasveinarnir voru komnir, komu jlin sjlf. au hfu litla tilbreytingu a fra, en glaningu.

Halla hafi sauma sna flkina handa hvoru barnanna, sem au vissu ekkert af fyrr en au fengu a. Hefu au ekkert fengi ntt til a fara , hefu au "kltt jlakttinn", og a var ljta sneypan! N var v afstrt. lafur fkk nsaumaa milliskyrtu og gladdist yfir henni eins og barn. En Halla sjlf "klddi jlakttinn".

Loks hafi Halla steypt eitt kerti mann heimilinu. Meira mtti a ekki vera, v a tlgin var eina vimeti og af skornum skammti. Einnig hafi hn gert feinar laufakkur r slduu rgmjli og skori r t sjlf.

essu voru ll htabrigin flgin.

En akksamlega voru au metekin. Brnin ru sr varla fyrir jlafgnui. Litli kirtlaveiki vesalingurinn, sem varla gat klst um jlin, sat fltum beinum uppi rminu og horfi ljsi sitt. Jlaglein skein t r andliti hennar og augun flutu fagnaartrum.

Dlitla stund var lti loga llum kertunum, og glaa birtu lagi um alla bastofuna, t hvern kima, ar sem aldrei fll birta annars. Bastofan var hllegri og htlegri en nokkurn tma ur. Einhver sjaldgfur helgibjarmi var ar llu, eitthva, sem gagntk menn me fgnui og lotningu. Halla las jlahslesturinn upphtt og sng jlaslm. Halldr litli tk undir hann me henni, v a hann kunni slminn.

- Jlin liu hj, - eins og slskinsblettur. Lsandi og brosandi liu au fjr og fjr, en litu vi hverjum degi og bu a heilsa. Endurminningarnar um au dofnuu, og skuggarnir, sem au hfu dreift, sigu saman aftur.

Nri fylgdi eim eftir lengdar, me ofur litlu endurskini jladrarinnar. a frist lka fjr og - n var kominn orri.

"orradgur ykja lng,
egar hann bls noran."

orri er gamall vkingur, ttaur noran r Hafsbotnum; hlfur trll og hlfur maur.

Eitthva essa lei hefir aluskldskapurinn gert honum gervi.

Hann er "hr eins og drangur og digur sem jr", allur gaddaur utan, me sla svarreipi reyrt um lendarnar. Skeggi er allt klakastrnglum eins og frosinn foss. Fannahengjur eru brnabrskunum og skuggalegt er a sj til augnanna. Kaldir eldar brenna ar inni sortanum.

Hamramur, harlyndur og ungstgur rammar hann um landi og leggur a undir sig. ar er ekki miskunnar a vnta, sem hann fer; enginn blkar hann me bnum og ekki iggur hann mtur. llum er hann jafnstrangur og gerir engan mannamun. Ekkert kemur a honum vi, hvort menn eru vi komu hans bnir ea ekki. Hann metur a jafnt, hvort strin la undan honum ea mennirnir kvea um hann n.

En hreinlyndur er hann, hann s mislyndur, og engan svkur hann tryggum. Hreinn er hann svipinn eins og jklarnir. egar hann situr veldisstli snum, gull og ungbrnn, skelfur allt, sem lf hefir, inn a hjartartum. la slbros yfir enni hans. a eru ekki blubros, heldur gleibros yfir eigin einveldi. Og egar hann er grimmur og geisar, hlir dauinn sjlfur honum eins og ausveipur rll.

Tungli, sem er himninum, er tungli hans, - aumjkur sksveinn hans, shrddur gepill, sem hallar hundslega undir flatt og lygnir augunum upp hsbnda sinn. a hefir slma samvisku. a situr svikrum vi karlinn, og jnusta ess er eintm augnajnusta, - eins og hj hfingjasleikjum jararinnar. a hefir rka tilhneigingu til a kjafta fr v, hva orri hafi hyggju a gera.

Menn hfu sem s komist upp a, a tala eins konar bendingaml vi orratungli.

Fyrst var n a a marka, hvaa tt a kviknai. v verra, sem a var norar. ar skiptist hringurinn fr hlku suri til hrku norri. - Ef a var lgt lofti, vissi a snja; ef a var htt lofti, vissi a frost og heirkju. Ef rosabaugur var kringum a, vissi a langvarandi t og tindi. Ef a var rautt og strt niur vi sjndeildarhringinn, vissi a aftakasnjkomu. Ef mnnum sndust neistar hrkkva af v, vissi a mannskaa.

ennan vetur hafi orratungli komi rmri viku undan orranum sjlfum. Og a spi engu gu; sur en svo. sjaldan a hj fyrir dimmviri, hrpai a hrakspr til jararinnar. Allt gaf a skyn, sem verst var: fannfergjur, frosthrkur og jafnvel mannskaa.

En a var fleira en orratungli, sem menn leituu frtta hj. a gat skrkva, ea v gat skjtlast. eim, sem eru hsbnda snum trir, treystir enginn maur. Og orratungli var ekki svo gfulegt svipinn, a ekki mtti efa skeikulleika ess.

Messudagarnir gmlu, Plsmessa (25. jan.) og kyndilmessa (2. febr.), voru miklu reianlegri, enda voru a vgir dagar. Ef eim bar ekki saman vi spdma tunglsins, var sjlfsagt a tra eim heldur.

Trin spsagnaranda essara merkisdaga var orin svo rtfst, a enginn ekkti upptk hennar. Hn birtist eldgmlum vsum, sem allir kunnu. Hver kynslin lri r af annarri, en enginn vissi, hver hafi ort r.

Um Plsmessuna var etta kvei:

Ef heiskrt er og himinn blr
helga Plus messu,
mun vera mjg gott r;
mark skal taka essu.

En etta var kvei um kyndilmessuna:

Ef heii slin sest
sjlfa kyndilmessu,
snja vnta mttu mest,
maur, upp fr essu.

Sumir hfu "sst" fyrir "sest" fyrstu hendingunni, og tti hvort tveggja ills viti. tk a af tvmlin, ef hn settist heii.

Einnig tti a maksins vert a taka vel eftir skudeginum. Hann tti a eiga tjn brur, sna jafningja, seinni hluta vetrarins.


Kvldi fyrir Plsmessu sat Halla ein uppi og spann eftir a arir voru httair. Hn sat rminu fyrir framan brnin og sagi eim sgur, en talai mjg lgt, til ess a glepja ekki svefninn fyrir lafi.

Hjnin voru fyrir lngu skilin a sng og Halla flutt yfir rm barnanna, til ess a betur skyldi fara um laf mean hann vri veikur.

Bi brnin voru bin a f kuldablgu hendur og ftur. ann kvilla hfu au fengi hverjum vetri, svo a au voru farin a venjast honum. Halla ekkti a af reynslu, a eina ri til a verjast essum kvilla var a spinna af kappi, hverja stund sem hn var inni.

Bogga litla var linger og grt oft undan klanum frostblgunni. Halldr litli var harari. Honum tt ltilmannlegt a kvarta undan ru eins smri. Hann var hreykinn af blgubungunum ofan fingrunum sr; r voru miklu strri en Boggu. Og egar hann kljai allt of miki r, fkk hann sr klaka og hlt honum vi r, ar til fingurnir dofnuu. lkningu hafi hann fundi upp sjlfur.

etta skipti hafi hann undarlega gaman af v, a sparka systur sna undir dnunni, svo a hn hrini upp, og rta svo fyrir a eftir.

"Halldr minn, g flengi ig n, hrfi mitt, ef sparkar oftar hana systur na," mlti Halla og var byrst.

"g var ekkert a sparka hana," sagi Halldr undur sakleysislega. "g var a nudda mig stru tnni. Mig kljar frostblguna mna. En a m ekkert koma vi Boggu, svo a hn fari ekki a hlja."

Halla lt etta gott heita og hlt fram sgunni, en egar minnstum vonum vari, rak Bogga upp hlj a nju. Halldr litli hafi biti hana ftinn.

Halla br vi skjtt, svipti ofan af eim ftunum og lamdi fturna Halldri.

"g var ekkert a sparka," sagi Halldr hlfsklandi af srsauka, - en hl svo storkunarhltri upp r llu saman.

"tlaru n a vekja hann pabba inn me hvaanum?" spuri Halla byrst.

Halldr agnai, en Bogga litla var farin a grta. Hn tk sr a alltaf nrri, ef Halldr fkk rningu fyrir a stra henni.

Halla brosti me sjlfri sr. Henni tti vnt um au bi, rtt fyrir allar ertingarnar. au voru bi g brn a upplagi.

"N fi i a fyrir ekktina, a g htti a segja ykkur sguna," mlti hn.

"-i nei, ga mamma," ba Halldr skp innilega.

"J, a verur eins og g hefi sagt."

Halldr litli vissi, a ekki tji a reyna til a oka mmmu hans fr v, sem hn hafi sagt. Hann l kyrr, hlfgramur yfir v, a missa af framhaldi sgunnar, og hlfsneyptur, og var a hugsa um, hvort hann tti a reyna a hefna sn me v a sparka Boggu.

"N eigi i a fara a lesa bnirnar ykkar og svo a sofa", mlti Halla. Hn hafi s a Halldri litla, hva hann var a hugsa um.

"Ekki strax," mlti Halldr litli. "g er ekkert orinn syfjaur."

a tti honum verst af llu, egar hann urfti a fara a lesa bnirnar snar. Honum fannst a undarlegt, a urfa alltaf a vera a bija gu um etta sama. Var ekki ng a gera a einu sinni ri, til dmis jlunum?

En etta geri Bogga vinlega me smu ginni eins og anna.

Halla var sveigjanleg. Hn byrjai bnunum, og brnin uru a hafa r upp eftir henni.

Bnirnar voru flestar ljum, ea bnaslmar. Brnin kunnu svo vel, a Halla urfti varla a minna au .

egar bnalestrinum var loki, breiddi Halla ofan brnin og skipai eim a fara a sofa.

au oru ekki anna en hla, og skmmu sar voru au sofnu. - -

sat Halla einsmul uppi vi tvinnu sna, eins og hn hafi gert svo margsinnis ur.

Djp og murleg gn var allt kringum hana; en hn var einnig orin henni vn. Hn tk rokkinn sinn sundur og bar hann, svo a enn minna skyldi heyrast til hans. a geri hn ekki af tta fyrir v, a hann kynni a vekja , sem svfu kringum hana. Hn oldi sjlf enga truflun hinni helgu og htlegu grafarkyrr vetrarnturinnar.

Uppi yfir henni var blkaekjan tindrandi af hrmi. Glugghsi vi ekjugluggann var allt fannhvtt innan. Af stafnglugganum hafi klkkna dlti um daginn og runni fram r gluggakistunni ofan bori. N var etta allt hlaupi svell aftur. Fnn l upp mijan gluggann a utan; undir henni var hlan dlti minni, en fyrir ofan hana var hlan margfld; hver rsavefnaurinn ofan rum. annarri efri runni var gat hlunni, sem brnin hfu tt me blgnum fingrunum og andardrtti snum. N hafi ykka hlu lagt yfir a a nju.

a var eins og veturinn ggist alls staar inn um bastofuna, seildist me skldum, hlulonum hndum inn um gluggana, inn um ekjuna ea upp um glfi, til a n eitthva af v, sem enn lifi ar, og orna sjlfum sr sasta hjartayl ess.

Lampinn logai dauft me miklum reyk, sem breiddi sig um bastofuna og geri unga, dkka mu. Hvergi var bjart nema rtt hj honum. Allt, sem fjr var, smhvarf sortann.

Halla var orin essu vn. Lkt essu hafi hvert einasta vetrarkvld veri, sem hn hafi lifa Heiarhvammi.

Hn eytti rokkinn hgt og jafnt, svo a varla heyrist til hans. Suan honum var mjk og mild, eins og ytur af leurblkuvngjum. Hn fyllti lofti af einhverju svfandi ungu seimagni, einhverju vkudraumamki, sem nlgaist martr.

Halla leit ekki upp fr spunanum, en hn hlustai, - hlustai me einhverri undarlegri angistarathygli, og hrkk saman, ef henni heyrist eitthva, sem hn tti ekki von .

Svo voru taugar hennar vikvmar, a nrri l, a hn heyri hverja hreyfingu til hverrar skepnu, sem bnum var.

Kindurnar frammi bastofuendanum lgu og jrtruu, hlfsofandi. Frammi bnum heyrust ung hgg vi og vi. Rtt framan vi bastofudyrnar heyrist svefnsnkt fjrhundinum.

a var sem allt heiarbli lgi milli svefns og vku og styndi undir einhverjum blunga, einhverju heljarfargi, sem ar l llu, ti og inni.

lafur hafi sofi undarlega miki a undanfrnu, alla nttina og rtt a kalla allan daginn. Og enn svaf hann og lt hlfilla svefninum. Halla hlustai eftir v, sem hann var a tala upp r svefninum. a var samhengislaust rugl, en alltaf eitthva um kindur.

ur en hn vissi af var lafur vaknaur. Hann l kyrr um stund og horfi t hmi bastofunni. San mlti hann:

"Er ori framori?"

"J," svarai Halla. "a er kominn httatmi."

"g hefi sofi lengi."

"J, - svo lengi, a mr var fari a gna. g hlt, a mundir ekki vakna aftur. Hvernig lur r?"

"Vel. gtlega."

"Hvernig ertu bakinu?"

"g finn aldrei miki til, egar g ligg alveg kyrr. En n fer mr a batna. g finn a mr."

"a fri betur, a svo yri."

"Mr er alltaf svo undarlega kalt ftunum. Og eir eru svo ungir og stirir, a g get varla hreyft ."

Halla tk ftunum honum og fann, a eir voru skaldir.

"g skal breia betur ofan fturna r. ykir r of ungt a hafa ullarpokann minn ofan ftunum, a minnsta kosti ntt?"

"etta er gtt. etta er fyrirtak. N hlnar mr ftunum, og svo fer mr a batna," mlti lafur. Eftir litla gn btti hann vi. "g er viss um, a g eftir a vera fjrmaur einhverju strbi."

"Hvers vegna helduru a?"

"Mig dreymir svo oft kindur. Mig dreymir eiginlega aldrei anna en kindur, helst saui."

"Kindur draumum eru fyrir snj og harindum."

"Getur veri. - En mig dreymir svo miki af kindum, heilar hjarir. Og vinlega er g a beita eim, stundum blmlegum hgum, stundum gaddinum. Og alltaf ekki g smu kindurnar draumunum, ea eitthva af eim. En egar mig dreymir annig, lur mr vinlega vel svefninum."

Halla gaf essu ltinn gaum. lafur agi nokkra stund og mlti san:

"Skyldi Finnur vera lengi sauamaur hj Agli Hvammi? ar er f, sem gaman vri a hafa undir hndum, bi margt og fallegt."

Augun lafi sigu aftur, og Hllu virtist svefnmk frast hann a nju.

Allt einu reis hann upp til hlfs, stari fram bastofuendann og mlti:

"Hva er etta, Halla?"

Hllu var hlfhverft vi. Hn gat ekki betur s en hann vri glavakandi. Hn horfi mist hann ea fram bastofuendann. ar s hn ekkert undarlegt.

"etta, arna?" mlti lafur og benti. "etta hvta."

"Hva ? g s ekkert."

"O-o, - a er hn Salka skinni."

a var a heyra orum lafs, a hann myndi ekkert eftir v, a Salka vri farin af heimilinu. Hann lt fallast ofan koddann og talai ekki framar um etta.

Halla ttist viss um, a hann hefi veri vakandi, en egar hn tlai a fara a inna hann frekar eftir v, hva hann hefi s, svarai hann engu.

Halla fann skaldan hroll la um sig. Aldrei hafi hn kennt til myrkflni fyrri. Hn ba gu fyrir sr huganum vi tilhugsun, a s plga tti n a btast ofan allar arar.

Hn treysti sr ekki til a sitja lengur uppi. Undarlegur skjlfti gagntk hana og hjarta barist kaft. Hn httai og slkkti ljsi.

Bnirnar, sem hn var vn a mla fyrir munni sr hverju kvldi, sefuu ekki kyrr , sem gripi hafi huga hennar. Hn hrkk upp jafnum og svefn seig a henni, og egar hn stari t myrkri, sndust henni glandi hringir, alla vega a lit og lgun, vera ar ii og sveimi loftinu.

tti og angist lddust a huga hennar alls konar myndum. Stundum fannst henni, a Salka hlyti a vera din, fyrst lafur hefi s hana arna. Var hn a klaga hana fyrir hargi, a hn hefi lti hana fara fr sr? Ea kannske hn vri enn lfi, en henni lii illa einhvern htt? - En var a n vst, a etta hefi veri Salka, sem lafur s, en ekki einhver af eim vofum, sem or lk , a hldu til Heiarhvammi? Ea var a svipur einhverrar manneskju, sem n var a vera ti nnd vi binn? Ea feigarvofa lafs sjlfs, sem vitjai hans undir banadgri?

annig velktist hugur hennar milli alls konar myndara hrellinga, sem gengu henni svo nrri, a svita sl t um hana. Eftir v sem lengur lei, uru hugsanirnar draumkenndari og samstari, ar til r liu a lokum t haf ess algleymis, sem kennt er vi brur dauans.


5. kafli

Plsmessan spi engu gu. a var ekki "heiskrt og himinn blr" ann dag. Aldrei hafi veri dimmara og drungalegra lofti.

Himinninn var allur akinn ungri, ykkri skjakpu, sem nam niri fjllunum. Framan af deginum var kyrrt dimmviri me hgu frosti. Halla hafi hleypt kindunum t hnjtana, sem upp r stu kringum binn.

egar lei af hdegi, fr a snja logni.

Kindurnar "vissu illt". r vildu ekki halda sig a haganum, a veri vri gott, heldur leituu heim a bnum og vildu komast inn. Forustu-Surtla var svo leitin, a hn ruddi Halldri litla r dyrunum og tr sr inn. Halldr hrkklaist fugur inn bjardyrnar og snjug ullin straukst um andliti honum. Fjrhundurinn, sem veri hafi honum til astoar vi vrnina, lagi niur skotti og fli lafhrddur inn bastofu undan hornunum Surtlu; ar skrei hann inn undir rm. Hinar kindurnar fylgdu Surtlu fast eftir. Inni gngunum skiptu r sr sama htt og r voru vanar, rnar fru inn bastofuna, en lmbin fjsi. hafi bori gn t af venjunni a essu sinni. Eitt lambi hafi flnskast inn bastofu me num. a fkk takanlega minningu fyrir heimskuna. rnar bru a og hrktu milli sn. vitinn litli fli r einu horninu anna og vissi ekkert, hva hann tti a gera af sr. kom Halldr til sgunnar a nju og var illu skapi. Hann hafi tla a hefna sn Surtlu, en n snerist a upp a a hjlpa lambinu. Hann tk um hornin lambinu og tlai a toga a fram til hinna lambanna. En lambi var sterkara en hann. Halldr frist aukana, hlfsklandi af reii. annig st , egar Halla kom a. Hn horfi viureignina rlitla stund og hafi gaman af. San tk hn ennan litla, marghrakta vesaling, sem var lttur eins og ullarvindill, upp fang sr og bar hann fram til hinna lambanna.

- Litlu seinna tlai hn a fara a loka bnum og bast um til nturinnar, eins og hn var vn.

s hn einhverja svarta stu frast t me fjallinu og stefna binn. Hn staldrai vi og horfi etta, ar til a skrist fyrir henni. a leyndi sr ekki, a gestir voru a koma.

Gestirnir frust nr og nr, a seint sktist eim, og Halla s illa til eirra fyrir fjkinu. a voru tveir karlmenn og drgu slea. sleanum sat einhver hrka, sem ekkert skapnaarlag sst .

A loka bnum, egar gestir eru a koma, er svinna, sem slenska gestrisnin hefir reki r landi fyrir mrgum hundruum ra. etta kom Hllu ekki til hugar a gera; henni tti vnna um a en svo, a gestir skyldu leita hsa hj henni. N voru ekki gestakomur tar.

Hn bei dyrunum, ar til mennirnir drgu sleann heim hlai.

Hvorugan manninn gat hn ekkt a svo stddu. a s varla andlitin eim fyrir dum. Htt og lgt voru eir eins og snjkngar, allir uppfenntir. eir heilsuu, og Halla tk kvejum eirra.

"Vi tlum a bija a lofa okkur a vera ntt," sagi annar maurinn.

"a er guvelkomi," mlti Halla. "En v miur er lti a bja anna en hsaskjli."

"a ngir okkur," svarai maurinn. "Vi erum allvel nestu og vel t bin. Vi erum rj frinni, eins og sr kannske."

Hrkan sleanum fr a hreyfast ofur lti, svo a sj mtti a a var manneskja.

"Hverjir eru mennirnir?" spuri Halla.

"g heiti Jn Jnsson og er fr Skeggjastum," mlti annar maurinn. "Hinn maurinn er Gsli vinnumaur minn, og gamla konan sleanum er tengdamir mn. Hn heitir Mara Ragelsdttir og heima niri Vogabakaupsta. Hn var hj okkur um jlin, og n erum vi a koma henni heim til sn."

Halla kannaist vi Jn Skeggja, hreppsnefndarmanninn. Hn hafi lka heyrt Maru gmlu Ragelsdttur a gu geti. a var hj henni, sem Egill Hvammi og menn hans gistu oftast, egar eir fru kaupsta. lafur hafi oft leita sr ar hsaskjls, egar hann var eim samfera.

N var fari a losa um Maru sleanum. Fyrst voru lonir skinnbjrar teknir, sem efstir lgu, og snjrinn hristur af eim. Undir eim var rmbreia og fiursng, og var etta bundi a gmlu konunni undir hndunum. egar bi var a losa um etta, gat hn stai ftur og heilsa Hllu.

"Er r ekki ori skp kalt?" spuri Halla um lei og hn tk undir handlegginn gmlu konunni og hjlpai henni af sleanum.

"Nei, nei, nei," sagi Mara og togai dana fr andlitinu sr. ar s ofur lti, blrautt neftyppi, og hlaar augnabrr. "a er svo um mig bi, a enginn kuldi kemst a mr. g vri brnu upp til agnar, hefi g tt a sitja me yngismeyjarhitann minn essum umbum." Og gamla Mara skrkti af kti eins og barn; hlegi gat hn ekki fyrir munnherkjum.

Halla sleppti ekki handleggnum henni, heldur leiddi hana me sr inn bastofu.

"Gott kvld, lafur minn. Sll og blessaur! Gu blessi brnin!" mlti Mara, egar hn kom inn bastofuna. "Er hr fleira flk, - nokkur, sem g eftir a heilsa? Mr er svo dimmt fyrir augum, a g s varla skil neinu. Ert veikur, lafur minn? Ski g svona illa a r fyrsta skipti, sem g kem a Heiarhvammi? - Nei, hva s g! Kindur bastofunni! etta hefi g aldrei s ur. En hva a hltur a vera gaman fyrir ykkur a hafa kindur inni hj ykkur. Blessaar skepnur! g vildi, a g hefi braubita til a stinga upp ykkur."

Halla hjlpai Maru r ystu ftunum. San fr hn fram bjardyr til a fylgja hinum gestunum inn.

"Dragi i sleann ykkar inn bjardyrnar," kallai hn t hlai til Jns Skeggja. "Annars fennir hann kaf ntt."

"a sakar n ekkert, a hann fenni kaf," svarai Jn Skeggi.

Samt fru eir a rum Hllu og drgu sleann inn bjardyrnar.

mean eir voru a essu, var allt einu sem skrugga skylli bnum. a brakai hverju tr og bjardyrnar fylltust af hvtu moldviri. Jafnframt dimmdi sngglega, eins og dagsbirtan di t me llu.

a var brosti slkt veur, a enginn mundi dmi annars eins. Stormurinn lagist binn me slku heljarafli, a a var sem mundi hann sliga niur frosnar ekjurnar. Bjarhsin, sem voru kafi hjarninu, lku reiiskjlfi. Jafnvel frosin jrin virtist kippast vi. ungur, ofsalegur veurgnr fyllti lofti, eins og stormurinn sjlfur tki andkf af kafanum, og ferlegar dunur heyrust fr fjllunum fyrir ofan binn.

"Vi vorum mtulega komnir hsaskjli," mlti Jn Skeggi vi frunaut sinn. "Hvernig hefi fari, hefum vi reynt a halda fram? - Gu hjlpi eim, sem eru ti staddir slku veri."


Um kvldi bar ekki margt til tinda.

Gestirnir voru reyttir af ferinni og hyggjufullir t af essu voaveri, sem skolli var . Veurdunurnar heyrust inn bastofuna og tk stormsins fundust bnum eins og allt tlai a liast sundur. Vi slkar hamfarir nttrunnar leitar menn tti og skelfing. Menn geta ekki varist v a hugsa til eirra, sem n eru utan dyra. eirra, sem hrkklast blindandi um bert, vegalaust hjarni, ra sr ekki fyrir ofvirinu, n ekki andanum fyrir mjallrokinu, - brjtast fram dauans angistari, ar til eir hnga niur og lfi slokknar t. grefur orri gamli snjnum og syngur yfir eim sjlfur.

Slk hefu kjr gestanna, sem n voru Heiarhvammi, ori, hefu eir veri fimmtn mntum sar fer ea ri a af a halda fram fram hj Heiarhvammi.

Or og or stangli voru tlu, en ekkert fjr gat frst samtali. Menn hlustuu ltin verinu, hlustuu eins og eir ttu von hlfkfu neyarkalli innan um veurdunurnar - ea heyra ftatak einhvers, sem gengi yfir bjarhsin n ess a vera eirra var, hnigi kannske rmagna niur hlaskaflinum og yri ar ti, n ess a vita, hvar hann vri. Slkt hafi oft komi fyrir.

Illar fylgjur feigar og feikna settust a hugum manna heiarblinu etta kvld.

Halla var nnun kafin a gera gestunum beina. - lafur lifnai llum um vi gestakomuna. Hann reis upp r rmi snu og reyndi a sna gestunum, a hann vri ekki mjg veikur. Hann vildi fyrir hvern mun lna gestunum rmi sitt, en sofa sjlfur heyi frammi bnum, og hefi gert a, hefu gestirnir ekki afteki a sjlfir.

Gestirnir mtuust af nesti snu um kvldi og lgust san til svefns, Jn Skeggi og vinnumaur hans heybing frammi bnum, en Mara gamla rmi Hllu og barnanna. Um brnin hafi veri bi flatsng fyrir aftan rmi.

egar Halla var a breia ofan brnin um kvldi, laut hn ofan a eim og hvslai:

"g flengi ykkur bi, ef i snki mat t r gestunum, egar eir eru a bora. g tk eftir v, hvernig i stru hvern bita hj eim kvld. Vi eigum a lta okkur ngja a, sem vi hfum, og bija gu a blessa a, og vi eigum a gera gestunum gott me v, en aldrei iggja neitt af eim stainn. Muni i etta."

Auvita leyndi Halla brnin v, hve ungt henni fll a gefa eim essa minningu. Hn gat ekki anna en bori a saman, sem til var hennar bi, og a, sem gestirnir hfu til a ga sr . Hn var ekki matarlaus a vsu, en fjlbreytt var a ekki, sem hn hafi undir hndum. En ofraun var henni a hugsa til ess, ef brnin hennar fengju or sig fyrir snkjugirni.

Lengi var Halla flakki eftir a arir voru sofnair. Ft gestanna og plgg eirra voru vot af brnuum snj. Hn urrkai au vi eld um nttina. Heilsa gestanna og jafnvel lf eirra gat veri undir v komi, a ftin vru urr. Ef menn fru votum ftum t hrkufrost, frusu ftin og hindruu menn a halda fram. Fyrir a hafi menn stundum kali til skemmda og sumir hfu tnt lfi. Og ein vkuntt er minnst af eirri umhyggju, sem slenskar hsfreyjur veita gestum snum.

- - Daginn eftir var koldimmur bylur, sem ekkert vilit var fyrir gestina a leggja t . Daginn eftir var sama veur, - og svo framvegis vikuna t.

