LEYSING

eftir Jn Trausta




1. kafli - Milli kauptanna

a var dauflegt binni hj orgeiri lafssyni, ea rttara sagt b Peter Jespersens Efterflger, b gmlu, dnsku fastaverzlunarinnar Vogabum.

Engin lifandi sl hafi komi inn bina allan seinni hluta dagsins.

Verzlunarstjrinn sat aleinn og steinegjandi yfir reikningum snum og hfubkum inni skrifstofunni, sem var innar af binni; en bkarinn hafi fari hstandi og bltandi heim til sn.

Hann var orinn vrugjarn, karlhrfi, og var ekki vi skbori sitt binni nema stund r deginum - ef hann annars kom nokkurn tma allan daginn. En egar hann var ar, var hann stugt hstandi og bltandi til skiftis, ea hvorttveggja einu, eftir v, hve miki honum l . Hann bltai bi illu og gu, mist barsveinunum ea viskiftamnnunum; stundum llu milli himins og jarar. Og finlega, egar hann bltai, fkk hann hstahviu; v meiri, sem hann kva sleitilegar a. Hann var orinn gevondur og rtt a kalla kominn rmi. Eftir 40 ra dygga jnustu vi verzlunina var hann n orin hrein og bein plga bi fyrir verzlunarmennina, verzlunarstjrann og viskiftamennina. Enda tti hann ausjanlega lti eftir anna en hsta upp r sr sustu golunni. - Bezt er v, a hann s r sgunni.

Veri var dmalaust indlt ennan dag, logn og blviri me daufu slskini, og hfnin spegilsltt.

Fram undan ytri kaupstanum l gufuskip, sem veri var a afferma. ar ti var ys og annrki, raglam, skrlt jrnkejum og eimvindum og hvs eimppum, hrp og kll. ar var lf tuskunum. Skipi var fari a lttast og ori htt sjnum a framan, svo breiur bekkur af rauum botninum speglai sig vatninu.

Inni innri kaupstanum var eitthva dlti daufara. ar sst varla nokkur lifandi hra ferli. Alt lf var ar sem falli rot. a mtti v heita lfgandi tilbrigi, ef t r einhverju hsinu sst koma vinnukona me sklpftu, til a hella r henni, ea ef einhver kerlingin torfkotunum, sem ng var af kaupstanum, rak stugan hausinn t r dyrunum og hrpai krakkana.

a hleypti v neitanlega miklu lfi essa steingervings-kaupstaarkyr, egar gamli bkarinn - sem er r sgunni - var a staulast heim til sn, hstandi, svo undir tk hsunum, og bltandi hlfum hljum. ar var lf, tt ekki vri a burugt.

Nrri m geta, hvernig eim hafi lii, essum tveimur ungmennum, sem ttu a gta barinnar og afgreia ar, ef v hefi urft a halda.

A urfa, slku blessuu veri, a kldast inni b, ar sem ekkert var a gera og enginn kom! Hamingjan ga, - a var auma lfi.

Mean bkarinn - sem er r sgunni - var binni, var vistin ar essum tveimur unglingum v nr olandi. gengu aldrei af eim illyrin. Og ekkert vri a gera, reyndi hann a finna upp eitthva handa eim, tt ekki vri nema til a stra eim me v. v betra, sem a var rifalegra verk og atai meira t. etta skifti lt hann vega sundur hellulit og fleiri liti, svo a vri til smbrfum, ef einhver vildi kaupa a, og gladdi sig innilega yfir v a sj alla lituga um hendurnar og vita klna sig litnum. a var eim mtulegt, bannsettum slpingunum, sem ekkert nentu a gera!

En egar bkarinn var farinn, var sundurvigt litarefnanna loki. Og barsveinarnir srblvuu bkaranum, mean eir voru a hreinsa af sr litinn.

N hefi veri alveg htt fyrir a loka binni, v engar minstu lkur voru til, a nokkur manneskja viltist anga inn eftir etta, ekki einu sinni til a slpast ar. En hva skyldi "s gamli" segja, ef eir styngju upp ru eins!

Nei - arna uru eir a hanga hver yfir rum, leiir og ijulausir, ar til hinn venjulegi tmi vri kominn til a lta hlerana fyrir gluggana og loka tidyrunum binni.

Og eir mttu ekki einu sinni skvetta sr neitt upp - takast . eir mttu engan hvaa gera. v tt bkarinn vri farinn, var "s gamli" arna inni.

Slkri athugasemd fylgdi jafnan avarandi augnabending til skrifstofuhurarinnar.

eir geru v ekkert - nema slnuust fram og aftur um bina, ea lgust "fram lappir snar" barbori og horfu t um opnar bardyrnar gufuskipi frammi hfninni og a, sem gerist kringum a.

anga til eir fru bir a geispa.

En einmitt geispinn vakti . Og egar s eldri og strri geispai sem allra mest, fkk s yngri og minni viranlega lngun til a skjta upp hann korktappa.

"Ertu svo djarfur -!" sagi s eldri og skyrpti t r sr korktappanum.

"Heyru, gi", sagi s minni. "g var aeins a minna ig a halda hendinni fyrir munninn, egar geispar".

Hann bjst vi, a mlsbtin mundi lti stoa. Hann fli v t horn, en hafi hendur lofti til varnar sr.

ess urfti lka vi, v s strri leitai eftir. Svo hfst glman. N gleymdu eir alveg "eim gamla" inni skrifstofunni.

S yngri ni undirtkunum gri hryggspennu og gekk vel fram, tt hinn vri lengri og dlti sterkari. Barst leikurinn va um bina me talsveru harki, og raskaist margt lauslegt, sem fyrir var. Eftir nokkrar sviftingar komu eir a barborinu. Bjst s eldri til a brjta hinn bak aftur vi borbrnina.

En s litli var mjkur eins og fjur; vatt hann sr undan me lagni, n ess a gefast upp. borbrninni var leikurinn harastur. ar tti a skra til skarar.

vildi eim a happ til, a 50 punda l, sem st borinu, var fyrir vel ti ltnu olnbogaskoti, svo a veltist fram af borinu - og ofan fullan kassa af lampaglsum, sem st opinn ar rtt innan vi bori.

Barsveinunum br mjg vi etta happ. Og tt leitt vri a htta glmunni fyr en fullreynt vri, komu eir sr oralaust saman um a. Svo var n komi fyrir eim bum, a eim l mest v brina a laga sr ftin. au fru illa eftir tuski. Mean eir voru a v, svipuust eir um hlfvandralega og su , sr til mikillar skelfingar, a verzlunarstjrinn st hlfopnum skrifstofudyrunum.

"Hva gengur ?" spuri hann nokku byrstur.

"a var ekkert", hraut fram r eim bum einu, n ess eir hefu nokku hugsa svari. Svo lutu eir niur a lampaglasakassanum til a sj, hva a vri ori. Li hafi leita botnsins. ar var alt eintm rst, ekki eitt einasta glas var heilt.

Barsveinarnir voru kafrjir framan og ekki upplitsdjarfir. eir gtu v nrri, hva eftir mundi koma. orgeir verzlunarstjri var myrkur svipinn. a hafi legi djfullega honum um daginn. etta var naumast til a bta honum skapi. - En hver hafi sett ennan endemis lampaglasakassa fr sr arna - og a um mitt sumari, egar fir hfu miki me lampagls a gera? a var eim skiljanlegt. Bkarinn hlaut a hafa gert a einhverju ri - ea verzlunarstjrinn sjlfur.

"ungu lin eiga ekki a standa uppi borinu", sagi orgeir me mestu hg.

Barsveinarnir litu upp alveg forvia. eir hfu bist vi ru og meira en essu. En orgeiri var yngra skapi essa dagana en svo, a hann gti veri a gera rellu t af feinum lampaglsum.

er ekki lklegt, a hann hefi sagt eitthva meira en etta, hefi ekki maur komi bardyrnar rtt essu.

orgeir verzlunarstjri var tplega mealmaur h og svarai sr vel. Hann var flleitur og skarpleitur, hafi veri frur snum yngri rum, og bar andliti enn ess vott. Hann hafi unt alskegg, sem hafi veri dkkjarpt og n var ori nokku hruskoti. Klauf a sig lti eitt undir miri hkunni, en uppi vngunum var a naumast anna en hjungur. Hann var orinn skllttur framan hfinu, en hri kring var hrokki og fari a grna. Andliti var harlegt, en reytulegt. Hrukkurnar voru djpar, en ekki margar, hrundi mleitt og veurbiti. Augun lgu innarlega undir dkkum brnum. au voru ltil, gr og harleg, og tilliti hvast. Nefi var beint og nokku htt, kinnbeinin farin a standa rlti t og markai greinilega fyrir augnatftunum a neanveru. Varirnar voru unnar, lgu fast saman og sust vel gegnum skeggi. Drttirnir kringum munninn voru djpir og skarpir. Allur bar svipurinn vott um kjark og sterkan vilja; en n sari rum br ar oft fyrir unga og reytu, sem aldrei hafi szt ar ur. En jafnframt virtist orgeir betur og betur f vald yfir svipbreytingum snum. Honum hafi jafnvel tekist a temja svo andlitsdrttina, a eim br hvergi vi gebrigi hans og gtu enda stundum snt alt anna hugarstand en a, sem inni fyrir rkti. orgeir var orinn dulari skapi en ur a sgn eirra, sem lengi hfu ekt hann. N var erfitt a sj a honum, hvort honum lkai betur ea ver.

Eitt var a snd orgeirs, sem hann tti erfitt me a temja. a var , sem hlykkjai sig ti undir skinninu hgra gagnauganu. egar hann var hversdagsskapi, bar lti henni; en henni var gjarnt a fast, egar hann skifti skapi, jafnvel tt hinar andlitsarnar ltu lti sr bra. En eir voru fir, sem teki hfu eftir essu einkenni, og tkst v orgeiri a dylja skap sitt fyrir flestum, ef hann vildi a vi hafa.

egar orgeir var a ritstrfum, hafi hann a jafnai gullspangagleraugu, sem hann annars gekk ekki me. essi gleraugu rugluu svip hans. Var lkast v, sem hann bri hlfgagnsja grmu fyrir nokkrum hluta andlitsins, egar hann hafi au. Svipurinn var nokku annar og orgeir sndist mkri og vingjarnlegri. orgeir ekti sjlfur essa gagnsemi gleraugna sinna og fri sr hana nyt. Hann tk au v af sr ea setti au upp eftir v, sem honum tti vi urfa. En vri um eitthva alvarlegt a ra, ar sem orgeir urfti a beita sr, brst a ekki, a hann lagi fr sr gleraugun og horfi ann, sem hann tti vi, me berum augum. Og eim atburum fr fjlgandi n sari rin. -

orgeir hafi veri illu skapi ennan dag allan, og egar hann opnai skrifstofudyrnar og leit fram bina, var hann svo skuggalegur sndum, a sveinunum hefi ekki komi a vart, tt hann hefi reki r vistinni. eir skildu v ekkert essari stillingu, fyr en eftir .

Maurinn, sem kom inn bina essum svifum, var sjlfur hreppstjrinn, Sigurur Sveinsson Vogabum, sjlfseignarbndi og eigandi a linni undir llum kaupstaarhsunum, fair brranna, sem verzluu ar ti fr, einn af aalmnnum Kaupflagsins og mttarstoum sveitarinnar, pstafgreislumaur, sslunefndarmaur, beykir, smiur, og margt og margt fleira.

Sigurur var maur efra aldri, en ekki ellin til baga enn; enda naut hann n gra daga og hlfi sr vi ungri vinnu. Hann rakai skegg sitt Kristjns IX. vsu og var n farinn a hrast. Hafi hann mist hri furu snemma; en til ess a breia yfir essi hfulti hafi hann fengi hrkollu hj frnskum skipstjra og gekk jafnan me hana san. essi hrkolla var grungunum miki og drmtt efni til kmni og fyndni, einkum vegna ess, a hn bar annan lit en hri, sem fyrir var. ar a auki var hn ekki ngu str til a hylja a, svo dltill hrkragi st niur undan henni a aftan. etta kom sr v ver, sem Sigurur var manna sphrddastur. Leit hann til eirra illum augum, sem voru svo djarfir a brosa a hrkollunni hans; var enda vs til a leggja f menn fyrir ekki meiri sakir.

a leyndi sr ekki, a Sigurur hreppstjri var gtu skapi, egar hann kom inn bina, og aan af sur hitt, a hann var "gglaur", ea "tluvert honum", eins og a er lka kalla; enda lagi af honum sterkan vnef. egar hvorttveggja etta fr saman, var Sigurur keskinn orum og t tilbinn stlur, ea jafnvel hvaa.

orgeir verzlunarstjri horfi komumann gegnum gleraugun og ekti hann svo vel af langri vikynningu, a hann s egar, hvernig st fyrir honum. Hann fr einnig nrri um, hva hann mundi vilja.

"Gan og blessaan daginn!" sagi Sigurur me drgindabrosi.

"Komi r slir, Sigurur minn!" svarai orgeir me kuldalegri kurteisi og opnai fyrir honum hlerann barborinu.

N litu barsveinarnir upp fr kassanum og su, a eir voru ekki einir binni me verzlunarstjranum. eir flttu sr ekkert til mts vi gestinn. Auvita kom Sigurur Vogabum ekki til a kaupa ar nokkurn hrrandi hlut. Hann hafi ekkert keypt ar binni sustu rj rin.

"g kem n sjlfur me brfin yar", sagi Sigurur, egar hann var kominn inn fyrir barbori, og rtti fein brf a verzlunarstjranum. "a var ekki hgt a f avo miki sem krakka arna ti fr; - allir vinnu! En svo eigi r eitt byrgarbrf eftir; g nenti ekki a bera me mr bkina".

"Alt of miki mak. - En geri r svo vel", mlti orgeir urlega og opnai skrifstofudyrnar upp gtt.

"N m g ekkert tefja, v n er annrki hj okkur", sagi Sigurur, en fr me hg inn skrifstofuna. orgeir fr eftir, en lt dyrnar standa opnar. Barsveinarnir uru einir eftir frammi binni, yfir kassanum me lampaglasarstinni. eir geru sr miki far um a komast eftir, hve mrg lampaglsin hefu veri, ef til ess kmi, a eir ttu a borga au. En a voru litlar lkur til, a a mundi takast. Svo smtt voru au komin.

"a var naumast, a karlfjandinn stti a okkur!" nldrai annar eirra. Hinn fllst a. vildu eir ekki lta a heyrast inn skrifstofuna.

"Fment og gment hj ykkur", mlti Sigurur me bygnisglotti, um lei og hann leit gegnum opnar skrifstofudyrnar t mannlausa bina. Sveinarnir sust ekki innan r skrifstofunni, svo bin var meira en tmleg.

"J, bili", umlai orgeir og fr a fitla vi a opna brfin og gta a, fr hverjum au vru.

"a er eitthva anna en ti fr hj okkur. vlk lti!"

"a er svo".

Verzlunarstjrinn hafi egar rennt grun , a hreppstjrinn mundi eiga eitthvert anna erindi til hans a essu sinni en a eitt a fra honum brfin. N var hann ekki lengur efa um a, a hann hafi geti rtt. Sigurur var komin anga til a storka honum.

Hann lt engu bera. Sigurur gamli skyldi ekki hafa a sr til skemtunar a sj hann brega skapi t af gjlfri hans. Hann skyldi ekki koma me sgu t nja kaupstainn, a hann hefi gert verzlunarstjrann skuvondan me v einu a segja honum fr, hvernig gengi ar ti fr.

Hann reyndi v a gera svipinn svo vingjarnlegan sem hann gat, ea a minsta kosti lausan vi alla vonzku - og naut astoar gleraugnanna til ess a nokkru leyti. Hann svarai orum Sigurar hgt og drmt, en me kuldabrosi, svo hgt var a skilja, a honum kom a ekkert vi, sem hann var a segja fr.

En hefi Sigurur veri agtinn og ekt betur verzlunarstjrann, hefi hann geta s hlykkjtta hgra gagnauganu rtna upp og vera raubla.

Sigurur hlt fram:

"Maur lifandi! g er n svo gamall sem grnum m sj og hefi aldrei s jafnmiki af vrum flutt hr land einu".

"Sei-sei!"

"Hlfur farmurinn r gufuskipinu!"

"Nema hva -!"

"Til dmis 160 tunnur af steinolu".

"Hver remillinn!"

"Og kornvaran - essi skp af kornvru! Fyrir utan allar arar vrur - alt, sem nfnum tjir a nefna! J, v segi g a: Hann er sannarleg blessun, essi kaupflagsskapur".

"Hva anna -?"

Sigurur horfi hlfhissa verzlunarstjrann. Hann hafi bist vi v, a hann tki essum frttum alt ruvsi. Hann hafi gert sr von um a geta komi "eim gamla" dlitla stlu um verzlunarsakir. Sjlfur var hann vel vi v binn. Hver gat sagt, nema a ykist or af ori, anga til hann fengi tkifri til a lta hann hafa sitt af hverju. Ng var honum niri fyrir. -

"Og svo veri! - Ef mnnum bregur ekki vi a".

"Ja, a er og", sagi orgeir og leit hann gegnum gleraugun eins og hann hefi ekki minstu hugmynd um vruveri Kaupflaginu.

Sigurur ruglaist alveg vi etta tillit. Gat a ske, a hann ekti ekki veri? a l vi, a hann vri byrjaur a ylja upp verskrna. En hann ttai sig v, a verzlunarstjrinn mundi ef til vill vera a draga dr a sr.

"a var hepni, a vi vorum bnir a koma upp geymsluhsinu okkar", sagi hann eftir dlitla hvld. "Annars veit g ekki, hvar vi hefum tt a lta allar essar vrur".

"M ekki bja yur vindil?"

Aftur var hreppstjrinn alveg hissa essari r. Ekki einu sinni geymsluhsbkni, sem eir hfu bygt, gat raska jafnvgi verzlunarstjrans.

"Geymsluhsi er myndarlegt", sagi orgeir um lei og hann rtti vindlakassann. "g er gur me a kaupa a - uppboinu".

etta sagi hann me nstandi hni, en svo mikilli hg, a hreppstjrinn vissi ekki um stund, hvaan sig st veri. En egar hann skildi, hva verzlunarstjrinn tti vi, l vi a hann sprytti upp eins og stlfjur.

orgeir var fyrri til a hefja mls aftur:

"Svo r eru svona mikill hsasmiur, Sigurur minn. r hafi sma hsi, er ekki svo? - g vildi, a g hefi vita etta hrna runum, mean r stundum leituu atvinnu hj mr".