Engan af essum dgum var frt a halda fer sinni fram. Allar skepnur uru v fegnastar, a hafa ak yfir hfi sr.

Hllu voru essir dagar lttari en vant var, a v leyti, a n voru margar hendur fram rttar henni til hjlpar vi dagleg strf. Jn Skeggi og vinnumaur hans brutust t kafaldi fyrir hana, sttu vatni og spuu snjnum af gluggunum. eir eiru v aldrei til lengdar hvort sem var, a koma ekki t og g til veurs. Og Mara gamla ba Hllu stugt a lna sr eitthvert verk til a vinna sr til skemmtunar.

- Gestrisnin slenska sst ekki fyrir. henni lifa or Gumundar rka Mruvllum: "Heldur skal leysa t nautin r fjsinu" - en hestar gestanna fi ekki hsaskjl.

Heldur skal upp skipta sasta bitanum en gestir fi ekki mat. Heldur skal heimaflki liggja glfinu en gestir fi ekki rm. Heldur skal svelta kyrrey en mgla og vla svo a gestir heyri, v a ekki skal eim vera matur sinn a harmabraui.

egar dgunum fjlgai, sem au Mara Ragelsdttir og fruneyti hennar stu hrteppt Heiarhvammi, gekk nesti eirra brtt til urrar. uru au auvita a taka framfri hj eim Hllu og lafi.

etta var lafi hi mesta fagnaarefni. Ekkert var honum fjr skapi en a, a kvarta um matarleysi svo gestir heyru, ea lta a heyrast nokkurn htt, a ekki vri allt hjartanlega velkomi, jafnvel drepa yrfti niur hverja skepnu, sem bnum vri.

En illa var Heiarhvammsbi undir a bi a bta sig rem fullornum manneskjum heila viku ea lengur. a var Hllu kunnugast um.

Hn vissi a lka, a srt mundi lafi falla a, a urfa a taka eitt af essum fu lmbum, sem hann hafi sett veturinn, og sltra v handa gestunum. essi lmb voru af rvalsfjrkyni, sem lafur hafi miklar mtur . N var ekki hj v komist a leggja eitt eirra altari gestrisninnar. a var gert eitt kvldi, eftir a gestirnir voru gengnir til hvldar; annars var htt vi, a eir aftkju a. lafur pndi sjlfan sig ftum til a gera bi etta og anna, sem stula gti a v, a gestunum lii vel.

Halla tti ekki svefnmiklar ntur. a kom hana eina a jna sj manns til bors og sngur, auk annars, sem hn hafi hendi. Auvita voru allir reiubnir til a ltta henni starfi, ef hn vildi iggja a. En hn hafi meiri glei af annrki snu en svo, a hn vildi af v missa.

En fyrir llum rum, og einkum brnunum, var lkast v, a jlin vru komin aftur.

a var helmingi bjartara bastofunni en vant var, v a ljsum var btt vi vegna gestanna, og helmingi hlrra, svo a hlan rann af gluggunum. Fr morgni til kvlds var ar glaumur og glei. Fyrstu dagana voru gestirnir a vsu leiir yfir v me sjlfum sr, a geta ekki komi fer sinni fram. eir gtu v nrri, hva flki heima hj eim mundi hugsa um , ar sem bylurinn hafi skolli jafnsviplega og ekkert frttist til eirra. Og rija degi lt Jn Skeggi vinnumann sinn brjtast lausan upp hlsana, til ess a n tali af beitarhsmanninum Hvammi og segja honum fr, hvar au vru niur komin. Hann tti san a koma frttinni heim a Skeggjastum, egar frt vri.

Eftir v sem dagarnir fjlguu, vndust gestirnir kjrum snum betur og ltu sr au lynda, fyrst ekki var annars kostur. var ll glei innilegri, og vileitnin til a vekja hana rkari.

Spilarflar, sem brnin ttu, voru ltin ganga sig til harinnar. Refskk var rissu upp baki brauhlemminum, glerbrot notu fyrir "lmb", en svrt tala fyrir "tfu". Gestaraut, sem lafur tti og kunni einn a leysa, gekk milli gestanna og tti ill vifangs. Rmur voru kvenar vi raust, og tk einn vi, er annar reyttist. Stundum var lesi upphtt bkum orsteins Hvammi, sem enn voru vrslum Hllu. mean var ekki seti auum hndum. Horn, sem brnin hfu haft fyrir leikfng, voru tekin og beyg saman hagldir. Birkiblkarnir, sem stu inn r ekjunni, voru brotnir niur og tlgu r eim n leikfng handa brnunum: fuglar, fiskar og ferftlingar msum myndum. Brnin kunnu sr ekki lti af glei; aldrei fyrri hfu au s venjulega viarblka vera a fuglum, hundum og hestum. - Og loks var gripi til eirrar skemmtunar, sem best hefir blmgast heiarblunum hrarteppudgum, og verbunum, egar brimi lokai lendingum, eirrar jlegu, slensku skemmtunar a segja sgur.

orraverin hmuust ekjunum daga og ntur. au gruu mnnum a koma t og fst vi sig; en fyrst eir hfu vit a lta a ekki sig f, nu au ekki til eirra. Brinn var kafi gaddinum, og svelli lagir mnarnir, sem upp r stu, voru afsleppir, jafnvel fyrir hrammana orra gamla. eir, sem vginu voru, stu ruggir vi glaum og glei.

lafur hafi miki yndi af gestum snum. Hann svaf minna um essar mundir en a undanfrnu; hann gat a ekki fyrir hvr og glavr allt kringum hann. Sjkleika snum reyndi hann a leyna eftir megni, svo a hann drgi ekki r glei annarra. Oftast l hann klddur uppi rmi snu, me augun aftur og bros um allt andliti. hlustai hann skraf annarra og lagi or belg vi og vi.

Halla var a jafnai sama sem tlg fr bastofunni skum annrkis. En egar hn gat veri vi, jkst glavrin um helming. Enginn hafi betra lag a koma mnnum til a hlja en hn, enginn kunni meira af skrtlum, sgum og gamankvilingum. ll hluttaka hennar bastofufagnainum var ltlaus og hvrarlaus, en slskin og bla komu jafnan me henni.

Hn fann til ess sjlf, ljst vri, a hn var sem nnur manneskja essa dagana. a var sem eitthva vri endurlifna henni, sem lengi hafi veri di. a var a, sem fyrri dgum hafi dregi a henni stsld allra manna. N fll af v ryki eins og skrum mlmi, undireins og vi a var komi. - Nei, hn var engin "kerling" orin. Enn gat hn kasta af sr llum eim unga, sem raunir linu ranna hfu lagt hana. Enn hafi hn yndi af fjri og fjlmenni.

En skemmtilegastir voru brnunum essir dagar. Aldrei hfu au ru kynnst en deyf og fsinni. N var eim hver dagur leikur fr morgni til kvlds. Gestirnir voru vi au eins og eir ttu au sjlfir.

Og egar Halla var frammi vi kvldin, en allir arir httair, sat Mara gamla Ragelsdttir hj brnunum og sagi eim sgur. Henni lt enn betur a segja sgur en mmmu eirra, a v er eim fannst. Hn kunni sgur, sem mamma eirra hafi aldrei sagt eim. Hn gat sagt eim sgur af kngasonum og kngadtrum lgum, af kotungabrnum, sem lentu fjlda af vintrum, yfirunnu allar rautir og uru konungar og drottningar a lokum; af illum og gum galdrakindum, sem mist greiddu gtur manna ea lgu fyrir alls konar rautir og hindranir, og loks af trllum, dvergum, hulduflki og tilegumnnum. Brnin stu eins og brur og steingu. essi gamla, ga kona sndi eim inn heila heima, fulla af alls konar njungum. Andlit hennar ljmai af glei og al, eins og hn vri barn sjlf, aeins ofur lti strra og eldra en hin brnin. Allar sgurnar enduu me strri brkaupsveislu, sem st rjr vikur ea lengur. Og Mara gamla var veislunni. "Smjri hennar rann, roi hennar brann" o. s. frv. Og brnin sofnuu fr veisluglauminum og krsingailminum drlegum konungahllum.


Einn dag stu r saman frammi eldhsi, Halla og Mara. r voru farnar a kynnast svo miki, a r hfu yndi af v a fjarlgja sig fr rum mnnum og tala saman einar sr stund og stund einu.

r stu fyrir framan hlirnar, sn hvorum megin, og hfu ekkert ljs hj sr. Rauan bjarma af eldinum lagi r bar.

Innan r bastofunni heyrist veikt rmnaraul. En uppi ekjunni heyrist annar rmsterkari kvea. Mara hlustai hyggjufull ytinn verinu, og samtali fll niur vi og vi.

"A skulir geta una lfinu essu heiarkoti, heillin mn," mlti Mara.

Halla agi nokkra stund og svarai san:

"g vil sem fst um a tala, Mara mn, hvernig g uni lfinu. En a er margt anna hgra en skipta."

"Hvernig st v, a i fru a flytja hinga, - langt fr llum mannabyggum?"

Halla brosti raunalega. Henni hvarflai hug a segja Maru allt eins og var. Henni fannst a mundi ltta margra ra fargi af huga snum. htti hn vi a og svarai eins og t htt:

"Hr voru gir landkostir fyrir sauf og - g kaus helst einveruna."

Mara horfi fast hana og las a t r svip hennar, a hn sagi henni einungis undan og ofan af, en ekki allan sannleikann. Halla lt hana njta hugsana sinna. Henni l a lttu rmi, a hn kynni a renna grun einhverjar arar orsakir.

"Einsmul essu afskekkta heiarbli, - einsmul, vetur og sumar! Drottinn minn! g mundi vera vitlaus einu ri."

"g er aldrei einsmul," mlti Halla.

" tt vi, a gu s jafnan hj r."

"a vona g," mlti Halla og brosti. "Samt tti g n ekki vi a. g hefi aldrei veri einsmul essu koti - og allra sst vetur."

"J, auvita hefiru brnin n hj r og laf - "

"- og fleira," greip Halla fram . "Enginn er einsamall, sem hefir skepnur hj sr. Mr hefir aldrei leist hr vegna einveru, aldrei fundist g vera einmana ea vinalaus, a g hafi aga allan daginn, ef skepnurnar mnar hafa veri hj mr."

"Skepnurnar!" sagi Mara undrandi.

"Hefi g ekki snt r inn fjsi mitt? g kalla a "fjs" enn , a n s a kindakofi. ar st krin mn anga til haust. hefir tt a sj hana, egar hn var blma lfsins, - rauskjldtt kreppilhyrna! hefir tt a sj augun, sem hn leit til mn, egar g kom inn fjsi til hennar, og heyra, hve vinalega hn drundi fram nefi. hefir tt a sj hana, egar g var a kemba henni og strjka henni. Henni tti vnt um a vera falleg. Og hefir tt a sj til hennar mean g var a mjlka hana. Vinaltin voru svo mikil, a mr tti ng um. Hn skildi mig, egar g talai vi hana, hn kom heim r haganum sumrin, egar g kallai til hennar. - mean hn gat mjlka, lei okkur llum vel."

Mara stari forvia Hllu. a var einhver svo mildur, innilegur saknaarblr llu, sem hn sagi, a hn tri v varla, a hn vri a tala um skepnu. Hn tri v varla, a til gti veri jafnni og innilegt vinttusamband milli manna og dra, sem manneskjurnar gtu haft glei af.

"g sveik hana tryggum banadgri," btti Halla vi. "Hn fkkst me engu mti til a fara t af bsnum snum sasta sinni, fyrr en g kom. Var a ekki undarlegt? Hn vissi, a a tti a gera sr eitthva illt, en treysti mr til a gera a ekki.

"g var hrdd um, a mr mundi leiast vetur, en a hefir ekki ori. g hefi aldrei hirt um kindur fyrr en vetur. N veit g, a maur getur haft glei af v lka. g held, a allar skepnur geti ori manni til ngju, meiri og varanlegri ngju en margt anna, sem menn skjast fremur eftir."

"En ertu aldrei myrkflin?" spuri Mara.

Halla hristi hfui.

"g veit varla hva myrkflni er," mlti hn. "Mr er a alltaf minnissttt, sem gamla prestskonan, sem g var einu sinni hj, sagi vi mig: Ef hefir skepnur hj r, arftu ekkert a ttast. r hafa langtum nmari skilningarvit en , og ef eitthva hreint skyldi vera slangri, vera r varar vi a undan r. - Hn var dlti hjtrarfull, en myrkflin var hn ekki."

Samtali fll niur, og stundarkorn stu r bar egjandi. Mara laut fram og rtti hendurnar fram a eldinum til a orna sr. a var eins og hana vri fari a dreyma.

"a er lukku myrkflnin, sem mr hefir veri mest til baga vinni," mlti hn. "lukku myrkflnin! Slir eru eir, sem ekkert hafa af henni a segja. Hugsau r a, heillin mn, - a geta hvergi veri ein eftir a birtu fer a brega, a er anna en gaman. Mr er sama, hver mr lir a; g get ekki a v gert. a hefir beygt meiri manneskjur en mig. g a segja r nokku, Halla mn? hlr n kannske a v. Mr er mgulegt a festa blund, fyrr en ert komin inn til mn kvldin. g sit heldur uppi og segi brnunum sgur, a au su sofnu fyrir lngu. Og geturu mynda r, hva g er hrdd vi? Nei, a er ekki von; a er svo heimskulegt. Mr finnst alltaf liggja lk rminu beint mti mr."

Halla hrkk saman og leit hana strum augum. Mara var ess ekki vr og hlt fram:

"lafur liggur oftast nr bakinu, me hendurnar krosslagar brjstinu, - alveg eins og lk, sem bi er a leggja til."

Mara agnai og varpai ndinni, eins og ungar endurminningar vknuu hj henni. San mlti hn:

"Lk, - j. g hefi einu sinni vaka yfir lkum rjr ntur samfleytt. fann g ekkert til myrkflninnar. Alltaf ur og alltaf san hefir hn j mig."

"Hefiru misst einhvern ninn vandamann?" spuri Halla me var.

"Manninn minn og einkason minn," mlti Mara n ess a lta upp. "Ba sjinn."

"Aumingja Mara, gu hjlpi r!" mlti Halla.

"Hann hefir hjlpa mr, blessaur. Allt hefir snist mr til gs."

"Er langt san etta skei?"

"O-j. a er n ori langt san. Yfir tuttugu r."

"Svo langt!"

a rifjaist n upp fyrir Hllu, a hn hafi heyrt geti um etta slys, egar hn var ung.

"g st mlinni me bar stlkurnar hj mr, ara fanginu, hina vi hndina, og horfi upp etta."

"Var a vi lendingu?"

"J, brimlendinguna Framnesi. ar hafa fleiri farist. Hann var einn btknu me drenginn, tta ra gamlan, - elsta barni okkar."

Mara agnai, og Halla s trin hrynja ofan kinnar hennar. Hn urrkai au af sr, og egar hn tk aftur til mls, heyrist a alls ekki mlrmi hennar, a hn hefi grti.

"Hann ba svo ltlaust um a lofa sr sjinn me pabba snum, blessa barni. - a var feigin, sem kallai hann."

"Mr er a enn fersku minni, eins og a hefi ske gr. g reyndi a benda honum a ba, ar til mannhjlp kmi. g veit ekki, hvort hann hefir s a ea skili a. Hann bei lags dlitla stund, en ekki ngu lengi. Hann sat undir rum sjlfur, en drengurinn aftur . a l svo vel honum, blessuu barninu. g s a honum, a hann hafi gaman af briminu. a hafi veri gott veur um morguninn, en um hdegi var komi forttubrim. Svo lgu eir brimgarinn. , gu minn gur! Hvlk sjn! Aldan lyfti btnum htt upp, brast undir honum, steypti honum, - margvelti honum undir sr upp fjruna. Svo sogai hn allt saman t me sr aftur. Nst egar bturinn sst ti briminu, mari hann kafi og var tmur."

"Vesalings Mara! etta hefir ori a horfa upp !"

Mara brosti me augun full af trum.

"Vi essu ea ru eins mega allar konur bast, sem eiga brnin sn og mennina sna sjnum," mlti hn. "g fann eiginlega ekkert til sorgarinnar, mean essu st. g hrpai og ddi um mlina einhverju angistar-raleysi. g lt barni r fanginu mr ofan grjti og lofai v a orga lyst sna. g held, a g hefi tt t brimi, hefu menn ekki komi a og komi fyrir mig vitinu."

"Fundust lkin?" spuri Halla.

"J, au rak upp sama kvldi. Og g sat yfir eim einsmul fyrstu nturnar. g tk a alls ekki nrri mr og mr lei ekki illa mean. Mr fannst g varla tra v, a g vri bin a missa fyrir fullt og allt; mr fannst eir sofa og hljta a vakna, egar minnstum vonum vari. - En hve dauinn og svefninn eru undarlega lkir!"

Halla stari Maru gmlu, eins og hn hefi fljtlega misst sjnar af eirri Maru, sem hn var farin a kynnast og henni fari a ykja vnt um, og si n fyrir sr ara nja. Hinga til hafi hn raun og veru alltaf s hana eins og hn s hana fyrst, - hljandi og blarandi me rautt nefi fram r dunum. N var hn ekki lengur kulsll kerlingaraumingi, full af kti og barnaglum. N var hn hetja, sem hafi unni sinn mikla og glsilega sigur yfir sorgum og mannraunum lfsins; hetja, sem vert var a lta til me lotningu. Raunir hennar sjlfrar voru smri hj v, sem yfir Maru hafi duni.

"egar bi var a grafa fegana," hlt Mara fram, "festi g ekki yndi Framnesi lengur. a voru ungir dagar, Halla mn. kom fyrst sorgin fyrir alvru, svo ftktin og loks - myrkflnin. trir v auvita ekki, en hn var mr ekki lttari en sorgin sjlf; enda hldust r hendur. g ori varla um veran pall eftir a dimma tk. g l grafkyrr fram eftir allri nttu, bu svita, gat ekki sofna, ekki vaka heldur, og eiginlega alls ekki hreyft mig. g heyri ll skp, en s ekkert; g heyri alls konar ofheyrnir, alls konar heimsku. Mr heyrist maurinn minn slugi ganga um allan binn. g ekkti ftataki hans, ekkti a, hvernig hann lagi aftur hurirnar. g heyri, hvar hann var bnum og hvaa hluti hann var a rjla vi. En g heyri aldrei til hans sama hsi og g var sjlf . Var a ekki undarlegt? - g hefi sjlfsagt misst viti, hefi g lagt t a a vera bnum um veturinn."

"Mr tti heldur snemmt a vera vitlaus," btti Mara gamla vi nokku drgindaleg. "Menn segja, a enginn veri a, sem spyrnir duglega mti v. g hleypti mig kjarki og hugsai mr a reyna a bjarga mr. g var ekki lengi a velta v fyrir mr, sem g geri; enda fkk g a heyra a, a a vri eintm vitleysa. g losai mig vi yngri telpuna, kom henni fyrir um tma. En me eldri fr g inn Vogabakaupsta.

g ba Sigur gamla Vogabum a selja mr blett undir kofahreysi yfir hfui mr. Hann stari mig alveg hissa, karlanginn. En hann gaf mr blettinn, gaf mr hann skilyrislaust og bj svo um gjfina, a g gti sanna hana hvenr sem vri. - tk g til starfa."

" sjlf -?"

"J, g hafi ekki rum a skipa. g grf sjlf fyrir llum tftum og risti sjlf ofan af blettinum, sem g tlai a hafa fyrir klgar. a horfi mig t um gluggana, blessa kaupstaarkvenflki, egar g var a hamast essu, blaut og moldug me flaksandi hri. g held v hafi ekki tt g vera "fn".

Einu sinni, egar g var a pla, kom maur til mn me reku xlinni og bau mr a hjlpa mr. a var Einar, sem n er Blinu. Hann var piltur um tvtugt, vinnumaur ar kaupstanum, og hafi oft lti a gera. Hann var s fyrsti, sem hjlpai mr, hl fyrir mig alla veggi. Aldrei hefi g geta launa honum a. - San kom hver af rum og bau mr hjlp. orgeir verslunarstjri var ekkert smtkur , fremur en endranr. Hann gaf mr allt timbur, sem g urfti me, - sagi mr a f mr smi og lta hann velja a, sem hann vildi. ennan htt var kofinn bi dr og vandaur."

a frist slskin yfir svipinn Maru, og a var sem hn yngdist upp, egar hn var a tala um kofann sinn.

" getur v nrri, hvort g var ekki upp me mr, egar hann var kominn upp a llu leyti," mlti hn. "Aldrei hafi g hugsa mr hann jafnmyndarlegan eins og hann var endanum. Og enn er hann ekkert farinn a hrrna.

Blessaur brinn minn! Enn ykir mr vnt um hann. Alltaf hefir mr lii ar vel. Alltaf hefir fylgt honum heill og hamingja, san hann var byggur. g hefi aldrei sjlf urft a nota nema bastofuna uppi strri kofanum og eldhsi minni kofanum. ar hefi g ali upp dtur mnar, og r hafa ori gar og gfusamar stlkur. stofunni hefi g geta skoti skjlshsi yfir vini mna ntt og ntt einu ea svo. ar hefir Egill minn Hvammi jafnan leita sr hlis me menn sna, - a ftklegt hafi veri. - g hefi lka geta lkna sjkum og bgstddum, sem hafa urft a vera undir lknishndum. eim hefir llum batna; enginn di. Blessun hefir fylgt llu, sem g hefi teki mr ar fyrir hendur."

Mara skri n Hllu nnar fr hgum snum. Dtur hennar voru bar vel giftar. nnur var gift beyki, sem lengi hafi veri Vogabum, en n var fluttur anna kauptn. Hin var gift Jni Skeggja. Bar voru r a bja henni a flytja til sn, og n st eiginlega ekki ru en v, a hn gti selt binn sinn. Ef hn gti a, tlai hn a flytja a Skeggjastum. En henni st ekki sama hvers hndum kofinn lenti. Hn vildi ekki selja hann rum en eim, sem vri a hennar skapi. Heldur vildi hn ba honum til dauadags en vita hann vera a einhverju illrmdu bli; svo annt var henni um hann.

Brinn ht Marugeri.

- - Halla sat einsmul yfir frsgn Maru og svip hennar, lngu eftir a hn var farin fr henni. Hn rifjai upp fyrir sr huganum allt, sem hn hafi sagt, og hvernig hn hafi komi henni fyrir sjnir mean.

Aldrei hafi hn komist kynni vi anna eins bjartsni, anna eins glalyndi og anna eins traust v ga lfinu. visaga Maru lt eyrum eins og hljmandi sigursngur, og glei hennar var sigurglei yfir andstreymi lfsins.

Og hverju var etta a akka?

Fjlmenninu? - Hn endurtk a fyrir sr eins og einhverja undarlega fjarstu, hratt v r huganum, en kom a v hva eftir anna.

a var upphaf gfu Maru, a menn komu auga vileitni hennar til a bjarga sr sjlf, komu auga a margir einu, tluu um a sn milli, og undireins voru margar hendur fram rttar henni til hjlpar.

San hafi stug hluttekning annarra manna ltt henni hvert spor. akklti og velvild hafi breitt blessun gtu hennar.

essi manneskja fannst henni gnfa yfir sig jafnt a gfgi sem gengi.

Hn bar sjlfa sig saman vi hana. ar var mikill giftumunur.

Hn hafi fli r mannabyggum me sorg sna, grafi sig essu heiarkoti, vert mti rum allra vina sinna. Hr voru engir gluggar umhverfis hana, ar sem andlit vi andlit horfu strit hennar og barttu. Hr hugsuu menn illt eitt um hana. Tortryggnin lddist umhverfis hana alls konar myndum. Hn hafi vantreyst mnnunum, og eir guldu henni me v a vantreysta henni.

fyrsta sinni efaist hn um a fyrir alvru, a a hefi veri rtt af henni a flytja a Heiarhvammi. fyrsta sinn fann hn til srrar lngunar eftir v, a komast aan aftur.

Mara hafi leyst hana r lgum.


Heiarhvammi voru allir bnir a gleyma kyndilmessunni, egar hn kom. En lng var eim farin a ykja orrahrin, sem seti hfu alla vikuna veurtepptir.

Einn morgun snemma kom Jn Skeggi inn og vakti Maru. var komi besta veur, og tti ekki a sitja sig r fri a halda fram.

Halla fltti sr einnig ftur til a greia fyrir gestunum ur en eir fru sta.

Allt var vel undirbi, svo a ekkert var til tafar. Jn var meira a segja binn a skrifa a upp vasabkina sna, sem eim Heiarhvammshjnum l mest a f r kaupstanum. Hann tlai a fra eim a, ef hann fri smu lei heim, en annars tti a skilja a eftir Hvammi.

Mara gamla kvaddi Hllu me mrgum kossum og ba hana a lta sr ekki bregast a, a hn kmi til sn, ef hn kmi Vogabakaupsta.

Halla lagi sustu hnd a a ba um hana sleanum. Svo var henni eki sta.

lafur hafi sofi mean gestirnir voru a fara, og vaknai ekki fyrr en eir voru farnir.

ennan dag var brinn opnaur fyrir hverri skepnu. Veur var kyrrt og heiskrt me allmiklu frosti. Fannkyngi jrinni var dmamiki.

Enginn var v fegnari a sj fangelsi opi en Halldr litli. Hann urfti ekki heldur nema rtt t fyrir bjardyrnar til a grafa sr snjhs. ar voru skaflarnir svo hir, a hann ni varla upp brn eim me rekunni.

Um hdegisbili kom maur gangandi ofan skarsbrekkuna og stefndi binn. a var Finnur sauamaur Hvammi.

"N snist mr maurinn bera eitthva barmi snum," mlti Halla. ar mtai skrt fyrir tveim flskum.

"O-jja," mlti Finnur. "a kom n hfingsskaparflog yfir eldabuskuna morgun. Hn lt rjma ara flskuna. a er n ori svo langt san a hefir fengi mjlk kaffi itt a ekki m minna vera en hn s g, egar hn kemur loksins. g vona, a ekki hafi frosi flskuskmmunum barmi mnum."

"En hva er a sj ig framan maur?" spuri Halla. "Hefiru veri a stangast vi hrtana hans Egils?"

"O-nei," mlti Finnur. "g var a stangast vi Plsmessubylinn. Hafi hann ekki gert meira tjn en etta, hefir hann veri meinlaus."

"Eru etta kalsr?" spuri Halla og var alvarleg svipinn.

"etta er ekkert," mlti Finnur og hl vi. "Hefi nefi kali af mr -! hefi g heldur vilja missa a en hendurnar ea fturna. etta grr ur en g gifti mig - aftur. En mr tti hlfblva a sitja rj dgur matarlaus beitarhsunum og komast ekki heim. Egill var kominn sta me marga menn til a leita a mr. Hann hlt auvita, a g vri dauur og allir sauirnir lka. Mr sndist heldur glana yfir karli, egar hann s mig og frtti a hver kind vri vs."

a l vel Finni. Hann var tthreykinn yfir rekvirki v, sem hann hafi unni Plsmessuhrinni, - einu af tal rekvirkjum, sem slensku sauamennirnir vinna vetrarbyljunum. a hafi ekki gengi strlaust a koma llu fnu hs, og srt hafi bylurinn biti; a sndi andliti Finni. En n var gaman a minnast a.

Halla fylgdi Finni inn bastofu. var lafur vaknaur, og var hann feginn komu Finns. mean Halla hitai kaffi hfu eir sauamennirnir ng a skrafa um. lafur innti Finn nkvmlega eftir v, hvernig hver einstk kind hefi bori sig verinu, hverjar stt hefu fastast mti bylnum og hverjar hefu vilja leggjast niur og lta skefla yfir sig. Finnur lsti mrgum kindum a lit og hornalagi, og lafur kannaist vi r allar.

egar Halla kom inn me kaffi, hneigist samtali a msu ru.