N var Siguri llum loki. a hitti vikvman streng honum, egar tala var um smina hsinu. a var hans mesta strvirki - af mrgum. A minsta kosti hans augum.

orgeir s vel, hver hrif essi meinlausi gullhamar hafi.

Sigurur var aftur kominn vandri. Hann mtti ekki gefast upp vi svo bi.

En mundi hann eftir einu, sem orgeiri hlaut a koma illa a frtta.

"Muni r eftir Englendingnum, sem var hrna fyrra a kaupa f?" sagi hann me svfnu glotti.

"J", svarai orgeir n ess honum brygi hi minsta. Hann vissi vel, a eim kaupflagsmnnum var lti betur vi komu Englendingsins en honum.

"Hann kemur aftur haust".

"Eitt brfi, sem r komu me, er fr honum", sagi orgeir og sndi honum umslagi.

"Hver dskotinn", hugsai hreppstjrinn og tugi endann vindlinum. "etta hrfur ekki heldur".

"Mr ykir vnt um, a hann kemur, v f g peninga upp skuldirnar mnar. a er betra en ekki neitt".

eir hugsuu n hvor sitt um a, og hreppstjrinn vissi vel, a orgeir vildi heldur vrur upp skuldirnar en peningana fr Englendingnum. En hva um a. a var snilega mgulegt a hleypa honum upp a essu sinni. Hann hafi n ekki fleira vi hndina til a ympra . Honum fanst ekki eiga vi a byrja hreytingum svona upp r urru. Hann r v af a fara. Lzt hann vakna til umhugsunar um, a hann hefi urft a flta sr, og sndi sr ferasni.

orgeir fylgdi honum fram bina. En ar rak hreppstjrinn augun kassann me brotnu lampaglsunum.

"arna hefir eitthva brotna hj ykkur", sagi hann me meinfsisglotti.

Barsveinarnir uru sneyptir.

"O-j, a var mr a kenna", sagi orgeir urlega. Honum var illa vi a, a hreppstjrinn skyldi taka eftir essu merkilega happi. Hann vissi vel, hvernig hann mundi reyna a nota a.

a var aus hreppstjranum, a hann langai til a segja eitthva meinfyndi um etta; hann var a leita a v huganum. En egar hann s, a verzlunarstjrinn sjlfur hlt uppi fyrir hann hleranum barborinu, kastai hann kveju , sem inni voru, og fr t.

egar Sigurur var farinn, breyttist svipur verzlunarstjrans og fkk sama drungann og ur. Hann gekk nokkur skref fram og aftur um glfi. Barsveinarnir skulfu beinunum, v eir ttu von llu illu.

San tk hann upp ri sitt, leit a og sagi, a bezt vri a loka binni.

Sveinarnir ltu ekki segja sr etta tvisvar. Annar eirra fr egar t til a loka gluggahlerunum.

"Hafa nokkrir peningar komi inn dag?" spuri orgeir ann sveininn, sem eftir var binni.

"Ein krna og fimmtu aurar".

orgeir st orlaus. - Vikur hfu lii n ess losa hefi veri r peningaskffunni undir barborinu. a tti ekki taka v.

"essi lampagls er bezt a skrifa hj mr."

Barsveinninn st og hvi, alveg steinhissa.

orgeir stanmdist v nst vi gluggann og horfi eftir Siguri hreppstjra, ar sem hann rambai t eftir kaupstanum. Hann tti bgt me a stefna beint.

Verzlunarstjrinn var jrnharur svipinn. Hann beit jaxlinn, en fingurnir kreptust vsunum. Hlfhtt mlti hann fyrir munni sr:

"Spyrjum a leikslokum - ".

San gekk hann inn skrifstofuna, en binni var loka.


2. kafli - Kaupstaur og kaupstaarlf

Vst var a rangnefni a kalla Vogabir "kaupsta"; enda ekki gert lagamlinu. En ala rfrir sig ekki t vi lgin v efni, og essi litla byg, sem risin var upp fram me voginum, var daglegu tali nefnd "kaupstaurinn", en sjaldan verzlunarstaur og aldrei "kauptn", eins og lgin eru svo nrgtin a tlast til. Og sveitunum, sem nst lgu og rku ar verzlun sna, var hn kllu "kaupstaurinn" ea "Vogurinn", oft ekkert anna, og aldrei v vilzt; enda var langt til annara kaupstaa.

Vr hldum oss v a nafni alunnar.

Fst verzlun hafi veri Vogabum um margar aldir; enginn vissi, hve lengi. Staurinn kom vi fornar sgur. Skipalgi hafi veri ar san landnmst.

Hfnin var dg; a vsu opin fyrir hafsjum af einni tt, en gtur akkerisbotn. Enginn mundi fr v a segja, a skip hefi hraki ar land, mean festar hldu. var hfnin hvergi btt. A undanteknum tveim bryggjum, sem nu feina fama t fyrir fjrubori, var hn eins og nttran hafi gengi fr henni.

"Vogurinn" skarst inn strndina utarlega vi allmikinn fla. Utan vi hann gekk kletttt nes fram flann og klettarif ar fram af, sem sjinn braut . Krikinn fyrir innan essar varnir var nefndur "Vogurinn", tt a raunar vri vk ea smfjrur, en ekki vogur. En vr ltum aluna halda nafni snu einnig essu. "Vogurinn" og "Vogabir" og nnur staanfn af sama stofni ar grendinni voru orin svo gmul, a enginn treysti sr til a raska vi eim.

Vogurinn var allstr um sig og kaupstaurinn aeins vi ltinn hluta hans. Landi umhverfis var alt nokku hlent og fr smhkkandi, me hjalla upp af hjalla, ar til hlsar og heiar tku vi, me fjllum hr og ar. Landi var alt heldur hrjstrugt, me mrgum blsnum melkollum og leirrunnum brekkum. En milli voru vi vaxnir mar me kjarngum dldum og mrum; en va voru fagrar hlar og hvammar. Blin voru strjl, en flest reisuleg og fgur tilsndar og landi gtt sauland. ttu v flestir bndur margt og vnt sauf.

Ofurltil rann ofan botninn voginum og var nefnd Bar. Hn kom beljandi og hvtfyssandi ofan r hlsunum, hafi grafi sr djpt gljfur gegnum alla hjallana og stkk beint fram r v rtt fyrir innan kaupstainn. ar breiddi hn ofurlti r sr t um fjruna, eins og hana langai til a teygja sig dlti eftir gljfrakreppuna, og lk sr a v a velta fjruhnllungunum. N var hn bin a koma sr upp ofurltilli eyri fram voginn, en tti lti efni hana, v sjlf var hn oftast bltr, nema leysingum vorin.

essi litla hefi veri ngu str til ess a breia ljs yfir ennan afkrika heimsins og gera hann bjartan og vifeldinn, jafnvel svartasta skammdegi, og ef til vill auugan, ef menn hefu haft vit og kjark til a hagnta sr hana. En a var ru nr. ld eftir ld hafi hn hlaupi lausbeizlu framhj kaupstanum og sa afli snu til einskis. N var fari a tala um a leggja vi hana og lta hana vinna eitthvert arft vik. En lengra var a ekki komi, sem varla var von. a var ekki bi a tala um a nema fimmtu r!

Hgra megin vi na var bygt t me voginum. ar tku vi sjvarhamrar, sem nefndir voru Bsar, ekki nsta hir a vsu, en svartir og skuggalegir, v bi sltti bergi va fram yfir sig, og svo var a oftast vott af jarvatni, sem vtlai fram um sprungurnar. Undir berginu var brei malarfjara, ljsgr tilsndar, me dlitlum arabrkum. En hn ni ekki nema t undir Stapann, - en svo ht fremsti oddi nessins utan vi voginn. ar gekk bergi verhnpt niur sjinn.

etta var gagnvart kaupstanum.

Vinstra megin vi rsinn byrjai kaupstaurinn. Hsin stu ofurlitlu melholti, og var brei, sendin fjara fyrir nean. Framan holtinu var lgt melbar me lausum sandskrium. Stu hsin uppi melnum. ar sem bryggjurnar voru, var bi a jafna r essu melbari og gera landi halla fr hsunum fram fjruna. En milli essara mannvirkja var bari enn snorti af manna hndum.

Inst kaupstanum ea nst rsnum voru verzlunarhs Jespersens-verzlunarinnar. ar blasti vi fr hfninni langt hs, einlyft, me fnastng rum endanum. a var fornlegt a ger, feikna mikill skrokkur, me lgum veggjum og afskaplegu aki. Dlti var a skakt og missigi, en hafi veri bygt r rvals vium og var enn traust og stilegt. Eitt sinn hafi a veri grmla, en mlningunni illa haldi vi. N var hn mestll blsin af. Gluggahlerar voru grnmlair, og var eim krkt upp a veggjunum daginn. Hs etta var slub verzlunarinnar og jafnframt barhs verzlunarstjrans og skrifstofa hans. Skamt fr essu hsi stu nnur smrri hs ttri yrpingu, hvert ru lkt a lit og lgun og misjfn a aldri. Voru a geymsluhs verzlunarinnar. Nlgt essari hsayrpingu stu f hs, v verzlunin tti allstra l umhverfis hs sn og henni mikil mannvirki. au lutu ll, ea hfu einhvern tma loti, a verzlunarrekstrinum. Voru a fiskreitir, sltrunarvllur, kjtglgar, fjrrttir o. fl., sem einu sinni hafi ekki veitt af, en n var alt ori arflega strt og fari a ganga r sr.

rlitlum spl utar byrjai nbygin. ar stu fein timburhs, reglulega sett, en sum allsnotur. Reisulegustu hsin ttu sslumaurinn og lknirinn, sitt hvor og bi me tihsum. Hin ttu flest urrabarmenn, sem hfu atvinnu vi verzlanirnar ea stunduu sjvartveg.

En yzt nbyginni var "ni kaupstaurinn" ea "ytri kaupstaurinn", sem lka var nefndur "Brraverzlunin". ar voru sameiginleg hs Kaupflagsins og brranna Fririks og Sveinbjarnar, sona Sigurar, sem rku ar verzlun. ar st uppi barinu tvlyft hs, allmiki og frtt. Var ar b eirra brra niri, en b efra lofti. Skamt fr v hsi st geysimiki geymsluhs, nbygt og grtt fyrir jrnum, og sneri endanum fram a hfninni. Var annig um a bi, a grafi var fyrir grunninum inn holti, og hann san hlainn upp fyrir jafnslttu, en kampurinn a framan var hr og rammger, hlainn r hggnu grjti og steinlmdur. Ofan ennan grunn var hsi bygt, tvlyft me allhu risi. Gnfi gaflinn htt yfir fjruna, svo menn uru a keyra hfu bak aftur, eins og rr hj tgara-Loka, ef menn vildu sj upp burstina. Framan gaflinum voru rennar dyr me vngjahlerum fyrir, hverjar upp af rum, en efst uppi st bjlki fram r gaflinum. Var ar bi um rennihjl og sterka kala, en vinda efsta lofti, svo allar vrur mtti draga upp hvert lofti, sem vera skyldi. Fram undan hsinu og dlti til hliar vi a var timburbryggja, sem eir brurnir ttu.

Mannvirki essi voru eign Kaupflagsins og Brraverzlunarinnar samlgum. Hafi Sigurur hreppstjri stai fyrir byggingu hssins og tt a vri ekki alveg fullsma enn, tti llum mikils um a vert, enda hafi a kosta ri f.

essi endi kaupstaarins bar v langt af hinum a svip og strlti. leyndi a sr ekki, a gamla, danska fastaverzlunin hafi hreira sig ar, sem bezt var astu; enda var hn bin a sitja ar lengur a vldum og lengst af ein. Af v a Brraverzlunin var utar me voginum, voru mannvirkin ar meiri httu fyrir sjgangi og nr opnu hafi. Inni hj Jespersens-bryggjunni kom sjaldan kvika.

ll stu kaupstaarhs essi annig, a hefi kvikna ytri endanum kaupstanum stinnings-hafrnu, hefu logarnir efa spa burtu llum kaupstanum.

kringum essi timburhs og jafnvel inni milli eirra st mesti sgur af kotum og torfkofum, me vindblsnum stfnum, brotnum og skkkum gluggaborum og grasgrnum torfekjum. Fstir voru birnir reisulegir. Sumir voru grafnir ofan hlana og san reft yfir. Voru a bstair ftkra daglaunamanna og sjmanna, og ht hver br snu nafni.

Kirkja var engin kaupstanum. Hn var stutta bjarlei burtu aan, og enginn hafi enn hreyft v a flytja hana nr. Kaupstaarbum fanst eir komast af n hennar, og sveitaflki leit, a eir hefu ekki miki me kirkju a gera; enda fr ilt or af kaupstaarbum fyrir gjlfi og guleysi. En rgur vi kaupstaina er gamall og rtgrinn til sveita slandi. kvrtuu kaupstaarbar ekki undan kirkjuleysinu. eim var a ng, a prestarnir, hver fram af rum, hfu jafnan veri kaupstanum me annan ftinn, veri ar flesta virka daga vikunnar, og mturnar lka, egar eir voru svo fullir, a eir komust ekki heim til sn.

Ofurlitlu barnasklahsi hfu kaupstaarbar komi sr upp me tilstyrk hreppsba. rfin fyrir a var orin svo mikil og knjandi, a allir fundu til hennar einhvern htt. Barnasklarfina fundu fstir. En a vantai inghs, fundahs, leikhs, good-templarahs og hs til a dansa . etta sasta var sterkasta aflfjrin fyrirtkinu, tt fir vildu kannast vi a.

bak vi allan kaupstainn og fyrir ofan hann var tni Vogabum, b Sigurar hreppstjra. a var feiknastrt og vel hirt og hin mesta pri fyrir kaupstainn. tti a fagurt fr hfninni, a sj yrpinguna af ljsmluum timburhsum bera grnt tni. v hallai llu hgt ofan a voginum, stefnu ytri kaupstainn, eins og a byi honum faminn me innilegri velknun. Gamli kaupstaurinn var heldur hlihalt vi a. Svo leit t, sem nttran hefi haga essu annig af spdmsanda og skeikulli framsni, er hn skp essa stai, v a n var svo komi, a bli tti krt kjltubarn ar niri strndinni. Brraverzlunin var hold af holdi ess og bein af beinum ess. Gamli kaupstaurinn hafi aldrei veri anna en fsturbarn, illa innrtt og erfitt abar - og n loksins algerlega afrkt.

miju tninu st br Sigurar. Hann var rammslenzkur htt og lgt, svipfrur og reisulegur, me mrg stafnil fram a hlainu. au sneru sama veg og hallinn tninu. skuhaugur mikill og grasgrinn, margra alda gamall, st varpanum og geri heimsnina anga enn slenzkari. Ekki hafi Sigurur enn lrt a meta gti hans, og var hann bmaur mikill og hirumaur. - Stafnilin voru tjrgu, me hvtum gluggaumgerum. Bjarhsin voru rammbyg, mttarviir flestir r ruddum rekatrjm og veggir prilega hlanir. Alt var ar traustlegt og smasamlegt; v betra, sem nr v var gengi. Burstirnar gnfu htt. Voru tflrair vindhanar hum stngum upp af hverri burst, og tstu eir mtlega, egar eir snerust um jrnteina sna. - Einhver orheppinn nungi hafi sagt, a brinn lktist Siguri hreppstjra og minnti mrg af lyndiseinkennum hans. Hinir traustu, ruddu innviir mintu sannslenzka smamennsku, skuhaugurinn ekkingarskort og skammsni, en vindhanarnir framhleypni hans og hgmaskap. Einkum fanst honum eitthva broslega skylt me veurvitunum tflruu og tsti eirra og frnsku hrkollunni. Mrgum tti lking essi ekki frleit, og lfseig var hn ar ngrenninu.

-

Eins og ur er um geti, var veri a afferma gufuskip fram undan ytri kaupstanum. Hafi a komi me vrur til Brraverzlunarinnar og Kaupflagsina samlgum, allar birgir eirra til haustsins og vetrarins.

Sigurur gamli hafi rtt fyrir sr: ar var miki a gera. Allir, sem vetlingi gtu valdi, voru teknir vinnu. Enginn btur fr til fiskjar ann dag, v a bi formenn og hsetar hfu fyrirfram lofa lisinni snu, egar skipi kmi. Heima Vogabum lgu amboin uppi skemmuekjunni og gisnuu slskininu, v Sigurur hafi lti alt sitt vinnuli fara ofan eftir og hjlpa til vi uppskipunina. Krakkar og lilttingar sfnuust anga lka; ef ekki til a hjlpa til, a minsta kosti til a horfa atganginn og vlast fyrir.

a var v bkstaflega satt, sem Sigurur sagi, a varla var aui a f krakka til sendifera. Orskin var ekki beinlnis s, a llum essum lisafla yrfti a halda, heldur hitt, a hr voru njungar ferum. Gufuskipakomur voginn voru sjaldgfar, en hfu aukist til nokkurra muna san Kaupflagi byrjai og Brraverzlunin tk a frast aukana. Strandferaskipin komu ar sjaldan vi; en auk eirra komu f nnur gufuskip en au, sem fru kaupflagsmnnum vrur eirra ea sttu til eirra vrur. Jespersens-verzlunin hafi aldrei nota anna en seglskip. Mnnum fanst v miki um a sj gufuskip svo nlgt sr, einkum yngra flkinu og brnunum. ar vi bttist forvitnin eftir a sj, hvaa vrur kmu land r skipinu, a svo miklu leyti sem a var hgt. Og ar sem flest af essu flki tti einhvern vandamann vinnunni, gat a komi vettvang skjli hans, en var svo jafnan reiubi a gera ar eitthva til gar, ef v var vi komi, til ess a vera sur reki burtu.

bryggjunni, kringum hana og alla lei fram a skipshliinni var eirarlaust annrki. Vrurnar voru drifnar land ofbosflti. Tveir strir btar voru notair og arir minni til a ltta undir. Annar strbturinn l jafnan vi skipshliina og var hlainn ar, mean hinn var tmdur vi bryggjuna. Hrp og kll, raglam, skrlt jrnfestum, skarkali eimvindu, marr hjlum og skellir kssum - alt blandaist etta saman og var a samfeldri suu.

ti vi skipshliina gekk alt me fstum, jfnum tkum, v ar vann vlin erfiu verkin. En landi gekk a til annan htt. ar uru mannskraftar einir a glma vi erfileikana. Hin mikla afl, Barin, niai grandi vi eyru manna og fi harma eirra, sem skraf hennar skildu. Me stunum og hljum og miklum erfiismunum var ungum kssum velt upp bryggjuna og san upp bryggjuna a gafli geymsluhssins mikla. Tunnur og minni kassar skoppuu eftir lngum lestum. Kornvrusekkjum var snara upp bryggjuna af tveimur knum krlum. ar tku arir vi eim og lyftu herar eim, er ttu a bera upp a geymsluhsinu, ea snruu eim upp handbrur eirra. Bryggjan svignai milli stlpanna undan unganum af vrum og mnnum og lk reiiskjlfi undir harahlaupum. Litlu btarnir lentu vi sandinn, ef ekki var a bryggjunni komist. ar stu menn mitti ti sjnum vi a losa . En rennihjli geymsluhssgaflinum og vindan ar uppi tstu og mrruu hvort kapp vi anna, eins og gmul og orpin hesputr, egar vrurnar voru dregnar upp loftin.

annig hafi veri haldi fram 14 klukkustundir, hvldarlaust a heita mtti. Ekkert hl hafi veri gefi til mlta. Verkamenn ltu fra sr bita og sopa a heiman og gleyptu a sig, sitjandi kssum fjrunni ea hallandi bakinu upp a vrusekkjunum, til ess a lta la r v reytuna. Annars var haldi fram, jafnt og tt.

tlendir skipstjrar eru oft herralegir slenzkum hfnum. eir hafa komist a v, a eir geta leyft sr a hr, sem eir komast ekki upp me annarstaar. Landsmenn gera lti til a venja af v. egar veri er a ferma ea afferma skip hfnum, sem skipstjrinn af einhverjum stum hefir ekki velknun , gerir hann sig umsvifalaust a yfirmanni allrar vinnunnar og rekur hana fram me hflausri frekju. A essu sinni var skipstjrinn norskur, skapvondur ribbaldi. egar eftir komu skipsins var hann orinn lvaur og btti jafnan sig eftir a. Geri hann a mist sem gestur eirra kaupflagsmanna landi ea gestgjafi eirra frammi skipinu. ess milli st hann ti iljum ea uppi stjrnpallinum, rak eftir vinnunni me harri hendi, thai mnnum fyrir seinlti og slaskap og htai a sigla burtu me vrurnar: llum essum mgunum tku landsmenn me gn og olinmi. Og sta ess a taka durginn og kaffra hann, svo honum lkkai rostinn, skulfu eir af aumkt fyrir honum og hertu sig, ef eir gtu. Samtkin vantai. Enginn ori a treysta fylgi hinna og tala einarlega nafni allra.

Brurnir voru smeykir um, a skipstjri mundi framkvma htanir snar. Tku eir a r, sem lengi hefir tkast kaupstaarvinnu. eir fru a gefa verkamnnunum staupinu og hera annig eim me gu.

En ess hefi ekki urft vi. tt tla mtti, a flestir vru fyrir lngu gugnair af reytu, seigluust allir enn. Menn voru v svo vanir a vinna yfir sig, egar l, vinna stritvinnu alt a tuttugu stundum sprettinum, a eim ofbau ftt. rtt fyrir reytuna var glavrarbragur hverju andliti. eir fundu til ess me sjlfum sr, a vel hafi veri gengi fram um daginn. Enn fuku gamanyri milli manna, ekki sur en um morguninn, egar byrja var. - - -

N var vinnunni loki.

Sasti vrubturinn l vi bryggjuna og var veri a losa hann. Hinn var laus og veri a leggja honum vi akkeri frammi voginum.

N hefi mtt tla, a gufuskipi ryki af sta. En a var ru nr. N l a sem fastast. Allur s gauragangur, sem hafi veri ar ti um daginn, var dottinn dnalogn. Hinn mikli jrnskrokkur ruggai sr letilega lognlduleiingum, sem liu inn eftir voginum. Eimflautan agi, eins og hana vantai alveg. Ofurltill, hvtur gufuslitringur aut suandi upp r ryggisppunni og klauf sig um reykhfinn. N var enginn asi neinu. - Skipstjrinn var sofnaur t fr drykkjunni.

Flestir uru fegnir hvldinni. Til og fr sust menn standa, styja annari hendinni baki og varpa milega ndinni. N, egar striti var htt, stirnuu limirnir fljtt. Sumum fanst sem eir tplega mundu treysta sr til a ganga heim til sn.

Kaallinn rennihjlinu geymsluhssgaflinum var dreginn upp og hlerunum ar uppi skelt aftur.

kom maur upp bryggjuna, me hlftunnusekk af matbaunum bakinu. Hann heyri, a veri var a skella aftur hlerunum, og kallai svo htt sem hann gat, a ennb vri einn sekkurinn eftir. En af v hann bar sekkinn hhesti og laut mjg fram, var kalli kraftlti og heyrist ekki upp geymsluhsi. Hann fr a greikka spori upp bryggjuna; en a kom fyrir ekki. Sekkurinn kom samt of seint.

Maur essi var Einar smundsson Blinu.

Einar setti niur af sr sekkinn vi geymsluhssgaflinn, rtti reytulega r sr og stundi vi. Hann tk ofan hfuna, sem ll var mjlug, og lt lofti leika um hfu sitt. Hri var rennvott af svita. Hann strauk strstu dropana af enni sr me treyjuerminni.

" kemur arna me einn sekkinn enn, Einar minn", sagi Sveinbjrn, annar eigandi Brraverzlunarinnar. Hann bar ar a essu. "eir eru n bnir a draga upp kaalinn og loka hlerunum arna uppi. En vi skulum snara honum hrna inn kjallarann og lta hann lra ar til morguns".

San tk hann horni baunasekknum og hjlpai Einari til a lta hann inn fyrir kjallaradyrnar. -

Einar var tpur mealmaur vexti, grannur og magur, fremur kraftaltill, en seigur eins og l og aulvanur illri mefer. Hann hafi ekki legi lii snu um daginn, fremur en arir, en bar reytuna mrgum betur.

Hann var fklddur og illa til fara. Skyrtugarmurinn hkk gaurifinn utan um handleggi hans. Vesti var alt sundur ttt bakinu, og sitt spennuslitri lafi niur hvorum megin. Flestar tlur voru slitnar r vesti og buxnahaldi, eftir striti og stimpingarnar, en spottar komnir eirra sta til brabirga.

Einar Blinu ekti hvert mannsbarn kaupstanum. Hann var binn a hokra ar mrg r urrab, stundum me sveitarstyrk, en oftast n hans. Hann var blftkur fjlskyldumaur og stundai daglaunavinnu hvar sem hann gat fengi hana. Kot tti hann ar uppi me tnjarinum, sem ht Bli. a st ar, sem gamalt kvabl hafi veri fr Vogabum. Var Einar vi a kendur, a gmlum slenzkum si, og oftast nefndur Einar Blinu, stundum Blis-Einar. Hitt datt engum hug a bera Einari brn, a hann lgi " blinu" a rfu. v auk ess, sem hann var svinnandi og hverjum manni rrisulli, kom a iulega fyrir, a hann kom alls ekki heim Bli sitt heilar ntur ea nttum saman, egar hann var drukkinn.

var Einar fremur vel ltinn, og flestir vildu vkja gu a honum. Menn su basl hans og ftkt og ltu hann njta gar sinnar og vinnugefni. En s hngur var ri hans, a fir vildu eiga miki undir honum. Hann var kunnur a frmleik. A vsu hafi enginn haft neitt af v a segja n um langan tma. En fyrir nokkrum rum hafi hann komist undir manna hendur fyrir r sakir og lent hegningarhsinu.

N var fari a fyrnast yfir sgu. Flestir tldu sr skylt a reyna a lta hana gleymast. Samt var mnnum hn torgleymd.

"Haldi r, Einar minn, a r treysti yur til a vaka yfir vrunum ntt?" mlti Sveinbjrn me um rmi. "g veit, a r eru orinn reyttur; en a eru allir".

"O-j", svarai Einar drmt, en glanai yfir honum vi etta. Hann treysti sr vel til a vaka, ofan verk sitt um daginn. Hann vissi lka, a hann mundi f gott kaup fyrir a - og jafnframt datt honum anna hug, sem hrgai hann: eir mundu varla vera svo stakir, brurnir, a lta hann ekki hafa eina "pddu", fyrst hann tti a vaka.

Sveinbjrn akkai honum undirtektir hans og skundai upp bina.

"Faru heim, strkur, og segu henni mmmu inni, a g komi ekki heim kvld; g a vaka yfir vrunum", sagi Einar vi dltinn drenghnokka, hreinan framan og illa til fara, sem st ar fjrunni og horfi strum augum til skiftis, pabba sinn og "fna manninn", mean eir tluust vi. - "Og faru svo a htta", hrpai Einar eftir drengnum, v hann tk vibrag og hljp af sta heim lei.

Einar skygndist um ar fjrunni. ar var engu lkara en a rekaldi af skipbroti hefi veri bjarga undan sj mesta ofboi. Vrukassar og vrutunnur lgu til og fr um alla fjruna. Einkum var ar heill fjldi af steinolutunnum, sem allar ttu a fara inn kjallarann, en fstar voru komnar lengra. Auk ess var geymsluhsi sama sem opi, v ekki var enn bi a ganga svo fr kjallaradyrunum, a hgt vri a lsa eim; en r kjallaranum mtti ganga um alt hsi. Dyraumbnaurinn var lka lagi; hann hafi raskast um daginn, egar nokkrum steinolutunnum var velt anga inn. Ng var v a gera handa heilum mannsfnui einn daginn til, a koma vrunum hs og gera a trygt. N voru allir bnir a f ng af deginum. Var v hvorttveggja vel skiljanlegt, bi a verki var lti ba nsta dags og eins hitt, a vaka yrfti yfir vrunum um nttina.

etta var um fyrri hluta gstmnaar og farin a dimma ntt.

Einar hvldi sig stundarkorn upp vi kjallarakampinn, laut fram og var hugsi. ngjubros lk um alt magra og veurbitna andliti. Honum fanst a bera vott um vanalegt traust sr, a Sveinbjrn hafi einmitt bei hann a vaka. Hann setti sr a gera a trlega; ef til vill yri honum seinna tra fyrir ru eins og meira. orgeir verzlunarstjri hafi reynt trmensku hans margan htt, mean hann a jafnai stundai vinnu hj honum, og oft veri honum hlyntur. Honum var jafnan ngja a minnast margs, sem eim hafi fari milli. Hj brrunum var hann reyndur; en n voru eir farnir a veita mrgum stuga atvinnu. N leit t fyrir, a honum gfist einnig tkifri til a vinna traust eirra og hylli.

Hann hafi fengi ofurlti brag af flskunni, sem borin hafi veri um meal verkamannanna sari hluta dagsins. a hafi aeins st upp honum lngun meira. N fanst honum, a hann mundi naumast geta haldi sr vakandi alla nttina, ef hann hefi alls ekkert til a hressa sig . Hann ttist ekkja sjlfan sig vel eim skum. Oft hafi hann drukki sig fullan; v bar ekki a neita. En hann gat varast a, egar hann vildi, og neytt vns " hfi". Hva gat veri v til fyrirstu, a hann fengi "pddu" til nturinnar? - essar hugsanir stu lngun hans og geru hana brennandi sra. Hann lifnai llum um af tilhlkkun og vatn kom fram munninn honum.

egar Einar hafi hvlt sig arna stundarkorn, gekk hann upp bina.

Hn var opin enn. Var ar veri a afgreia marga af eim, sem veri hfu vinnunni um daginn. Fririk kaupmaur var sjlfur binni og hjlpai til vi afgreisluna. Framan vi barbori var rng af mnnum, sem biu afgreislu.

Einar komst inn a barborinu, ar sem skbor bkarans st. ar var Fririk staddur svipinn. Laut hann yfir verzlunarbk og var a skrifa hana. Einar talai til hans gegnum rimlana, sem voru framan vi skbori:

"Gi Fririk minn, hjlpi r mr n um eina "pddu"!"

Fririk leit upp og framan hann og svarai heldur hranalega:

"Vi seljum ekkert brennivn kvld".

San br hann sr fr borinu, og Einar gat ekki haldi bninni fram, fyr en hann kom anga aftur.

"Gi, - geri r n etta fyrir mig!" ba Einar enn innilegar. "g a vaka ntt yfir vrunum".

"tt a vaka ntt yfir vrunum?" spuri Fririk, ekki mkri mli en ur. "Hver hefir bei ig um a?"

"Sveinbjrn".

"Hefir Sveinbjrn - -?"

Rtt essu kom Sveinbjrn fram bina r skrifstofunni. Fririk fr mti honum.

"Hefir bei Einar Blinu a vaka yfir vrunum ntt?"

"J, g nefndi a vi hann".

"Ertu - - ".

Meira heyrist ekki, v brurnir tluu hlji. En endirinn gtu allir kunnugir s fyrir. egar greindi , brurna, var a oftast Fririk, sem r.

Einar fylgdi eim eftir me augunum. Hann las orin vrum Fririks, tt hann heyri au ekki. au smugu gegnum hann nstandi sr, eins og eim hefi veri hreytt beint andlit honum: Af v a hann hafi veri hegningarhsinu, var honum ekki trandi fyrir v a vaka yfir vrunum!

ll bartta hans fyrir v a kynna sig sem vandaan mann var rangurslaus. Enginn tri honum!

a sndi sig brtt, a Einar hafi fari nrri um hljskraf eirra brranna. Rtt eftir kom Sveinbjrn a borinu til hans og mlti ofurbllega:

"Vi tlum a lta hann Jhann, vinnumanninn okkar, vaka ntt. r eru orinn reyttur, karltetur, svo a er gustuk a hlfa yur vi v. r ttu a fara heim og hvla yur. r geti fengi vinnu hj okkur morgun, ef r vilji".

Einar klrai sr hnakkanum, en svarai engu. Hr voru ll or rf. a var tvrtt, hva eir vildu.

Honum var svo ungt niri fyrir, a or voru ekki aufundin yfir tilfinningar hans. San sneri hann egjandi t r binni. Brennivns-"pdduna" var auvita rangurslaust a nefna oftar.

bardyrunum mtti hann Jhanni vinnumanni eirra brranna.

Hann var maur rmlega tvtugur a aldri, mikill vexti og sterkur, rauur andliti og varaykkur. Heldur var hann einfeldnislegur svip, en mesti galgopi.

"Dragnastu n heim Bli itt, Einar minn", sagi hann og sl gletnislega xlina Einari.

Hefi Einar veri gu skapi, mundi hann hafa teki essu sem meinlausu gamanyri. En eins og n st , var honum a n mgun, brilegur btir hinar fyrri. Hann leit illum augum piltinn og srlangai til a gefa honum svikinn lrung. Til allrar hamingju ttai hann sig tma. Jhann var miklu meiri maur fyrir sr en hann. Einar reikai v t r binni, egjandi, en ungu skapi.

Vonbrigi, vantraust, gabb, hglsur - etta var hans hlutskifti. a voru launin, sem hann hlaut a loknu dagsverki, eftir a hann hafi unni og rlka meira en hann var maur til. makleg tortrygni mtti honum hvarvetna, eins ar, sem hann tti hennar szt von. Enn umgengust menn hann sem brennimerktan afbrotamann. Enginn tk eftir margra ra vileitni hans a afm ann vanvirublett.

a l vi, a hann fllist mltki gamla, a ilt vri a heita strkur og vera a ekki.

Alt etta gagntk hann svo me gremju, a honum l vi grti.


3. kafli - Verzlunarsaga

Ekki var a nlunda, tt orgeir verzlunarstjri vri seint ferli kvldin. Kunnugir vissu, a oft gekk honum illa a sofa nttunni, og svefnleysi hans gerist. eir, sem ektu skap hans, skildu a vel, a hann yndi v illa a liggja vakandi rmi snu.

Venjulega fr hann inn skrifstofu sna eftir kvldverinn og gaf sig ekkert a rum mnnum. Enginn vissi, hva hann sslai ea hvenr hann httai. Hann svaf einn hsinu niri. Oft ttust menn vera varir vi umgang eim enda hssins, sem bin var og tlaur var vrum, bi uppi og niri, lngu eftir httaml ea jafnvel undir morgun. Enginn geri sr rtt t af v. Allir ttust vita, a a vri verzlunarstjrinn sjlfur.

En hvenr sem orgeir fr a htta, var hann jafnan me eim fyrstu ftur morgnana. Fyndist honum sig vanta svefn, btti hann r v me ofurlitlum midegisblundi.

Mest hafi kvei a nturvkum orgeirs etta sumar, og nturnar nstu undan v, sem hr segir fr, hafi honum lti ori svefnsamt. Fir voru svo seint ferli, a ekki hefu eir geta s ljsgltu leggja t um hjartamyndu gt hlerunum fyrir skrifstofuglugga hans. Oft su menn og skmu brega fyrir rum gluggum eim enda hssins, sem sndi a, a ljs var bori um herbergin. etta tti mnnum v kynlegra, sem fir notuu ljs um essar mundir, v seint skygi a kvldin og snemma birti morgnana. Ljsrfin st ekki yfir nema 3 - 4 klukkustundir r nttunni.

Nttina undan v, sem hr segir fr, hafi orgeir veri svo slysinn a brjta glasi af lampa eim, sem hann notai nturrjtli snu. Hann tk fram kassa me lampaglsum til a n sr eitt. a var sami lampaglasakassinn, sem var fyrir svo mildum rlgum vi askn hreppstjrans um kvldi. - -

En ur en sgunni heldur fram, er nausynlegt a litast um og kynnast atvikum og stum.