"N tlar tin a fara a batna," sagi Halla eitt sinn eins og t lofti.

"Getur veri," mlti Finnur, "en ekki spir samt kyndilmessan neinu gu um a."

"Kyndilmessan," mlti Halla og var eins og hn vaknai. "Er kyndilmessan dag?"

"J, og heiskrra en nokkurn tma vetrinum. Hvernig lst r a? a boar illt, ef slin sst kyndilmessu. Hva meira."

"Nei, hn a setjast heii, ef a a vera nokku a marka."

Um etta var fjrug rta milli Finns og Hllu, og loks vejuu au. Finnur rjmaflsku og Halla einhverju lka vermtu. Veturinn tti a skera sjlfur r rtunni.

En n var Finnur a dvelja fram yfir slsetri.

mean au tluu um etta, lagi glitri af orraslskininu inn um hluna stafnglugganum. Hlan hafi runni dlti vi gufuna upp af heitu kaffinu, og var n orin a glru, votu svelli, sem braut geislana eins og mrg brennigler og stri eim um alla bastofuna.

"g er hrddur um, a langafastan veri hr," mlti lafur, og kenndi dltils kva rmnum. "Jlafastan var hr, og eim svipar oft hvorri til annarrar."

"etta er hjtr og vitleysa, sem ekki er a marka," mlti Halla.

Oft hfu lk or veri hf um veurspdmana, og sjaldan var eim andmlt. Samt hnekktu au ekki trnni nokkra vitund. eir, sem ltu sr au um munn fara, tru eim ekki sjlfir.

egar lei a slsetrinu, fru au ll t hla. lafur hafi kltt sig og kom lka.

au nmu staar kvosinni fram af bjardyrunum, milli hrra skafla. aan blasti slsetri vi eim.

Slin var gengin fast ofan a heiunum suvestrinu og var sem str, rau kringla. kringum hana s hvergi votta fyrir skjum.

"Mamma, mamma, lttu , hvar g er," var kalla me ofur veikri barnsrdd rtt vi fturna Hllu. ar sat Bogga ofur litlu snjhsi me kisu fanginu.

"g hefi bi etta snjhs til handa Boggu," hrpai Halldr litli r ru snjhsi hinum megin vi kvosina. Hann var hrddur um, a Boggu kynni a vera eignu smdin. "Vi erum trll sitt hvorum helli."

Svo lagi hann sig t af og "hraut, svo jrin skalf", eins og trll tti a gera, en Bogga reri snglandi vi a a svfa kttinn.

eir fullornu gfu brnunum ltinn gaum. N bar anna fyrir augun, sem meira var um vert.

Slin var a setjast.

Renningskfi vestur heiunum var ori a eldi.

Heiabungurnar, sem bar slina, voru bryddar fjkandi, rjkandi eldhafi. ll lgin milli eirra og bjarins var sokkin helblan kvldskuggann. Lausamjllin heiabungunum logai deyjandi slskininu. ar sem vesturhiminninn snart jrina, st allt bjrtu bli. Eldstrkarnir teygu sig langt upp lofti, hvirfluust til og fr, stigu lttan dans, hneigu sig, ruu sr fagrar fylkingar, geystust fram og hurfu loks ofan kvldskuggann. A baki eirra s kambana njum eldldum, eins og skaplegur ggur vri a gjsa bak vi bungurnar, - grarmikil uppspretta af reykjarlausum, sindrandi skldum eldi.

Slin gekk undir og eldarnir heiinni dofnuu. En frust eir hnjkana, sem lengra voru burtu. ar hu eir kapphlaup upp brattar fjallabrekkur, er a sl vissu; runnu slitnum eldstraum yfir tindana og fram af eim hinum megin. ar hringuu eldstraumarnir sig fram yfir blar hamrabrnir og blktu t lofti eins og risavaxnar strtsfjarir. Undir essari eldlegu bryddingu stu fellin lifrauum og silfurblum glitskikkjum.

essi mikla slsetursdr st ekki lengi. Mjallroki vestur heiunum var svart og illilegt, undireins og slskini lei af v. Hjlmabrskar fellanna loguu lengst. Svo uru eir svartir lka og bar murlega gnandi vi rauan kvldhimininn. a leyndi sr ekki, a urr, kaldur stormur geisai vestur heiunum, a logn vri Heiarhvammi.

orri hafi snt mnnunum dr sna um stund og lti blika tygin. Slkt er konunga siur.

Og etta var kyndilmessu-kvld. Voaspdmar um harindi og bgindi ljmuu essum kldu eldrnum.

au hfu stai hlj og horft slsetri. En svo var Hllu reika fram hlai, svo a hn s upp til skarsins.

"Lttu essa, Finnur!" mlti hn brosandi.

a var mjallhvt oka, ykk og seig eins og ullarbreia, sem ttist hgt og hgt yfir skari.

"Hamingjan hjlpi mr!" andvarpai Finnur. "F er allt beit niri hlsunum."

San kvaddi hann skyndi, kallai hund sinn og hljp sta. Halla horfi eftir honum upp skarsbrekkuna, ar til okan ni hann og gleypti hann me h og hri.

egar hn sneri aftur heim til dyranna, var henni hverft vi. lafur var hniginn upp a dyrustafnum og stari hlfslokknuum augum stainn, ar sem slin hafi sest.

Hann skalf eins og espilauf og gat ekki stai upprttur. Halla var a leia hann inn bastofuna.


6. kafli

Daga og ntur ruddi niur snj logni. Svo hvessti alla ysjuna, svo a ekki s t r dyrum fyrir moldviri.

Brinn Heiarhvammi var lokaur, stundum allan daginn. a var ekki maksins vert a reyna a spa snjinn af gluggunum; fennti fljtar kaf en hgt var a spa af eim. Myrkur var llum bnum, jafnvel um hdaginn.

Samt var ekki friur inni fyrir verinu, sem ti var. Snjkornin leituu alls staar inn, svo a vi l, a brinn fylltist af fnn. Aldrei lgust skaflarnir svo fast a honum, a ekki fyndi stormurinn jafnan einhverjar smugur til a yrla hrsmrri mjllinni inn um. Brinn var fullur af skldu ryki, sem lagi mann myrkrinu.

Inn um hverja rifu bjardyrailinu stu hvt sver, sem slduu niur fnnunum jafnt og tt. hinum kofunum voru a vaxa upp gilega strar snjkerlingar, sem glottu eins og vofur, egar einhverja skmu lagi r. Bastofan sjlf var engan veginn laus vi essi gindi. Alls staar leituu orraverin inn.

slkum dgum er ekki gesta von. Menn og skepnur eru kviksettar kofunum, vera a lifa ar ea deyja eins og best gengur. -

Aldrei hafi Halla lifa ara eins daga.

San gestirnir fru, var heimili enn bjargarlausara en a hafi veri. ll kornvara var rtt rotum, ljsmeti og eldiviur smuleiis. Vimeti var gersamlega roti og kaffi lka, - eina nautn ftklinganna. Me sumt af essu tti Jn Skeggi a koma r kaupstanum, en slkum veraham gat hvorki hann n arir fari fera sinna.

Allt, sem til var bnum matarkyns, var salta, srt, hangi ea hart - og urrt. a gat a vsu bjarga fr hungurdaua, en fr hungrinu gat a ekki bjarga. Brnin bu stugt um anna en til var, og Halla var a beita mist hrku ea einskisverum loforum til a agga niur eim.

Ofan allt etta bttist, a lafur l fyrir dauanum lungnablgu.

Halla nefndi a svo huga snum a minnsta kosti, v a hn vissi ekki me vissu, hva a honum gekk. Hann var aldrei svo vi rnu, a hann gti sagt til ess sjlfur.

Klduflogi, sem hann fkk kyndilmessu, hafi snist upp kafa hitastt. Hann braust um og bylti sr rminu og ruglai alls konar vitleysu. Samt var ekki s, hvort hann svaf ea vakti.

Jafnframt mgnuust hin eldri sjkdmseinkenni hans til mikilla muna.

Halla hjkrai honum eins og hn hafi best vit , a a vri illt verk og henni um megn. Srast af llu var a geta ekki n til mannabygga eftir lkni ea einhverri annarri hjlp. Aldrei hafi hn fundi srar til blvunar einblisbskaparins en n.

Dauinn. - Enn einu sinni var hann kominn binn til hennar. Ef til vill tki hann laf fyrst, san brnin og loks hana sjlfa.

Hvar sem hn gekk um binn, fannst henni hann anda framan sig srkldum grafargusti. Einhver nstandi beygur gagntk hana, svo ungur og reytandi, a hn gat varla veri flakki.

a eina, sem hn hafi verulega vakandi huga , var a hlynna a brnunum. Ef hn flli fr, gat svo fari, a au lifu a lengur, a eim kmi einhver hjlp.

Allt anna, sem hn hafist a, fannst henni aeins vonlaus, mttvana vrn gegn dauanum henni sjlfri og kringum hana.

Beyg af angist og kva og sfelldum hugsunum um bgindi sn, reikai hn innan um essa snvi ktu grf sna og geri skylduverk sn - af vana.

Glein, sem hn hafi haft af skepnunum snum, var lka rotin. Mara gamla Ragelsdttir hafi haft hana burt me sr.

N ngi henni ekki lengur samhyg skynlausra skepna og au vonar- og vinaaugu, sem r renndu til hennar. N ri hn samhyg mannanna og hjlp eirra.

, a manneskjurnar gtu s gegnum holt og hir! Skyldi nokkur mannleg vera geta tra v, sem drifi hafi daga hennar essu heiarkoti? Skyldi nokkur maur nokkurn tma f skili a?

- Eitt kvld sem oftar sat hn yfir brnum snum rminu og lafi sttarsng sinni.

lafur hafi legi kyrr lengst af um daginn og veri ungt haldinn. N fr hann a bylta sr og tala r.

"- otau hornunum veri, svona. - fram me ykkur, fram, fram! - Ekki slta sundur. a m ekki fenna slina. - Troddu fyrir, Mri. - Mri, Mri, Mri! - Forustu-Mri, helvti itt! - - fram, ekki a leggjast ofan fnnina! - Geltu, Trus, geltu, geltu betur. - A-r-r-r-r! Ekki bta! - fram, fram - -."

Orin komu slitringi og sum kfnuu hsta. En svo var v lkt, a lafur vri vakandi, a Halla lsti framan hann til a sj, hvort svo vri ekki. lafur br sr hvergi, a birtan flli framan hann. Hann var blrauur og rtinn framan og l me aftur augun. Allur svipurinn bar vott um mikla reynslu.

Halla titrai af tta og kva. N rann henni a hug, sem Mara hafi sagt um lki rminu; n var ess ekki langt a ba, a a yri a murlegum veruleik. lafur l eins og hann vri binn a leggja sig til sjlfur og dr ungt andann me miklum erfiismunum. En a var ekki dauinn sttarsnginni, sem hann barist vi, heldur dauinn grenjandi, geisandi blindbyl ti vavangi. Hann var a koma strri hjr heim a hsum mti verinu. a gekk seigt og fast, eins og a hafi oft gert ur. var enga ru a sj svip hans, ekkert anna en rautseigju og olinmi og trmennsku til dauans. Einn af hinum miklu og glsilegu sigurvinningum hans vinni, sigurvinningum, sem engir voru vitni a, vitjai hans n, er einhver g hnd hafi loka mevitund hans fyrir hrellingum vkunnar.

Halla horfi stugt hann. Hn hlt niri sr andanum og hlustai rsra hans, ef ske kynni, a eitthvert or vri ar af fullu ri.

En lafur kom ekki framar heiarbli. Hann braust um frinni og kafaldinu, sparkai skepnurnar, sem tluu a leggjast niur undir fannbrynjunni, tr sundur fyrir r skaflana, eggjai, sigai, hai, arrai og dreif allt fram me orku og seigju. Andkfin, sem hann tk, voru af v a bylurinn tk fyrir vitin honum. Stirleiki limanna og rengslin um brjsti voru af v, a ftin voru frosin. Trus var alltaf kringum hann, stkk gjammandi fr hverri kindinni til annarrar, kaffrist botnlausri lausamjllinni, en reyttist aldrei. Forustu-Mri var svo kafur, a varla var vi hann ri; htt vi, a hann fri undan me duglegustu kindurnar, en skildi allt hitt f eftir forustulaust. a mtti hann ekki. ll hjrin tti a teygja r sr langan lopa, sem hvergi slitnai sundur, sem tri eina sl frinni og sigi fram, jafnt og tt heim a hsunum - - - - - - - - -.

- Skrafi smdrukknai mttvana hryglu, og a afhallandi mintti var lafur dinn.

Halla veitti honum nbjargir og breiddi san upp yfir hfu lkinu.

Eftir a greip hana undarleg vikvmni, eins og vant er a vera egar ofandar taugar sljvgast aftur. Skelfingin, sem fylgir nvist dauans, heltk hana, samt tilhugsuninni um a, hve lengi hn yri a sitja einsmul yfir lkinu, inniloku af grimmdarverum. - En var um lei eins og einhverjum heljarunga vri ltt af henni. essi hluti strsins var enda.

kafan grt setti a henni.

Brnin svfu og hfu einskis ori vr. Halla httai og lagist t af hj eim. Hn tlai a lta ljsi loga um nttina, en lampinn var urr og ljsi d. Innan skamms sofnai hn og vaknai ekki fyrr en dagsskmuna lagi gegnum skaflana glugganum.


ennan dag var veri skaplegra en a hafi veri undanfarna daga. Hrkufrost var a vsu, en kyrrt og heiskrt. var ekki logn, og renndi snj me jrunni.

Halla tti fastlega von , a Finnur kmi ennan dag.

En egar komi var fram yfir slsetur og Finnur hafi ekki komi, htti hn a vonast eftir honum og s, a svo bi mtti ekki standa. Hn r af a reyna a n tali af honum vi beitarhsin hlsinum og bija hann a segja fr v heima Hvammi, hvernig hn vri stdd.

Ef etta misheppnaist, mtti hn auvita til a fara sjlf ofan a Hvammi ea hinum bjunum til a leita sr hjlpar.

Hn bj sig t eftir bestu fngum, og egar hn var ferbin, gekk hn a rmi barnanna til a kveja au.

Hn hafi ekkert lti au kla sig um daginn. eim var hlrra niri rminu en flakki. Halldr litli hafi flutt sig upp hfalagsendann til systur sinnar og l ar, sem mamma hans hafi legi. a tti honum betra en ekki neitt, fyrst hann fkk ekki a fara ftur.

"Vertu n skp gur vi hana systur na, mean g er burtu," mlti Halla og laut ofan a honum. "skp gur, mundu a. i megi engan hvaa hafa. Vesalingurinn hann pabbi ykkar sefur svo vrt. Honum hefir gengi illa a sofa undanfari. i megi me engu mti vekja hann."

Hn ori ekki a segja brnunum, a pabbi eirra vri dinn. Henni fannst engin von til ess, a brn essum aldri fengjust til a vera einsmul hj lki. Aftur mti voru au orin v vn, a lafur svfi dgrum saman, svo a minni htta var a segja eim a.

"g tla ofan a beitarhsunum til hans Finns," hlt Halla fram. "a er skammt, og gott a ganga nna. g ver lklega ekki lengi. Mundu n a vera gur mean."

Halldr litli teygi upp frostblgnar hendurnar til ess a leggja r um hlsinn mmmu sinni.

"g skal vera gur, mamma, skp gur," mlti hann. "En - gefu mr sykurmola."

"g engan sykurmola til, barni mitt," mlti Halla.

"M g leita?"

smu svipan var litla hndin komin kaf ofan pilsvasa Hllu. En ar var enginn sykurmoli.

"g tla a bija hann Finn a fra mr sykur og brau og kaffi heiman fr Hvammi," mlti Halla. "Og brum kemur Jn Skeggjastum r kaupstanum, og hann kemur me ng af sykri og alls konar ggti. - a raknar brum fram r llum bgindum okkar. Mundu n eftir v a vera gur. Mundu a, a gu sr til n, a g sji ekki til n. - Og ef g ver lengi, eigi i bi a lesa bnirnar ykkar og lra ykkur svo niur, eins og i eru vn, sendir gu englana sna til a vera hj ykkur."

San kvaddi hn bi brnin me kossi. Henni fannst sjlfri sem vel gti veri, a hn vri a kveja au sasta sinni.

egar hn fr, batt hn bjardyrahurina aftur me snri a utanveru. Fjrhundinn lt hn fylgja sr.

a var fari a dimma allmiki af kvldi, egar Halla lagi sta, og jafnframt var veri fari a harna. Renningsskrii me jrinni hafi aukist mjg, en bjart var yfir.

Frin var hin versta. Halla var skalaus me kolltt prik til a styja sig vi.

Upp skarsbrekkuna sttist henni seint, miklu seinna en hn hafi gert r fyrir. Hva eftir anna urfti hn a standa vi til a blsa minni. ur hafi hn oft hlaupi upp skari einum spretti. N fannst henni hn aldrei tla a komast a. etta var varla einleiki.

skarinu sjlfu var harfenni, en rokhvasst, svo a hn r sr varla. aan s hn snggvast til beitarhsanna niri hlsinum. au stu htt og hj au eins og svarta hulduflkshamra gegnum rennimjllina.

egar hn kom ofan af skarinu aftur, var sem hn gengi inn blhvtan vegg. ar kfi snjnum af fjllunum niur lgina, og mjllin var svo laus, a varla fannst fast undir spori. Hn braust fram frinni, n ess a sj svo miki sem spnn fr sr. Mjallroki var svo tt, a hn ni varla andanum. essi sallasma, margmalaa fokmjll leitai alls staar inn hana bera, jafnvel gegnum ftin. Hn fann snjinn frjsa saman hrinu, sem st fram undan sklunni, og lemjast vi enni sr. Fr heitum kinnunum skeljai snjinn, og fll hann niur strum flygsum. En fram, fram braust hn og hlt stefnunni, sem hn hafi teki, egar hn s fr sr sast. Hundurinn kom til hennar vi og vi, eins og til a minna hana , a hann vri ekki binn a yfirgefa hana. ess milli hvarf hann t renningskfi.

Halla vissi ekki, hve lengi hn var a komast yfir essa kvos milli skarsins og hlsanna; henni fannst a aldrei tla a rjta. Hn tk ekki eftir v heldur, a mjallroki kringum hana var alltaf blrra og blrra og loks blsvart, - eins og hrundslitur Heljar. Dagsbirtan fr dvnandi og stjrnurnar tindruu yfir gjsandi lausamjllinni.

egar hn nlgaist beitarhsin, fr henni a ganga greiara. ar, uppi hlsinum, voru fannirnar harbarari og frin betri. ar gekk lka mjallroki lgra. En jafnframt var stormurinn, sem ar st utan Hvammsdalinn, meiri mti henni. Skmmu fyrir dagsetur ni hn a beitarhsunum.

ar var svo um bi, a Finnur var ausjanlega farinn heim. Hurin var vandlega ltin aftur og lokurnar reknar fyrir. Utan me allri hurinni var klesst harhnouum snj, svo a ekki skyldi fenna inn. Engin sl sst liggja fr hsunum. a var fennt yfir hana fyrir lngu.

Halla nam staar skjli vi hsin og hugsai r sitt. Henni kom til hugar a fara inn hsin til kindanna og lta ar fyrir berast til nsta morguns, a Finnur kmi anga. En henni fannst svo vel um hurina bi, a synd vri a rta henni. Auk ess hafi hn aldrei hugsa sr a vera a heiman til nsta morguns. Hn r a v af a brjtast heim a Hvammi.

mean hn st vi hj hsunum, heyrist henni hn heyra undarleg hlj einhvers staar ekki langt fr sr. a var sem hundurinn hefi heyrt etta lka, v a hann stkk t myrkri og gelti. kom hann undireins aftur, settist hj henni og hlustai. Hann skalf eins og hrsla, annahvort af kulda ea kva. Hn hlustai sjlf um stund, en egar hn heyri ekkert framar, htti hn v. Lklega hafi etta veri garg fugli ea tst lustri. Samt vakti etta undarlegan hug hj henni.

egar hn var nlg sta fr beitarhsunum, heyri hn sama hlji aftur. Hn nam staar og hlustai. En n st hn bersvi. Stormurinn nddi gegnum hverja spjr, sem hn hafi sr, og frosti nsti hana inn a beini. Hn oldi ekki vi a standa kyrr og hlusta, hn mtti til a halda fram; annars frysi hn hel ltilli stundu.

Og fram, fram tr hn frina, mti storminum og mjallrokinu, - eitthva ttina heim a Hvammi. a hallai undan fti ofan dalinn, en undireins og hunum sleppti, var mjallroki ttara og frin dpri. Fr beitarhsunum hafi hn geta greint brnirnar Hvammsnpnum upp yfir renningskfi dalnum. N voru r horfnar, og hn vissi ekkert, hvert hn stefndi. Langan, langan tma hlt hn annig fram me stakri rautseigju. ur en hn vissi af, var hn komin t einhverja flatneskju, ar sem frin var alltaf jfn og mjallroki nrri v kljfandi.

Hvernig sem hn braust fram, fannst henni hn alltaf standa kyrr og troa frina sama blettinum. a var sem bundi fyrir augun henni. Hn s ekkert fr sr, ekkert, sem hn gti s frast fram hj sr, nlgast fram undan og fjarlgjast a baki, ekkert, sem benti framhald. Hn fann reytuna gagntaka sig meira og meira; brum hlaut a koma a v, a hn hnigi niur og gti ekki stai upp aftur. Varla gat hn dregist fram tu spor einu n ess a standa vi og hvla sig. Hinga til hafi hn geta haldi sr hita; n var kuldinn a heltaka hana.

Og n var hn farin a sj ofsjnir og heyra ofheyrnir. Skilningarvitin voru orin of reytt af langvarandi reynslu. Hvenr sem hn st vi, heyrist henni mannaml einhvers staar nlgt sr, stundum voru a alls konar hlj, kll og skvaldur. egar hn stti fram og veri lamdi hana srast andliti, s hn regnbogalitaa hringi fram undan sr. En a tti henni undarlegast, a henni fannst jafnan hn sj hnakkann og herarnar manni gegnum essa hringi, - hvxnum; axlabreium karlmanni, sem jafnan gengi undan henni og styngi hfinu veri. Ef hn skyggndist betur eftir, s hn auvita ekkert anna en blgrtt snjmyrkri.

N fann hn ekki til hrslu ea skelfingar; n st henni eiginlega sama um allt. En egar hn st vi til a hvla sig, stti hana kafur svefn, miklu meiri en hn hafi nokkurn tma fundi til ur. Ekkert var henni krara en a mega leggjast niur fannirnar og f sr blund. En hn hafi heyrt menn segja fr v, sem htt hfu veri komnir hrum, a svefninn vri skasti og leitnasti vinurinn; ef menn sofnuu ti slkum verum, gtu menn ekki vakna aftur. N vakti etta mevitund hennar og var henni sver a, er sjlft hj gegn svefninum.

En einu sinni, egar hn st vi og studdist fram priki sitt, gat hn ekki algerlega varist essum lvsa "brur dauans". kringum hana var allt einu komin rng af gmlum kunningjum. ar br fyrir Agli gamla Hvammi og Borghildi, gmlu prestskonunni, sem n var din fyrir lngu, Jhnnu sluu fr Hvammi og mrgum fleirum. Allir birtust henni rtt svip og allir vildu vera henni dmalaust gir. Og Salka kom eins og fljgandi, lagi hendurnar upp um hlsinn henni og var a akka henni fyrir bryddu skna. Aldrei hafi legi jafnvel henni.

Hn vaknai vi lfur hundinum, sem sat rtt hj henni og hlt uppi lppunum til skiptis. s hn, hve htt hn hafi veri stdd.

En n var hn svo kld og stir, a hn gat varla hreyft sig. Samt hlt hn sta.

Um lei og hn lagi sta, s hn glampa eins og eldglringar ti fjkinu. a var eins og essar eldglringar stkkuu og kmu fjkandi mti henni og yfir hana. Hn st eldhr.

Galdraveur! - ljsar sagnir um galdraveur r sgum og rmum ggust fram mevitund hennar, eins og r hefu vileitni til a skemmta henni mitt essum dauans dansi. Galdraveur voru frosthrar me eldi. egar eldfjk sst strhrum, var t veri a gera gjrninga a einhverjum til a drepa hann ti vavangi. - Hver mundi eya galdraveri jafnaumt lf og hennar var!

Hugsanir hennar voru sljar og tilfinningar hennar smdofnuu me hverju augnabliki. Hgt og hgt staulaist hn fram, n ess a hugsa um a framar, hva vi tki ea hver nttstaurinn yri.

N kom eldurinn aftur, - meiri en ur, og n s hn, hvernig honum st. Tveir ljsgeislar teygu t armana mti henni. Fram undan henni s tvo uppljmaa sex-ru-glugga eins og breileit andlit. Til hliar vi sst dauft ljs fjgra-ru-glugga.

segjanleg glei greip hana. etta var brinn i Hvammi.

Ljsi sex-ru-gluggunum var hsi lknisins, hitt gamla bnum. Flatneskjan, sem hn sjlf var stdd , var sinn vatninu.


"Fgur er sjhrktum fold," segir mltki. Jafnframt lifir s sgn um sjhrakta menn, a r eim dragi allan mtt, egar landinu s n.

Eitthva lkt essu sannaist Hllu. egar hn kom heim hlai Hvammi, var hn svo reytt og mttfarin, a hn treysti sr ekki til a kafa skaflana kringum binn, til a leita a bastofugluggunum. En a var gra manna siur a gera vart vi sig me v a gua glugga, eftir a komi var dagsetur.

a var me veikum burum, a hn gat bari rj hgg ili hsinu, ar sem ljsi var. a var smahs eirra feganna.

Hurin var opnu og maur kom t dyrnar. Hllu var hlfundarlega vi. essar breiu axlir, sem bar n vi ljsbirtuna inni hsinu, voru r smu, sem henni hfu snst gegnum regnbogabrotin leiinni. Ea voru essar karlmannlegu axlir svo samgrnar hugsunum hennar og minningum, a r liu henni sjlfrtt fyrir augu, egar hana vari minnst?

"Hver er arna?" var spurt me hsri, blri rddu.

Hllu var orfall bili. annig tti fundum eirra a bera saman aftur!

"Hver er arna?" spuri orsteinn aftur.

"Gott kvld!" stamai Halla.

"Gott kvld!" svarai orsteinn og rndi fastar t fjki. "Hver er etta?"

"g heiti Halla."

"Halla? - Halla Heiarhvammi? a getur ekki veri. - essu veri, - 16 stiga frosti -."

"g arf a tala vi fur inn," mlti Halla. "g er bgstdd. lafur er dinn og brnin eru einsmul hj lkinu."

"Gu minn almttugur!" andvarpai orsteinn fyrir munni sr. San stkk hann t snjinn og heim a bjardyrunum, reif r opnar og hrpai inn gngin: "Gunna, - ea Sigga. - Komi i me ljs, fljtt! Og segi honum pabba, a kona s komin, sem vilji finna hann."

Halla fylgdist me honum inn bjardyrnar. orsteinn bei ar hj henni ar til Egill kom fram. hvarf hann aftur til smahssins.

a flaug svipstundu um allan binn, a Halla vri komin og hvernig statt vri fyrir henni. Allir, sem gtu, yrptust fram bjardyr. ar st Halla mijum hpnum, fannbarin htt og lgt eins og snjkerling, og hafi ekki vi a svara spurningum manna.

Bjarhurin hafi veri keyr aftur, til ess a ljsi gti lifa. Stormurinn rst hurina, hvnandi og glandi eins og reiur hundur, t af v a vera lokaur annig ti. Inn me allri hurinni st mjallroki eins og hvtir geislar.

Halla vildi fyrir hvern mun leggja sta upp a Heiarhvammi aftur, ef einhver fengist til a fylgja henni. Hn var hrdd um, a brnin misstu viti af hrslu, ef au ttu a vera einsmul bnum alla nttina.

Egill aftk a me llu, a Halla fri eitt fet um kvldi, hva sem ru lii. Fyrst hn hefi n til hsa hans, fengi hn ekki a fara. N vri ekki kvennaveur. Auk ess mundi henni ekki veita af hvldinni.

Halla var a kannast vi, a etta vri satt. En a var srt a hugsa til barnanna einsamalla heima. Hva mundi af v hljtast, ef au kmust a v, a fair eirra vri dinn og mamma eirra ef til vill orin ti?

"Vst er illt a vita blessu brnin einsmul kotinu," mlti Egill um lei og hann opnai hurina og stari hvasst t snjroki og nttmyrkri. "g skipa engum a fara, v a g tel veri illfrt. En ef einhver vill fara, banna g honum a ekki."

Hskarlar Egils voru allir ar bjardyrunum, en enginn gaf sig fram til fararinnar. Menn rddu a upphtt sn milli, hvort tiltkilegt mundi vera a hitta Heiarhvamm slku dimmviri, og komust a eirri niurstu, a a vri allt of hpi, fyrr en birta tki af degi.

Halla leit spyrjandi og bijandi augum fr hverjum manni til annars. Var etta ragmennska ea skortur hjlpsemi? Ea var veri, sem hn hafi nlega veri ti , frt raun og veru? meal eirra, sem hn s kringum sig, var Finnur. Hann var hinum samdma.

"g er n orinn svo gamall og minn, a g er ekki fr um a leggja t vond veur og vonda fr," mlti Egill um lei og hann lt aftur hurina. "En finna skyldi g Heiarhvamm, hversu svart sem vri, a g yrfti a skra."

Karlmennirnir smhurfu r bjardyrunum, eins og eir vildu lta sem minnst sr bera. Egill sagi Hllu, a undireins morguninn eftir mundi hann senda menn me slea upp eftir, til a skja brnin og lki. Ef hn vildi ekki ba eftir eim, skyldi hann lta Finn fylgja henni um lei og hann fri til beitarhsanna. Hann legi sta dgun.

Vi etta var Halla a stta sig. Hn lofai vinnukonunum a draga af sr snjftin og bjst til gistingar. Hn treysti sr ekki t veri a nju. a var a fara um brnin eins og gu vildi.

En ur en hn fri inn bastofuna, kom orsteinn inn bjardyrnar a nju og heimtai vettlingana sna af vinnukonunum. etta skipti var hann tbinn til a mta harviri. Enginn spuri hann, hvert hann tlai, og engum sagi hann a spurt. ess urfti ekki vi. Allir su, a hann tlai upp a Heiarhvammi og vera hj brnunum um nttina.


7. kafli

Skman, sem enn var bastofunni Heiarhvammi, egar Halla lagi sta, fr smdvnandi. En brnin notuu hana mean nokku var eftir af henni.

au stu bi uppi vi hfalagi og lku sr a gullunum snum. a hafi btst allmiki vi au mean gestirnir stu ar veurtepptir.

Vlurnar, sem au ttu, voru kindur; stru vlurnar fullornar kindur, en litlu vlurnar lmb. r voru ekki margar a vsu, en nokkru fleiri en kindur r, sem n voru Heiarhvammi. Kindarleggur, sem litaur hafi veri ljsblr, var fjrmaurinn. Hundurinn og tfan voru tlgu r birkilurkum, og smuleiis nokkrir fuglar. Einn eirra ht Krummi. Hann var raunar hvtur enn , en hann mtti samt alls ekki vanta. Strgripsvala var krin. Misfellurnar ofan brekninu voru hir og dalir. Svo gat Halldr litli bi til afar htt fjall me v a "reisa borstla" upp undir sngina.

essum einfalda leik var heill bskapur flginn. Vi huganum skinu grnir og grurslir hagar me fgrum fjallahlum. ar var fagurt um a litast og gott a vera bi mnnum og skepnum. ar voru kindurnar spakar og smalinn tti hga daga. Fegurstu blettirnir, sem Halldr litli hafi s mefram fjallgarinum sumari ur, voru honum n huga, og fjalli, sem hann bj til r rmftunum, var ofur ltil mynd af fjallinu fyrir ofan binn.

Halldr litli var "skp gur" vi systur sna, eins og hann hafi lofa mmmu sinni. fannst honum sjlfsagt a setja ofan vi hana, ef hn geri einhverja vitleysu bstjrninni.

"tlaru a lta "krina" upp fjalli, flni itt?"

"Hvar hn a vera?" spuri Bogga undur sakleysislega.

"Auvita niri mri ea heima hj tngari," sagi Halldr nugur og grtti "krinni" burtu fr hinni hjrinni.

"Aumingja krin mn!" sagi Bogga og lagi strgripsvluna undir vanga sinn.

En n var llu fyrir komi eins og Halldr litli vildi. fjallsrtunum voru allar kindurnar beit. Hvert sem r stefndu, var Forustu-Surtla jafnan fremst. a var svrt sauarvala. Uppi hhnknum hkti Krummi eins og hvt ntthfa, en tfan l leyni niri einni fellingunni brekninu. Fjrmaurinn ljsbli lallai letilega kringum kindurnar og hundurinn me honum. En af v a hvorugur eirra var almennilega sjlfbjarga, hafi Halldr ng vi bar hendurnar a gera. Svo ttu kindurnar a smfrast upp eftir fjallahlunum; a gekk illa, r ultu um sjlfar sig brattanum. Allt einu stkk tfan upp r leyningi snum og tlai a stkkva eina kindina. S ljsbli lagist makindalega upp vi fjalli mean, en sendi hundinn sta. Tfan lagi fltta, og hundurinn elti hana kringum fjalli. Loks smaug hn inn greni. -

var Halldr orinn reyttur "borstlunum". Fjalli hrundi svipstundu, svo a ar var laut eftir. Allar kindurnar ultu saman hrgu, og fjrmaurinn var undir henni. Ofan til hrgunni s hvtan kviinn Krumma. Svo lt Bogga kna falla r halofti ofan allt saman og hl a fyndninni. Er Halldr litli velti allri leikfangahrgunni ofan til fta, anga sem kisa kri.

Dagsbirtan raut. En huga Halldrs litla hlt sami leikurinn fram. ar var sumar me slskin fjllum og heium, a dimmt og kalt vri kringum hann.

"g hefi komi fram a Bollagrum," mlti hann hrugur. Annar eins frami hafi Boggu aldrei hlotnast.

"Mamma tlar einhvern tma a lofa mr a koma fram a Bollagrum," mlti Bogga.

" ert svo ltil, a kemst anga ekki. dyttir ofan gjturnar og kmist ekki upp r eim aftur. ar eru svo margar gjtur. Mamma sndi mr gjtuna ofan hellinn, ar sem jfarnir fldu a, sem eir stlu."

Halldr sagi svo margt fr Bollagrum og hvernig ar vri umhorfs, a Bogga brann af olinmi eftir v a vera str, svo a hn gti s jafnsgurkan sta.

Halldr litli agnai. Samviskan beit hann ofur lti. A vsu var hann mikill maur samanburi vi Boggu, en helminginn af v, sem hann sagi fr Bollagrum, hafi hann ekki s. Sumt af v hafi mamma hans sagt honum, hitt hafi myndunarafl hans sjlfs skapa. Og jfahellinn hafi hann aldrei s.

"g hefi lka komi - nrri v upp skari," mlti Halldr. etta skipti tlai hann ekki a segja of miki.

"Er g lka of ltil til a komast upp skari?" spuri Bogga.

"Mamma segir, a ef g lifi nsta r, muni mega senda mig heim a Hvammi," sagi Halldr, eins og til a minna Boggu enn yfirburi sna fram yfir hana.

Bogga gafst upp. Hn gat ekki hugsa sr framt nlga, a hn fengi a fara heim a Hvammi.

Halldr var n lka binn me a, sem hann ekkti af heiminum. Lengra en etta hafi hann ekki fari a heiman.

ar sem hinn ekkti heimur rtur, tekur hinn myndai vi. Og brnin leiddust eins og systkinum smir inn lnd eirra vintra, sem mamma eirra og Mara Ragelsdttir hfu sagt eim fr. Halldr mundi betur og sagi sgurnar. Bogga hlustai og kannaist vi efni. a frsgnin vri slitrtt, nutu au hennar innilegri sameiningu og lifu upp vintrin saman.

au voru kngsbrn, sem misst hfu mur sna og eignast illa stjpu. Hn vildi fyrirkoma eim og lokkai au me sr ofan a sj. ar st str steinn flarmlinu. Hn gekk a steininum og sagi: "Opnau ig". - laukst steinninn upp eins og str kista. Hn bau brnunum a horfa ofan steininn. ar lsti af gulli og gersemum. En egar minnst vari, steypti hn eim bum hfui ofan steininn og lokai honum. San fundu au, a steinninn var kominn flot. Lengi barst hann um ldurnar, au vissu ekki hvert. Loks st hann fastur. sagi Halldr litli: "Opnau ig", og steinninn laukst undireins upp, svo a au komust t. voru au komin kunnugt land. Halldr gekk upp land til a vita, hvers hann yri vsari, en Bogga var eftir hj steininum. Halldr kom a skla einum, miklum og ljtum. Fr hann upp eldhsstrompinn og ggist inn. ar sat trllskessa framan vi hlir. a var n ljta kerlingin. Hn skarai eldinn me nefinu og raulai fyrir munni sr:

Bta mig ls,
hata mig menn,
og ekki koma kngsbrnin enn.

egar Halldr litli kom til systur sinnar, sagi hann henni, hva hann hefi s. var hn forvitin og vildi endilega fara me honum og sj kerlinguna. Hn fkk a me v skilyri, a hn mtti engan hvaa gera. Kerlingin vri blind; en ef hn yri vr vi au, ni hn eim. au ggust n bi inn um eldhsstrompinn. var kerlingin svo afkraleg, a Bogga gat ekki stillt sig um a hlja. - Hn skellihl vi a eitt a hugsa til hennar. "Hana n, ar eru kngsbrnin komin," sagi kerlingin. "a l a, a dttir mn mundi ekki gleyma mr." Svo stkk hn ftur og t. Brnin hlupu sitt hvora ttina; Bogga kjkrai, en Halldr beit jaxlinn. Kerlingin ni eim samt og lt au inn til hafranna sinna. Hn gaf eim gan mat, v a au ttu a fitna og vera enn meira slgti. Daglega skipai hn eim a rtta litla fingurinn t um rifu hurinni, svo a hn gti biti hann og fundi, hve miki au fitnuu. En Halldr hafi r undir hverju rifi og lt hana bta sptu; hn hafi ekkert vit v, en gaf brnunum v betur a bora, v a henni tti au fitna seint. Loks sltrai Halldr litli tveim hfrum, og fru au systkinin belgina af eim. ann htt komust au t me hinum hfrunum. En egar au voru sloppin, fr Bogga a hlja. "hrsin ykkar, n hafi i leiki mig!" sagi kerlingin og fr a elta au. Bogga var svo ltil, a hn flmai alltaf yfir hana, en Halldr smaug alltaf t um greiparnar henni. au ltu hana elta sig fram sjvarhamra, og af v a kerlingarskmmin var blind, steyptist hn fram af hmrunum og ar brotnai henni hvert bein. au systkinin knnuu n hreysi kerlingar og fundu ar gngir gulls og gersema. Svo fkk Halldr sr skip og menn. Hann sigldi land r landi, hafi sigur hverri raun og var hinn mesti kappi. Bogga fylgdi honum jafnan. Loks komu au heim til fur sns og sgu honum, hverrar ttar drottningin vri og hvlkur drttur hn vri. var hn bin a ta hlfa hirina. egar hn s kngsbrnin, var henni svo hverft vi, a hn gleymdi a leyna trllseli snu. var hn tekin, belgur dreginn yfir hfui henni og hn brennd bli. Halldr var konungur eftir fur sinn og giftist forkunnarfrri kngsdttur, sem hann hafi frelsa r trllahndum. Um sama leyti kom rkur kngssonur, afbrag annarra manna, og ba Boggu. au hldu brkaupsveisluna saman, og hn st 18 daga. Svo unnust au vel og lengi og ttu brn og buru -.

eim, sem gu gerir afskipta af auleg heimsins, gefur hann oft auleg andans - myndunargfuna - v rkara mli. a er raunalttir a eiga sterka, breia vngi, geta hafi sig til flugs fr eymd sinni og rbirg, flogi til eirra landa, sem ekkert auga hefir s, og noti ar allra ga lfsins dgurlngum draumum. Slkir undravngir fst ekki, a f s boi. Allir hagleiksmenn heimsins gtu ekki sma , a eir legu saman. eir eru gjafir fr eim, sem ekki fer a mannviringum.

"N ttu a fara a lesa bnirnar nar og svo a sofa," mlti Halldr, egar hann var orinn reyttur v a segja systur sinni sgur.

Bogga hlddi undireins, alveg eins og hn var vn a gera, egar mamma hennar sat hj henni og lt hana lesa. Hn byrjai a lesa upphtt, me barnslegum, veikum rmi og var ofur smmlt:

Vak , minn Jess, vak mr,
vaka lttu mig eins r.

Hn byrjai hverju versinu eftir ru og las au me lotningu og stillingu, eins og mamma hennar hafi vani hana a gera.

Eftir fein augnablik voru allar vintramyndirnar horfnar r huga hennar. Hn vissi, a r voru ekki anna en saklaust og einskisvert glingur, sem ekki mtti trufla hugann fr v hleita og alvarlega. eirra sta voru komnir englar, sem gu sendi sjlfur til a breia verndarvngi sna yfir rmi hennar. Og stundum hugsai hn sr Jess vera kominn sjlfan, bjartan yfirlitum, blan og glegan, til a hlusta bnirnar hennar. Hn vissi, a honum tti vnt um ll g brn. Hn ba hann um a halda vernd sinni yfir sr og brur snum, yfir pabba eirra, sem - svaf hinu rminu, og mmmu eirra, sem var einsmul ti vonda verinu.

Halldr litli notai sr a miklu fremur, a mamma hans hlustai ekki bnalesturinn. Honum tti visjrvert a sleppa versunum me llu, en fljtlega fr hann yfir au. Og mean hann uldi au fyrir munni sr hlfum hljum, renndi hugur hans sr eins og flki r hverju vintrinu anna. Hann var kngssonurinn llum vintrunum, sem hann mundi eftir. Stundum var hann lgum sem hundurinn Hringur ea Skrmsli, sem me skrunum skrei. En egar hann komst r lgunum, var hann aftur kngssonur. Stundum var hann aeins kotungssonur, en fstbrir kngssonarins, honum fremri llu og vann fyrir hann allar rautir. Og a voru engin smrisrekvirki, sem hann vann. Hann fkkst vi blmenn og berserki, flugdreka, sem spju eldi og eitri, trll og galdrakindur alls konar myndum. - ess milli var hann slenskur fjrmaur b, ar sem fjrmaurinn hvarf hverja jlantt. Alla htarnttina fkkst hann vi vtt, sem hann rst hrinni og nttmyrkrinu. jladagsmorguninn kom hann heim, reyttur og jakaur, en flagsins var ekki vart framar. - Hann villtist inn byggir tilegumanna, r er Skuggavaldur skldi, fkkst vi tilegumennina, bar af eim og batt san vi rjfanlega vinttu. - Hann fylgdi Unu lfkonu til undirheima, sat ar drlega jlaveislu og tk me sr feitt sauarrif til sannindamerkis - - -.

Versin, sem hann kunni, voru rotin fyrir lngu, en vintrin ekki. au voru rjtandi uppspretta frgar og framaverka, v a au gtu skipt lgun eins og skin loftinu.

Brnin gtu ekki sofna. au lgu egjandi og hnipruu sig hvort upp a ru. au stru mist t myrkri ea lokuu augunum og reyndu a sofna; a gilti einu, hvort au geru heldur, v a kolsvarta myrkur var bastofunni.

egar svo fer um sjnina, er meira lagt heyrnina en ella. Og systkinin hlustuu eftir hverju minnsta hlji, sem truflai essa grafargn.

"Hva er etta?" spuri Bogga ttaslegin. Hn hafi heyrt ung hgg einhvers staar bnum.

"a er hann hrtsi a stanga stoina sna," svarai Halldr, hlfergilegur yfir hrslunni systur sinni. " tt a egja eftir a ert bin a lesa bnirnar nar."

Bogga kannaist vi, a etta vri alveg satt. Bnirnar uru ntar, ef menn tluu eftir eim. Hn hafi gleymt essu rtt bili. Til ess a bta r essu, fr hn a lesa ofur hljtt fyrir munni sr:

Svfillinn minn og sngin mn
s nnur mjka hndin,
en ara brei ofan mig -

a var Jess, sem hn tti vi. Hann tti a leggja ara hndina undir hfui henni og litla kirtlaveika kroppinn, en hina ofan hana. var henni htt.

En hggin heyrust hva eftir anna, sum langt burtu, en sum nlgt. a voru frostdynkir. Gaddfrein jrin var a springa sundur kringum binn og undir honum. - Halldr litli reyndi a telja sr tr um, a essi hvai kmi fr kindunum. En a gat lka veri orgeirsboli, sem n vri a rtast um einhvers staar nlgt. Hann hafi heyrt svo margar og kynlegar sgur af honum. A hugsa sr, ef hann fri n a drynja undir rminu hans!

ungur frostdynkur reif sundur frosnar ekjurnar me slku afli, a brinn kipptist vi.

Halldr litli l steinegjandi og hlustandi, baaur angistarsvita. N var hinu djarflega flugi hans yfir gngur vintranna loki me llu. Hugurinn flgrai undan httunum eins og dausrur smfugl. N var a tti og skelfing, sem fylltu sl hans. Hann var ekki orinn ngu str enn til a vinna strvirkin, sem hann langai til a vinna. Hva yri r honum til a verja sig og systur sna, ef eitthva bri a hndum? - Ef til vill var fullt kringum hann af einhverju illu og skiljanlegu, sem hann s ekki fyrir myrkrinu. Ef til vill kmu kaldar, lonar, snilegar hendur og tkju hann upp r hlju rminu - - .

Hva var etta?

ungar dunur heyrust me jfnu millibili eins og gengi vri uppi bnum. Svo var pjakka me einhverju ofan bastofuekjuna. Hvert hgg smaug brnunum gegnum merg og bein. Bogga breiddi upp yfir hfu sr og las bnir hlji. Hn ori einskis a spyrja og ekkert a lta til sn heyra. En Halldr litli var farinn a kjkra: "Mamma, mamma!"

Aftur heyrist gengi uppi bnum. a marrai snjnum uppi ekjunum. etta gat ekki veri mamma eirra. a voru ekki mannaftur, sem stigu svona ungt til jarar. a hlaut a vera vttur t r fjllunum, sem tlai a taka au. Ef til vill var hn bin a taka mmmu eirra. - Ea voru a menn, sem ori hfu ti verunum, og n - -.

Snjrinn var krafsaur fr stafnglugganum. Einhver lagist ofan a honum og hrpai inn bastofuna:

"Hr s gu!"

Halldr litli hlt niri sr grtinum og skalf af hrslu. A vsu var a skrra en ekki, a etta, sem var glugganum, nefndi gu. Samt ori hann ekki a taka undir.

"Hr s gu!" var kalla aftur inn um gluggann.

N gat Halldr litli ekki kreist niur sr grtinn lengur. "Mamma, mamma!" pti hann hstfum og tk andkf af ekka. - "Pabbi, pabbi, pabbi!" hrpai hann v nst. egar a var rangurslaust, stkk hann fram r rminu til a vekja pabba sinn.

Glfi var undur kalt og fturnir honum blgnir og srir af kulda. Hann skeytti v ekkert, en flmai sig yfir a rmi pabba sns. "Pabbi, pabbi," hrpai hann sfellu, en enginn svarai. Hann reifai fyrir sr um rmi. Eitthva skalt var fyrir hendinni honum. a voru fturnir lkinu.

Skelfing var pabba hans kalt ftunum!

Hann gafst ekki upp a svo stddu. "Pabbi, pabbi," hrpai hann grtandi hrra og hrra og tti lki af llum krftum. egar a var rangurslaust, st hann kyrr, rrota og yfirkominn af rvntingu. Hrilegar grunsemdir lddust fram huga hans. Svona fast svaf enginn maur.

"Mamma, mamma!" kveinai hann og dr niur sr hljin. Kuldann r glfinu lagi um hann allan. Hann skalf eins og hrsla og var rtt a v kominn a hnga niur.

heyri hann, a etta, sem veri hafi glugganum, var a troa sr inn bjardyrnar. einhverju ofboi stkk hann inn krna til kindanna, eins og hann byggist vi, a Forustu-Surtla mundi verja sig. ar hniprai hann sig niur einu horninu.

Bogga litla var ekki eins hrdd og brir hennar. Hn var sannfr um, a Jess vri hj sr, af v a hn hafi bei hann um a og lesi versin sn. Og enn hlt hn fram a lesa a sama upp aftur, v a hn var bin me allt, sem hn kunni.

Bastofuhurin var opnu og menn komu inn glfi. eir endurtku smu kvejuna og kllu hafi veri inn um gluggann, en enginn svarai.

"Skyldi enginn vera heima? - Hefiru ekki eldsptur orlkur?"

orlkur hafi eldsptur. Eftir litla stund var hann binn a n r, og skini af logandi eldsptu lagi um bastofuna.

Halldr litli s vi ljsi af eldsptunni tvo menn standa uppfennta miju glfinu og skima kringum sig. Annar eirra hafi alskegg, og var skeggi allt klkugt. Hinn maurinn var skegglaus, rauur mjg framan, og rann hlfbrinn snjr straumum niur um andliti honum.

essir menn voru smundur Kroppi og orlkur sonur lafs fara. Hann var vetrarmaur hj smundi a essu sinni.

orlkur kveikti annarri eldsptu til, en smundur fr a sinna Halldri litla, sem n kom grtandi fram r kindakrnni. orlkur kom auga lampann og reyndi a kveikja honum. a tkst ekki. En reis Bogga upp rmi snu og rtti fram ofur ltinn kertisstf. a var a, sem eftir var af jlakertinu hennar. Hn hafi geymt a lausholtinu vi rmi sitt og tlai a kveikja v afmlinu snu. N var myrkri bastofunni yfirunni brina.

"Hefir Salka komi hinga?" spuri smundur um lei og hann reytti klakann r skegginu sr. "Hn strauk fr okkur dag."

"Nei," stamai Halldr litli gegnum ekkann.

" er hn orin ti," sagi smundur lgt og leit framan orlk.

Halldr litli var aftur kominn upp rm sitt. Hann horfi strum, tgrtnum augum gestina og hlustai , hva eir sgu. N skildist honum, hvernig st komu eirra. Salka var orin ti, - din.

"Hvar er mamma ykkar?" spuri smundur.

Halldr litli fr aftur a grta. "Mamma er bin a vera svo skp lengi burtu," kveinai hann. Honum fannst sjlfsagt, a hn hlyti a vera orin ti, eins og Salka.

San skri hann gestunum fr, hvert mamma hans hefi tla.

smundur gekk a lkinu og lyfti v gtilega upp, sem breitt hafi veri ofan a.

"Dauur -?" spuri orlkur ofur lgt.

smundur kinkai kollinum egjandi og breiddi um lei ofan lki.

Halldr stillti sig um a grta, eftir fremsta megni. Honum var a n ljst, a hann var binn a missa fur sinn og - lklega mur sna lka.

Bogga grt minna. Hn skildi a ekki enn, sem gerst hafi ea var a gerast.

"Hva eigum vi n a gera?" spuri orlkur.

"Lta hr fyrir berast ntt og akka okkar sla fyrir, a vi fundum kofana," mlti smundur. "a er hvort sem er ekki til neins a leita ntt."

San fru eir a verka af sr snjinn og bast um til nturinnar.

- Skmmu sar kom orsteinn fr Hvammi. Hann gat frt brnunum au gleitindi, a mir eirra hefi komist heim a Hvammi. Hn kmi morguninn eftir og menn me henni, sem flyttu allt lifandi r heiarblinu heim a Hvammi. mean tlai hann a vera hj eim.

N voru essar raunir brum enda.


8. kafli

Halla gat ltils yndis noti kvldi, sem hn var Hvammi, fyrir ofreytu og hyggjum.

Allt heimilisflki kepptist um a vera henni svo gott sem a gat. Allir vildu gera henni eitthva til gar, gleja hana me einhverju ea sna henni hluttekningu sna einhvern htt. En a bar ltinn rangur.

egar bi var a fra hana r snjftunum og bera henni beina, var henni fylgt inn herbergi til Borghildar. Borghildur hafi mlt svo fyrir.

v fr fjarri, a Borghildur hefi n sr til fulls eftir heilablfalli, a henni hefi batna til mikilla muna. Enn heyrist a mjg mli hennar, a aflleysi var talfrunum. Enn var vinstri handleggurinn aflvana a mestu og vinstri fturinn langt fr v jafngur. Ekki gat hn gengi nema hn vri leidd, og oftast sat hn kldd framan rmi snu ea uppi v.

En gesmunum snum hafi hn fengi mikinn bata vi etta fall. N var hn glalyndi sjlft og glyndi, talai ekki styggaryri til nokkurs manns, mglai aldrei yfir kjrum snum og vildi vera llum g.

tlit hennar hafi breytst nokku. N var hn orin holdugri en hn hafi nokkurn tma veri ur, en ekki eins bryjuleg og fyrr rum. Fitan var lausari og hvapakenndari og hrundsliturinn allur annar, jafnvel unglegri. Andliti var ekki eins dkkt og veurbiti og a hafi veri, heldur ljsleitt me ofur lti rsrauum bl. ll harka og allur tti var horfi r svipnum, hrukkurnar ornar frri, andlitsfalli slttara, og a var sem allt bri birtu af glyndi og glalyndi.

Borghildur tk Hllu eins og hn tti henni hvert bein. Hn lt hana setjast vi rmstokkinn hj sr, tk a spyrja hana um hagi hennar og lt henni ljs innilega hluttekningu. Halla heyri a eins og draumi, sem hn sagi vi hana, og ekkert fjr gat frst samtal eirra. Hugur hennar var oftast hj brnunum. En jafnframt var hn stundum gagntekin af kva fyrir v, a orsteinn ni ekki upp a Heiarhvammi og ekkert leiddi anna en slys af fr hans.

Kliurinn framan r bastofunni hafi gileg hrif hana. Hn var orin gninni og kyrrinni svo vn, a nrri l, a hn yldi ekki mannaskvaldur me hltrum og hvaa, sst eins og n st .

Allt leiddi etta til ess, a hn fkk tplega varist grti, og loks ba hn um a lofa sr a htta, a ekki vri nema hlfliin vakan.

Henni var vsa til rms herbergi, sem var afilja til hlfs hinum enda bastofunnar og tla var gestum. ar var hn afskekkt a vsu, en heyri hvert or, sem sagt var frambastofunni.

egar hn var httu, fann hn fyrst til ess fyrir alvru, hve daureytt hn var bi sl og lkama. En hn ori ekki a kvarta um a vegna ess, a ef flki vissi a, mundi a ekki leyfa henni a fara sta morguninn eftir. Hn sofnai undireins, en reytuverkirnir vktu hana hva eftir anna. Gegnum svefnrofin heyri hn rmur kvenar. Rmnamurinn og rmnaefni rann saman vi drauma hennar. Hn var einsmul ti frinni og harvirinu. - Nei, ekki einsmul, v a hn s jafnan breiar axlir rtt undan sr. Nst egar hn vaknai, heyri hn, a flki var a matast og tala htt saman um hana sjlfa mean, - hvernig skpunum hn hefi n til bja slku veri, og hva n mundi taka vi fyrir henni. Skmmu sar heyri hn m af slmasng. Fastan var nbyrju og fari a syngja Passuslmana. Og nst, egar hn vaknai enn , var ori koldimmt og steinhljtt, - eins og heima Heiarhvammi.