Tplega er unt a komast a rttum skilningi menningarstandi neinnar jar n ess a ekkja verzlunarsgu hennar. -

Verzlunarsaga hras ess, sem hin konunglega n af vsdmi snum og landsfurlegri umhyggjusemi eitt sinn hafi rammtjra vi Vogabakaupsta og tk yfir heila sslu og part r annari, hafi veri beint og breytt framhald af sgu einokunarverzlunarinnar gmlu, lngu eftir a dagar hennar voru taldir - ori kvenu. egar verzlunin var gefin frjls vi alla egna Danakonungs 1788, var ltil breyting henni. Danir stu einir a hitunni, og slendingar meinuu eim a ekki. Sjlfir hfu eigendur verzlunarinnar vit v a koma svo r sinni fyrir bor, a landar eirra geru eim ekki ni. Og fum mun hafa tt rennilegt a setjast ar a til samkepni. eir stu v einir og reittir og rifust vel. Tkin landsmnnum kunnu eir af langri reynslu, svo a ekki stafai verzluninni htta r eirri tt. Hn skifti vi hvern mann t af fyrir sig og hagai sr sem henni hentai bezt vi hvern einstakan. Verzlunarstjrarnir voru oftast danskir og vanir a lta hag sinn og verzlunarinnar ganga fyrir llu ru. Mrgum eirra fanst eir vera tlagar r landi snu, mean eir voru hr, og hugsuu um a mest af llu a eiga sem fyrst heimkvmt me sem mestan au og orstr. Hjlenduhugsunin var eim rk bli. sland var skapa til hlunninda fyrir og Danmrku. gusgjf bar a nota sem arvnlegast.

Eins og gengur, voru mennirnir misjafnir, sem hfust til eirrar tignar a vera verzlunarstjrar Vogabum. Sumir voru ofstopamenn og fyrirleitnir, mentunarsnauir ribbaldar; rum var betur fari. En allir komu eir sr illa vi landsmenn, fyr ea sar, og enginn eirra hafi bori gfu til a breyta verzluninni neitt til batnaar. En hvernig sem mennirnir voru, fengust jafnan ngir slendingar til a gerast sksveinar eirra og styrkja vald eirra og hrif. Enn eldi mjg eftir af heillaleifum fyrri alda kgunarinnar. lyndi var rkt og rtgri eli manna. ll vileitni til sjlfstis og sjlfsbjargar var fdd ea blbernsku. Tilhneigingin var mikil og almenn til a skra a ftum alls ess, sem vald hafi og mtt. Ekkert st mnnum nr en verzlunin. Hn var auug og voldug. henni urftu allir a halda. Hn gat refsa mnnum ea umbuna, eftir v, sem eir hfu til unni. Vi naryl hennar var blessa a orna sr. var essi blessun sjaldan anna en bngni vruln, ea vg skuldheimtum, sem alt hnepti fastar og rammar rldm verzlunarinnar me hverju ri. Margir fundu srt til lgingar sinnar og magnleysis gagnvart verzluninni. Skuldal hennar hringaist hvnandi yfir hfum eirra. eir htuu hana hugskoti snu og bu henni allra bna. En gegn henni oru eir ekki a rsa og augnajnustan var henni krari en engin jnusta. Alt stti v gamla horfi. Og egar tmar liu fram, var ofurvald og eindmi dnsku selstuverzlunarinnar Vogabum ori lka olandi og dgum Skla Magnssonar.

En var h snrp hr um verzlunarml slands, sem Vogabamenn hfu lti veur af og ttu enn minni tt . Hn var h af einrum mnnum, sem unnu furlandi snu brennandi heitt, ektu arfir ess og hikuu ekki vi a leggja Danahylli sna slurnar fyrir hagsmuni ess. eirri hr lyktai annig, a verzlun slands var lst frjls vi allar jir 1854.

N hefi mtt tla, a hrasmenn tkju rgg sig og fru a reyna a fra sr nyt frelsi a og rttindi, sem arir hfu afla eim til handa. Danska verzlunin skalf beinunum af tta og angist; hn tk eftir v, hverju fram fr lggjfinni. N fanst henni sem dagar snir mundu vera taldir. Henni tti v rlegra a draga gn r ofstopa snum og jfnui og koma sr vel vi almenning. N mtti gera r fyrir samkepni og egar, og betra a vera vi henni binn. - En Vogabamenn gfu slku ltinn gaum. eim var ekki vibragsgjarnt, tt einhverjar njungar brust eim. Heila ratugi voru eir a tta sig essari strbreytingu verzlunarlggjfinni. Loks virtust eir hafa gleymt henni. eim var ori svo tamt a bera klafann, a tt hann vri n fallinn, fanst eim eir bera hann enn og stu kyrrir. A rfum mnnum undanteknum, sem ru breytingu verzluninni og fleiri viskiftamenn, hirti fjldinn ekkert um frelsi sitt. Engin tilraun var ger til ess a tvega njan viskiftamann. Enginn kom boinn. r eftir r fll allur viskiftastraumurinn jafnt og rtt gamla farveginum og bar a si murskauti hinnar dnsku fastaverzlunar.

Menn voru ltilgir. eir fundu, a hn linai tkunum, og voru henni akkltir. a voru vibrigi fr v, sem ur hafi veri. Hn var ekki eins blvu og af var lti. eir mundu eftir henni verri.

Verzlunarstjrnin danska s, a bragi tlai a blessast. Hn notai tmann, mean til vanst, til ess a ba haginn fyrir sig og tryggja framt sna. Verbrf verzlunarinnar hfu falli veri, egar lgin komu t. N hkkuu au aftur. Verzlunarskjlin gfu gar vonir.

-

annig stu sakir, egar orgeir lafsson var verzlunarstjri.

Hann var ungur a aldri, aeins 25 ra gamall. a var vanalegt a sj jafnungan verzlunarstjra vi verzlun. Hann tk vi stunni fullur trausts og vona og me kjark og vilja, sem sndist bilandi.

orgeir var kominn af bndaflki ar uppi sveitunum. Hafi hann komi kornungur jnustu verzlunarinnar og unni sr ar sjaldgfa hylli. Verzlunarstjrnin styrkti hann til utanfarar og tk hann skrifstofu sna Kaupmannahfn. Jafnframt stundai hann nm verzlunarskla. A v loknu var hann gerur a verzlunarstjra.

S var tin, a varla var nokkur staa vegsamlegri og vandameiri hr landi en verzlunarstjrastaan vi strar fastaverzlanir, sem vegna gamallar venju drotnuu einvaldar hruum snum. Sslumannsstaan ein gat komi til greina til samanburar. var oft og tum einnig lti r henni hj valdi og rki verzlunarstjrans. Verk a, sem sslumnnum var fali, var smri a byrg og umsvifum hj v, er verzlunarstjranum hvldi. Laununum og hlunnindunum var hvergi nrri saman jafna. Og tt sslumaurinn hefi dmsvaldi me hndum, sem verzlunarstjrinn hlaut a lta eins og arir, fr v fjarri, a a yri verzlunarvaldinu til hnekkis a jafnai. Oftast tkst me lagni a stta essi fjarskyldu vld til olanlegrar samvinnu. Kngsvaldinu hefir lngum fundist a litlegast til gs gengis a hafa auvaldi til stunings ara hnd sr, en andlega valdi hina. ll lifa essi vld spekt og taumfsi alunnar og sjga sveita hennar. Vogabum og ar grendinni hafi essu veri annig fari um muna aldur. Og enn - eftir mija 19. ld - fylktu eir sr oftast undir eitt merki, verzlunarstjrinn og embttismennirnir. Arir atkvamenn hrasins gerust taglhntingar eirra. a var vnlegast til gengis og frama. Og essum flokki var verzlunarstjrinn lklegastur til forgngu. Hann var eirra voldugastur.

annig var essu eitt sinn fari. En aldrei m treysta varanleik nokkurs hlutar essum blessuum heimi. Efri r 19. aldarinnar munu jafnan f or fyrir hrastgar breytingar. au voru leysinga-r. - -

Verzlunin hafi veri vel vegi stdd ur en orgeir tk vi henni; en eftir komu hans tk hagur hennar mjg a blmgast. Eftir nokkur r hafi vrumagni, bi a innfluttri og tfluttri vru, meira en tvfaldast. Verzlunin var a fra t kvarnar, kaupa sr hafskip vibt og auka og bta eignir snar landi, til ess a hafa vi viskiftarfinni. etta geri verzlunarstjrnin ytra auvita me glu gei.

etta var ekki alt a akka verzlunarhyggindum orgeirs, tt miki mtti akka eim, heldur gri og velgengni sveitanna msum greinum. Meal annars hafi risi ar upp nr atvinnuvegur, ur lti stundaur; a var sjvartvegurinn. ar bttist verzluninni n vara, sem hn hafi ekkert haft af a segja ur. orgeir var einn af fyrstu forgngumnnunum eirri grein - sem og mrgu ru, er til bta horfi, bi til lands og sjvar. Hvatti hann menn spart til a hefjast handa og nota bjargrisvegi sna, studdi til ess margan htt og l ekki lii snu sjlfur. nnur hrasstrmenni fru hr sem oftar a dmi hans. essi framtakssemi manna og vaxandi velmegun var llum til gs, og ekki szt verzluninni.

a studdi lka a vinsldum verzlunarinnar framan af, a orgeir var slendingur. Dnsku verzlunarstjrarnir hfu veri landsmnnum fjarlgari lund og frhverfari en hann. Menn tldu sig tt vi hann, beinlnis ea beinlnis, og voru upp me sr af honum. eim gekk greiara a skilja hann en hina. Vi ennan mann gtu eir tala. Hann var uppalinn meal eirra og skildi arfir eirra og stur t yztu sar. Enginn verzlunarstjri ar hafi veri gddur jafnvtkri ekkingu eim hlutum. eim var a ntt, a liti vri slenzkum og sanngjrnum augum hagi eirra r eirri tt. essi kunnugleiki orgeirs kom ekki sur eim en honum sjlfum og verzluninni a gu haldi.

orgeir hafi sett sr a fra verzlunarlfi ntt horf, ekki me neinni snggri breytingu, heldur smtt og smtt, me lagni og lempni. Hann vildi feginn ltta af essu miskunnarlausa verzlunarofrki, sem stai hafi svo lengi, llum til strtjns. Jafnframt vildi hann hreinsa hana - og slenzku verzlunina yfirleitt - af v vansmdarori, sem af henni fr erlendis fyrir illar vrur og ill skil. Auvita taldi hann sr skylt a hlynna a fastaverzluninni, sem hann n veitti forstu, og verja hana llum fllum og allri hskalegri samkepni.

llu essu hugist hann a geta fram komi me v fyrst og fremst a gera viskifti landsmanna vi verzlunina annars elis en au hfu ur veri. au ttu a htta a vera nauungarviskifti og verzlunin tti a htta a drotna yfir eim. Skuldaverzlunina vildi hann afnema me llu. Menn ttu a vera viskifta-vinir verzlunarinnar, en ekki viskifta-rlar hennar. eir ttu a lra a meta kosti hennar og afsaka bresti hennar. Hn hafi oft hjlpa eim og ferum eirra, egar eir voru a rotum komnir. Margir eirra ttu henni a a akka, a eir lifu enn. ess ttu eir jafnan a lta hana njta. Viskiftin ttu a vera eim ljf, og tryg og sam ttu a treysta sambandi milli kaupanda og seljanda og gera a filangt og arfgengt. En etta gat fyrst komi til greina, er menn hfu losa sig r skuldajninni og skiftu vi verzlunina eins og frjlsir og heiarlegir menn, "efnalega sjlfstir", eins og hann komst rsinnis a ori.

essar grundvallarreglur snar prdikai orgeir fyrir viskiftamnnum snum, hvenr sem hann gat v vi komi. Hann sndi eim fram , a viskiftasjlfsti eirra vri grundvllur alls annars sjlfstis. a, a vera skuldlaus og skilvs dagfari snu, glddi metnaartilfinningu eirra og geri einarari og upplitsdjarfari, vi hvern sem eir ttu. Auk ess hefu eir sjlfir beinan hagna af v a verzla jafnan skuldlaust, v alt a skakkafall, sem verzlunin yri fyrir vegna skilsemi eirra, lenti a lokum eim.

Um lei reyndi orgeir a gera eim ljst, a eir ttu einnig sjlfsagar krfur hendur verzluninni. tti hn drengskap og skilvsi a mta, vri a tvr skylda hennar a bja viskiftamnnum snum svo g kjr, sem framast vri unt, n ess a henni vri rngva til ess af samkepni. Hn tti a lta sr ngja svo ltinn hagna, sem hn frekast gat komist af me, en gera vini sna jafnan hluttakandi eim gra, sem vri a akka hagstum verzlunaratvikum. Hn tti a vaka yfir rfum eirra eins og g hsmir og styja allar sannar framfarir meal eirra.

A msu leyti fylgdi orgeir essum kenningum snum fram verkinu. Hann sjlfur og verzlun hans runnu saman eitt fyrir honum, egar um framkomuna t vi var a ra. r v verzlunin var svift eirri lagavernd, sem hn lengi hafi noti, var ekki anna fyrir en a hn stafesti vald sitt og rki sjlf me v a afla sr viringar og vinslda. Til ess tti hn a nota tmann dyggilega, mean hn var ein og reitt. Hann var sannfrur um, a sr mundi takast a rtfesta kenningar snar svo mevitund almennings, a allir skildu r og fllust r. var vel fari. mtti gjarnan einhver keppinautur koma til sgunnar, v hann ynni ar ekkert . Hjrin okai sr aeins ttar saman, eins og vi komu lfsins. Andi samar og viskiftatrygar rkti hrainu. Og s andi vri andi hans sjlfs. Allir mundu ekkja og meta yfirburi hans og hlta forsj hans me fsu gei. Honum var a drengskaparml a bregast ekki trausti eirra. vri vel fyrir s hag hans og eftirmanna hans - ef eir spiltu v ekki sjlfir.

Menn hlddu fortlur orgeirs og mtmltu eim ekki. Flestir ltu r eins og vind um eyrun jta. Margir hugsuu sitt um ms af essum atrium, tt ekki tti eim vert a stla um au vi verzlunarstjrann. Einnig fanst sumum kenningar hans fullheimtufrekar og ekki lausar vi einveldishug og drotnunargirni. eir voru og efablandnir um, a essi verzlunareindrgnisandi yri jafnrkur, egar reyndi, eins og verzlunarstjrinn geri sr von um. En hollara var a lta a ekki ljs nvist hans, v orgeir var kafamaur skapi og trmikill ml sitt.

rangurslaus var vileitni orgeirs ekki. Fyrstu rin minkuu skuldir viskiftamanna hans a drjgum mun. Stku menn tku sr til hugunar fortlur hans um "efnalegt sjlfsti" og losuu sig r llum skuldum. Voru eir lengi miklum krleikum hj orgeiri. Meal essara manna voru eir brur, Sveinbjrn Seljatungu og Sigurur hreppstjri Vogabum; ennfremur umbosmaurinn Klaustrinu og nokkrir fleiri, sem n beittu hinu "efnalega sjlfsti" snu nokku annan veg en orgeir hafi tlast til fyrstu.

etta voru blmar orgeirs verzlunarstjra, enda var hann brtt slkt strmenni hrainu, a enginn var jafnoki hans. Jafnframt v, sem verzluninni x fiskur um hrygg, grddist honum sjlfum drjgum f. Launin voru h og hlunnindin margvsleg. ar a auki lagi hann stund ms gravnleg fyrirtki, bi til lands og sjvar. Verzlunarstjrnin ytra hafi hinar mestu mtur honum, og mtti svo heita, a hann ri einn llu um ml verzlunarinnar, bi utan lands og innan.

Og vald etta var ekki lagt heiguls hendur. orgeir var v vaxinn og kunni vel me a a fara. framfrum eim, sem hann taldi sannar og stagar, hafi hann mikinn huga og beitti sr jafnt fyrir hugsjnir annara sem snar eigin, ef honum fllu r ge. Vri eitthva ntt seyi hrainu, var ra hans jafnan leita. framfarasamtkum eim, sem komist hfu , hafi hann sjaldnast forstistignina hendi; hana lt hann rum eftir, sem gengust fyrir vegsaukanum. En jafnan var hann me rum og ekki skirist hann vi a taka taumana um r ea framkvmdir, ef honum sndist svo.

A rausn og strmensku st hann llum framar. Meiri httar viskiftamenn verzlunarinnar voru jafnan gestir hans, egar eir voru kaupstanum. Allir heldri menn, sem til kaupstaarins komu, voru sjlfsagir hs hans. Hann var slenzkur anda og gestrisinn a si fornra strmenna. Aldrei var hann glaari en egar svo margt var gesta vi bor hans, a hann sjlfur og heimaflk hans komst ekki a.

En gestrisni hans ni lengra en til matar og hsaskjls. Oft var seti a sumbli og glavr undir aki orgeirs og margt bar ar ntilegt gma. ar hittust menn r msum ttum, sem sjaldan hfu tkifri til samtals. Hsbndinn s um, a gestum hans leiddist ekki, og sjlfur var hann lfi og slin glavrinni. Mrg af framfaramlum hrasins ttu ar upptk sn. a var orin venja meal helztu manna hrasins a hittast ar til mannfagnaar og ra hugaml sn yfir gum mat og gntt af vni.

eim rum var orgeir hverjum manni betur til hfingja fallinn. Yfirleitt var hann stiltur vel, en nokku rgeja vi vn. Gleimaur var hann samstum og gjarn a halda rur. Hann var tryggur vinur vina sinna, en hinum ungur skauti, sem geru honum mti. Einlgur var hann og hreinskilinn vi hvern mann, en mrgum fanst hann frekur orum og harur krfum. Menn hfu beyg af honum, en bru jafnframt lotningu fyrir honum.

-

Fyrstu 10 rin, sem orgeir var verzlunarstjri, hafi hann ekkert af keppinautum a segja. Enginn treysti sr til a beita hinn gamla einkartt selstuverzlunarinnar. A eim tma linum fr a bla keppinautum, tt smir vru.

Hinn fyrsti var danskur lausakaupmaur. Hann kom eina fer ri me allskonar vrur skipi snu, bi nausynlegar og nausynlegar, og seldi r lausakaupum msum hfnum, en mest Voginum. Lagi hann skipi snu vi akkeri utarlega voginum, ar fram undan, sem Brraverzlunin var n. var ar engin byg. Innar mtti hann ekki vera voginum, v ar var lgi Jespersens-skipanna. Tjaldai hann yfir skipi milli siglutrjnna, sl saman kramb nokkrum hluta af farmrminu og verzlai bi ar niri og iljunum undir tjaldinu. Ekki fr hann fyr haustin en vrur hans voru uppseldar, ea v sem nst, en kom svo me njar birgir vorin.