En um a leyti sem dagur rann var hn vakin. a geri vinnukona, sem komin var ftur. Hn skilai v til hennar fr Finni, a henni vri velkomi a vera honum samfera, ef hn vildi. N vri komi besta veur.

Halla br skjtt vi og klddi sig. Hn lt ekki v bera, hve bgt hn tti me a. Vinnukonan fri henni ll ytrift hennar urr og hl, nbku vi eldinn, og bau henni a lna henni nnur betri, ef hn vildi. Halla fr hljlega a llu, v a enn voru menn fasta svefni bastofunni. egar hn kom fram bjardyr, bei Finnur ar eftir henni og var ferbinn.

a var miki kyrrara en veri hafi kvldinu ur, og renningur sama sem enginn. Veur var hi fegursta, heiskrt og alstirndur himinn. Tungli var n htt lofti og dlti fari a lsa af degi.

au gengu yfir sinn vatninu. ar sust nlegir harsporar, sem mjllin hafi foki fr llum megin og n stu htt upp r fnnunum kring. a var undarlega stutt milli sporanna, og ttist Halla ar kenna sna eigin sl fr sasta kvldi. Skammt fr henni br fyrir annarri sl. Hn var eftir mann, sem lagt hafi undir sig landi strri skrefum. Yfir bar slirnar var va lagt harfenni, sem n var ori svo saman bari, a a hlt mnnum uppi.

au Finnur og Halla mltust ftt vi leiinni upp eftir. Hn tti bgt me a fylgja honum eftir fyrst sta, vegna reytu og stirleika, og var a leggja hart sig til ess a geta haldi fram. En eftir v sem hn gekk lengur, var henni gangurinn lttari.

Finnur fylgdi henni alla lei skarsbrnina fyrir ofan binn. ar skildi hann vi hana og fr til beitarhsanna. Halla gekk heim a bnum.

Bjardyrahurin st opin og fannirnar lgu inn eftir llum gngum. a leyndi sr ekki sporunum, sem ar voru, a fleiri hfu gengi um binn um nttina en orsteinn einn.

egar hn kom inn bastofuna, sat orsteinn ar yfir bum brnunum sofandi. Kertisstfur Boggu litlu var brunninn t fyrir lngu, en n var ofur lti fari a skma bastofunni.


Aftur var n s stund komin, a au Halla og orsteinn stu saman bastofu heiarblisins, eins og eftir frfall Jhnnu. au stu hvort gagnvart ru, orsteinn rmstokknum fyrir framan brnin, en Halla kofforti vi rm lafs. rum megin vi au lgu brnin sofandi, hinum megin lki.

orsteinn hafi sagt Hllu fr v, hverjir hfu veri ar um nttina arir en hann, og hvert erindi eirra hefi veri. Um morguninn snemma hfu eir Kroppverjar fari til a halda fram leitinni, og tla fyrst um sinn inn me fjallgarinum.

Svo fll samtal eirra niur um hr.

Me essari frtt bar Hllu n sorg a hndum. Salka var henni engu sur kr en brnin hennar. Hn gat ekki anna en hugsa til eirrar stundar, egar hn hafi veri a lokka ennan vesaling fr sr me alls konar gyllingum. Hn vissi, hve gum tilgangi hn hafi gert a; samt hafi a n ori henni a bana. Og undarlegt fannst henni a, a etta skyldi koma fyrir sama kvldi, sem hn sjlf hafi veri svo htt stdd. Undarlegt var a, a lafur hafi s Slku ri fyrr um veturinn og tala um hana alhvta, og hana sjlfa dreymt hana hlfvakandi ti mjallrokinu kannske einmitt smu stundina, sem Salka hafi veri a deyja. llu essu fannst henni liggja ung skun. Og ef til vill hafi gu veri a sna henni, hva Salka hefi lii undir dauann, me v a lta hana vera ti sama verinu. - A hinu leytinu var hn sannfr um a, a n lii Slku vel og etta hefi henni veri fyrir bestu; hn hefi engrar glei geta vnst af lfinu. N vri hn gl og kt, eins og hn hafi s hana drauminum.

Hn var svo niursokkin essar sorglegu hugsanir, a hn tk ekki eftir v, hvernig morgunstundin lei og birtan smx bastofunni. Hn hrkk upp af hugsunum snum vi a, a henni heyrist ekki betur en orsteinn vera a - grta.

Hn leit upp og framan hann. Hann sat ltur, studdi olnbogunum hnn og agi. Tr hrundu vi og vi af augum hans og varirnar skulfu.

etta gekk svo fram af Hllu, a hn tri varla augum snum.

Og anna var enn undarlegra. Henni fannst hn hreint ekki ekkja manninn. Svo lkur var orsteinn orinn v, sem hann hafi veri.

Andliti var rautt og rti, nrri v blgi, og svo ellilegt og hyggjulegt, a hefi ekki hri bori enn lit skunnar, hefi mtt tla, a maurinn vri kominn hnignunaraldur. Strt r var hgra gagnauganu og hvarf upp hrsrturnar. Yfir vinstri augabrninni var anna r, sem bar minna , en var sem dld inn enni. - Einhver raunalegur reytublr var llum svipnum, og essi grtur bar vott um elilegt deiglyndi.

"Halla," mlti hann og reyndi a leyna grtinum. "ttu enn brfi, sem g skrifai r? g vi sara brfi."

"J, g a enn ."

"Hefur nokkur maur s a hj r?"

"Enginn, alls enginn."

"a er gott. Viltu gera bn mna? Viltu lta mig f etta brf til a eyileggja a?"

Halla horfi hann spyrjandi og undrandi.

"a er velkomi," mlti hn eftir nokkra gn. San tk hn bk upp r koffortinu, sem hn sat , tk brfi innan r henni og fkk honum.

"akka r fyrir," mlti hann. Eftir langa gn btti hann vi: "Halla, - geturu fyrirgefi mr etta brf?"

"J, hjartanlega," mlti Halla.

a var sem orsteini ltti ofur lti vi a segja essi sustu or og heyra svari. Hann rtti sig upp stinu og rtti Hllu hndina.

"g akka r fyrir," mlti hann. "etta brf hefir lengi brennt mig. N tla g a brenna a."

"Hvers vegna?" spuri Halla eins og t lofti. "Brfi er meinlaust gamanbrf."

"Brfi er fyrsti - og lklega versti - vxtur spillingar minnar. egar g skrifai a, var g a byrja blvuu slarkinu."

orsteini var ungt niri fyrir, og hann var a berjast vi sjlfan sig til a gefa sig ekki grtinum vald. Halla kenndi srt brjsti um hann.

"a er ekki til neins a segja r fr v, sem drifi hefir daga mna," mlti hann raunalega. " mundir ekki skilja a, ekki tra v, - jafnvel halda, a g vri a ljga upp sgum. etta brf er a eina, sem n hefir heim til tthaganna, - og svo einhver mttvana vttingur. egar g fr a drekka me Normnnunum, var ti um allt. veist, hvernig g ver, egar g sleppi mr; ekkir bi mig og ttingja mna. - En gott er a, a enginn veit neitt hr heima. Ykkur mundi hrylla vi a hafa mig nlgt ykkur. - Hrna er eitt innsigli."

orsteinn tk hndina Hllu og fri hana upp hri sr. ri gagnauganu ni upp undir hvirfil.

"Gu minn gur!" andvarpai hn og kippti a sr hendinni. "Hefir r veri snt banatilri?"

"J, oft," sagi orsteinn og brosti raunalega. "Hrna er anna," mlti hann og benti augabrnina. "a er eftir jrnhnfa. Og etta er eftir handjrn," sagi hann og sndi henni hringi lnliunum sr.

"Ga Halla, spuru mig einskis," mlti hann enn fremur. "g hefi sagt r og snt r meira en nokkurri manneskju annarri, og minnst af eim merkjum, sem g ber, bi sl og lkama. Brennandi r hefir reki mig r einu vintrinu t anna, brennandi orsti eftir nautnum og munai, - einkum eim, sem forboinn er og lglegur. - - egar g er staddur hrna, ar sem allt minnir mig hreina st og sran sknu, finn g best, hvlkt lifandi hr g er. - Srast er a hafa seilst hinga me hreinum fingrum - -.

orsteinn agnai. Halla fr n a skilja erindi hans heim til tthaganna. Hann ri a sttast ar vi allt og alla, vinna a til a bijast fyrirgefningar og jta yfirsjnir snar. Byrja san ntt lf, sem vri framhald af sku hans. En hann skorti rek til ess, egar reyndi. Yfir essari eymd var hann a grta.

"Hefiru tala vi mur na?" spuri hn, eins og orsteinn hefi egar jta, a skoun hennar vri rtt.

orsteinn hristi hfui.

"a vri ekki til neins," mlti hann. "g yrfti a segja henni a sama og r - og miklu, miklu meira. a yri henni til eintmrar sorgar."

"Murhjarta fyrirgefur allt."

"Allt hefir takmrk. g hefi seti lengur hegningarhsinu en Finnur. Enginn veit a hr landi. Mamma mundi ekki geta bori a."

"Mamma n hefir breytst miki."

"Getur veri. En vi eigum aldrei samlei framar."

essum orum fannst Hllu liggja djp og sr rvnting.

"M g ekki tala vi hana n vegna?" mlti hn.

"Nei, nei, nei," mlti orsteinn me kafa. "a eru leyndarml mn, sem g hefi sagt r, og r einni. mtt ekki bregast trausti mnu. En a er mr lttir, ef fyrirgefur mr."


essi dagur var einn af drardgum slenska orrans.

N fkk slin a sna mnnunum, hva henni hefi unnist fram san sast hn sst, hvar hn kmi upp, hve htt hn kmist og hvar hn gengi niur.

a var logn og "bla", - orrabla. Mnnum finnst 12 stiga frost kyrru veri "bla", egar sama frost og talsvert meira hefir veri marga daga samfara afspyrnuroki og skafbyl.

slkum verum finnst mnnum blessu slin verma, a meira s a tr en reynsla. En a birtir yfir huganum og gerir menn ruggari, egar hn skn, a lti vinni geislar hennar vetrarhrkunni.

Undir hdegi komu sex menn me tvo slea heiman fr Hvammi.

eir hfu r frttir a fra, a lk Slku vri fundi niri hlsinum, skammt fr skarinu. ar hafi orlkur stai yfir v, en smundur veri farinn heim til sn a skja slea.

Mennirnir voru a vsu ekki allir fr Hvammi, en allur tbnaur til fararinnar aan. Annar sleinn var heyjaslei mikill, sem Egill tti, og ttu fjrir menn a draga hann. Hinn sleinn var lttari og aeins tlaur tveim mnnum. Hestum tti ekki frt a beita fyrir sleana vegna frar.

minni sleanum var bi um brnin og hl a eim me rmftum. Kisa var saumu inn sokkbol, svo a ekkert st t r nema hausinn og stri, og henni hola niur milli barnanna. a l illa kisu yfir annarri eins mefer, hn stakk klnum alls staar t gegnum sokkinn, og augun henni voru meira en mealgul, egar hn kom t slskini.

ennan slea tti Halla einnig a setjast hj brnunum, ef hn vildi hvla sig.

hinum sleanum var bi um lk lafs, og hann var einnig lti a af bshlutum, sem einna sst mtti eftir vera Heiarhvammi.

orsteinn tk a sr a reka kindurnar ofan hlsinn til Finns. Lengra var eim ekki treyst til a ganga einum fanga. Finnur tti a sj um r nokkrar ntur og reka r san heim a Hvammi.

Forustu-Surtla hnykkti hfinu spekingslega og rann undan hinum kindunum upp til skarsins. Raunar skildi hn ekki baun v, hvern remilinn hn tti a gera upp skar nna, egar hvergi s dkkan dl. Henni lei miklu betur inni vi jtuna sna. En fyrst hn skildi a ekki, var hn a ltast skilja a og bera sig drottningarlega. - Hinar kindurnar stauluust eftir henni, hlfblindar af ofbirtu.

Halla i ekki a setjast sleann upp skarsbrekkuna, enda var a erfiasti fanginn fyrir , sem drgu sleana. eim, sem drgu minni sleann, gekk furufljtt a komast upp skarsbrnina. En var hinn sleinn niri miri brekkunni, og fru mennirnir mti honum til hjlpar.

mean st Halla einsmul skarsbrninni hj minni sleanum. Mesta hugaml hennar var a, hvort brnunum vri ekki kalt. Nei, eim var vel heitt. au voru svo du, a enginn kuldi komst a eim. a var aeins rlti op fyrir nefi og augum. Hitt var allt kafi rmftum.

Vegna eirra mtti hn vera hyggjulaus.

Hn notai stundina til a litast um. Aldrei hafi hn s slka vetrarfegur.

Suurhiminninn var allur einu geislabli, sveipaur glitrandi gylliniskjum.

Slin var " lfakreppu", en "lfarnir" svo fagrir, a eir lstu eins og slir me undur um, regnbogalitum bl. Hrra uppi himinhvelinu greiddust gylliniskin sundur sma, gyllta klsiga, sem lgu eins og skrautfjarir blgrnu himinklinu.

a var gamalla manna ml, a sjaldan vru gyllini fyrir gu. Alltaf ttu au vita hrkur og t. En fgur voru au.

Slskini var dauft, og var sem gullmistur fyrir slinni af rsmum sgnum, sem fylltu lofti htt og lgt. Til jararinnar var allt samfelld reginhvta, svo langt sem augu eygu, blhvt ar sem skuggana bar ; glitrandi, blindandi hvt ar sem geislarnir hrkkluust eftir henni.

Snjrinn var barinn saman hara skafla, allavega lagaa, eins og orrastormarnir hefu veri a dunda vi a mta sr til skemmtunar, eftir a eir voru bnir a blsa sig uppgefna. Sumir voru beygir fram yfir sig hring, eins og skautafaldar, arir stroknir upp hvassa hryggi eins og hrannir hafrti. ll snbreian var eins og fi marmarahaf, me meitilfr meistarans nhggvin hverri bru.

Stundum var eins og strar breiur af essari dauans hvtu fengju lf og hreyfingu. Hgt renningsskri lei eins og iandi straumur yfir allar jfnur. Srkaldur andvari fylgdi v eftir.

essu hvta hafi l n Heiarhvammur eins og skip, sem bi er a yfirgefa og er a fylla og skkva. Enginn mundi n framar na snjinn, sem lagist ar a gluggum og gttum og leita inn. Eftir nstu strhr mundi enginn komast inn binn fyrir snj.

Saknaartilfinningar gripu Hllu, egar hn leit yfir hvamminn sasta sinn og hugsai t allt a, sem ar hafi drifi daga hennar. etta heiarkot var me kostum snum og gllum ori svo samgri henni, a a var ekki srsaukalaust a slta sig fr v. v hafi hn barist eirri yngstu barttu, sem hn gat hugsa sr, a nokkur slensk kona gti barist, - vi yfirgang og jfnu, tortryggni, ftkt og skort. ar hafi hn fellt mrg tr sjlf, og s ara fella au enn fleiri. Og ar hafi hn komist nin kynni vi dauann sjlfan.

Hinum megin vi skari bar ara sn fyrir augu. ar s t sjinn tveim stum, beggja megin vi Hvammsnpinn. Sjrinn var dkkblr, en blikandi hvtur garur fyrir llu hafinu. a var hafsinn. Hann hafi komi undir land sustu verunum. Stku jakar voru sveimi inni undir landi, en meginsinn hillti upp eins og himingnfandi jkulhamra ti fyrir.

egar au lgu aftur sta ofan af skarinu, i Halla a setjast sleann hj brnunum.

Rtt fyrir nean skari mttu au Kroppsmnnum me lk Slku slea.

Menn nmu staar og tluust vi litla stund.

Halla sat kyrr slea snum. Hn vildi helst komast hj v a sj lk Slku.

Hn hugsai til sjlfrar sn, egar hn hafi veri a fara yfir essa lg kvldinu ur. Lklega hafi Salka ekki veri langt fr henni. Lklega hfu a veri hlj r henni, sem hn heyri vi beitarhsin.

"Hn hefir veri g hj okkur, telpuskinni," mlti smundur vi frunauta Hllu. "Hn hefir aeins bei um a ltlaust, a lofa sr upp a Heiarhvammi sngga fer. a tluum vi a gera, hefi einhvern tma batna veri til nokkurra muna. Auvita tti a fylgja henni. En henni hefir leist eftir ga verinu og hn haldi, a vi tluum a svkja sig."

egar au kvddust og fru sna leiina hvort, var Hllu liti sleann hj eim Kroppsmnnum. ar l einhver frosin og klkug flygsa, sem ekkert skapnaarlag sst . kom hn auga ft, lti strri en 10 vetra barni. honum var svartur, bryddur skr, sem hn ekkti.

- - egar heim kom a Hvammi, kom allt flki t hla til a taka mti Hllu og brnunum.

kvos milli tveggja skafla, sem voru jafnhir bjarveggjunum, nam sleinn staar, og Halla st ftur r sti snu. mean hn var a heilsa heimaflkinu, var losa um brnin sleanum.

ur en hn vissi af, var Bogga litla horfin af sleanum. Rtt eftir s hn hfui henni upp yfir xlina konu, sem bar hana fanginu inn lknishsi.

Halla ekkti baksvip konunnar, ekkti fltturnar, miklu og fru, sem fllu lausar niur um herarnar og mitti. a var Vilborg Egilsdttir, kona lknisins. htt var a treysta v, a ekki fri illa um Boggu hj henni.

En Halldr litli fylgdi mmmu sinni inn binn og bar kisu fanginu.


9. kafli

Morguninn eftir hittust eir fegarnir Egill og orsteinn ti smahsinu.

var ori hlfbjart af degi og veur hi fegursta. Smahsi st opi, og lagi ljsbirtuna t skaflana hlainu.

Egill var ferbinn, me stran ullartrefil um hlsinn og tvenna vettlinga. Hann kom inn smahsi til a leita sr a skum.

Ekki voru eir fegarnir vanir a skiptast mrgum orum, a eir hittust ar smahsinu. Venjulega gengu eir egjandi hvor fram hj rum.

etta skipti bar t af essu. orsteinn yrti fur sinn:

"Hvert ert a fara, pabbi?"

Egill leit hann strum augum, en svarai seinlega:

"g tla a finna hreppsnefndaroddvitann."

"Hva viltu honum?" spuri orsteinn heldur styggilega.

"Eitthva verur a sj fyrir essu flki," mlti Egill og bls milega. "Ekki lifir a blgaddinum."

" oddvitinn a rstafa v?"

"Hver annar? Hreppstjrinn hefir ekkert me au ml a gera lengur."

a var Agli mest yndi, egar hann gat minnt essa ntsku stofnun, hreppsnefndina, skyldu hennar og komi henni einhvern vanda.

orsteinn hl hslega.

"Hva hefiru vi etta a athuga?" spuri Egill.

"Hefir Halla leita sveitarstyrks?"

a kom hik Egil. Hann henti vettlingunum snum hefilbekkinn, en svarai engu.

"Ef hn hefir ekki gert a, finnst mr gripi fram fyrir hendurnar henni."

"Hva anna hn a gera af sr?"

"Kannske tlir a neya hana til ess?" mlti orsteinn og hvessti rddina.

Agli gamla yngdi heldur skapi. svarai hann stillilega:

"g hefi heldur bjarga mnnum fr a lenda sveitinni en neytt menn til ess."

" feru lklega ekki a breyta t af venjunni gamals aldri," mlti orsteinn dlti blari en ur. "Lknirinn hefir n teki yngra barni."

"Hefir lknirinn gert a?"

"Sstu ekki egar Borga stti barni t sleann gr? Helduru, a hn tli a skila v aftur? - Nei, pabbi, ekkiru dttur na illa. Enda sagi Borga mr a undireins grkveldi, a hn tlai sr ekki a lta barni fr sr aftur."

"a er anna ml."

"Og Halla er fr um a sj fyrir sr og drengnum; a skal g byrgjast. Ef hn verur r til yngsla til vorsins, skal g borga a."

"Og tfr lafs -?" nldrai Egill.

"lafur heitinn hefir tt fyrir tfrinni sinni; varla tri g ru. Og vonandi feru ekki a lta sveitina hola landsetum num ofan jrina, ef eftirlifendur eirra geta komist af n annarrar hjlpar."

Egill agi og var hlffldur. Raunar fannst honum allt satt, sem orsteinn sagi. En a gramdist honum kyrrey, a hafa urft a lta segja sr etta allt saman.

Hann vinglaist innan um smahsi hlfgeru raleysi. Hann var n httur a leita a skunum, v a hann var httur vi a fara til hreppsnefndaroddvitans. En hann var ekki binn a finna, hva hann tti a gera ess sta. Hann tk ekkert eftir v heldur, hva orsteinn var a gera.

"Geturu lna mr sleakrli, pabbi?" spuri orsteinn.

"Ha, slea, sleakrli?" mlti Egill eins og hann hrykki upp. "Hva tlaru a gera me slea?"

"g tla a lta verkfrakoffortin mn hann."

"Hva? ert a raa niur llum verkfrunum num. Hvert tlaru?"

"t a Vogabum. orgeir er binn a ra mig til sn fyrir lngu til a byggja geymsluhs."

"a veit g. En - g hlt, a frir ekki svona fljtt."

"Undireins dag," svarai orsteinn n ess a lta upp. "g hefi ekkert a gera hr og mr er ekkert a vanbnai. g fer sta um dagml."

Egill horfi egjandi og undrandi son sinn nokkra stund og mlti san: " ert undarlegur maur, orsteinn."

"Getur vel veri," svarai orsteinn me hg og leit hvasst fur sinn. "Manstu, hva a var, sem rak mig han a heiman. a var kjaftavttingur um okkur Hllu, sem varst svo vnn a bera mr til eyrna. g var a barn , a taka mr anna eins nrri. - Ef vi Halla vrum n saman heimili, mundi draugurinn fljtt vera vakinn upp. Og hn arf a vera hr, en g ekki."

Samtal eirra feganna var ekki lengra a essu sinni. Egill vissi, a stlur um a, sem orsteinn hafi teki fyrir, voru rangurslausar.

N var hann lka binn a finna a, hva fyrir lgi a gera. Hann fr a lta eftir viarbirgum snum, hva hann mundi n eiga til kistu utan um laf.


Hs lknisins l ofur lti afskekkt fr gamla bnum. a var sjaldgfur kostagripur samanburi vi r byggingar, sem voru til ar sveitinni, allt byggt r timbri, me reykhf, hlainn upp r hggnu grjti og steinlmdan, sem ni nean r kjallara og upp r mni. Um einn tma hafi ekki veri meira tala um neitt sveitinni en ennan dmalausa reykhf!

t r byggingu essa hss var hlfkld tengdastin milli eirra Egils og lknisins. Agli tti a arfi af lkninum a byggja svo strt og vanda hs. tti a bera vott um eyslusemi og yfirlti og taldi gmlu torfbina bi hlrri og betri og fullbolega lrum mnnum sem rum. Lknirinn fr snu fram, hva sem Egill sagi, og afleiingin var engin nnur en s, a Egill steig aldrei fti inn fyrir dyr hsi lknisins.

hsi essu voru rj herbergi nera lofti auk anddyris og eldhss. au voru barherbergi lknisins sjlfs, konu hans og barna. Helmingurinn af ekjuherbergjunum var tlaur vinnuflki hans, en hinn helmingurinn sjklingum hans.

Aalsteinn lknir hafi sem s teki upp ann si, sem fgtur var meal hraslkna svo langt sem til spurist, a lta flytja sjklinga heim hs sitt, sem ekki mttu n daglegrar lknishjlpar vera. ennan htt hafi honum tekist a gra margar meinsemdir, sem torgrddar hefu ori heimahsum sjklinganna. Lknirinn lt vinnuflk sitt stunda sjklingana og vaka yfir eim, ef ess urfti vi, og var a fari a venjast essu starfi. Konan hans hjlpai honum til vi skurlkningar og fleira og var honum mjg samhent llu. A vsu voru eir sjklingar ekki margir, sem lknirinn hafi annig teki heim til sn, en gleilegan rangur hafi a bori, v a hverjum einasta hafi batna.

Aalsteinn lknir var a msu leyti ekki maur vi alu skap, tti srlundaur og hranalegur tali og eiginlega einskis manns mefri. Samt geri hjlpsemi hans vi sjklinga hann einkar stslan. a var ekki ng, a hann hafi teki menn heim til sn og lkna , heldur hafi hann gefi eim hlfan ea allan kostnainn, sem bgt ttu me a borga.

etta var eitt af v, sem Agli lkai illa rlagi lknisins, a hann teldi a til ltils a fst um a. Alla sna lngu hreppstjrat hafi hann gert skyldu sna t ystu sar, en tali arft a gera meira en "instrxi" krafist. Og hann bls milega, egar hann sagi vi kunningja sna, a Aalsteinn lknir kynni ekki me f a fara.

Daginn sem Halla og brn hennar voru flutt heim a Hvammi, var Aalsteinn lknir feralagi ti sveitinni og kom ekki heim fyrr en seint um kvldi. Hann fr v me seinna mti ftur um morguninn. En egar hann kom fram dagstofuna til konu sinnar, s hann, a Borghildur litla dttir hans hafi fengi leiksystur, sem honum var starsnt .

Brnin stu glfinu hvort gagnvart ru, og lgu leikfngin milli eirra. au sinntu eim lti, en horfu hlfforvia hvort anna.

Bogga var fullum tveim rum eldri en dttir lknisins, en ll minni og rrari. Borghildur horfi strum augum etta nja leikfang, sem bi var a fra henni, og galai upp til mmmu sinnar eitthva, sem hana langai til a segja um a, en enginn skildi. Hn var feit og hrundsbjrt me strar kinnar og stra undirhku, - nrri v eins og nafna hennar inni bnum.

a var eins og Bogga litla fyndi til ess, hve mikill vesalingur hn var samanburi vi etta stra, hrausta barn, sem var ekki nema ru rinu. Hn gat ekki leiki sr, en spuri alltaf hlfkjkrandi eftir mmmu sinni.

Borga kraup glfinu hj brnunum og hlt yngra barninu fanginu, dreng, sem enn var reifum. egar lknirinn kom inn, st hn brosandi upp mti honum og lagi barni vgguna.

"r finnst vst hafa fjlga undarlega fljtt," mlti hn brosandi.

Lknirinn var dlti strinn svipinn og reytulegur. En svipurinn breyttist undireins og var blur og glegur. annig var jafnan eins og hvert hyggjusk lii af honum, egar hann kom inn til konunnar og barnanna.

Og var heimili ftklegt. essi eina stofa, sem var aalgriastaur heimilisngjunnar, var fskrug af gum munum, enda eini staurinn, ar sem brnin mttu leika sr.

Borga lagi handleggina upp um hls lknisins og mlti bllega:

"egar vi vorum ntrlofu, ht g Hllu Heiarhvammi okkur til heilla."

" hefir sagt mr a ur, hjarta mitt."

"N er Halla bgstdd, og - g stti ennan kirtlaveika aumingja t sleann gr."

" arft ekki a segja meira, ga mn. Blessa barni tur okkur varla t gaddinn."

Svo var ttala um a ml. Samtali endai lngum kossi.

Lknirinn kannaist fslega vi a, a hann vri enginn bmaur og honum lti kunnugt um efnalegar stur heimilisins. Borga bj fyrir au bi, utan hss og innan. Oft hafi hann bundi heimilinu ungar byrar me sjklingatku sinni, og aldrei hafi hn fengist um a. En etta var fyrsta kvin, sem hn lagi bi. Og hann var viss um, a fyrst hn geri a, mundi bi ola a.

"Lofau mr a sj ig, barni mitt," mlti hann vi Boggu og settist ti vi gluggann.

Bogga litla st ftur og kom t a glugganum til hans. Hn skalf af kva fyrir v, a n tti a fara a rta vi kirtlaveikissrunum, en grt ekki.

En lknirinn horfi minnst srin. Augun barninu vktu miklu meiri athygli hj honum. au voru bl og skr, greindarleg og sakleysisleg.

"Helduru ekki, a hgt s a lkna hana?" spuri Borga hyggjufull.