Ekki st lengi v, a hann fengi viskiftamenn Voginum. fyrstu greiddi njungagirni manna gtu hans; en san fleira. a tti a msu leyti betra a skifta vi hann en fastaverzlunina, og mean hann lt aeins hnd skifta hendi, gat hann selt sumt me betra veri en fastaverzlunin. Hsfreyjurnar sveitunum biu v me kaupstaarferir snar - oft sr til strbaga - ar til lausakaupmaurinn var kominn. fru r til hans me nokku af ullinni og tku t hana lausakaupum. r uru oft sjveikar - v stundum var alda svo utarlega voginum - og hraktar vi lendinguna, v bryggja var engin; en essi gindi ltu r ekki sig f.

orgeir fr a gefa essum sma keppinaut snum auga og s, a ekki mtti vi svo bi standa. Samkepnin var aldrei hr, v leikslokin voru fyrirsjanleg. Hann neitai eim um ln, sem nokku skiftu vi lausakaupmanninn, og batt allar njar lnveitingar v skilyri, a lneginn skifti vi sig a llu leyti. etta kom mnnum illa. a lag var n einu sinni komi og ori gamalt og landlgt, a enginn gat rifist n ess a skulda kaupstanum. Menn tku t vrur llum tmum rsins gegn vntanlegum innlgum, egar vrurnar vru til. egar svo vrurnar loks voru tilbnar, gekk misjafnlega a lta r hrkkva til borgunar llu v, sem t hafi veri teki. San urfti a byrja njum lnum. - N uru eir, sem ekki vildu htta llum viskiftum vi lausakaupmanninn, a taka alla rsttekt sna hj honum sumrin einu lagi, en komust mestu rot me allar nausynjar, ur en hann kom aftur. fr einnig a bera gamla verzlunarsjkleikanum, sem fastaverzlunin hafi tt svo lengi vi a ba, sem s vanskilunum skuldum eim, sem eir hfu komist vi hann. Slk vanskil oldi hann miklu sur en fastaverzlunin.

Aftur mti mtti orgeir til a vera leiitamari til lnveitinga vi menn, sem hann hafi neytt til a htta viskiftum vi lausakaupmanninn. eir httu ekki viskiftunum raun og veru, en ltu au fara fram undir annara manna nfnum. Afleiingin af essu llu saman var s, a vanskilin vi fastaverzlunina fru vxt. ttekt manna var lk og ur; a hlaut a vekja grun hj orgeiri, ef hn fri minkandi. En innlgin rrnuu, v a klipi var af eim laumi handa lausakaupmanninum. Skuldir viskiftamanna orgeirs, sem fari hfu minkandi um nokkur r, fru n aftur vaxandi. ar me var ein af fegurstu verzlunarhugsjnum hans a lta undan sga.

En n hfu menn enn af nju fengi a kenna rrki fastaverzlunarinnar dnsku, ahaldi hennar a viskiftafrelsi eirra og vgni verzlunarstjrans. etta grf um sig skapi eirra, tt lti bri .

Vanskilin vi lausakaupmanninn fru lka vaxandi. Hann lt haf me minna og minna af vrum, en meira og meira af "fstum" - alt of fstum - eignum landi, sem komu honum a litlu haldi erlendum markai. Loks leiddu vanskilin til ess, a hann var a htta ferum snum hinga til lands, en sendi skuldheimtumann sinn sta til viskiftamanna sinna.

ar me var s keppinauturinn r sgunni. eir, sem hfu haldi sr dauahaldi hann verzlunarskum, neyddust n til a flja nir orgeirs og sanna hi fornkvena: "Sigrair menn vera a stta sig vi allt". -

Nstu keppinautar orgeirs voru "borgarar". a voru innlendir menn, sem settust a fyrir utan l verzlunarinnar. Keyptu eir sr verzlunarleyfi, bygu sr hreysi og tku a verzla. Oftast keyptu eir vruafgang lausakaupmannsins haustin og hfu lti anna til a verzla me. Enginn ori a skifta vi neitt til muna, v ef orgeir neitai einhverjum um ln vegna eirra viskifta, voru eir fliskeri staddir; ekki gtu "borgararnir" fullngt rfum nokkurs manns. orgeir geri ekki anna en skop a essum keppinautum snum. Lt hann eim stundum t vruslatta fr sr me niursettu veri, til a selja me ofurlitlum ga. Atvinnan hefir eflaust veri mgur, v tu rum hfu rr "borgarar" byrja slkri verzlun og jafnmargir htt.

ll geri essi samkepni aeins ilt verra. egar fastaverzlunin hafi gengi milli bols og hfus keppinautum snum, lt hn menn spart kenna almtti snu. orgeir hugsai n um a mest af llu a bla niur alla vileitni manna til ess a afla sr annara viskiftavina og eya gersamlega llum uppreisnarhug r rki snu, a dmi gamalla einvaldsdrotna. - Aftur mti hfu menn n fundi a v ltilshttar brag, hva verzlunarsamkepni er, og yrsti eftir meiru. essi r eftir breytingum viskiftalfinu fr vaxandi me ri hverju; en henni fylgdi vild til fastaverzlunarinnar.

lagi festi dpri og dpri rtur og hafi mikil og ill hrif siferislf manna og hugsunarhtt. Aftur neyddust menn til a gera sig kjassmlga vi stofnun, sem eir htuu. Aftur uru eir a nota grmu vinttuels og undirgefni viskiftum snum og brega fyrir sig allskonar augnajnustu, til ess a vera ekki af allri verzlunarn og f a verma sna kldu limi vi ylgeisla lnveitinganna. Aftur stu menn frammi fyrir essum volduga einvaldsdrotni, bognir lendum, me skjlfandi kn og mraua samvizku. Nlega hfu eir reynst "vanakkltir og trir". etta lukku askotadr, lausakaupmaurinn, hafi freista eirra. eir skyldu aldrei gera a oftar!

En hj llum orra manna roskaist gremja og vild til verzlunarinnar og baneitrai hugi manna hennar gar. Margir litu a syndlaust ea jafnvel sjlfsagt a pretta essa illrmdu einokunarverzlun og reyna allar lundir a leika hana, n ess a ganga berhgg vi hana. Um etta voru jafnvel leynileg samtk og menn hlkkuu yfir v sinn hp, ef a hepnaist. Vanskilin frust mjg vxt; svik og orbrigi uru enn almennari en ur. Verzlunin galt lku lkt og tk mjkum hndum mnnum fyrir heilindi eirra; fleiri uru ar oft a gjalda en til hfu unni. Vi a fjlgai vinum hennar. vildin breiddist t, fr yztu nesjum til instu dala. Yfirbori var sltt og fga; enginn ori a lta a uppsktt, sem honum bj niri fyrir. En v yngri var harmurinn hugum manna. Verzlunarlfi var gerspilt og bls fa og lyfjan arar greinar samlfsins manna meal.

a jk lka mjg vinsldir verzlunarinnar, a hn var dnsk. Stjrnarbarttan hin sari st yfir og hugir manna voru gramir og stir t af undirtektum dnsku stjrnarinnar undir ms ml, sem n voru orin eim hugaml. Stjrnmlamenn og ritstjrar blsu mjg a essum kolum. Fr sem oftar, a hfi var vandrata. Margir lgu f alt, sem danskt var, og muust vi v msar lundir. Fornir harmar, sem kendir voru sambinni vi Dani og yfirgangi eirra, voru spart fir upp. eir menn, sem erindi eirra rku hr landi, voru nefndir "danskir slendingar", "danskir okrarar" og enn verri nfnum, og eim gerar msar bsifjar.

v fr fjarri, a orgeir ekti standi eins og a var. Enginn hafi einur og hreinlyndi til a segja honum a bltt fram, sem duli l skapi orra manna. En hann s meira en ng til ess a ganga r skugga um, a ekki var alt eins og a tti a vera og hann hafi ska. etta vakti hj honum kala og geri hann stundum biturlyndan og jlan. Kurr manna hafi hann a engu, en fr snu fram. Ekki hirti hann heldur um a draga dul a, ef hann var orra manna andstur almennum hugamlum, tt ekki aflai a honum vinslda. Uru margir a ola honum hr or og sr. Eigi a sur var svo a sj, sem ekki skorti hann hylli og vinfengi helztu manna hrasins, og enn var hann eirra mestur a rausn og rkilti.

-

kom Kaupflagi til sgunnar.

Kaupflg voru byrju rum bygum landsins, en ekki fyrir lngu, egar bndur sveitunum kringum Vogabir tku sig saman um a gera tilraun me ennan flagsskap.

Fgnuurinn yfir essu nja undra- og skabarni var egar mikill meal almennings. essi verzlun var heiminn borin til ess a frelsa menn r klm fastaverzlunarinnar. Og hn var slenzk - st og fll me dugnai og samvinnu eirra sjlfra. Allar krfur hennar til lfsins voru eim a vsu ekki ljsar; en eir unnu henni og vildu miki sig leggja hennar vegna.

a styrkti lka lit hennar og traust meal manna, a efnuustu og atkvamestu mennirnir hverri sveit gerust forklfar essa flagsskapar og fulltingismenn hans. essi verzlun byrjai v lfsferil sinn me alt rum htti en bi "borgararnir" og lausakaupmaurinn. ar hfu efnamennirnir veri tregastir til viskifta, svo nokkru nmi. Ef til vill hafi a mest ori essum litla vsi til samkepni a fjrlesti.

Auk ess kom kaupflagsskapurinn me eitthva ntt og nstrlegt. Vrurnar voru ekki alveg smu tegundar og hj fastaverzluninni, og yfirleitt bi betri og drari. En hitt var enn meiri njung, a r htu alt rum nfnum. Dnsku nfnin, sem orin voru slenzk ara rndina, dugu n ekki lengur. N hfu menn nnur eins nmli munni eins og overhead-mjl, bisquits, creamcakes ea sunlight-soap o.fl. Slk nyri daglega mlinu keptust menn n um a lra og kenna rum, og ttust menn a meiri. Strum, oluprentuum myndablum, me auglsingum vert yfir myndirnar, var s t um allar sveitir. au fylgdu vrunum og kostuu ekkert; ekkert gler urfti yfir au og enga umger utan um au. au uru v fljtt hblapri heldri bnda, hva kotunga. - Hsfreyjurnar voru reytandi a dsama hinar nju vrur. Bndurnir glottu ngjulega kampinn; v tt kaupflags-munntbaki vri "blvaur ruddi", btti brennivni a upp - og ht whisky. llu var einhver kunnur, en alaandi blr, sem menn fengu notalega vmu af. Hann var ekki slenzkur; ekki danskur heldur. Hann var enskur.

Fordildin tti lka sinn tt v a koma ftunum undir Kaupflagi. N fengu menn vrur snar gufuskipum; Jespersens-verzlunin hafi aldrei fengi gufuskip. Munurinn var aallega s, a skipi kom nr tilteknum tma en seglskip geta gert, og ennfremur s, a miklu meira var reki eftir uppskipuninni en ur. En a var tilkomumiki a f gufuskip; eitthva, sem vert var a stta af. Um lei var a storkun fyrir fastaverzlunina. eirra skip bru af hennar. "Jrnbar" gufuskipsins var snilegt tkn framsknar og festu rsinni og "sndist vinnandi". - Engin var meiri gleistund sveitunum grend vi Vogabir en egar menn su mdkka reykjarhnkra leggja upp lofti vi flamynni og skip stefna a landi. voru hestarnir sttir, v urfti hsbndinn kaupstainn. Niri vi Voginn tlai alt a ganga af gflunum.

var alvarlega brnt fyrir kaupflagsmnnum a panta ekki meiri vrur en eir vru vissir um a geta borga rlega. Jafnframt voru eir mintir um a panta sr ng til rsins, svo eir kmust af ar til vrur kmu aftur, n ess a urfa a leita til fastaverzlunarinnar.

A v er snerti fyrri regluna, mundu menn hana furanlega fyrsta og anna ri. Eftir a fru menn a vera skeytingarminni um hana og ragari a panta. skirnar og arfirnar voru margar og uppfyllingar eirra lengi rar. fr a a koma fyrir, a menn gtu ekki borga ttekt sna rlega. eim gekk illa a lifa skuldlausum.

En til ess a fyrirbyggja hi sara, stofnuu menn innan Kaupflagsins annan flagsskap. a var hlutaflag, sem hafi a markmi a standast kostnainn, sem af v leiddi a geyma jafnan nokkrar birgir af vrum Kaupflagsins, ef flagsmenn skyldu komast vistarng. Skyldi byggja hs vi Voginn og hafa ar jafnan opna slub, bi fyrir flagsmenn og ara. llum fanst etta skilegt, og flestir studdu a me hlutakaupum. etta var fyrsti vsirinn til Brraverzlunarinnar Vogabum. - -

orgeir verzlunarstjri tk snemma eftir essari nju verzlunarhreyfingu og var binn a frtta af henni t yztu sar, jafnvel ur en hn komst laggirnar. En sta ess a taka egar fyrir kverkar henni, var honum a a lta hana eins og nja tgfu af lausakaupmanninum og "borgurunum" og lt hana v afskiftalausa a mestu. Reynsla hans af hinum fyrri verzlunarhreyfingum var til a halda hlfiskildi yfir hinu unga kaupflagi.

orgeir tri v ekki, a upp r eim jarvegi, sem ar var fyrir pretti og verzlunardrengskap, sjlfsti og innbyris tortrygni, gti vaxi nokkur s flagsskapur, sem hald vri . Hann ekti hvern mann samtkunum. Fir voru eir, sem hann ekti a v, a vri miki treystandi. Hann ttist sj fyrir forlg essa nja flags: Fyr ea sar mundi a lenda skuldum og gngum, vegna kruleysis melima sinna, og fyrirgera trausti snu. A svo komnu var ekki vst, a eir lentu mildari hndum en hans. Viskiftamenn eirra erlendis ekti hann ekkert; en hann fann, a sr mundi srna a sj grtt leikna af tlendum fjrplgsmnnum. Enn hafi hann aldrei beitt hru, tt stundum hefi hann hta v. N gat hann ess til, a eir tmar mundu koma, a eir iruust eftir a hafa yfirgefi gamlan og reyndan viskiftamann.

Hann tk forklfa Kaupflagsins fyrir, einn ea fleiri saman, eftir v sem hann ni , og reyndi a telja eim hughvarf. Hann sndi eim fram , a verzlun essa hras vri ekki til tvskifta. Tvr verzlanir gtu ekki rifist Vogabum. egar samkepni byrjai fullri alvru, yri nnurhvor verzlunin a gefast upp, og vri einokunin komin aftur. Hann kva v hyggilegra fyrir a hlta snum rum og hlynna a eirri verzlun, sem hann veitti forstu. Hn vri gmul og reynd og gu liti erlendis. Hann kva a lengi hafa fyrir sr vaka a kveja hina helztu menn hrasins fyrir runauta sna um mikilsver verzlunarml. Tillgur eirra mundi hann san leggja fyrir verzlunarstjrnina. ennan htt myndaist rgefandi verzlunaring Vogabum, sem mikils mundi vera virt. Einnig kvast hann mundu geta komi v til leiar, a eim yri gefinn kostur a eignast hluti verzluninni og atkvi um ml hennar. Ef eir legu stund a halda saman f snu og vera "efnalega sjlfstir", mundi eim smtt og smtt takast a gera hana innlenda og gra henni sjlfir.

essar kenningar studdi hann me mrgum frleik r fenginni reynslu verzlunarinnar. En rangurinn af eim var samt sem ur rr. Ekki hfu menn tr hagnai af v a eiga fyrirtki samlgum vi Dani. ar a auki voru eir n komnir af sta me fyrirtki sitt og fanst eir ekki geta aftur sni. Selstuverzluninni dnsku hugust eir ekki a hlfa, hva sem ru lii. N var a bera ea bresta um hagi eirra. eir kkuu v orgeiri heilri hans og kvddu hann hversklega, en foruust a gefa honum fri sr til frekara vitals.

egar tmar liu fram og Kaupflagi tk a frast aukana, hfst samkepni upp lf og daua.

orgeir hugist a beita smu tkunum og hann hafi ur beitt, t lausakaupmannsins, sem s a neita eim um reikningsln, sem Kaupflaginu voru. En n var a htt a hrfa. Menn voru vi braginu bnir. N hjlpuu eir hverjir rum og okuu sr v fastar saman sem meira svarf a eim. En furanlega komust eir af n orgeirs og verzlunar hans.

Viskiftin vi fastaverzlunina minkuu um. Viskiftamennirnir fru unnvrpum Kaupflagi, og a n ess a kveja fyrri viskiftamann sinn smilega. Hr urfti v a taka til alvarlegra rstafana af hlfu fastaverzlunarinnar, ef duga skyldi.

Flestum bar saman um, a orgeir hefi tvfld verzlunarhyggindi vi forstumenn Kaupflagsins. Ekki er v lklegt, a honum hefi tekist a sliga Kaupflagi og tvstra v me harfengi snu og hagsni, ef hann hefi fengi a njta sn. En komu nnur atvik Kaupflaginu til hjlpar. orgeir var sammla yfirmnnum verzlunarinnar erlendis. Kraftar hennar skiftust; innbyris samlyndi hefti allar framkvmdir hennar.

orgeir reyndi a sna yfirmnnum snum fram , hvlkur hski verzluninni sti af v a f slkan keppinaut vi hli sr og missa fasta viskiftamenn hr landi, hvern eftir annan. Enn vri Kaupflagi ltt roska og mundi drgja margar skusyndir. Yri v n fyrirkomi, vru slkar hreyfingar niur kvenar fyrst um sinn. Hann vildi v leggja alt kapp samkepnina, hva sem llu ru lii. Verzlunin mtti tapa rlega og lenda skuldum, ef tapi aeins leiddi til sigurs.

Oft hafi orgeir fylgt skoun sinni kappsamlega fram, en aldrei eins og n. Hann heimtai ngar vrubirgir og fjlbreyttari en ur; en a var a minsta. Hann vildi f vald til ess a haga veri bi innlendri og tlendri vru alveg eftir getta snum og vera einrur um allar gerir snar, mean essu stri sti. Gegn essu ht hann a byrgjast framtargengi verzlunarinnar og einveldi hennar enn um langan aldur og lagi vi f sitt og egnskap.

Verzlunarstjrninni ytra hraus hugur vi a fallast krfur orgeirs. Verzluninni hafi hnigna sari rin og skuldir aukist. Hn var hrdd um, a kepni s, sem orgeiri bj hug, mundi gera t af vi fastaverzlunina sjlfa. eir ektu lti til atvika hr landi og skildu ekkert essari tryldu samkepni, sem orgeir talai um.

orgeir lagi a eim v fastara. Hann reyndi a fullvissa um, a essi hr yri hr, en stutt, ar til yfir lyki me eim og kaupflagsmnnum. Alda essarar innlendu verzlunarhreyfingar hefi risi of htt. Brum mundi hn springa. rii a nota tkifri og bla hana me llu. En a mundi ganga r greipum, ef illa vri garinn bi heima Vogabum, en framkvmdavaldi ti Kaupmannahfn.