"J, a vona g a takist me tmanum," sagi lknirinn, eins og a vri aukaatrii. "Fyrst arf a hressa hana vi. Eins og hn er n, olir hn engar lkningatilraunir."

Bogga litla fr aftur til leiksystur sinnar.

"A hugsa sr anna eins," mlti lknirinn. "Heilar fjlskyldur gleymast, - gleymast heiarkotunum inni mijum vetrargaddinum. Enginn spyr eftir eim, enginn hefir neina hugmynd um, hvernig eim lur. Eiginlega vera allir fegnir a hafa fri fyrir eim. Hvernig etta ruvsi a vera, ar sem engar samgngur eru? Samgnguleysi og einangrunin er blvunin yfir llum bskap okkar. - g hefi s brn lakar tleikin en etta. g hefi sagt fr v, en menn hafa ekki tra mr. g hefi reynt a vekja athygli manna v, hvernig kjr kotunganna vru. Menn hlusta mig a vsu, af v a eir hika vi a skipa mr a egja. En eir hrista hfui, og ar vi situr. Svo egar eir sj a af tilviljun, sem g s daglega, blskrar eim. kemur a lka fyrir, a eir skammast sn."

"Hva gekk a lafi sluga?" spuri Borga.

Lknirinn leit framan hana og svarai hlfspyrjandi:

"Skyrbjgur? - Hann er tbreiddari hr sveitunum en nokkur maur veit. Og eir, sem f hann, eru lengi a rtta vi. Hreppsnefndirnar kalla hann og eftirstvar hans leti; a er handhg skring llu fjrleysi og rttleysi ftklinganna. fyrra vetur voru au Heiarhvammi mjlkurlaus seinni hluta vetrarins. ar var bskapurinn auvita eins og annars staar: aldrei nmeti nema haustin. lafur hafi skyrbjg, niursetningurinn lka, - ef til vill allir heimilinu. Auvita hefir honum aldrei batna sumar, en versna svo me vetrinum. annig gengur a var. - Sinakreppur bakinu og hnsbtunum, blsullir vi nrun, blir rotnunarblettir um lkamann til og fr, eilfar umkvartanir um reytu, mttleysi, svima, ofsvefn og r. etta er inngnguslmur dauans heiarkotunum. Svo koma blkoppamenn og grasaseyissullarar og greia kvillunum gtu. Loks kemur lungnablga, gula, taugaveiki ea eitthva v um lkt og leggur smishggi verki - -.

g s a r, elskan mn, a r hrs hugur vi v, sem g segi. g er upp r v vaxinn, a lta mr brega. g ver a horfa upp marga menn smokast t eymdina og dauann, sem vel mtti bjarga, ef a vri gert tma. Ef allir sju a, sem vi lknarnir sjum! - Nei, a tjir ekki a fst um a. En slir eru eir, sem bori geta gfu til a opna augu skja-glpanna fyrir - ekki vri nema einhverju af v bli, sem list me jrinni. g hefi reynt a, - en n veit g ekki, hvaa lei g a reyna nst.

"En etta blessa barn skal aldrei komast hendurnar hreppsnefndinni mean g lifi. g skal n einu sinni sna mnnum, hvaa manneskjur geta ori r brnum kotunganna, ef sama rkt er lg vi uppeldi eirra og annarra barna."

Aalsteinn lknir tk konu sna kn sr og lt vel a henni. Vi famlg og staratlot nutu au saman ess fagnaar, sem fylgir v a gera gott verk.

a var ori meira en hlfbjart bastofunni Hvammi. Allt vinnuflki, sem svaf mibastofunni, var komi ftur og fram binn ea t r honum til mislegra starfa. Dyrnar a herbergi Borghildar voru lokaar, og langa stund hafi enginn gengi um r.

Halla l enn rmi snu gestaherberginu og Halldr litli fyrir ofan hana. au voru a vsu vknu bi fyrir gri stundu og bin a iggja morgunkaffi. En Halla var svo yfirkomin af reytu eftir atburi sustu daganna, a hn var v fegin a urfa ekki snemma ftur.

Dyrnar herberginu stu opnar, og s hn gegnum r um mestan hluta mibastofunnar, meal annars til dyranna, sem lgu r gngunum inn bastofuna.

Hn gat ekki sofi lengur, v a n var komi langt fram yfir ann tma, sem hn var vn a fara ftur, og gat hn eiginlega ekki vaka heldur. Vilji hennar var allur lamaur og reytumrk llum hugsunum hennar. Ein hugsun var henni fullkomlega ljs: Hn var heimilislaus, og brina var allt hennar r undir rum mnnum komi.

En jafnframt kom nnur hugsun fram huga hennar hva eftir anna. a var orsteinn.

Hn gat ekki gleymt honum eins og hn hafi s hann Heiarhvammi og llu v, sem hann hafi sagt ar. Bgt tti hn sjlf, en enn bgra tti hann.

En n vissi hn a , a rtt fyrir alla spillingu, sem essi vesalings maur var sokkinn ofan , var innsti kjarni hans enn sannur og spilltur. Hann fann til eymdar sinnar og grt yfir henni, en fann sig ekki mann til a rtta vi af eigin ramleik.

Hvaa r voru honum til bjargar?

mean hn var a velta essu fyrir sr, heyri hn hgt ftatak frammi gngunum. Hurinni var loki upp, og maurinn, sem kom inn gttina, var orsteinn. Hann skyggndist gtilega inn bastofuna og gi a, hvort nokkur manneskja vri ar. Svo kom hann allur inn fyrir hurina.

Halla s a honum, a hann vildi ekki, a neinn si til sn, og lst sofa.

orsteinn st kyrr um stund og litaist um, san gekk hann hgt inn a dyrum mur sinnar. ar st hann kyrr og hlustai.

mean hann st ar, gat Halla ekki s til hans fr hfalagi snu. En hn vildi ekki rsa upp, svo a hann yri ess ekki var, a hn vekti.

Halldr litli var ekki eins varkr. Hann teygi sig upp fyrir mmmu sna og horfi forvitnislega essar afarir. Halla meinai honum a ekki. Henni fannst a bera enn betur vott um a, a hn svfi.

orsteinn st grafkyrr vi dyrnar, og a var dauagn bastofunni. Halla heyri a andardrtti hans, a hann tti ungu stri vi sjlfan sig.

Hn var n ekki efa um, hva honum bj skapi.

Mrg voru n rin orin san hann hafi komi inn essa bastofu. N hafi rin eftir stt og fyrirgefningu, rin eftir tbreiddum murfaminum reki hann anga inn.

En tpustu stundu mtti essi lngun mtspyrnu, sem hn vann ekki . a var strlyndi og skapharkan. N st s bartta svo hr, a ekki mtti milli sj.

heyrist hvai frammi gngunum, eins og einhver vri a koma.

orsteinn hrkk saman. a kom ft hann, eins og mann, sem stainn er a daverki. Um stund var sem hann leitai a einhverju, sem hann tlai sr a gera. Svo gekk hann rsklega inn herbergi til Hllu, stakk einhverju lfann drengnum og snaraist fram r bastofunni smu svipan. egar Halla leit upp, var hann horfinn.

"Hva er etta, mamma?" spuri Halldr litli. Hann hafi aldrei s a fyrri.

Fimm tu-krnu-gullpeningar lgu lfa hans. Hlir og fagrir eins og fljtandi eldur runnu eir hver yfir annan, egar hann hreyfi hndina.

egar Halla kom ftur, tlai hn a hitta orstein og akka honum fyrir barn sitt. En var henni sagt, a hann vri farinn a heiman og mundi ekki koma heim um langan tma. Kannske aldrei.




SGULOK



1. sasumar

Hi fornkvena rttist. orrasinn reyndist rr. Hann l vi landi fram eftir llu sumri.

Hann var aldrei a fastri, samanfrosinni breiu, sem hvergi si t fyrir, heldur var hann stugum hrakningi fyrir vindum og straumum.

Stundum lnai hann svo sundur, a skip komust fera sinna, og ess milli ttist hann saman me slkri fergju, a ekki einungis skipin stu fst honum, heldur einnig hvalir og hnsur. essar skepnur krepptust inni rngum vkum. ar sttu menn a eim og unnu eim.

sinn hafi v frt mnnum svo vanalega bjrg bi, a margir blessuu komu hans, - ef hann aeins vildi n gera svo vel og fara aftur. En a vildi sinn ekki.

Verttan var kld og umhleypingasm. Stundum rann hlr vindur af landi, sem tti sbreiunum dlti t hafi, en var ekki ngu hlr til a bra gaddinn af jrinni til neinna muna. Og egar minnst vari brustu sviptibyljir af hafi me fannburi og grimmdarfrosti, sem jppuu snum aftur upp a landinu, svo a allar vkur blindfylltust einum degi.

Tastar voru okubrlur me hgum andvara, svo srkldum, a a var sem brenndi hann bert hrund. milli komu nokkrir dagar r me stillum og slskini. Slin vermdi mean hn ni til a skna, og fannirnar runnu sundur fyrir geislum hennar, en jafnum og forslan frist yfir, hljp allt svell.

Fram eftir llu sumri var allt lglendi aki hru hjarni, og fjllum og heium sust ess engin merki, a sumari hefi komi ar vi. Aeins litlu svi upp fr sjnum var jrin orin mdrfntt, eins og rjpa, sem er a skipta litum, egar fimm vikur voru af sumri.

essir dkku blettir voru hagarnir, sem allur bpeningur var a ganga , v a n voru hey flestra upp gefin. eir, sem ttu heytuggu, sem ekki urfti beinlnis a tla knum, treindu hana handa num, rtt mean r vru a bera.

Bartta slarinnar gegn essari voahrku var ekki rangurslaus. Daglega fru auu blettirnir stkkandi, og daglega var rmra um skepnurnar, sem ti gengu. Grnir teinungar teygu sig upp r hlf- frosinni rtinni. Undireins og eir sust, var biti ofan af eim. Svo kl t fr bitsrinu, en eir hkkuu samt. Hrra og hrra veifuu eir kalgulum broddinum, og fleiri uru eir me hverjum degi.

Hvtasunnuhtin var hvtasta lagi, sem elstu menn mundu. Ofbirta var yfir llu landinu, og hvergi sst dkkvi til hafsins. sbreian sj og landi fleygi af sr geislunum t lofti. Hvtir, titrandi geislar flugu yfir li og legi og stungu menn augun eins og hrbeittar rvar.

Allir vntu batans me Jnsmessunni. voru sumarslhvrf, og ttu allir straumar a breyta sr. tti sunnanstraumurinn a sigra sjnum og sunnanvindurinn landi. yri gaman a sj ann hvta sigla sta heimleiis.

Jnsmessan kom, slin ni hstu merkjum, en batinn kom ekki. Sunnanvindurinn sigrai, en ekki til fulls. Hafsinn var hrakningi um sjinn, og klakinn var alls staar undir grasrtinni landi.

"Hann batnar ekki fyrr en me hundadgum," sgu menn. "Og ef hann batnar ekki, batnar hann ekki fyrr en um hfudag."


2. Halla fer kaupsta

Halla hafi lengst af veri Hvammi, san hn var flutt anga um veturinn. au Egill og Borghildur hfu bi saman og sitt hvoru lagi margboi henni a vera ar me drenginn, ar til r greiddist fyrir henni. Borghildur hafi lagt svo mikla herslu etta, a Halla vissi, a henni mundi mislka, ef a vri ekki egi.

Arar hsfreyjur sveitinni hfu einnig boi Hllu til sn tma og tma einu, anna hvort me drenginn ea n hans. N var sem allir vildu hjlpa henni.

Halla hafi egi sum af essum heimboum a nokkru leyti. Hn hafi fari anga, sem hn vissi, a rf var fyrir vinnu hennar, en aldrei veri langdvlum burtu fr Hvammi einu. ar var ng vi vinnu hennar a gera, einkum egar fr a vora.

Af Boggu litlu urfti hn engar hyggjur a hafa. Hn mtti heimskja hana svo oft sem hn vildi. Hn s hana taka brum bata og brum roska og vera fjrugt og fallegt barn ar en hn vissi af.

- sumarkauptinni rst Halla a strri a fara kaupsta. Halldr litli tti a f a fara me henni.

Halla hafi ekki fari kaupsta ll au r, sem hn var Heiarhvammi. Halldr litli hafi aldrei vi sinni s kaupsta.

Mikil var tilhlkkunin. Aldrei hafi Halldr litli hlakka meira til jlanna en hann hlakkai n til a fara kaupstainn. Hann vissi, a mamma hans var a sauma honum n ft, r vamli, sem honum hafi veri gefi. au tti hann a vgja kaupstaarferinni. Alltaf var hann a spyrja um kaupstainn, ekki einungis mmmu sna, heldur hverja manneskju heimilinu. Marga stund st hann yfir Agli gamla ti smahsi og spuri hann einum aula um kaupstainn. Egill var oft seinn til svara. hafi hann gaman af sumum spurningunum og leysti r eim vi hfi drengsins. Nst Agli var Finnur fyrir spurningunum. Hann var rautseigur a svara. Um a, sem Halldr fkk a vita um kaupstainn daginn, var hann a hugsa kvldin, anga til hann sofnai, og oft dreymdi hann um kaupstainn nttunni. Svo taldi hann saman huganum ll au lifandi skp, sem hann tlai a kaupa fyrir reyfi af einni veturgamalli kind, sem honum var eignu.

Halla hugsai einnig miki um kaupstaarferina, a ekki teldi hn dagana me annarri eins reyju og Halldr litli. Erindi hennar kaupstainn voru fleiri en eitt.

a erindi, sem hn lt uppi sem aalerindi, stafai af essum undarlega og vnta fundi, sem fundist hafi dnarbi lafs.

Oft hafi lafur loki upp fyrir henni kistunni miklu, mean hann var a f hana til a trlofast sr, en aldrei eftir a. Hn vissi , a kistan geymdi talsvera flgu af spesum, a ekki hefi hn gefi v gaum, hve margar r voru. En a enn vri ar eftir ttroinn vettlingur af spesum, - v hefi hn ekki tra, a einhver hefi sagt henni a.

Aldrei hafi hn hirt um a hnsast etta eina fylgsni, sem lafur tti, mean au bjuggu saman. Hn hafi gert r fyrir, a ekki vri geymt ar anna, sem teljandi vri, en sparift hans, sem hann fr sjaldan , eitthvert bkarusl, sem hann leit aldrei , og svo brennivnskturinn hans. N kom a upp, a dlti var ar af peningum handraanum, auk ess, sem undir honum l.

a lakasta var, a spesur og rkisdalir voru gengnir r gildi fyrir lngu, en krnur og aurar komi stainn. Lklega hafi lafur heitinn alls ekki teki eftir essari breytingu, annars var skiljanlegt, a hann hefi geymt etta svona lengi.

Halla sat agndofa af undrun yfir essum sji. Hvernig gat honum stai? Margt flaug henni hug, en ekkert, sem henni tti trlegt. Engin sta var til a tla, a hann vri illa fenginn. Hn hafi aldrei ekkt laf a ru en rvendni. Og ef hann vri geymdur fyrir einhvern, mundi eigandinn vera binn a gefa sig fram. En hvers vegna hafi lafur haldi essu alveg srstku? Og hvers vegna hafi hann aldrei minnst etta?

Egill agi. Hann var n eini maurinn, sem vissi, hvernig essu st, og kunni me a a fara. Ekki var v treystandi, a Halla vildi nta etta f, ef hn vissi, hvaan a vri. Best var, a hn vri engu nr um a. a var vel fengi, - meira hefi veri, og n kom a henni a gu lii.

Hann kenndi Hllu a r, a fara sjlf me spesurnar fund orgeirs verslunarstjra og freista, hve miki hn gti fengi fyrir r gjaldgengri mynt.

Halla fllst etta.

Hitt aalerindi, sem Halla tti kaupstainn, sagi hn engum.

a var a vita me vissu, hvernig orsteini lii, og reyna a n honum heim a Hvammi aftur.

r frttir, sem af honum brust heim a Hvammi, voru allt anna en gleilegar. a var ekki tala um r upphtt bnum, en v meira hlji. Og hn s sorgina svip Egils og Borghildar, hvenr sem eitthva frttist.

Hn vissi, a Egill hlt stugum spurnum fyrir um son sinn, og nrri v vikulega var maur sendur kaupstainn. Egill vildi n honum heim fyrir hvern mun, en fkk vi ekkert ri.

Hllu var engu sur annt um orstein en foreldrum hans, og ef hn gti haft einhver hrif hann til gs, vildi hn ekki lta ess freista.

rija erindi Hllu var a heimskja Maru gmlu Ragelsdttur. Og fjra erindi a vita, hvernig henni litist a reyna a hafa ofan af fyrir sr og Halldri litla kaupsta, v a enn hafi hn ekkert afri um framt sna.

Loks rann hinn langri dagur upp. Ullarlest fr Hvammi lagi sta kaupstainn. Egill var sjlfur frinni vi fjra mann. Halla og Halldr litli uru lestinni samfera.


3. Svona ltur kaupstaur t!

Halldr litli sat fablai milli tveggja ullarpoka og var bundinn vi klyfberabogann. Til enn frekari tryggingar var honum sagt a halda sr miklakkinn.

Hesturinn, sem tra var fyrir honum, var enginn gapi, a var gamall veraldarvanur harjlkur, sem marga kaupstaarferina hafi fari og margt bori, bi kaupstainn og r honum. Hann var skeikull spori og fr gtilega.

r essu hvika hsti s Halldr litli verldina stkka og vkka smtt og smtt. Hann s fjllin, sem veri hfu bl, tapa blmanum og vera grjtgr, eins og fjllin kringum Heiarhvamm. nnur fjll komu ljs, sem voru enn blrri en hin hfu veri. Hann s r og lki, miklu strri en hann hafi s ur; hestarnir u sterklega yfir , og a var svo gaman, a hann skai, a lkirnir og rnar vru helmingi fleiri. Hann s dimm og draugaleg gil fjllunum, sem honum st stuggur af. ar bjuggu lklega trllin langt inni skugganum. Hver vissi nema str, loin hnd kmi fram r gljfrunum og seildist lestina. Hann skalf af hrslu, egar fari var fram me hamrabeltunum; ar dundi svo undarlega undir hestunum, eins og hfadynurinn kmi innan r hmrunum, ar sem hulduflki bj. annig hefir a veri, egar "lafur rei me bjrgum fram".

Loks fr heium a halla og kaupstaurinn a nlgast.

"Hva er etta, mamma?"

"Hva ?"

"etta stra, bla, sem nr langt upp lofti?"

"etta er sjrinn, flni itt. Hann nr ekki upp lofti; hann er slttur og ber vi lofti."

Halldr agnai og htti a spyrja, en hann skildi ekki nema til hlfs. Sjrinn? - Allt etta? Lifandi skp var hann str! N s hann lka, a sum af blu fjllunum, sem hann hafi lengi s, stu upp r sjnum ea voru hinum megin vi hann. Allar bernskuhugmyndir hans um sjinn hurfu einni svipan og essi mikla mynd kom stainn. - En etta hvta? Voru a skipin?

Egill var fyrir svrunum a essu sinni:

"nei, drengur minn, a eru hafsjakar."

"Til hvers er hafsinn?" - Enginn svarai.

Fagurt var a ra ofan heiina slku veri, en kuldaleg var tsn til hafsins. Langt ti flanum voru strar shrannir reki. Innar voru strir jakar stangli, og fjllin hinum megin vi flann voru meira hvt en bl.

Skipasiglur komu fram undan h einni og bar sjinn. r voru fleiri en nokkurn tma hfu sst ur ofan af heiinni og voru til a sj sem ttur, blalaus runnur. r hurfu aftur og voru lengi hvarfi, mean fari var yfir breia lg. Nst egar r sust, voru r komnar miklu nr. sust verrr og gafflar, brandar og beitisar, og heill kngularvefur af strengjum og stgum utan um allt saman.

Loks sust skipaskrokkarnir sjlfir fami hafnarinnar og kaupstaurinn sjlfur vi eitt horni henni.

Svona ltur kaupstaur t!

Halldr litli stari egjandi ll essi undur, sem bar fyrir augun, - hsin, skipin, hfnina, klettana umhverfis hana, flggin hsunum og skipunum, alla kaalflkjuna reiunum og bla, gula, grna og hvta borstokkana. Innan um allt etta voru hafsjakar sveimi.

Svona ltur kaupstaur t!

"Mamma, mamma!" pti hann upp, eins og hggormur hefi biti hann. Hann s ofan djpt gljfur og beljandi hvtfyssandi vatnsfall. Og hann s ekki betur en hesturinn vri lausu lofti beint uppi yfir fossandanum og vri a steypast ofan hann. Hann s ekki brna undir ftunum hestinum.

En klrinn lt sr ekki brega, a Halldr hljai. Hann teygi fram hausinn, efai fyrir sr og stildrai svo gtilega yfir brna.

egar Halldr var kominn yfir um, s hann etta nja undur, brna. Mamma hans og fleiri voru a fara yfir hana. r hafi hann oft s, en aldrei br fyrri.

Rtt framan vi brna rann in t fjruna. ar breiddi hn r sr og bj til breia straumsvuntu yfir malargrjti t sjinn. ar hrundu strengirnir ldunum aftur bak og geru straumgra langt t voginn, anga sem skipin lgu. Bar var vexti og venjusterk.

Til og fr um alla fjruna stu sjakar grunni. Sumir stu alveg urru, arir marga fama fr landi. ar gaf a lta hin undarlegustu upptki byggingarlist nttrunnar. Flestir voru jakarnir eins og strarhs og eitthva ekkir hsum laginu. kin voru fannhvt, sum toppmyndu, sum flt, en sum risu rnd. akskeggin stu langt t fyrir veggina og voru alsett klakakgrum. Undir eim s blgrna veggina, hla og glra, hlana r mislitum og misykkum lgum, grafna sundur af hellum, gjtum, gluggum og hvelfingum me slum og bogum milli. Undir allri essari byggingu var jakafturinn, helblr og eitilharur, me beittum rum, sem lktust axaeggjum. essum harjxlum var nttran a ma dag og ntt. Slin brddi og sjrinn molai niur. Brestirnir voru ungir eins og fallbyssuskot, egar stoirnar biluu og ekjan skall ofan sjinn ea fjruna. Efst fjrunni l hrnn af blglrum hnullungum, niurmuldum hafs.

Jakarnir, sem floti voru, ltu lti sr bera. ar var undirbyggingin kafi og flaut ekjunni. eir lddust fram undur meinleysislegir, en langt niri djpinu s blhvt brin, og ar sem eir strukust upp vi skipin, tku eir mlninguna me sr og tu plankana eins og ull. Ef akkerisfestarnar uru fyrir eim, voru eir vsir a klippa r sundur.

Hfnin var ttskipari skipum en nokkurn tma hafi veri, svo langt sem menn mundu. Veiiskip missa ja hfu fli anga inn undan snum. rj af skipunum voru kaupskip, eitt til orgeirs verslunarstjra, eitt lausakaupmannaskip og eitt til ngrannahafnar.

sinn hlt hfninni herkvum. Strir, flatir flekar voru varbergi ti fyrir og htypptur jkull hafi stranda til hliar vi vogsmynni. ar st hann fastur 16 fama dpi.

Lestin nam staar vi verslunarhs orgeirs. ar voru ullarklyfjarnar teknar ofan, og ar var Halldr litli tekinn af baki. N var hann kominn kaupstainn. N gat hann vappa um svi eftir vild og svala augum snum llum njungunum.

etta var blmarum orgeirs verslunarstjra, nokkrum rum ur en eir atburir gerust, sem lst er "Leysing". Fegursta skipi hfninni var kennt vi hann daglegu tali. a var rennileg skonnorta, gljandi svrt bkinn, me hvta borstokka og hvta rnd eftir sunum.

"N skulum vi koma heim Marugeri," sagi mamma Halldrs og tk um handlegginn honum.

Halldr litli var ekki almennilega v. Hann var ekki binn a skoa sig nndarnrri saddan. "Hva er etta hvta fyrir gluggunum a innanveru?" mlti hann. "Hvaa fuglar eru etta me rauar blkur hfinu? v eru ekki stru skipin dregin upp fjruna eins og litlu skipin?" - o. s. frv.

" fr a vita etta allt og miklu meira, egar vi komum t aftur. Komdu n," sagi Halla og togai hann me sr.


4. Hryggarmynd

Mara Ragelsdttir tk Hllu tveim hndum, sndi henni hsakynni sn og bau henni athvarf hj sr mean hn dveldi kaupstanum.

Hn var mestu nnum, v a n voru margir vinir hennar kaupsta. eir komu til hennar frandi hendi, fluttu henni kvejur fr hsfreyjunum, sem annahvort hfu nlega veri ferinni ea tluu brum a koma, og u hj henni beina. Og n var Egill kominn kaupstainn. Sjaldan kom hann tmhentur heim til hennar.

Mara var ll flugi af kti og fjri og sinnti gestum snum af stakri al. Samt hafi hn tma til a skjta v eyra Hllu, hvernig orsteini lii og hvar hann vri a hitta.

Ekki var hn margor. En a, sem hn sagi, voru ekki glsilegar frttir.

Eftir a hafa dvali dlitla stund hj Maru, gekk Halla aftur t kaupstainn og leiddi Halldr litla me sr. au voru bi komin r feraftunum, bin a vo af sr feraryki og greia sr. Halldr litli var smilega upp me sr af nju ftunum, sem hann var , og ttist kaupstanum samboinn.

Ferinni var heiti fund orgeirs verslunarstjra.

leiinni heim a b hans gengu au fram hj hsgrind, sem veri var a timbra saman. Bjlkarnir voru lagir ferhyrning, eins stran og eins lagaan og hsi tti a vera. Undir ll horn og samskeyti voru steinar lagir, svo a grindin lgi lrtt. Yfir essa grind voru bitarnir lagir lauslega.

einum bitanum sat maur og var a hggva hann spor fyrir sto. Halla kenndi ar orstein og s, a hann var miki drukkinn.

Hn tlai a ganga fram hj n ess a hann yri hennar var. En orsteinn leit upp og kom auga hana. Eftir a var henni ekki undankomu aui.

orsteinn stari hana drykkjusljum augum. Svo lagi hann fr sr sporjrni og hnallinn og mlti me linum, drafandi mlrmi:

"Halla, tlaru ekki a heilsa mr, - a g s fullur?"

Halla komst svo vi, a hn gat engu ori upp komi. Hn gekk egjandi til hans og rtti honum hndina.

orsteinn tk um hnd hennar, kreisti hana fast og sleppti henni ekki aftur.

"N er g fullur, Halla," mlti hann og reri bitanum, hlfmttlaus. "N er g alltaf fullur."

"Gu hjlpi r, aumingja orsteinn," mlti Halla lgt, og kenndi grtstafs rmnum.

N fyrst gat hn virt orstein fyrir sr og s til fulls, hversu hryggilega hann var tleikinn. Munnvikin kipptust til af drykkjuviprum. Andliti var allt rautt og rti og anna auga var hlfsokki bla blgu. Hann hafi hggvi sig og mari hndunum vi vinnu sna - ea eitthva anna, og stu blrisa skurfurnar opnar og hirtar, og a var aus, a hann hafi ekki fari r ftum sustu nturnar, lklega legi ti.

"Gu hjlpi r, aumingja orsteinn!" var a eina, sem Halla gat sagt, og hn sagi a hva eftir anna.

orsteinn virtist ekki heyra a. Hann hlt enn um hnd hennar og mlti eins og vi sjlfan sig:

"arna kemuru loksins, - me drenginn, en ekki fanginu. Nei, n er hann orinn svo str, a hann getur gengi. Jja, komst endanum. - Heyru. Skiluru hva g segi? g er svo andskoti fullur. N tla g a drekka, anga til g velt t af, Halla mn. Skiluru a? anga til g velt t af - dauur."

Halla s, a ekki var til neins a akka honum fyrir a, sem hann hafi gert henni gott, mean hann vri annig sig kominn. Hn vildi komast sem fyrst burtu fr honum, en orsteinn hlt um hnd hennar.