Verzlunarstjrnin daufheyrist vi llum essum fortlum orgeirs og sat vi sinn keip. sta ess a auka vald hans, var af v klipi. Hn vildi alls ekki reyna a breyta til um grundvallarreglur og fyrirkomulag verzlunarinnar. Allar breytingar voru henni mti skapi. Me fyrirkomulagi v, sem n var, hafi verzluninni vegna vel um langan aldur. essi samkepnishski gat ekki anna veri en grla. orgeir var orinn dutlungafullur, svo bezt var a fara varlega a rum hans. Og hvers vegna tti a lta strf liggja arlaust seldum vrum ti slandi? - orgeir fkk v ekki vrur r, sem hann ba um. Tillgur hans voru a engu hafar. Verzlunin fri saman kvarnar. Stjrnendur hennar voru ekki gddir huga orgeirs og tulleik. a var Kaupflaginu a lii.

orgeir hi v barttu tvr hendur og hlfi hvorugum. Barttu hans innan lands su allir; af hinni vissu fir. Fyrir hvorugum vildi hann af hlmi ganga. Hann s n varla fram anna en a hann hlyti a lta lgra haldi viureign sinni vi Kaupflagi, ef nokkur dugur vri v og ekkert vnt happ bri v a hndum. ann sigur kendi hann hsbndum snum. Dr hann ekki dul a brfum til eirra og lamdi spordrekum fyrir heigulshtt eirra og rngsni. En ekki btti a samkomulagi.

Heima fyrir var stri kafara me ri hverju. orgeir hamaist gegn Kaupflaginu og gaf ekki gri. N var svo komi, a kaupflagsmenn vildu flest anna fremur en falla greipar hans af nju, og geru v alt, sem eir gtu, til a magna flagsskap sinn og Brraverzlunina. Enda veitti ekki af. Forklfar eirra vktu vandlega yfir hverjum sau hjr sinni, a hann sviki ekki ea geri eim greia. Framkvmdastjrn eirra fkk takmarka vald, en tti lka a sj fyrir hag flagsins a llu leyti og bta r llum rfum flagsmanna, svo ekki tndust eir r samtkunum.

etta var v erfiara, sem flagsmnnum lei n ver a mrgu leyti en ur, mean eir skiftu vi fastaverzlunina. N komust eir rot me nausynjar snar hverju ri og uru a stta sig vi a, a eim vri skmtu hjlp r hnefa. Vrur eirra voru flokkaar eftir gum, og lenti mestur hluti eirra versta flokkinum. a fanst eim brileg mgun. En verst undu eir eftirlitinu. a l eim eins og farg. Freistingin til afturhvarfs var mikil, v enn gufai upp r kjtktlum fastaverzlunarinnar. En svo var eim talin tr um, a n vru eir a bera sigur r btum samkepninni og mundi hagur eirra batna. Vi a httu eir a mgla. Glmumur og sigurvon fyltu hugi eirra - og etta hlzt trlega lengi.

essi viureign eirra orgeirs og kaupflagsmanna x brtt upp r v a vera verzlunarsamkepni heilbrigum grundvelli. Hn var einkaml manna og skifti eim tvo flokka. hrai essu, ar sem friur og eindrgni hfu rkt um muna aldur, ar sem veri hafi ein hjr og einn hirir, logai n alt frii. Enn fylgdu margir orgeiri a mlum og ilskuust vi kaupflagsmenn. Gamlar vringar, sem aldrei hfu ori sttisefni, voru n vaktar upp og notaar glsum og brigzlum. Alstaar voru har smskrur. lf og tvdrgni var hvarvetna smeygt inn. Flokkarnir skapraunuu hvor rum og hddu hvor annan. Allskonar sgur voru bornar t. Hrakspr og getsakir voru stugu sveimi milli flokkanna. essi verzlunarml virtust tla a gera t af vi alt samkomulag ar sveitunum.

Menn orgeirs voru frri og eim fr rlega fkkandi. hinum daglegu orasennum ttu eir rugri astu en hinir. llum hinum mrgu viringum dnsku selstuverzlunarinnar, a fornu og nju, var eim stugt fleygt nasir. nnur eins undur af syndum hafi Kaupflagi ekki drgt. En egar eir fundu sig ganga bardagann og flokkur eirra yntist jafnframt, var ekki trtt um, a kmi berserksgangur. Fr oft svo, a eir gripu til eirra vopnanna, er szt skyldi, og geru mlsta snum gagn eitt. orgeir og verzlun hans hlutu oft a gjalda ess, sem au hfu ekki til unni.

Alla essa barttu tk orgeir sr mjg nrri, og mean henni st, breyttist hann mjg, bi a skapi og tliti. Mest af llu gramdist honum a a sj menn, sem hann hafi margsinnis hjlpa og stutt til gs gengis, menn, sem hann leit brigula vini sna, bregast sr, hvern ftur rum. Vileitni hans til a tengja menn samhygarbndum vi verzlun hans var n strndu. Engir reyndust honum ver en eir, sem hann hafi gert "efnalega sjlfsta". N gengu eir fram fyrir fylkingar rmmustu mtstumanna hans og storkuu honum.

Meal essara manna voru eir Vogabafegar. Enginn maur hafi noti slkra hlunninda af verzlun orgeirs sem Sigurur gamli Vogabum. Engum manni hafi orgeir snt meiri vinsemd. Hann hafi veitt Siguri atvinnu vi beykisstrf. A eim mtti hann vinna eftir snum eigin hentugleikum og fkk vinnuna vel borgaa. Hann tti orgeiri miki a akka efni au, sem hann n var kominn ; ur hafi hann veri eignaltill og magamargur. orgeir hafi hjlpa honum hvvetna me ri og d. Sonu hans tvo, Fririk og Sveinbjrn, hafi hann teki unga b til sn, ali upp til verzlunarstarfa og manna , sem vru eir hans eigin synir. Fririk hafi hann stutt til utanfarar og mlt me honum skrifstofu verzlunarinnar Kaupmannahfn. - Alt etta launuu eir n me v a gerast foringjar mtstumanna hans og auka raunir hans msan htt.

Lkt essu var statt me fleiri.

Oft hugsai orgeir um etta einrmi. En egar hann hugsai um ll au vonbrigi, allan ann misskilning og vanakklti, sem hann hafi ori fyrir, og fann til vanmttar sns gagnvart mtstumnnum snum, var honum srt skapi.

En allar mtgangsldur brotnuu a lokum einhverju hru og hljmungu huga hans, sem drundi vi eins og orustulur: "Grtum ekki; munum heldur!"

Enn var honum ekki horfin ll von um, a honum mundi takast a yfirbuga kaupflagsmenn. Byrin helztu mnnum eirra hlaut a vera farin a yngjast og eir a ljast. Einn og studdur skyldi hann koma eim kn. - En me eim sigri mundi hann ra yfirmenn sna utan lands r sli. ri hann aftur einn llu, og - vri rttast a lta kn fylgja kvii.

-

annig var yfirlit yfir verzlunarsgu Vogabakaupstaar hin sustu rin.

N var svo komi, a mean kaupflagsmenn ruddu land vrunum r gufuskipi snu, var fastaverzlunin vrulaus a kalla. Hn hafi lti af njum vrum fengi etta r. Vrukrfum verzlunarstjrans var ekki sint lengur, nema a hlfu leyti. Honum var fyrir lagt a selja upp hinar eldri birgir og krefja inn skuldirnar.

Hljtt var og dauflegt kringum hs verzlunarinnar; fir voru ar ferli. Geymsluhsin stu harloku; sum voru sjaldan opnu: nnur mannvirki verzlunarinnar stu notu. ll au kynstur, sem verzlunin tti af msum eim hlutum, sem a atvinnunni lutu, ti og inni vi, lgu n stflum og biu sns vitjunartma. Af llu v verzlunarlii, sem eitt sinn var ar innan bar, voru n aeins tveir unglingar eftir, sem "flugust og brutu alla skapaa hluti", eins og sagt var meal kaupflagsmanna. Bkarann gamla taldi enginn; hann var "r sgunni".

Hin mikla og fyrrum volduga stofnun kri sig niur og svaf eins og gamall, gigtveikur bjrn bli snu. En anga litu menn samt me ugg og tta; mean hn dr andann, gat hn haft a til a rsa upp skottleggina. Og vildu fir vera fyrir henni.

En hljum nturstundum reikai verzlunarstjrinn um hlftma bina og barloftin - aleinn, svefnlaus, eirarlaus og hugsai hugsanir snar. Hann hvarflai fr einu til annars, n ess a vita til fulls, hva hann geri, uklai hlutunum, leitai - hann vissi ekki a hverju; hann taldi saman og reiknai fyrir munni sr, raulai vsustf ea slmvers me hsum rmi, n ess hugur fylgdi. ess milli sat hann yfir gmlum, hlffnuum verzlunarskrum inni skrifstofunni.

Hr hans grnai, hann megraist; og tt hann gengi teinrttur, sst hann n eldast furu fljtt. Svipurinn var harlegri og andlitsrnirnar rammbundnari en ur. Augun uru myrk og kuldaleg, tortryggin og rannsakandi. a var sem slin eim fri sig innar skuggann, en ggist san fram r fylgsni snu. Alla fi hafi hann fmltur veri; n talai hann varla or a fyrra bragi. Erfitt var a sj a daglega, hvort honum tti betur ea miur. Tilfinningarnar voru vandlega byrgar inni.

En essum leifum af fyrri veru hans bjuggu enn allir eir eiginleikar, sem hfu einkent hann um fina. Sumir hfu a vsu magnast, arir dregi sig hl. skir hans og vonir og hinar lfseigu strur hans voru ef til vill meira drotnandi n en nokkru sinni ur; en mann hans, tillit til annara manna og sanngirni krfum hafi loti lgra haldi barttu essara sustu ra; ykkjan hafi sezt ndvegi huga hans, bi ar um sig og vildi ekki vkja; oft nlgaist hn harm og hatur.

Ekkert srir meira gamlan mann en a sj lfsverk sitt troi niur, strmensku sna og hfingsskap brotinn bak aftur, hugsjnir snar sigraar og hddar og velgerir snar vanakkaar. Ekkert er a, sem gamall maur heldur um slkum heljartkum sem vald a og rki, sem hann ur hefir haft. egar ll nnur gi lfsins eru rotin og ekkert jarneskt gleur hann lengur, getur hann ekki af essu sasta s. - Og hugur orgeirs hneigist allur og me llu v struafli, sem honum bj, a essu tvennu: a endurreisa vald sitt og - hefna sn.


4. kafli - Kotungur hfingjaranni

Einar fr ekki heim Bli etta kvld.

Margt var a, sem a honum amai og geri honum ungt skapi, auk ess sem ur er sagt fr. tt hann vri daureyttur eftir erfii um daginn, fann hann samt enga lngun til a fara heim til sn.

Hann hafi gert or heim, a hann kmi ekki; hann tti a vaka um nttina. Ef hann kmi n heim samt sem ur, var hann viss um, a hann fengi ekki a fara a htta alveg oralaust. Hann ekti Mngu sna of vel til ess. -

Heimilisstur Einars voru ekki gleilegar. Hann var giftur einni af essum blessuum manneskjum, sem sjaldan opna munninn til annars en ess a jagast. a var ori a vana hj henni. Hann vissi vel, a nldur hennar og oragjlfur tti sr ekki djpar rtur, a rtugirnin var breyskleiki hennar og hn s stundum eftir bituryrum snum. En hn lt au samt fjka; hn gat ekki stilt sig um a. Og etta hafi smu hrifin hann, hvort sem henni var alvara ea ekki. a geri honum heimilisvistina ltt brilega. Hann var sjaldan heima; svo sjaldan sem hann gat. En hvenr sem hann kom heim, kva vi sami sngurinn: org og sklur brnunum og jag hsfreyjunnar. Undir eins og hn s hann, slepti hn brnunum og tk hann fyrir. Ef hann svarai, var "fjandinn laus" kotinu. gat a enda me flogum. Ef hann svarai engu, agnai hn aldrei, fyr en hn sofnai. Hn endurtk sfelt a sama, annahvort me smu orunum ea me njum orum og njum herzlum. Gu gat hann auvita aldrei svara henni, egar hn var essum ham. Me v mti hefi samlf hans vi hana ori endalaus fyrirgefningarbn - og tminn ekki hrokki til.

kastai tlfunum, egar Einar kom fullur heim Bli. - Auvita var a altaf sami snninn, smu rvttisorin, sem hann fkk a heyra og endranr. En au voru borin fram me meiri frekju, v var um tvra sk a tala. Og einmitt tti Einar langbgast me a egja fyrir henni. Enda voru flogin jafnan fyrirsjanleg.

ess vegna fr Einar sjaldan heim til sn, egar hann var lvaur. Hann l heldur ti ea skrei fjrhs. Auvita var heimkoman ekki umflin fyr ea sar. En a var betra a koma heim fullur.

Koti var lti, llegt og rifalegt, og ekkert a lifa, nema a, sem hann vann fyrir kaupstanum, ea fkk lna t vntanlega vinnu, ef vinna var ekki til brina. Brnin voru fjgur, ll meg. Oft voru au ein heima daginn, au eldri me au yngri, v var konan lka einhverstaar vinnu. Og margan sumardag var koti alveg tmt; brnin voru ti lka. Margrt var dugnaarvargur a eim verkum, sem hn gat gert og kunni a gera. Hn vann ekki sur en hann, vann baki brotnu, en samt lifu au vi rngan kost, og stundum hfu au ori a leita til sveitarinnar. En a vildi hvorugt eirra. Ef til vill var a hi eina, sem eim kom saman um.

Margrt kom sr vel hj eim, sem hn vann verk fyrir. Gevonzka hennar kom ar sjaldan til greina. ar gat hn veri kt, rtt fyrir alt basli. Og ar talai hn aldrei nema vel um "Einar sinn aumingjann". a var tluvert hft v, sem Einar sagi stundum, egar hann var fullur, a undir eins og hn kmi heim Bli, hlypi fjandinn hana.

eim, sem ektu Bli og kjr Margrtar ar, hefi ef til vill geta skilist a. Til allrar hamingju voru eir fir. ar var ftt til ess falli a gleja ea hressa. Naktir moldarveggir og raftar yfir - etta var hreysi. Alt var htt og lgt grhvtt af myglu. Rmfletin voru blkar og tuskur yfir; rmftin hrein og rifin. a lti af firi, sem einu sinni hafi veri eim, var mestalt smogi t um verin. Glfi var hltt hreinkuskn, og ekkert anna. Og egar vesalings konan kom heim fr vinnu sinni, daureytt og svng, hngu krakkarnir organdi utan henni. San var von manninum heim fr vinnunni, ef til vill druknum. etta me ru fleira hafi mtt hana og gert hana skapstira. N var henni raun og veru ori sama um etta alt. En mean hn var a venjast v, hafi hinn slmi eiginleiki hennar, jgunarskin, roskast. N var hann orinn anna eli hennar, hvenr sem hn var heima; hn var hrein og bein plga fyrir vandamenn sna, sem hn annars hafi rkt til. Hn fann a stundum sjlf einrmi og einsetti sr meiri nrgtni orum; en hn gleymdi v jafnan aftur.

Ofan alt etta bttust margar raunalegar minningar fr linu samlfisrunum. ar meal ln a, sem Einar hafi rata og ur er minst . a var ekki htt vi, a a gleymdist. a rifjaist upp hverri rifrildishviu. En ekkert svei Einari eins miki og a.

N var lka svo komi, a fleiri vissu um samlyndi en au tv, v komi hafi a fyrir, a utanheimilismenn urftu anga heim til a skilja au.

Um etta var Einar a hugsa, mean hann reikai ar um milli hsanna. Hann hafi marghugsa um a ur. Hann var binn a semja huganum stutt og glgt yfirlit yfir hjskaparsgu eirra, sem hann jafnan kunni og jafnan var reiubinn a skra einstkum atrium. ar var margt af lakara taginu. a l vi, a a yfirgnfi hitt. Samt sem ur var honum ekki illa vi konu sna, og hann var viss um, a sig mundi taka a srt a sj henni la illa ea missa hana. En hann kvei t fyrir a hitta hana, - kvei fyrir a koma heim til sn.

Hann s a fyrir, a ef hann fri n heim, yri ekki komist hj jagi ea jafnvel rifrildi, sem ef til vill sti yfir alla nttina. Annahvort mundi hn jagast t af v, a honum hefi ekki veri tra fyrir v a vaka, ea kasta honum v nasir, a hann hefi aldrei veri beinn um a. Hann hefi logi essu, sem hann lt drenginn skila. a var bgt a gizka , hva hn fyndi sr til a hafa fyrir "texta"; en friurinn var handvs, eins og tveir og tveir voru fjrir.

Og hva sem v lei heima, var bezt a hann vekti samt, - vekti alla ntt. a var bezt, a hann sndi brrunum a, a hann gat vaka, ekki sur en vinnumaurinn eirra, sem var yngri. Hann gat vaka eina ntt, tt hann vri kominn a niurfalli af reytu daginn ur. Hann gat gert eim a til skapraunar a vaka, vaka yfir vinnumanninum eirra, sem hafi veri svo gleigosalegur um kvldi; segja svo brrunum fr v, hvar hann hefi veri hverjum tma nturinnar og hvenr hann hefi eiginlega liti nokku eftir v, sem hann tti a vaka yfir.

Skmmu eftir a vinnunni var htt, var binni loka og hver fr heim til sn. a fr a skyggja. gn og friur nturinnar frist yfir kaupstainn. - -

Einar var kominn a grindunum, sem voru kringum ofurltinn blmagar utan vi skrifstofuglugga orgeirs verzlunarstjra. ar stanmdist hann og studdi bakinu upp a grindunum. Hann fann sran reytuverk spjaldhryggnum, sem n var heldur a la fr.

Mean Einar st ar, kom orgeir t til a loka hlerunum fyrir skrifstofugluggum snum.