Hann agi um hr og var myrkur og alvarlegur svipinn. a var sem einhverjar gamlar minningar vru a reyna a brjtast fram r hugsanaokunni. Loks fru trin a renna ofan kinnarnar honum.

Hann harkai af sr, sleppti hnd Hllu og urrkai af sr trin me treyjuerminni. San seildist hann undir bitann, sem hann sat , flmai ar uppi brennivnsflsku, sem full var til axla, og var nrri v dottinn hfui ofan milli bitanna vi reynslu.

Me miklum erfiismunum rtti hann sig upp og saup flskunni. a var sem fjr hans funai upp vi sopann.

"Viltu brennivn, Halla?" drafai hann fyrir munni sr. rtti hann ekki a henni flskuna.

Halla agi og hristi hfui.

"Nei, vilt ekki brennivn, og ekki blessa barni heldur. En - hvert eru i a fara?"

"g tla a hitta orgeir verslunarstjra," mlti Halla.

"J, orgeir, orgeir. a er maur, sem vert er um a tala.

sama bili kom flokkur af hlfdrukknum Normnnum af einu skipinu fram hj. eir nmu staar hj hsgrindinni og hlgu storkunarlega.

"Se der er han, den islandske Bandit fra igaar, han med Brndevinskrampen Kjften!" gall einum eirra.

orsteinn leit upp, en svarai engu.

"Nu har han faa't sin bedre Halvdel og Ungen med," sagi annar.

"Og et blaat je kan han da i al Fald prale af," sagi s fyrsti aftur.

"Kom og slaas, dit Bst," sagi enn einn og smeygi ermunum upp fyrir olnboga.

"Lad ham i Fred," sgu hinir, margir einu, og slangruu fram.

orsteinn horfi eftir hpnum me beisku glotti. Halla s a honum, a hann setti vandlega sig, hverjir a voru.

Rtt eftir kvaddi Halla hann. Hn oldi varla lengur a horfa essa hryggarmynd.

En henni gnai a hugsa til ess, ef fundi hans og Normannanna bri saman aftur.


5. "Maur, sem vert er um a tala"

Halla reikai nokkra stund ti fyrir binni, me drenginn vi hnd sr. Hn urfti a n sr aftur eftir fund eirra orsteins; svo mjg hafi hann fengi hana. Hn vildi ekki lta sj tr sr, egar hn kmi inn bina, ar sem margmenni vri fyrir.

San gekk hn inn bina og ba um a mega tala vi orgeir.

Henni var boi inn fyrir barbori og hn bein a ba litla stund. orgeir vri vant vi ltinn sem sti, hreppstjrinn fr Hvammi vri a tala vi hann.

Halla notai stundina til a lta msan varning, sem lagur var til snis hillurnar binni.

Halldr litli notai hana enn dyggilegar. Aldrei hafi hann komi b fyrri, og aldrei hafi hann svo miki sem dreymt um ara eins dr. ll essi undur af leikfngum, sem lgu hillunum ea hngu kippum niur r loftinu! Hver skyldi njta eirra allra? ar voru heilir kassar fullir af munnhrpum og kippur af lrum. Allavega litir leikhnettir hngu rauu neti. Rtt hj eim var fjldi af barnarum me kejum, og essi undur af alls konar myndum, svo ljmandi fallegum. Og svo margt og margt fleira. Allt laai etta huga hans, ginnti hann og glapti me tlandi ljma. Bin var full af einkennilegum ilm. Hann lagi af varningnum hillunum, upp r stindaskffunum, af fengisltunum og tbakinu; allt blandaist saman og var a undarlega notalegri vmu. s og skvaldur var um alla bina; hann skildi ekki helminginn af v, sem sagt var. Heillaur hlfgeran draum fylgdist hann me mmmu sinni um bina og hlt um hndina henni.

Stundin var ekki lng. Halla tk eftir v, a Egill var kominn fram bina. Rtt eftir kom ungur maur stillilegur til hennar og sagi henni, a n gti hn fengi a tala vi verslunarstjrann.

essi maur var Fririk sonur Sigurar bnda Vogabum. Hann var verslunarjnn hj orgeiri.

Hann fylgdi Hllu og Halldri litla inn skrifstofuna til orgeirs, skildi ar vi au og lt aftur hurina.

orgeir sat vi skrifbor sitt og laut yfir stra bk. Hann leit ekki upp, a gengi vri um hurina, og Halla heyri ekki, hvort hann tk undir kveju hennar. Hn nam staar frammi vi dyr og virti ennan volduga mann fyrir sr. Margt hafi hn heyrt fr honum sagt, en aldrei hafi hn s hann fyrri.

"Geri svo vel a f yur sti," mlti orgeir n ess a lta upp. a var eins og hlji kmi t r skrifborinu.

Hllu fannst etta varp svo kuldalegt, a henni var skapi nst a fara t r skrifstofunni og koma anga aldrei framar. Hn i boi og settist stl utar fr skrifborinu.

Halldr litli var a hugsa um allt anna. Hann skildi ekkert v, a ekkert af eim "herlegheitum", sem bin var full af, skyldi vera inni hj verslunarstjranum. ar var engin hljppa, engin rsnuskffa, engir skrauttreflar, speglar ea myndir. Ef hann vri verslunarstjri - - -.

orgeir rtti sig upp sti snu, tk af sr gleraugun, lagi au ofan bkina og strauk augun eins og til a skra sjnina. Svipur hans var hyggjufullur og reytulegur.

"Hva er yur hndum, kona g?" spuri hann.

Halla skri honum fr erindinu, svo greinilega sem hn gat me fm orum. orgeir hlddi egjandi or hennar.

"r eru ekkja lafs heitins Heiarhvammi," mlti hann n ess a svara nokkru mlaleitun hennar. "g ekkti hann ofur lti. Hann skipti vi mig og st prilega skilum."

Eftir litla gn btti hann vi:

"a voru r, sem brutust einar til bygga orraverunum vetur og skildu brnin eftir hj lkinu. a var rsklega gert af yur. a er lklega tluvert tp yur."

N fyrst leit hann Hllu og virti hana fyrir sr.

Halla agi vi lofsyrum hans. En henni fannst augnar hans smjga gegnum sig.

"r hljti a hafa tt illa vi heiarkotinu vetur," mlti orgeir. "Fyrst yfir manninum veikum og san yfir lki hans. Ill eru hlutskipti ftklinganna va, en verri en etta eru au lklega ekki."

"Gu hefir hjlpa mr fram r v llu saman," mlti Halla n ess a lta upp.

"Gu hltur a tla sr eitthva me v," mlti orgeir og brosti vi. "Hann gerir ekki slk kraftaverk t blinn."

Samtali fll niur um stund. orgeir hallai sr aftur a stlbakinu, og a var sem vri hann a reikna huganum. Loks mlti hann:

"Er a miki af spesum, sem r urfi a f skipt?"

Halla rtti honum sjinn egjandi. Spesurnar voru dlitlum poka r sterku lrefti, sem hn hafi haldi undir sjalinu snu.

orgeir tk vi og brosti, er hann fann, hve ungur pokinn var. San hvolfdi hann r honum skrifbori. a buldi unglega borinu, egar essir silfurhlunkar skullu v.

"Hann hefir veri furugeyminn essa hluti, blessaur karlinn," mlti orgeir, egar hann hafi tali spesurnar og raa eim stafla. "Hann hefir geymt essar spesur helst til lengi. N hafa r ekki anna en silfurveri."

Halla hafi bist vi essum dmi, svo a hann kom henni ekki vart.

"Hva tli r n fyrir yur, - ef g m spyrja?" mlti orgeir eftir langa gn.

"g veit a ekki," svarai Halla.

"Mr kemur a auvita ekki vi. g spuri af forvitni. g geri r fyrir, a yur s gefellt a fara vinnumennsku aftur. a er llum gefellt, sem einu sinni hafa veri snir eigin hsbndur, hvernig sem eim hefur lii bskapnum. - Auk ess er hpi, a r gtu hitt gar vistir, ar sem r fengju a hafa drenginn yar hj yur, en illt a ala brn upp hrakningi vist r vist."

"g hefi lti hugsa t etta enn ," mlti Halla.

"r segi mr a. Auvita hafi r hugsa t etta, en eru kannske ekki komnar a neinni fastri niurstu. g heyri sagt, a lknirinn hafi teki af yur yngra barni."

Halla kva j vi v.

"Hann kemur hr vi, egar hann er fer, og hann hefir sagt mr dlti fr yur. Egill gamli hefir lka minnst yur, svo a g er yur ekki kunnugur me llu. M g leggja yur r?"

Halla kva j vi v, a henni vri lti um r hans gefi. En n skildi hn, hvernig v st, a hann talai svo kunnuglega um kjr hennar Heiarhvammi.

"Gott og vel," mlti orgeir. "g skal ekki vera margorur. N hafi r reynt lfi til fjalla. Hvernig lst yur n a reyna a hr niri sjvarbakkanum? Mara gamla Ragelsdttir vill selja binn sinn og flytja til dttur sinnar. Hann yri ekki miki drari en svo, a essir peningar hrykkju fyrir hann. ar gtu r eignast fast asetur og bi leigulaust. ar gtu r ri verkum yar sjlfar og sjlfsagt vali r verkum, egar fram skti. - Mara kom anga blftk ekkja. Hn hefir komist ar vel af og ali brn sn vel upp. Hn hefir aldrei tt bgt og aldrei urft a leggja sig vonda vinnu."

Halla sat hugsandi og hlustai varla a, sem orgeir sagi. En a tti henni undarlegast, a a voru einmitt hugsanir hennar sjlfrar, hugsanir, sem hn hafi velt fyrir sr kyrrey og ekki lti uppi vi nokkurn mann, - sem orgeir sagi n upphtt.

"g er hrdd um, a g yndi ekki kaupstanum," mlti hn eins og t lofti.

"Jja, r eru hrddar um a. r ekki auvita sjlfa yur best; en g er sannfrur um a gagnsta. En ef r skyldu taka etta r, geti r vitja verka hj mr, sem eru vi yar hfi, egar r vilji ea egar r hafi ekki anna a gera. Drengurinn yar getur lka fengi a vinna sr inn aura jafnum og hann stkkar. Hr eru sund vik a vinna, sem krefjast samviskusemi og trmennsku fremur en krafta."

orgeir agnai og horfi egjandi fram undan sr, eins og hann vri enn a vega og meta spesuhraukana borinu. San mlti hann:

"lafur heitinn tti hr ofur litla gn inni um nr. Vilji r f a greitt vrum ea peningum, ea vilji r lta a standa kyrrt? v skal vera haga alveg eins og yur knast. Og n skal g afgreia erindi yar."

San taldi hann Hllu t peningum nafnviri allra spesanna, eins og r vru enn fullu gildi.

"Afsaki," mlti hann a lokum, "a g hefi veri a tala um ml, sem yur koma einni vi, og forvitnast um fyrirtlanir yar. g vona, a r geri mr ngju a leita til mn, ef yur liggur greia, - hvort sem r iggi r mn ea ekki."

Hllu var nokkru lttara skapi, egar hn fr t r skrifstofu orgeirs, en egar hn kom inn anga. Erindislok hennar hfu ori g, og lit hennar orgeiri hafi breytst nokku. A vsu var hann undarlegur maur og seintekinn, en a rttist r honum. Lklega var a satt, sem orsteinn og fleiri sgu, a hann vri maur, sem vert vri um a tala.


6. Kaupstaarkvld

Seint um kvldi stu r Mara og Halla saman "bastofunni" Marugeri. Svo kallai Mara loftrmi b snum, og mjg lktist a bastofu sveitab.

Ekki var ar rkmannlegt umhorfs, en rifalegt og vifelldi. Hin undir sperrukverk var ekki meiri en svo, a fullorinn maur gat vel gengi ar upprttur. Skars var lg ofan sperrurnar, r hefluum borum, eins og ttt var bastofum. Borin voru farin a vera elliblkk, en fin voru au hvergi.

Tveir voru gluggar bastofunni, sinn hvorum stafni. Sneri annar heim a Vogababnum, en hinn fram a kaupstanum. Vi ann gluggann, sem a Vogabum sneri, st lti bor, og sitt rmi hvorum megin vi a ti undir sunum. ru eirra l Halldr litli og var steinsofnaur. Hitt st uppbi handa eim Hllu og Maru.

Vi hinn gluggann, sem a kaupstanum sneri, var ofur lti aukaeldhs, ef svo mtti kalla a, v a aaleldhsi var hinum kofanum, beint inn af bjardyrunum. essum enda bastofunnar st ltill jrnofn, me hringjum yfir eldstinu, og gekk ofnppan t um ekjuna. Gagnvart essum ofni var uppgangan bastofuna, og l brattur stigi ofan gngin.

Undir essari bastofu var dltil stofa. Var gengi inn hana r gngunum, til hliar vi bastofustigann. Sex-ru-gluggi var stofunni og sneri fram a kaupstanum. Innar af stofunni var lti svefnherbergi, og sneri glugginn v heim a Vogabum.

essu svefnherbergi svaf Egill hreppstjri essa ntt, en menn hans hfu bi um sig glfinu stofunni.

r Halla og Mara stu upp bastofunni vi gluggann, sem vissi a kaupstanum. r hfu opna gluggann, til ess a njta v betur veurblunnar, sem ti var, og tsnisins um kaupstainn.

Sl var gengin ofan undir hafsbrn. Ljsrauar skjaslur lgu um allan norurhimininn, og hirnar kringum kaupstainn voru sveipaar rauleitum skuggabljum. a var logn, og skipin hfninni hreyfust ekki. r glugganum s siglutoppana og ofan eftir reiunum upp yfir hsin, en skrunum milli hsanna s skipin sjlf, og jafnframt s blhvta snkolla, sem liu hgt fram me skipahliunum.

ll tivinna var htt og kyrr yfir kaupstanum. Enginn hvai heyrist, nema niurinn nni, og fir sust ferli ti vi. Marugeri voru allir sofnair nema r tvr. r hfu svo margt a skrafa saman.

Samtal eirra hafi lengi hneigst a orsteini. a voru ekki glsilegar sgur, sem Mara hafi af honum a segja. San hann kom kaupstainn, hefi hann lti gert anna en drekka. Hann hefi drukki rtt a kalla daga og ntur samfleytt og legi rminu ess milli. Fyrst nna vri hann a hggva saman grindina hsi, sem hann hefi tt a byggja fyrir orgeir. A vsu mundi hann vera binn a vinna eitthva a sminu inni vi, en lti mundi a vera, v a a vri ekki hlft verk, sem hann ynni. orgeir fyrirgfi honum allt og lti hann halda fram, hvernig sem hann drykki. eftir drykkjutrunum yri hann veikur, - ea rttara sagt: Hann drykki anga til hann vri orinn svo veikur, a hann gti ekki meira. kmi sinnisveikin. - v miur kvast Mara vera a segja a eins og a vri. eftir drykkjuskapnum fylgdi alltaf drykkjumannageveikin. iraist hann slk skp eftir v, hvernig hann hefi haga sr. vri hann ekkert anna en grtur og eymd, gti ekki sofi og skti jafnvel a fyrirfara sr. Undireins og hann kmist ftur, byrjai sama sagan aftur. - N vri hann binn a halda fram rma viku, alltaf drukkinn hverjum degi. Og ekki ng me a, a hann drykki. Hann vri illur og svaafenginn vi vn. N, san lestaferirnar hfust, og einkum san essi mrgu skip komu hfnina, hefi hann daglega veri flogum og margir komist fr honum hart leiknir.

Mara lsti v san fyrir Hllu, hver sorg etta vri hj foreldrum orsteins. Henni var kunnugast um a. Hj henni hafi frttastin veri allan seinni hluta vetrarins. ll r til a n honum heim a Hvammi, ea burt r kaupstanum a minnsta kosti, hfu veri borin undir hana. ll hfu au ori gersamlega rangurslaus. Meira a segja hafi mir hans skrifa honum brf eitt sinn um vori. orsteinn hafi hlegi fyrirlitlega a brfinu og fleygt v ofninn, lesnu.

Halla hlustai egjandi frsagnir Maru. Hn ekkti orstein svo vel, a hn vissi, a v miur mundi etta allt vera satt. En r rstafanir, sem egar hfu veri gerar til a n orsteini burt r kaupstanum, gtu varla ori til annars en espa hann. ennan htt tkist a aldrei.

Hn bj sjlf yfir ri, sem henni hafi hugkvmst, en s enga lei til a framkvma a, og mean taldi hn ekki til neins a lta a ljs vi neinn. a var ekki til neins, a mir hans skrifai honum. Hn var a tala vi hann. au uru a tala saman og sttast. Hn var a skja hann kaupstainn og koma einmitt hinni rttu stundu. etta var eina ri, - og lka hi sasta. En hvernig yri v komi framkvmd? Og hvenr var hin rtta stund?

Samtali leiddist smtt og smtt a rum efnum.

"Er ekki voalega slarksamt hr kaupstanum?" spuri Halla. "Er nokkurs staar friur fyrir drykkjuskap og svalli?"

"Vst er hr slarksamt," mlti Mara. "En hitt held g fari mest eftir v, hvernig menn ba haginn fyrir sig. g hefi tt hr heima yfir 20 r, og aldrei hefir slark ea drykkjusvall ori mr ea mnum a meini. Aldrei hefir heimilisfrii mnum veri raska, aldrei hefir veri broti neitt ea skemmt hj mr. g hefi enga greiaslu. Hinga koma ekki arir en vinir mnir. Svallarar hafa ekkert hinga a gera. eir vita lka, hvert eir eiga a fara, san veitingahsi var byggt. Mr er ngja a komu gra gesta; g veit a kannast vi a fr Heiarhvammi. En g hefi beit slarki og svalli, og a sneiir lka hj mr."

Halla hlustai ekki nema til hlfs a, sem Mara sagi, a hn svarai henni ea spyri hana vi og vi. Hn gat ekki um anna hugsa en orstein. Eftir a hn hafi s hann um daginn og eftir allt a, sem hn hafi heyrt af honum, var henni enn annara um hann en ur. N vissi hn, hvlkum voa hann var staddur.

Hn ttist ess fullviss, a hn ekkti hann betur en nokkur manneskja nnur, betur en foreldrar hans. Hn hafi s dpra inn hug hans en nokkur annar. Hn hafi s hann sitja grtandi yfir lki unnustu sinnar, og hn hafi s hann standa eins og jf vi dyr mur sinnar. etta hafi enginn s nema hn. Ef til vill vissi hn ein til fulls, hve gan mann hann hafi a geyma og hve vandfari var me hann.

En hn vissi jafnframt, a hn tti ekkert rm hjarta hans. a tti enginn nema mir hans, - sem hann hatai yfirborinu og geri allt til ills.

Hn var v a fara krkaleiir, ef hn vildi nokkru fram koma.

Allt einu heyrust hrp og hvai utan r kaupstanum.

Halla hrkk saman. "a er hann," mlti hn hlfhtt fyrir munni sr.

"Hvaa vitleysa!" mlti Mara og leit hana strum augum.

"g er viss um a," mlti Halla me meiri hg en ur. Hn fann, a hn hafi komi upp um sig. Jafnframt hugsai hn til Normannanna fr v um daginn.

r litu bar t um gluggann.

Niri svinu milli hsanna sst maur verja sig me bjlka fyrir mrgum mnnum, sem a honum sttu.

a var orsteinn.

Halla br vi undireins og hljp t. Mara vakti Egil og menn hans stofunni og kom svo eftir henni.

orsteinn hafi seti fyrir Normnnunum, sem gert hfu hrp a honum um daginn, egar eir komu t r veitingahsinu. bryggjunni veitti hann eim snarpa og vnta atlgu og spai eim llum sjinn.

komu fleiri af flgum eirra til lis vi . orsteinn hrfai undan upp a hsgrindinni, sem hann var a timbra saman. ar tk hann einn bjlkann og bari honum kringum sig.

N streymdu menn a r llum ttum. var a engin nlunda lengur a sj orstein berjast einn gegn mrgum.

"Ta' Bjlken fra ham! Ta' ham og bind ham, det Bst!" skrai einn Normaurinn, strarrumur, og eggjai landa sna fast. Sjlfur hann fram vllinn, en fkk hgg af bjlkanum, svo a ftum kastai fram yfir hfu. ar l hann og var vgur.

"Hent Politiet! - Hent Sysselmanden!" grenjuu margir einu. Sumt af v voru slendingar, er tku undir me Normnnunum. En enginn eirra htti sr undir bjlka orsteins.

v bili komu r a, Halla og Mara.

"orsteinn, stilltu ig gus bnum!" hrpai Halla til hans. "Geru a fyrir mig a htta essu!"

orsteinn leit til hennar. San henti hann fr sr bjlkanum og tlai a ganga fr leiknum.

En varla hafi hann fyrr sleppt bjlkanum en Normennirnir rust hann einni vgu.

orsteinn varist hraustlega, bari vgarlaust me hnefunum og fleygi eim niur hverjum um annan veran.

Normennirnir beittu smu bardagaaferinni, sem eir voru vanir a beita sn milli. eir brust me brugnum rtingum, en hldu fingrunum fram undir oddi. Tilgangurinn var s, a reka ekki rtinginn kaf, heldur pikka og rispa me honum.

orsteinn kannaist vi brg eirra og varist eim fimlega. Samt komu eir hann stku lgum.

N tluu slendingar, sem a voru komnir, a fara a stilla til friar. Normennirnir hrfuu egar undan; enda voru eir bnir a f ng af leiknum.

En orsteinn eiri engu. a var kominn hann berserksgangur. Honum hafi srna a, a landar hans stu svo lengi hlutlausir hj jafnjfnum leik. N lamdi hann hvern ann niur, er htti sr undir hgg hans, hvaa erindi sem hann tti.

Halla kallai aftur til hans og ba hann a stilla sig. Hann gaf v engan gaum.

Loks hlupu margir menn hann einu, svo fljtt og samtaka, a hann kom engum hggum vi. Hann st enn um stund og hl mnnum niur kringum sig, en brtt var hann ofurlii borinn. Hann fll, og mannavagan lagist ofan hann.

"Fari ekki illa me hann, fari ekki illa me hann!" hrpuu r Halla og Mara, og tku margir undir a me eim. Alltaf hafi btst vi horfendurna, ar meal kvenflk.

En n ltu eir kn fylgja kvii, sem orsteinn hafi leiki harast sustu viskiptunum. eir settu knn fyrir bringspalirnar honum og hnfana hlsinn honum og hrpuu sfellu: "Viltu vera gur, lagsmaur?"

orsteinn gafst ekki upp. Hann gat lti hreyft sig og varla n andanum. Hann braust um og jtai v ekki, a vera gur.

eir jrmuu honum v fastara.

a smdr af honum og umbrotin uru aflminni.

"Velti honum grfu og beri hann annig!" sagi langur kaupstaarslni, sem st utan vi flogin og hlt hndunum vsunum. " getur hann ekkert, flogaseppinn s arni."

etta fannst hinum mesta jr. Eftir nokkrar stimpingar voru eir bnir a koma orsteini grfu. annig tku eir hann upp, svo margir sem a honum komust, og bru hann leiis heim a svefnlofti hans, sem var uppi yfir beykisb orgeirs.

"Bl!" hrpai einhver upp, sem horfi essar afarir. "a rennur miki bl r manninum."

eir, sem bru orstein, skeyttu v ekkert og hldu fram. En blferillinn l eftir, ar sem eir fru.

"Sleppi honum!" var hrpa me rumandi grimmdarrddu. Egill gamli Hvammi var kominn til sgunnar. Hann kom hlaupandi, stkkvandi, eins og tvtugur piltur, me steytta hnefana. Skyrtan flakti fr berri bringunni, og hvtar hrurnar blktu kvldgolunni.

rr karlmenn voru rtt eftir honum.

Egill stkk umsvifalaust hpinn kringum orstein og bari bar hendur. Hnfarnir honum ttu ekkert mjkir, og menn gripu um blettina, ar sem hggin hfu komi.

essi vnta atlaga tvstrai hpnum allar ttir. Menn ltu orstein lausan og hrukku nokkur skref fr honum. ar nmu eir staar og hugsuu sig um. eim leist ekki a byrja leikinn a nju vi Egil og hskarla hans, - einkum ef orsteinn skyldi standa upp aftur.

Egill st vi um stund og bei, ef einhver skyldi vilja fst meira vi hann. a var sem eldur brynni r augum hans.

Hinir struku btt eymslin og snautuu burt.

Halla og Mara voru komnar orsteini til hjlpar. Hann var mjg blugur og hstai upp miklu bli.

"Hjlpi honum heim til mn," mlti Mara.

Egill tk v akksamlega, og orsteinn var studdur heim a Marugeri. Hann var svo mttfarinn, a hann gat ekki gengi einsamall.

annan sta voru Normennirnir a stumra yfir eim, sem ori hafi fyrir bjlkanum. Hann hafi fengi blan og blugan kjamma, var vibeinsbrotinn og enn hlfgeru roti.

Allir arir voru rlfrir heim til sn.


7. Bartta milli lfs og daua

orsteinn var lagur rekkju , sem Egill hafi stai upp r.

Lknis kaupstaarins var vitja. Hann gat lti a gert anna en gefa r og meul, sem ttu a stemma blrsina. Hann kva ar hafa slitna hlsinum og taldi ausjanlega litla von um bata.

Eftir a orsteinn hafi teki inn meali, seig hann eins konar megin. Hann hstai sjaldnar, og bli, sem hann hstai upp, var hlaupi lifrar. En andrengslin voru svo mikil, a honum l vi kfnun. Lungnappurnar voru hlfstflaar af bli og hlsinn blginn eftir misyrmingarnar.

r vktu bar yfir honum um nttina, Halla og Mara.

Egill lagist niur frammi stofunni hj mnnum snum, en sofnai ekki blund um nttina. Hann var eftir sig eftir r geshrringar, sem hann hafi komist , og hugsanir hans um orstein hldu honum vakandi.

egar lei nttina, sofnai orsteinn. Blhstinn var httur, en andrengslin eins.

Allan daginn eftir l hann milli heims og helju. Halla og Mara stu hj honum til skiptis og hjkruu honum eftir fngum. ann dag var Egill a ljka erindum snum kaupstanum og sendi lestina heim lei um kvldi. Sjlfur var hann eftir um nttina, til a vita, hverju fram fri um heilsu orsteins.

Lknirinn kom aftur til orsteins undir kvldi og gaf betri vonir um bata en ur. taldi hann sjklinginn langt fr r allri httu.

egar Egill bjst til heimferar morguninn eftir, mlti hann vi Hllu, a sr tti undur vnt um, ef hn vildi vera ar eftir og hjlpa Maru til a stunda orstein, mean hann vri svo ungt haldinn. ann greia skyldi hann muna henni lengi.

Halla jtti v undireins. Henni hafi a vsu ekki komi til hugar a fara fr orsteini, fyrr en hann vri r allri httu. tti henni vnt um, a Egill taldi sr g v.


8. Halla hugsar r sitt

Bati orsteins fr hgt. Nokkra daga var hann rnultill. Og egar hann fkk rnuna aftur, byrjai angur og hugarstr svo srt og takanlegt, a a var yngra en lkamlega vanheilsan. s hann me gn og skelfingu hve nrri hafi legi, a hann yri manni a bana.

Hann gat ekki um anna hugsa ea tala en a eitt. Hann taldi a gus vernd einni a akka, a hann hafi frelsast fr annarri eins gfu.

Af Normanninum gat hann engar frttir fengi. Daginn eftir flogin hafi skipi, sem hann var , ltt akkerum og siglt eitthva t sinn. hafi lknirinn a vsu veri binn a binda um hann, en veri tvsnt um, hvort hann lifi.

essar frttir sefuu orstein lti. a var sem hann tryi v ekki me nokkru mti, a maurinn vri lifandi, nema hann fengi a sj hann og sttast vi hann. Lklega vri hann orinn manndrpari.

essar hugsanir kvldu hann dag og ntt.