Einar var svo ungum hugsunum, a hann heyri alls ekki marri og skellina hlerunum a baki sr. Hann var sokkinn niur a hugsa um a, hvernig hann gti n sr niri brrunum, einkum Fririki, fyrir tortrygni, sem eir hfu snt honum um kvldi. a eitt, a vaka alla nttina, var ekki ng. a urfti a vera eitthva, sem eim svii dlti. eir urftu a finna a minsta kosti lka miki til eins og hann hafi fundi til undan mefer eirra. Um etta var hann a brjta heilann.

orgeir ekti Einar og s egar, a illa l honum. Hann gekk t a grindunum til hans og lagi hndina xlina honum. var eins og Einar vaknai.

"r eru vst ekki a sofna arna upp vi grindurnar mnar, Einar minn?" mlti orgeir kunningjalega.

Einar vissi ekki vel, hva hann tti a segja. essi kveja kom honum mjg vart. Hann ekti verzlunarstjrann svo vel, a hann bjst varla vi slkri kveju af honum. Auk ess tti hann alls ekki von honum arna og um etta leyti. Hann s a fyrst n, a hann var einmitt upp vi grindurnar hans. En vi a a leita eftir einhverju svari var hann egar hikandi og viutan.

"r hafi vst veri uppskipunarvinnu hj brrunum dag", hlt orgeir fram eftir ofurlitla gn.

"J", sagi Einar hlfhikandi. Gat a ske, a orgeiri misflli a? Hann vildi ekki styggja hann neinu. eir hfu haft svo margt saman a slda fyrri daga.

En annig var orgeiri ekki fari. Hann vissi vel, a Einar urfti a vinna, hvar sem hann gat fengi vinnu. Hann vissi lka, a hann var reiubinn til a vinna hj sr, egar hann hafi vinnu handa honum. a var ekki af tryg ea vanakklti, sem hann flutti sig undir merki mtstumanna hans.

Einar var glalyndur a elisfari og tk vel gamanyrum a jafnai. Hann var hreinskilinn og innilegur. En egar hann var slmu skapi ea bj yfir einhverju leiu, sem hann ekki vildi tala um, var hann fljtt viutan, oldi illa gamanyri og vildi ekki, a neinn yrti sig. Hann vissi, a var auvelt a sl sig t af laginu og koma sr bobba. Honum var v ekkert vel vi a hitta orgeir verzlunarstjra einmitt nna.

orgeir s etta alt saman vel, en hafi gaman af a reyna a lesa t r Einari, hva honum byggi hug.

"r eru vst leiinni heim "Bli" yar nna", sagi hann kminn. Hann vildi vita vissu sna um a, hvernig lgi Einari.

a brst ekki heldur. sta ess a svara var Einar enn niurltari. Hann oldi ekki a heyra gletnisyri um "Bli" nna. Hann oldi ekki einu sinni orgeiri jafnmeinlaust gaman. Hann viknai, svo honum l vi grti.

N var orgeir binn a komast a ngu miklu a sinni. Eitthva hlaut a hafa komi fyrir Einar arna ti fr vinnunni. Hann rendi egar grun hi rtta.

"a liggur eitthva illa yur kvld, Einar minn", sagi hann mildari mli en ur.

Einar leit upp og framan orgeir. Honum fanst hann finna hluttekningu mlrmi hans.

"Brurnir hafa ekki vilja hjlpa yur um "pdduna" - eftir alt striti allan dag", sagi orgeir ofur gltlega.

Einar sagi ekkert, en honum tti vnt um, a orgeir var rttri lei a geta hugsana hans, tt hann hefi ekki hitt aalorskina.

"g held, a a vri n gustuk a gefa yur ofurlti glas. Mr snist r srarfnast ess einmitt nna".

N fkk Einar mli:

"Gu blessi yur fyrir a. g man ekki eftir, a mig hafi nokkurn tma langa eins ofurlti brag eins og einmitt nna. g tla a vaka alla ntt".

"Vaka ntt", sagi orgeir hlfhissa.

"J, alla ntt".

"Fyrir brurna?"

"Ea eim til blvunar, lti s".

"Svo -?"

Slk gremja var flgin essum orum Einars, a orgeir ttist viss um, a eitthva meira en etta, sem hann gat upp , hefi milli bori.

Hann bau n Einari a koma inn skrifstofuna me sr. Einar lifnai llum um vi essar vitkur. Vatn hljp fram munninn honum vi a a hugsa um "bragi".

egar inn kom skrifstofuna, settist orgeir vanasti sitt, fyrir miju skrifborinu, en vsai Einari stl vi endann v. Einar settist niur og hallai bakinu upp a stlbakinu. ar hvldist a betur en ur upp vi grindina.

Einari lei ekki allskostar vel arna inni. Hann hafi sjaldan komi ar ur. Alt umhverfis hann var vandara og rkmannlegra en hann var vanur. ar var rndtt glfbreia llu glfinu, en hreindrsstaka breidd undir stl verzlunarstjrans framan vi skrifbori. Legubekkur st vi ili gagnvart honum, me ardnskodda hfalaginu og glitofinni flosbreiu bgli til fta. Uppi yfir legubekknum var str koparstungumynd gyltri umger. Stllinn, sem hann sat , var klddur skinni og dnmjkar stlfjarir undir setunni. Skrifbori var alt spnlagt og spegilgljandi, svo vel mtti sj sig v, ar sem ekki s slit v. v stu msir fgtir smmunir, sem hann kunni ekki a nefna. Vi hinn endann skrifborinu st str skpur, fullur af verzlunarbkum, en horninu, vi hfalag legubekksins, st rammger peningaskpur r jrni.

Einar fyrirvar sig fyrir a sitja arna inni. Hann fann a vel, a hann sjlfur og garmarnir, sem hann var , ttu hr illa vi. Hann leit ofan fturna sr. eir lgu krosslagir frammi breiunni. Skgarmarnir hans voru varpslitnir og snnir nstum t af ftunum. Hann hafi oft vai sjnum um daginn. Bleytan var n farin a orna, svo a lak ekki lengur r plggunum. En sokkarnir voru svartir af sandi og hreinku og gndli utan um klana. Buxurnar voru sumstaar bttar og sumstaar rifnar, en alstaar annig tltandi, a ekki var verandi eim vandari stofu ea frammi fyrir strmennum. Treyjuna hafi hann enn handleggnum.

Hann fann v eitthvert nota farg sr og langai til a komast sem fyrst t aftur. - Slk tilfinning er algeng, ar sem smmenni sitja hfingjahsum nvist sjlfra hsbndanna. Ef til vill mtti nefna hana feimni, en a er ekki rtta nafni. Menn bera sjlfa sig saman vi alt hi kenda, rkmannlega, sem fyrir augun ber, og einkum saman vi manninn, sem lifir ar og rkir. finst eim vera svo undur lti r sjlfum sr. Ef til vill hjlpar essi tilfinning mrgum hfingjum viureign eirra vi alumenn. Stofan eirra talar mli eirra og skrir fr yfirburum eirra. stulitlir menn eru ar leiitamari en heima hj sr.

Einar fann ljst til alls essa, en gat ekki gert sr grein fyrir, hva a vri, sem a honum gekk. a jk lka yndi hans, a orgeir sat egjandi um stund, eftir a eir voru seztir niur. Einar ori varla a lta hann. Hann ori varla a hreyfa sig. Hann var hrddur um, a hva eina, sem hann geri arna inni, kynni a fara sr einhvern veginn klaufalega r hendi ea vera skili ruvsi en hann tlaist til.

Eftir rlitla stund kom tilbreyting. orgeir st upp, eins og hann hefi gleymt einhverju, gekk a ofurlitlum hornskp, sem var vi ftagaflinn legubekknum og Einar hafi ekki teki eftir ur. ar tk hann t flsku og tv vn staup. flskunni var kristalstrt aqua vitae, sem orgeir hafi til a ga gestum snum . N fylti hann bi staupin og bau Einari anna. Sjlfum sr tlai hann hitt og hringdi glsum vi Einar.

a rttist r Einari vi etta. annig hafi enginn heldri maur teki honum ur. Svo ltilltur hafi enginn af hfingjum kaupstaarins veri, a hringja glsum vi hann eins og jafningja sinn. etta hreif hann svo, a hann vissi varla, hva hann tti a gera ea hugsa. Hann var gagntekinn af akkltistilfinningu. Hann hikai, eins og hann teldi sig verugan. Og egar hann tk staupi, hristist hndin svo, a dropi heltist ofan skrifbori.

orgeir dreypti aeins snu staupi, en Einar tmdi sitt einum sopa. a "krassai". Hann svei kverkarnar og augun fyltust af vatni. En eftir lei brennandi straumur um hann allan. reytan dofnai; honum sknai skapi. a var sem Einar Blinu yngdist upp.

orgeir lt flskuna inn skpinn aftur.

Einar vissi ekki, hvernig hann tti a akka orgeiri essa blessaa hressingu. Hn hafi veri bi andleg og lkamleg, og jafnvel minna flgin staupinu sjlfu en hinu, hvernig a var a honum rtt. Hann tlai a gera sig ngan me etta og hugsai n til a standa upp og fara. En orgeir settist niur aftur, og Einar s a honum, a hann vildi tala meira vi hann, og sat v kyr.

Eftir etta fr samtali a ganga greiar.

orgeir inti nnar eftir v, hva eim Einari og brrunum hefi milli bori. Einar sagi fr v me barnslegri nkvmni. Rmur hans skalf ofurlti, egar hann lsti v, sem fram hafi fari binni, og hvernig hann hefi skili a. Eftir a var ofurltil gn. Hana notai Einar til a jafna sig. Hann hafi teki nrri sr a segja fr essu.

orgeir hlustai essa sgu eins og hn kmi honum ekkert vi. Hann var annars hugar. Einar s a, en furai sig ekkert v. etta var einkaml hans og engin von til, a arir gtu teki sr a nrri.

San fr orgeir a spyrja um vrurnar, sem fluttar hfu veri land. Hann spuri um etta me stakri r og lngum hvldum milli spurninganna.

Einar leysti r llum spurningunum eins vandlega og skrlega og hann gat. Hann hafi veri vinnunni allan daginn og altaf vi sama starfann, a afferma btana, egar eir komu a landi. Honum var v nokku kunnugt um mestan hlutann af vrunum. Ekkert, sem teljandi gat veri, gat hafa fari framhj honum n ess hann tki eftir v. Hann vissi tlu kornvrusekkjanna og steinolutunnanna. Hann vissi lka, hve mrg ft voru af braui, leirvru og ru vlku, og hve margir kassar voru af rum vrum, tt ekki vissi hann, hva eim var. Alt etta taldi hann fram me gri greind, svo hgt var eftir frsgn hans a f furu skrt yfirlit yfir vrubirgirnar.

orgeir hlustai hljur frsgnina og skaut vi og vi inn hana stuttum spurningum. Sumt lt hann Einar segja sr tvisvar ea risvar. Stundum mlti hann einsatkvisor, sem virtust bera vott um kaldlyndi. "Ja, sei-sei!" og "O-jja!" hraut honum oft af vrum. Hann hallaist upp a bakinu skrifborsstli snum, me hkuna bringunni, og leit stugt fram og niur fyrir sig. En eftir v tk Einar, a svipur hans yngdist jafnt og tt, og mean orgeir leit ekki upp, hafi Einar ekki augun af honum. ljs kvi fr a gera vart vi sig hj honum.

orgeir s huganum allar vrubirgir keppinauta sinna af frsgn Einars. Szt var a fura, tt hreppstjrinn gortai, er hann kom ar um kvldi! Lklega hafi hann rtt a mla. Aldrei hfu jafnmiklar vrur veri fluttar ar land einu. Ef etta gengi alt t, var a snilegt, a hrasbar urftu ekki meira. Hann ekti alla kaupflagsmenn a fornu fari. Allir hfu eir verzla hj honum til skamms tma. Hann, sem var gamall og reyndur verzlunarmaur, ekti vrumagn alls ess svis, sem stti verzlun a Voginum. Hann var v ekki lengi a reikna saman lauslega huganum fjrhir afluttu vrunnar og bera hana saman vi a, sem hrai gat framleitt af innlendum vrum. Einhverjir hfu panta rflega! Aus var, a umhugsunin um gjalddagann var farin a dofna hj imrgum eirra. a rak a v sama, sem ur hafi veri; skuldlausir gtu eir ekki lifa. Vri ekki haldi vi , rifu eir t miklu meira en eir voru menn til a borga. eir kunnu sr ekkert hf.

Og essir menn hfu gert uppreisn gegn honum, sem vildi eim alt hi bezta! etta velgengnis-yfirskin sitt notuu eir til a storka honum og skaprauna! annig hfu eir skili vileitni hans um meira en mannsaldur til a gera efnalega frjlsa. annig kkuu eir honum! Me slkum embingi sprkuu eir hann og verzlun hans, sem hva eftir anna hafi bjarga eim fr hallri og fjrfelli, egar eirra eigi fyrirhyggjuleysi kom eim koll! Hj henni stu skuldir eirra greiddar, svo sundum krna skifti, en n kunnu eir sr ekki lti yfir essum vrubirgum, er eir nefndu "snar"! Og gat hver maur s, hvlkt tildur etta var og hve lti urfti t af a bera, til ess a alt hryndi ofan .

Vi essar hugsanir magnaist gremjan huga orgeirs. Hn var ar jafnan fyrir; n fist hn upp. Frsagnir Einars bru eldsneyti gl , sem stugt lifi huga hans.

egar Einar hafi skrt fr vrunum svo nkvmlega, a hann mundi ekki fr meiru a segja, fll samtali niur um stund. Einar horfi olinmur verzlunarstjrann og loks hlt hann, a samtali vri htt og sr mundi vera htt a fara. En fkk hann ntt verkefni.

orgeir spuri hann um, hvar hgt hefi veri a lta allar essar vrur.

N byrjai Einar aftur a ylja:

a var n egar bi a koma eim mestllum undir ak. Aeins nokku af steinoluftunum, trjvinum og kolum pokum l enn ti sandinum. Geymsluhsi mikla hsti a alt saman. a var "helvta-dmur", sem ar komst fyrir. San fr hann a skra fr, hvar hva eina hafi veri lti. a vandaasta hafi veri lti kjallarann. ar var tjara, trjviur og steinlm, og anga tti a lta alla steinoluna; nokku af henni var n egar komi anga inn. nsta loft var einnig ltinn trjviur, einkum heflu bor, sem urfti a fara vel um, og anga voru kassar ltnir, sem ekki mttu blotna. Lofti ar yfir var aallega tla kornvrum af llu tagi; en efsta lofti, undir sperrunum, var geymd ull og fleira, og ar uppi voru skotfrabirgirnar geymdar, v anga var sjaldnast fari me ljs. Einar skri fr essu llu me stkustu nkvmni. a var auheyrt, a hann hafi gengi arna um nlega og haft augun me sr.

orgeir heyri rlti af allri essari upptalningu. Hann var niursokkinn hugsanir snar og tk ekki eftir. Hann heyri , a Einar mintist eitthva tjru og steinolu og seinna pur. Vi etta flaug honum eitthva ntt hug.

Undarlega blendi bros smfrist um alt andlit hans. Ef eitthvert smhapp kmi n fyrir arna ti fr! Hann vildi engum manni ills ska, en hann hafi oft ska ess kyrey, a eitthva a kmi fyrir, sem geri skjtan og gan endi essu "horbrlti" eirra. a urfti ekki a vera miki til ess a velta llu hrfinu um koll. Og hann var sannfrur um, a tt eim tti a slmt brina, hefu eir gott af v, egar fr lii. Slys gat t a hndum bori, hvar sem var. eir hfu vst minst af llu bist vi v. Glei eirra yfir lnstrausti snu og vrubirgum var meiri en svo, a eir hefu hugsa t hverfulleik beggja essara hluta. gat etta komi fyrir - og a tti a koma fyrir! Hann skai, a a kmi fyrir, svo eir sju sjlfir, hvar eir vru staddir.

Einar var agnaur og horfi undrandi verzlunarstjrann. a var ekki trtt um, a beygur s, sem hann hafi af honum, fri vaxandi.

"Hva sgu r, a vri geymt kjallaranum?" sagi orgeir loks n ess a lta upp.

Einar fltti sr a telja a upp aftur. N mundi hann eftir fleiru, sem var ar inni. ar meal hefilbekk, sem lauslega hafi veri slegi upp einu horninu, og hefilspnum, sem voru glfinu. eir hfu bkstaflega vai hefilspnum, egar eir voru a koma steinolutunnunum inn kjallarann.

orgeir hlt fram hugsunum snum sem ur. Ola - tjara - hefilspnir! - Ekki urfti n miki til, a alt sti ljsum loga. Einn neisti slkt tundur yri a slkkvandi bli svipstundu. Ef forlgin vru honum n velvilju -! Hann s a fyrir, hverjar afleiingarnar hlytu a vera. Kaupflagsmenn mundu ekki ba nsta miki beint tjn. Hsi var vel vtrygt og vrurnar lka a mestu leyti. En hugi eirra og oftraust sjlfum sr mundi la skipbrot. Hann s koma til sn sem irandi syndara til a bija sig sjr og gera alt, sem eir gtu, til a endurnja lnstraust sitt. Fyrst komu eir smrri, sem hfu veri leiddir t etta af hinum; san eir, sem mttu sn meira, egar ll vileitni til vireisnar reyndist rangurslaus og eir loks gugnuu. mundi reka minni til alls essa fyrst um sinn. t essarar kynslar mundu menn leia hj sr slk strri og lta ara um httuna og gann. ar me var fastaverzluninni borgi, a minsta kosti um hans daga.

Mean hann hugsai um etta, tk hann sem leislu eina eldsptu r stokk, sem st skrifborinu, fitlai vi hana litla stund, braut hana san sundur og fleygi bum btunum hrkadallinn.

Ein eldspta var meira en ng!

Einar horfi stugt hann og bei eftir v, a hann segi eitthva. Hann s a honum, a eitthva var a brjtast um ar inni fyrir. Hann st ndinni. essi kvafulla bi var honum olandi.

Loks leit orgeir upp og framan Einar. Gleraugun lgu borinu, svo ekkert dr r tillitinu. Einar hrkk saman. Hin hvssu, harlegu augu smugu gegnum hann. Hann fann, a etta tillit gat hann ekki staist. Honum fanst hann engjast saman og vera ofurltill drengur stlnum gagnvart verzlunarstjranum.