Lknirinn kom daglega til hans, og orgeir leit inn til hans vi og vi. - a hann si Hllu ar, minntist hann ekki me einu ori a, sem au hfu talast vi.

orsteinn tk llum heimsknum urrlega og talai sama sem ekkert vi , sem til hans komu. Honum var ami a gestum.

Halla sat oftast nr stofunni fyrir framan herbergi hans me handavinnu, sem hn hafi afla sr. Hn talai ekki vi hann, nema egar hann kallai til hennar. Hn s a honum, a honum var a krast. Hn vissi lka, a honum var mti skapi, a hn ea nokkur manneskja nnur sti inni hj honum. Hann vildi vera einsamall.

Hann agi mestallan daginn og kallai sjaldan til hennar. Hn sat einnig hlj - og hlustai.

Hn hlustai eftir hverju andvarpi, hverri stunu, sem lei fr brjsti hans, hverri bn, sem bri varir hans, - hverri geshrringu hans.

Og hn hlustai ekki rangurslaust. ennan htt komst hn a hugsunum hans og barttu eirri, sem hann tti vi sjlfan sig.

Betur og betur komst hn a v, a honum var hrmungastand sitt fullljst, en hann gat ekki btt r v. Eitthva, sem bj honum sjlfum, rak hann fram miskunnarlaust, rak hann fram me spordrekum, eins og grimm refsinorn.

Lengi hafi hann reynt a skkva sorgum snum ngu sterkum drykkjum. a tkst vinlega um stund. En egar r risu aftur upp r lauginni, voru r magnari en ur og hfu vinlega eignast eina systur vibt.

Oft hafi hann tla a drekka sig hel, en ekki tekist a. Nttran hafi gtt hann lfsmagni, sem ekkert vann til fulls. Hann gat ekki einu sinni drukki sig varanlegt geymslumk, svo a hann hefi fri fyrir minningum snum. Hann gat aeins drukki sig veikan - og sekan.

rvilnun sinni kallai hann einhverja yfirnttrlega hjlp og huggun. Hann brann af orsta eftir einhverju, sem gti teki hann fam sr og hugga hann eins og barn.

Hugur hans vafist einhverri kynlegri sturlun milli brennandi bnar og srustu rvntingar. Halla heyri hann ylja bnir sfellu, en ess milli bylta sr og andvarpa olinmlega t af bnheyrsluleysinu.

Allt etta sannfri Hllu betur og betur um a, a hn hefi hitt rtta ri. Hann urfti a komast til mur sinnar aftur.

Hann urfti a njta manneskju a, sem vri miklu viljasterkari en hann sjlfur og gti mila honum styrk mean hann vri a rtta vi. etta gat enginn nema mir hans.

Hann yrfti a hnga fam hennar eins og hjlparlaust barn og uppeldi hans a byrja a nju.

- mean Halla sat yfir orsteini sjkum, hugsai hn einnig r fyrir snum eigin hgum.

San Mara gamla hafi gist hj henni, og einkum san orgeir talai vi hana, hafi hn hugsa miki um Marugeri.

orgeir hafi sagt satt. Hn mundi kunna v illa a vera vinnukona a nju, enda efasamt, a hn yri n eins g vinnukona og hn hafi veri fyrir 10 rum. a fr hrollur um hana vi a eitt, a hugsa til blautu mranna, sem vinnukonur sveitunum yru a standa fr morgni til kvlds.

Og tkt var a ala Halldr litla upp flkingi r einum stanum annan.

N hafi hn skoa Marugeri krk og kring og litist vel a. Hsin ar voru miklu betri og stilegri en au, sem hn hafi bi vi Heiarhvammi. Og allstr klgarur fylgdi eigninni.

ar gat hn tt vifelldinn samasta og tt heimangengt. ar gat hn veitt eim vitkur og gert eim greia, sem reynst hfu henni vel bgindum hennar. Og ar gat hn ef til vill afla Halldri litla meiri menntunar og gilegri vinnu en sveitinni. lii ekki lngu, ar til hann gti fari a vinna fyrir henni.

Samt var hn hikandi. Hn var hrdd um, a hn yndi sr illa margmenninu eftir a hafa veri svo lengi til fjalla. Og hn var hrdd vi sollinn og drykkjuskapinn.

Loks lagi hn rlausn essarar spurningar vald fyrirsjanlegra atvika.

Hn ht sjlfa sig. Ef henni tkist a stta au orstein og mur hans og koma honum heim a Hvammi, - tlai hn a kaupa Marugeri.


9. "Sustu daga heilagir"

Egill Hvammi kom aukafer kaupstainn nokkrum dgum eftir a hann fr heim, til ess eins a vita, hvernig orsteini snum lii.

Hann kom inn a rekkju orsteins, heilsai honum furlega og spuri, hvernig honum lii, en fkk ekkert svar.

orsteinn hafi teki a fyrir a sinna engum, iggja ekki neitt af neinum og svelta sig hel. a var sasta heimskan, sem hin sjka sl hafi ftt af sr.

Egill talai til hans hva eftir anna. Halla reyndi a sama, en a var ekki til neins. orsteinn vakti, en a var sem vri hann heyrnarlaus og tilfinningarlaus.

Egill reyndi langan tma og tlai ekki a gefast upp. Loks sneri hann fr honum aftur, yfirkominn af sorg og hugraun, vonlaus og ralaus.

Halla fylgdi honum t anddyri, lt stofuna aftur og mlti vi hann hljlega:

"Mir hans arf a koma."

Egill agi lengi og hristi hfui.

"a er ekki til nokkurs hlutar," mlti hann loks.

Halla sagi honum , hverju hn byggi essa skoun, og spuri hann, hvort ekki mundi mega takast a koma Borghildi kaupstainn.

Egill fr a hugsa sig betur um.

"g held n, a hn gti seti hesti, ef vel vri bi um hana og hgt vri fari," mlti hann. "Og tveir hestar mundu bera hana til skiptis. - A minnsta kosti er vert a reyna a."

a glanai yfir gamla manninum vi nja von.

Halla fr aftur inn stofuna til sjklingsins, en Egill rei sta heimleiis.

- - Um a leyti sem Egill rei r kaupstanum, stu kaupstaarbar ti og horfu nstrlega sjn. Gufuskip var a koma inn voginn.

a var strandferaskipi, gamall rsigldur eikarslei, sem gufuvl hafi veri sett . a hafi ori a sna aftur vi nsta nes vegna hafss og hleypti n til hafnar.

Skipi lagist vi akkeri og menn af v komu land.

Halla gaf essu engan gaum. Hn sat vi vinnu sna og leit t um gluggann vi og vi.

Ys og ys var um allan kaupstainn. Margir sveitamenn voru ar enn kaupstaarferum, og n bttust vi gestir af skipinu. Veur var kyrrt, og voru margir ti.

Allt einu heyrir Halla sng og hljfraleik ti svinu milli Marugeris og verslunarhsa orgeirs. Hn leit t og s mikinn hp manna standa ar umhverfis nokkra menn, sem spiluu og sungu.

Rtt eftir kom Halldr litli msandi og blsandi af kafa inn stofuna og hrpai:

"Maurinn spilar fln, eins og a sem g , - sem geymir fyrir mig. Komdu t og sju. Komdu, komdu!"

Halla tlai engan gaum a gefa kvabbi drengsins, en kom Mara gamla ofan af lofti. Hn hafi s etta sama, og vildi hn f Hllu t me sr til a sj a betur.

Halla leit inn til orsteins og gat ekki betur s en a hann svfi. Hn lt til leiast og fr t me eim Maru og Halldri.

mijum hpnum st tlendur maur, berhfaur, me ms einkenni ftunum, sem ttu a sna, hvers sendimaur hann vri. Hann lk fln og sng slma rambjagari slensku. ess milli hlt hann rur tlendu mli.

Vi hli hans st annar maur, slenskur, me lk einkenni ftunum. Hann sng me honum slmana og ddi fyrir hann rurnar.

Hj essum mnnum stu feinar hrur ttum hnapp. r bru sig a llu eins og foringjarnir, sungu ea rttara sagt vldu undir, egar eir sungu, en spenntu greipar og settu upp dmalausan gurknissvip, egar eir voru a prdika ea bija.

meal essara manna voru au Setta fr Bollagrum og orbjrn brir hennar.

essu var annig fari, a egar au systkinin komu r hegningarhsinu, hfu au dvali Reykjavk, bi ar saman og unni fyrir sr msan htt. au hfu spara allt hva au gtu og eim tekist a reyta saman dlitla fjrupph.

Reykjavk hfu au komist kynni vi essa trboa. au hfu s sr hag v brina a ahyllast kenningar eirra, og v lti "frelsast"; n var hpurinn lei til Amerku.

tlendi trboinn var hr maur, frur snum, en undarlega unglyndislegur svipinn. a var aus honum, a hann mundi tvennar tir. Hinn slenski flagi hans var af ru sauahsi og bar lti af eim orbirni og Settu.

Setta var ljmandi af ngju og hlt sr alltaf fast vi hliina foringjanum, eins og hn vri hrdd um, a einhver tki hann fr sr. orbjrn st ltur, dmalaust irandi svipinn og geri totu munninn, egar hinir voru a bija upphtt.

eftir einum slmasngnum tk Setta til mls. Hn var ekki feimin, talai htt og hl vi og gaut kringum sig mdkkum augunum eins og flrinn hundur.

Hn lsti v yfir, a n vri hn frelsu af llum syndum snum, vegin hrein bli lambsins. Hn svfi me gu sinn faminum hverri nttu og vri svo sl, - , svo segjanlega sl, v a n vri hn frelsu og heilg og flekklaus. Hn lsti v me mrgum og takanlegum orum, hva hn hefi veri syndug, - lt ess geti, a hn hefi veri sauajfur, en svrt af syndum hefi hn veri, en n vri hn orin hvt eins og snjr eftir blvottinn. Gu hennar hefi vitja hennar dflissunni, eins og Pturs - ea Pls, hn mundi ekki hvor eirra a var, - og loki upp fyrir henni og vsa henni veg sluhjlparinnar og leitt hana inn Laugar til a skrast. Allir, sem ekki gengju hennar veg, vru eilflega glatair. En n gtu allir frelsast, fyrst hn hafi geta frelsast. -

Ran var lng hj Settu, - og hn grt mean hn talai, mist af glei yfir frelsun sinni, ea sorg yfir fyrirsjanlegri gltun annarra. Hn hallai hfinu sk, og munnvikin toguust mist upp ea niur. Andliti var allt hreyfingu af mlandakefinni. Foringinn fr a hnippa hana, egar honum tti ng komi, en Setta var ekki v a htta. Loks byrjai hann slminn n ess hn vri gnu.

Nst tti orbjrn a taka til mls.

a var engin ra, sem hann hlt, heldur einhver ula, sem tuggin hafi veri hann utan bkar. Hn var um frelsunina fr syndunum, vottinn bli lambsins og endurfinguna og helgunina o. s. frv. Hann jlai hana ofan bringu sna og var binn me hana fyrr en nokkurn vari.

- Halla st lengdar og bak vi Maru, svo a Setta skyldi sur koma hana auga.

Hinum megin mannhringnum st orgeir verslunarstjri og - sra Halldr ...sta.

Prfasturinn kmdi fyrirlitlega a essari "gusdrkun". var einhver beiskja glottinu, eins og hj manni, sem horfir skrpamynd af sjlfum sr.

En hann talai ekki um a. Hann st vi hliina mesta hfingja kaupstaarins og bar hfui htt, v a hann var sjlfur lka hfingi. Gusdrkunarafer hans var studd af lgum og venjum; enginn hneykslaist henni. a var allt lrara og leiknara, - hrsnin lka.

Ein perla var llu essu safni. a var flnsleikur foringjans. Tnarnir voru hreinir og mildir og bru af sngnum, sem fylgdi eim, eins og gull af bli. Hann strauk strengina mjkt og hiklaust, og a var einhver unglyndisklkkvi hreimnum. essu var hann a minnsta kosti einlgur. En hverjar sorgir sng hljfri? Og hvers vegna var essi maur essum flagsskap?

Ef til vill tk enginn betur eftir essu en Halldr litli. Hann s og heyri ekkert anna en flni. Tnarnir drupu eins og eldregn sl hans, brenndu sig inn mevitund hans og vktu hj honum slkkvandi orsta eftir v, a geta laa fram ara eins tna hljfri a, er hann tti sjlfur og var eins og etta.

egar r Halla og Mara sneru heim aftur, su r orstein standa vi opinn stofugluggann.

Hann hafi heyrt minn af slmasngnum inn rm sitt. Hann hafi lti honum eyrum eins og herskarar hinnar yfirnttrlegu huggunar, sem hann ri, vru a nlgast.

En egar hann s, hverjir a voru, sem fagnaarerindi fluttu, fr vibjshrollur um hann. Hversu fgur sem orin voru, uru au a vellulegasta skvaldri vi a, a koma t um munninn Settu fr Bollagrum. Og bnirnar, sem fluttar voru me essum andstyggilega leikaraskap, voru honum andlegt pestnmi. - Og n minntist hann ess, a eitthva ekk essu var raun og veru meferin llu essu svonefnda gusori, sem hann hafi heyrt. Alls staar fylgdu v einhver skrpalti, eitthvert gjlfur og vaalsskvaldur, og alls staar gat a veri handhg breia yfir flnsku og flmennsku.

Hann fr aftur til rms sns, beygari og rvntingarfyllri en ur, eins og maur, sem bei hefir um brau, en fengi stein.


10. Mir og sonur

Halla taldi stundirnar me reyju, ar til von gat veri Agli til baka og Borghildi me honum, ef hn treysti sr til fararinnar.

Eitt kvld sat hn egjandi vi vinnu sna og leit t um gluggann vi og vi. Hn var bin a sj til mannafera ofan kaupstainn, og ttist ekkja, hverjir a vru.

kom Halldr litli inn og hrpai me miklum kafa dyrunum:

"Egill -!"

Meira fkk hann ekki a segja, v a Halla aggai niur honum. orsteinn var einskis annars var en a fair hans mundi vera a koma.

Halla fr t til a taka mti Agli og Borghildi.

- orsteinn reis upp rekkju sinni og stari forvia etta holdahlass, sem veri var a styja inn r stofudyrunum. Dlitla stund var sem i mundi grpa hann. Svo lt hann fallast koddann og l kyrr sem ur.

"orsteinn minn," stamai Borghildur undur bllega, me hlfafllausum talfrunum. "orsteinn minn. M g koma til n?"

orsteinn l kyrr og svarai engu.

"orsteinn minn! Elsku drengurinn minn! ekkiru n ekki mur na? Sru ekki, hvlkur aumingi g er orin?"

Borghildur staulaist hgt og hgt inn eftir stofuglfinu. Me annarri hendi studdi hn sig hkju sna, en hinni handlegg Hllu.

egar hn var komin fast inn a dyrunum herberginu, leit orsteinn upp sem snggvast. a var aus svip hans, a hann tlai a hrpa: "Burt me ig!" en htti vi a, egar hann s, hvlkur vesalingur mir hans var. Hann lagi aftur augun og agi sem ur.

"orsteinn minn! Elsku orsteinn minn!" mlti Borghildur og rddin titrai. "Fyrirgefu henni mur inni, sem n er orin farlama aumingi, krossberi. Lttu upp, elsku barni mitt, lttu mig. a er varla von, a ekkir mig."

Ekkert svar.

dyrunum sleppti Borghildur hendi Hllu og staulaist einsmul inn a rminu. Hkjuna reisti hn upp vi rmstokkinn, a hn gti varla stai n hennar, og rtti hgt fram bar hendurnar yfir brjsti orsteins.

"orsteinn minn! orsteinn minn! Fyrirgefu mr gamlar sakir og vertu gur vi mig," mlti hn grtandi.

orsteinn svarai engu, en trin glitruu augnahrum hans.

Borghildur lt fallast ofan a brjsti hans. orsteinn vafi handleggjunum utan um hana og famai hana a sr me slkri kef, a hn ni vart andanum.

au Halla og Egill stu frammi stofunni. Hllu l vi a grta af glei.

Egill agi lengi, eins og hann tryi ekki eigin augum. Svo strauk hann tr af kinn sr me handarbakinu og mlti:

"Gu blessi ig, Halla mn! etta er r a akka."


11. Ftt um kvejur

Nokkrar ntur dvaldi Borghildur Marugeri hj syni snum, mean hann var a hressast betur og stt eirra mginanna a f meiri festu.

Egill fr heim mean og hafi allan vibna til a flytja orstein sinn heim. N urfti ekki a efast um, a a vri austt.

Bi var um Borghildi stofunni, ar sem Halla hafi seti. En hn flutti upp loft til Maru gmlu. N var hvorug eirra stofunni a staaldri; r komu anga aeins, egar eim urfti a halda.

Glei eirra orsteins og Borghildar var mikil yfir sttinni. Bi hfu au r hana, hvort snu lagi. N nutu au essa fagnaar fullum mli. Og orsteinn vildi helst ekki, a nokkur manneskja kmi nlgt honum nnur en mir hans.

Hann geri allt fyrir hana, sem hn ba hann um, eins og gt og eftirltt barn. Aldrei spuri hann eftir Hllu, Maru ea neinum, sem ur hfu komi til hans. N var mir hans honum allt llu. Hann virtist gleyma llum rum.

Borghildur var ftum hverjum degi og staulaist milli stofunnar og herbergisins. Oftast sat hn hj rmi orsteins og hlt um hnd hans. mltust au margt vi hlji, sem engum var tla a heyra.

orsteinn fr einnig a kla sig. Dag fr degi hresstist hann.

- Egill kom me menn og hesta tilteknum degi. au orsteinn og Borghildur voru bin til heimferar.

orsteinn var flur og mttfarinn. gekk hann studdur t a hesti snum.

Halla og Mara og Halldr litli voru ti stdd til a kveja au.

a tk tma og umsvif a koma Borghildi bak. En egar a var bi, kvaddi hn Maru me miklum kkum, en hvorki Hllu n Halldr litla.

Sama geri orsteinn. au voru bi sannfr um, a Halla og Halldr yru eim samfera heimleiis.

San hldu au sta, og fylgdarmennirnir me eim.

Mara gekk inn b sinn, en Halla st ti og horfi eftir hpnum. Hn var fr sr numin af fgnui, en glitruu tr augum hennar.

Agli dvaldist eftir. Hann gekk til Hllu og mlti:

"g kom me hesta handa ykkur Halldri litla. Veri i okkur ekki samfera?"

Halla brosti glalega.

"g tla a vera hr eftir fyrst um sinn," mlti hn. "g hefi keypt ennan b af Maru gmlu Ragelsdttur. Mr er forvitni a vita, hvernig g kann vi mig honum, egar allir kunningjar eru farnir."

Egill glpti hana orlaus af undrun.

"Keypt -?" sagi hann. "Gastu a? Vantar ig ekki peninga?"

"Nei," mlti Halla. "g hefi meira a segja von um a eiga ofur ltinn afgang."

Egill virti hana fyrir sr htt og lgt. Aldrei hafi hann s hana tpmeiri og trauari en n. a var sem hefi hn yngst um mrg r. Oft hafi hann dst a henni, en aldrei meira en n. Undanfarnar raunir og rautir hfu ltil merki sett tlit hennar og engin hetjuhug hennar. N var hn a leggja t ntt lf, og kvei v ekkert. Henni voru allir vegir frir.

"Og Borghildur mn og orsteinn kvddu ig ekki einu sinni" mlti hann og horfi mist Hllu ea eftir hpnum.

"a var ekki von," mlti Halla. "au vissu ekkert um etta rabrugg. g bi hjartanlega a heilsa eim. g kem brum heim a Hvammi til a skja dti mitt."

a talaist n svo til, a hn skyldi hafa hestana hj sr og nota , egar henni knaist. Svo bau Egill henni asto sna, bi n og sar, egar hn yrfti a halda.

"Gu blessi ig, Halla mn," mlti Egill a skilnai og rtti fram hara og hnfabera hndina. "g akka r nafni okkar allra fyrir a, sem hefir gert fyrir okkur, og ska r hjartanlega til hamingju!"


12. Heiarbli a skilnai

Heiarhvammur st eyi.

Gngin fllu niur undan snjyngslunum og kofarnir sjlfir sliguust.

ili fauk framan af bjardyrunum. Langan tma ginu r vi vegfarendum, sem af heiinni komu, eins og opinn hvalskrokkur, ar sem skinin rifin halda uppi skorpnum vestunum.

Egill lt vinnumenn sna draga raftana undan rofi eirra hsa, sem fallin voru, og flytja heim eldinn.

Hitt var lti hanga uppi og fna, ar til a drafnai niur.

Bastofan st lengst. Glugginn, ar sem Jsep gamli hafi brennt kertum snum til a lsa mnnum af heiinni, stari n t heiina eins og dimmt, brosti auga.

a var a samkomulagi milli Egils og sslunefndarinnar, a halda skyldi bastofunni vi, til ess menn gtu leita sr ar sklis lfsnausyn. Hn var sluhs um nokkur r og geymdi sr glerharan klaka fram undir haust. Loks fll hn lka og gras greri yfir tftirnar Heiarhvammi.

rin liu. Tftirnar sigu saman og jfnuust vi jrina. Heiarbli var a ofur litlum fnaklasa, - ofur litlum kirkjugari dinna vona og dapurlegra minninga. Ofur litlum, haglega dregnum upphafsstaf a einum kaptula byggingarsgu slands, sem ristur var jarveginn. - - -

- - En einn morgun voru menn ar fer sem oftar.

Formaur eirra var Kjartan, yngsti brir Aalsteins lknis Hvammi. Hann var orinn mannvirkjafringur, hafi fari va um lnd og var n jnustu landsstjrnarinnar a skoa vegasti heium og brarsti m. Hinir voru fylgdarmenn hans.

eir hfu tjalda Heiarhvammi og tluu a mla brarsti kvslinni.

ennan morgun stu eir allir rr uppi fjallinu fyrir ofan Heiarhvamm og litu yfir landi. Mannvirkjafringurinn br sjnauka snum fyrir augun vi og vi og horfi vestur heiina. Hann var a leita a heppilegri vegarstefnu.

Hinir mennirnir horfu lka vestur heiina. Enginn eirra mlti or fr vrum.

Heiin l brosandi morgundr. Vtnin voru vexti og in valt fram hvtfyssandi. Allt var baa brennandi slskini.

Fjalldrapinn var orinn laufgaur og engin grn. Hestarnir eirra voru nrri v kafi grasinu, ar sem eir stu beit hftum snum.

bkkunum vi na dnsuu sthrossin afturftunum eins og tamdir birnir.

Geldf dreifi sr um ttturnar Heiarhvammi, fast hj tjaldinu. Vi og vi heyrist sr jarmur lambi, sem ekki var bi a gleyma murspenanum.

Kjartan gaf essari sumarfegur ltinn gaum. Hann lt sjnaukann sga og stari berum augum t heiina.

Hann s meira en frunautar hans og meira en hann gat s sjnauka snum.

Hann s snir.

ti um alla heiina s hann mannabstai. eir voru ttastir kringum vtnin og mefram num. Strir, grnir slendisgeirar voru vaxnir t holtin og mana.

ar skein rau k og hvta veggi. ttir, blir reykir liu loft upp.

Langt, langt vestur heiinni var eitthva fer. a sst stku sinnum og hvarf milli. Glamparnir, sem a kastai af sr, stungu hann augun.

a var lkast langri r af strum kssum me glerhlium, sem blikuu slskininu.

essi lest liai sig kringum hirnar eins og fagurskeljaur hggormur, fr ekki hart, en iai fram, alltaf jafnt.

Vi kvslina, ar sem byggin var ttust, nam hn staar, eins og til a f sr a drekka. ar beljai in hverri stflunni vi ara.

egar "hggormurinn" hafi svala sr, skrei hann sta aftur yfir steinboga nni og stefndi til fjallsins.

Fram undan lestinni var blaktandi, ljsgrn lona allri jrinni, sem ni upp undir brnir fjllunum. a var ngrddur skgur, frra ra gamall.

Lestin hann eins og grnan reykjareim me jrinni. Hn var pr framgngu, htignarleg eins og drottning, en lt ekki miki yfir sr. Reykjarlaus og spegilgljandi lei hn fram hljtt og skarkalalaust. Blir neistar hrutu undan hjlunum.

Andlit var vi andlit hverjum glugga.

mts vi Heiarhvamm geri hn sveiflu lei sna og renndi sr san skhallt fjalli.

skarsbrninni hvarf hn djpa skoru, eins og sjfugl, sem dfir sr gegnum ldubrn. ur en vari var hn komin t hlsana.

Hann horfi brosandi eftir henni. Hann vissi, hvernig henni st.

Landsmlajtunn, sem ekki lt sr allt fyrir brjsti brenna, hafi lami etta fyrirtki fram me flokksfylgi, rtt fyrir p og lfur mtstumanna sinna. eir rgu hann fr vldum fyrir a - og hldu svo fram verki hans.

egar Kjartan leit aftur yfir heiina, var ar enn meira a sj.

Blunum hafi fjlga og grnu geirarnir vaxi. Bylgjur risu skgarbreiunum, egar blrinn lei yfir r. Jafnvel grjtholtin voru a skrast.

Heiin var a vera morandi kvik af bstum starfandi, hugsandi manna. eir utu upp eins og lfabli, uru til blrri, bragandi munni niri vi jrina, lttir, gagnsir eins og heimar, sem eru a skapast.

Hann s t endalausa framtina. - -

"egar jrnbraut liggur hrna um heiina, vildi g eiga hvamminn ann arna," mlti hann vi frunauta sna.

"a verur aldrei," sgu eir bir einu me sama rvntingar- hfuhristingnum, sem jafnan fylgir essu svari slandi.

"A g eignist hvamminn, - nei. verur hann orinn mr of dr."

"Hr kemur aldrei jrnbraut."

Kjartan horfi hvasst :

"a verur ekki hgt a hindra a. A rum kosti byggjast essar heiar aldrei upp."

"r byggjast aldrei upp. Hr er lft fyrir harindum veturna."

"egar Normenn komu hinga nundu ld, nu essar heiar til sjvar," mlti Kjartan. "r eru kostameiri en a land, sem n er byggt og rkta, en r hafa fari varhluta af samgngunum; ess vegna eru r numdar enn . - egar samgngubrautirnar flytjast hinga, vera hr undur og strmerki, sem engan hefir enn dreymt fyrir. - - Hugsi ykkur mana arna, egar bi er a fletta eim sundur me plgi, bera grasfr og bur og gera a tnum. Hugsi ykkur engin arna, full af margfldum sinufa. a er gras, sem vaxi hefir sjlfkrafa og kali ti r eftir r. a er illa vari aufum. Me ltils httar umhyggju getur etta gras ori helmingi hrra og ttara. - Lti na arna. Hn er fleg og knleg temja. Hva haldi i hn mundi geta gert, ef hn vri haganlega beislu? - Lti i arna vestur heiarnar. etta, sem blikar , eru heilsubrunnar; hugsi ykkur alla , sem skja anga styrk og hressingu komandi ldum. - Og lti lofti, hve hreint og trt a er. i tri v auvita ekki, a mesti fjldi manna heiminum lifir loftinu, - lifir v, a veita eim vitku og selja eim nausynjar snar, sem leita hreina loftsins. - - Ef slendingar hafa ekki mannrnu sr til a nema essi heiarlnd sjlfir, gera arir a. au eru miklu betri en mrg lnd, sem n eru bygg og rktu, miklu betri en holtin og hrgarnir vi sjinn, sem n er veri a gra upp."

Mennirnir hlustuu egjandi etta eins og hverja ara fagra fjarstu. eir brostu a essum framtarsjnum eins og meinleysisgreyjum, sem ekki tki a mtmla.

"Brautin kemur brum," hlt Kjartan fram, "og rs hr upp blmlegt hra a fjallabaki, - rstum heiarblanna."




Nettgfan - janar 1999