"Hvernig skyldi eim vera vi, ef helvtis kofinn brynni me llu saman?" mlti orgeir og hl kuldalega.

etta kom sem r gjtu ea hraunhelli. Hs holhljmur var rddinni, sem gekk gegnum Einar. Hva var maurinn a hugsa?

gn var ofurlitla stund. Einar vissi ekkert, hvaan sig st veri. "ar er margt eldfimt", sagi hann, til a segja eitthva og reyna a lta sem minst v bera, hve bilt honum hafi ori vi or orgeirs. "a yrfti ekki miki t af a bera".

"eir hefu gott af v, blessair mennirnir!" sagi orgeir. Rddin var dlti ruvsi en nst undan, en henni l svo mikil gremja, a Einar fann, a hugur fylgdi mli. "a vri ekki anna en happ, sem t getur fyrir komi. En a kynni a lkka eim rostann. Skainn gerir menn hygna, en ekki rka".

Einar ori varla a lta hann. Ef til vill hafi hann rtt fyrir sr. En hann ai vi a hugsa til annars eins.

orgeir hlt fram: " raun og veru mundu eir ekki tapa miklu. eir fengju meiri hluta skaans bttan. En a gerbreytti llu standinu hr. Hver veit nema eir hittu aftur afrkta vini".

Rmurinn var mildari en ur og ar br fyrir raunabl. Einar fkk snggvast innilega samhyg me honum. Og n dirfist hann a lta hann. orgeir horfi n ekki Einar, heldur fram fyrir sig. Hann agi. Svipurinn breyttist stugt, tt lti vri. Eitthva barist huganum.

Einar gat ekki ri , hva a mundi vera. Hann var allur nlum og hefi feginn vilja komast burtu, ur en verzlunarstjrinn segi meira. Honum lei altaf ver og ver nvist hans, og hann hafi ljsan grun um, a eitthva geigvnlegt vri asigi.

orgeir horfi fram undan sr sem ur og glotti kampinn. Einar hafi ekki augun af honum. Glotti var ekki gmannlegt. a var sem bjarma haturs og hefndarfsi brygi ar fyrir. etta glott var um stund sem reiki. San harnai svipurinn og var fastur og kveinn. Allar andlitstaugar uru strar og bifanlegar, en svipdrttirnir sem sorfnir stein ea stl. Sngglega leit hann upp og mtti augum Einars. Tilliti var enn hvassara n en ur. Hann sagi ekkert. En Einar ori ekki a horfast vi hann. Hann leit v undan, en gat ekki gert a v a lta til hans vi og vi.

"a vri n ekki nema mannsbrag a hjlpa eim til ess a vera skjtlega af me essar miklu vrubirgir snar", sagi orgeir loks ofurstillilega.

N skildi Einar loks til fulls, hvert hann stefndi. etta voru bein tilmli til hans. Hann var maurinn, sem tti a "hjlpa eim til" - o. s. frv. arna kom a, sem hann hafi ra fyrir.

orgeir hlt fram me smu hgvrinni:

"Vi erum smmenni llum greinum, ttlerar forfera okkar bi gu og illu, ntir til alls. a arf kjark til strra, hver sem au eru. Ef vi hfum ekki ara a ttast, ttumst vi sjlfa okkur. eir, sem hofin brendu fyrir hfingjunum, eir, sem ekki hikuu vi a egna sig reii goa og strmenna, eim hefi ekki ori miki fyrir a - - hm! essi bannsettur hjallur, fullur af steinolu og hefilspnum, llu vtrygu, en tmur af mnnum! Hann mtti vst fara. - - Ein eldspta vri meira en ng".

Einar var ekki enn fullkomlega viss um, hvort alt etta vri gaman ea alvara. Rtt nlega skildi hann a sem alvru. N fanst honum hreimurinn rmi verzlunarstjrans bera a me sr, a alt etta vri ekki anna en gaman. En hvort sem var, - a var skelfilegt. essi vissa geri Einar veikari fyrir og stuminni.

orgeir s, a hann var orinn nflur.

Alt einu var eins og orgeir tti llum essum kynlegu hugleiingum fr sr. Hann rtti sig upp stlnum, var allur annar svipinn og fr a taka mislegt til skrifborinu snu, eins og hugur hans vri n aftur kominn a hversdagsstrfunum. Einari fr a ltta um hjarta. Hann ttist sj, a engin alvara hefi fylgt llu essu tali og brum vri sr htt a standa upp og fara.

"En, meal annars", sagi orgeir, eins og hann n rankai vi sr alt einu. "r skuldi altaf ofurlti hrna, Einar minn".

N leizt Einari ekki blikuna. Hr rak hver plgan ara.

"Ltum okkur sj, hva a er miki", mlti orgeir og tk eina af verzlunarbkunum t r skpnum. Hann fletti henni, ar til hann fann reikning Einars.

Einar fr a skjlfa beinunum.

"Herra minn trr! a eru yfir 200 krnur. Og r hafi ekkert borga n tv r. - Alls ekkert!"

orgeir leit af bkinni og framan Einar. Veslings Einar tlai a vera a engu stlnum vi skrifborsendann.

"g hefi ekkert geta borga. a veit s, sem alt veit, a g hefi ekki geta a".

Rddin titrai Einari og var vesaldarleg meira lagi.

"J - en skuldina veri r a borga; a viti r sjlfur", sagi orgeir nokku harlega. "Enginn heiarlegur maur tekur ln n ess a tla a borga a. Er ekki svo?"

Einar gat ekki anna en fallist a.

"N er fyrir mig lagt a ganga hart eftir llum skuldum. Hver veit nema verzlunin htti, fyrst svona gengur. vera skuldirnar krafar inn vgarlaust. r megi til a borga essa skuld n haust - a minsta kosti eitthva af henni. a tjir ekki a frast undan v".

N var Einar ekki efa um, a orgeiri vri full alvara. etta fkk svo hann, a hann gat varla varist grti.

"Geti r ekki reynt a vinna hana af yur?"

Einar ori ekki a lta upp. Hann fann, a orgeir horfi hvast hann og bei eftir svari. En hann gat engu svara. Alt fanst honum hringsnast kringum sig. Honum datt alt hug smu svifum: heimili bjargarlaust - brnin svng og nakin - Margrt ein a stra fyrir eim - hann sjlfur kauplausri rlkunarvinnu! - Nei, svo miskunnarlaus gat orgeir varla veri. En hva um a. Vi krfur orgeirs var hann a stta sig. ar var ekkert undanfri.

"Jja, um a tjir ekki a fst. r borgi ekki skuldina kvld hvort sem er", mlti orgeir. Hann smelti aftur bkinni og lt hana inn skpinn. San st hann ftur og fr a ganga um glf.

Einar stundi ungan. Hann ttist n sj, a essi hrelling vri yfir gengin a essu sinni. N fr hann a vona, a ekki kmu fleiri.

Hann fr n enn a hugsa um a hypja sig brott. - En stanmdist orgeir glfinu, st kyr um stund og mlti eins og t blinn:

"Hann vakir lklega trlega, essi vinnumaur eirra -!"

N kom hann a essu aftur; Einari fr ekki a vera um sel.

"Hva anna -?" sagi hann hlffyrirlitlega. Hann hafi s vkumanninn ganga heim til mur sinnar, rtt ur en eir orgeir hittust. Hn bj ar einu kotinu. En fr v vildi hann ekki segja hr. Hann vildi ekki lengja samtal eirra um etta efni.

a var ekki heldur lengra. orgeir agnai og hlt fram a ganga hugsandi og ungbinn fram og aftur um skrifstofuglfi.

egar orgeir s enn af nju ferasni Einari, stanzai hann sngglega og mlti:

"J, a var alveg satt. g var binn a lofa a hjlpa yur um "pdduna" yar. Hafi r nokkurt lt?"

"Nei".

N glanai yfir Einari. Altaf hafi hann muna eftir "pddunni", en ekki ora a minna orgeir hana. Auk ess fanst honum etta boa a, a n gti hann fari a fara.

orgeir br sr fram bina og Einar heyri hann lta renna flsku r tunnu ar frammi. Einar st upp mean til ess a vera binn til brottferar.

orgeir kom aftur me flsku, fulla af brennivni.

"Geri r svo vel, Einar minn. g bti essu ekki reikninginn yar. a fer aeins okkar milli".

Einar var himinlifandi. Hann vissi, a essi ummli ddu a, a flaskan vri gjf. Hann leit framan orgeir og tlai a fara a stama fram akklti.

En mtti hann augnari, sem hann hafi aldrei ori fyrir ur. Eiginlega var a ekki strangt, en fast og smeygilegt. Svipur orgeirs var svo kynlegur, a Einari fll allur ketill eld vi a sj hann.

orgeir brosti vinalega; en bak vi brosi l djp af innibyrgri gremju og langvinnu hugarstri - af hatri og hamslausum strum, sem n voru llum rum slarkrftum hans yfirsterkari. Augun voru hvss a vanda og brrnar skuggalegar. En gegnum litla dla mijum augunum var sem biksorta si. essir rlitlu dlar voru gilegir. Eitthva geigvnlegt bj ar inni dimmunni essa stundina. Brosi var ekki anna en lausleg grma, sem engan gat blekt, ekki Einar heldur. orgeiri var eitthva beiskara en bros hug.

Svo var a sj sem orgeir geri sr far um a kefja eitthva ea leyna einhverju svip snum, en tkist a illa. Brosi fr honum illa; a var ekki nema vrunum. Alt andliti var a ru leyti steinhart, skipandi og kvei, sem bi til blugrar atlgu. Uppi gagnauganu hlykkjaist in, bl og rtin. Varirnar lgu fast saman, en munnvikin skulfu. - Var sem tvr andstar skipanir mttust andlitsdrttunum, nnur um gn, hin um ml - bn ea skipun einhverri mynd, sem lti a ljs, sem huganum var rkast, og lti ess freista til fulls, hvernig v yri teki.

Hrollur fr um Einar fr hvirfli til ilja vi etta tillit. Varla hafi hann ora a lta augu orgeirs alla stund, sem hann hafi veri ar inni; n gat hann ekki liti undan; og fanst honum essi augu tla a gera sig lmagna. Aldrei hafi honum komi nokkur maur jafnundarlega fyrir sjnir. Hann var ekki hrddur. orgeir gat ekki veri reiur vi hann ea vilja honum neitt ilt. En honum lei einhvern veginn illa nvist hans.

rlitla stund stu eir og horfust augu. Einar me akkir snar vrunum, sem aldrei komust lengra. orgeir me ofurmagn rauna sinna huganum og r eftir a sj harma sinna hefnt og vini sna a velli laga - en jafnframt st honum gn af v a eiga tt ru eins di sjlfur og v, sem hann n hugsai um. etta barist huga hans me slkri kef, a hann var tplega sjlfrur gera sinna.

Stundin var ekki lng, en mikilsver var hn. Hvorugum eirra var a ljst, a einmitt n streymdi milli eirra eitthva, sem engin tunga hfilegt nafn . Augu eirra gtu ekki skili; en augnarinu tluust slir eirra vi. a var sem viljamagn hins sterkari tki hinn veikari tfratkum, drgi hann a sr me mtstilegu afli, sameinaist honum og neyddi hann til a segja j og amen vi krfum snum. form voru uppi ltin; fyrirskipanir, sem munnlegar ea skriflegar hefu eflaust mtt eindreginni mtspyrnu, voru n gefnar me skeikulum myndugleik - gefnar sjlfrtt, meteknar sama htt. Ekkert or, ekkert hlj, engin hreyfing fylgdi eim r gari.

Alt var etta me skjtri svipan, a heita mtti. var stundin Einari helzt til lng. Hann fann til nota um sig allan. Hlfkaldir straumar liu ofan eftir bakinu honum. Honum fanst hann vera a dofna upp og hann tla a hnga niur. Hann var ann veginn a gleyma sr - egar eitthva hart kom vi bringspalirnar honum. a var eldsptustokkurinn, sem legi hafi skrifborinu. orgeir stakk honum ofan vestisvasa hans.

Vi etta raknai Einar r tfrunum og rankai vi sr. var aldrei af v, a hann akkai orgeiri fyrir brennivnsflskuna. Honum var a fyrst fyrir a leita dyranna.

"Muni r n eftir skuldinni yar, Einar minn", mlti orgeir og klappai gltlega xlina Einari, um lei og hann lauk upp fyrir honum skrifstofudyrunum.


5. kafli - Lgntti

Eftir a Einar var farinn, gekk orgeir nokkra stund um glf skrifstofu sinni. Skapsmunir hans hfu veri venju stir, mean Einar var inni hj honum. N sefuust eir smm saman, en jafnframt frist hann hlfgerur sljleiki.

Lti hugsai hann um a, sem eim Einari hafi milli fari. Honum fanst a varla ess vert. rifjai hann a lauslega upp fyrir sr.

Einar hafi ftt geta sagt honum, sem hann vissi ekki ur. Hann vissi varla, hvers vegna hann hafi kalla hann inn til sn - nema ef a hefi veri til ess a f hann til a koma vi hj sr framvegis, egar hann kmi r vinnu ytri kaupstanum, ef ske kynni, a hann hefi einhvern tma eitthva ntilegt a segja. Vel gat a komi fyrir, a hann yri einhvern tma skynja einhvers ess, sem orgeiri kmi vel a frtta tma.

Og tt Einar hefi komist a v, a illa l honum venju fremur, geri a ekkert til. Einar var ekki lausmll a elisfari, og fir gfu sig a honum. Ekki var v mikil htta , a a brist t meal almennings. eir hfu ekt hvor annan lengi, og orgeir ori vel a tra Einari fyrir smri. Oft hafi hann gert a ur. Hann gat a vsu fengi Einar til a segja sr allt, sem hann vissi; en Einar gat vel aga fyrir rum. Hann vissi lka, a Einari tti mikils um a vert a halda hylli hans. Hann tti ekki marga a bgindum snum.

a, sem hann hafi tala um, a mtulegast vri, a alt brynni upp fyrir eim kaupflagsmnnum, og jafnvel vri vert a stula a v einhvern htt, geri hann ekki r fyrir, a Einar hefi teki fullri alvru. Hann vissi, a Einar var ekki heimskur, og eldri var hann en tvvetur. Og etta sasta, a hann lt eldsptustokk vasa hans, mundi hann skilja sem meinlaust gaman. Og ef hann skildi a ruvsi, til dmis annig, a v hefi falist bn til hans um a kveikja hsinu, ea skipun um a, mundi Einar hugsa sig tvisvar um, ur en hann geri slkt hermdarverk. En vi umhugsun hlaut s fyrirtlun a vera r sgunni. Einar var hugdeigur og ltil lkindi til, a hann fri a stofna sr annan eins vanda. Nei. Sjlfsagt var htt a treysta v, a etta ml eirra hefi engin alvarleg eftirkst.

Samt sem ur gat hann ekki neita v, a hann hefi ska ess innilega me sjlfum sr, a etta, ea eitthvert lka happ, henti kaupflagsmenn; a hann hefi lti Einar skilja essa sk sna og hann hefi langa - srlanga - til a bija hann a kveikja vruhsinu, einkum egar hann fkk honum flskuna. A minsta kosti hafi hann langa til a sj, hvernig Einari yri vi slka mlaleitun. En til allrar hamingju hafi hann ekki gert a. Hva sem Einar hefist n a, gat hann hvorki hermt upp hann bn n bo.

Samt var honum ekki rtt. - Skapsmunir hans hfu veri undarlega kyrrir. Hann mundi ekki eftir, a gremja sn og hefndargirni hefi nokkurn tma fengi anna eins vald yfir sr eins og etta kvld. etta var honum ntt hyggjuefni. tt Einar hefi hloti a sj, a hann var ungu skapi, hafi hann auvita minst s af hugarhrringum hans. etta skifti hafi honum gengi illa a stjrna gei snu.

En hvernig st v? Var honum a fara aftur me a, a hafa hemil sjlfum sr? Voru taugar hans a bila? Og ef svo var, - hvar mundi a lenda? Hva tti hann til brags a taka?

Nei. - N var hann aftur kominn hversdagsskap sitt. Raunaunginn var a vsu ekki horfinn r huga hans. Hann hvarf aldrei. En hann r vi hann. Hann hafi geta stjrna skapi snu fyr um kvldi, egar hreppstjrinn var inni hj honum. Hann gat a enn, hvenr sem hann vildi. essi veiklun, sem nlega hafi komi yfir hann, geri lti til. Enginn hafi ori hennar skynja nema Einar. Varla fr hann a misnota slka dutlunga.

Ef hann mtti ekki treysta v, fanst honum a helzt vera skylda sn a fara t eftir honum, leita hann uppi og bija hann a taka alt tal eirra ur um kvldi sem markleysu. Og ef hann fyndi hann ekki, a vera varbergi fyrir honum - vaka yfir vrum mtstumanna sinna! Hann gat ekki a sr gert nema brosa a v.

En ess urfti ekki. Einar hafi vit fyrir sr. Og tt hann hefi sjlfur fyrir augnabliki san ska vinum snum allrar blessunar og feginn vilja, a Einar vri verkfri hendi sinni til a brenna alt upp fyrir eim, fr v fjarri, a hann skai ess n. - -

Hann hratt san llum essum hugsunum fr sr og kveikti ppunni sinni. En a geri hann aldrei, egar verst l honum. Hugur hans hafi daglega erfiari vifangsefni en honum fanst etta vera. Samt eimdi eftir honum af einhverjum nota beyg ea kva, sem kom aftur og aftur. Hann var ljs og reiki. En altaf leiddi hann til eirrar hugsunar, hva Einar Blinu mundi n vera a hafast a. Lklega var hann n orinn fullur og lagstur fyrir. a var eina rlausnin.

Hljtt var ori hsinu fyrir gri stundu. Allir voru httair. ti fyrir var ori aldimt, og ll umfer var ar htt. Kaupstaarbar, sem flestir voru bnir a f ng af "hita og unga dagsins", voru sofnair og svfu fast.

Um etta leyti kvldsins var a a vanda, a orgeir hf reik sitt um hsakynni verzlunarinnar.

Hann hefi n eflaust egar veri lagur af sta ann leiangur, hefi Einar ekki tafi hann. N datt honum hug a htta vi a a essu sinni. En hann fann a sr, a hann mundi ekki geta sofna fyrst um sinn, tt hann httai. Og tt einveran vri murleg, mean hann var ftum, var hn verri, er hann l andvaka rmi snu. Hann tk v lampann hnd sr, eins og rekinn af rtgrnum vana, og reikai - ekki t bina n upp barloftin, heldur - inn barhsi.

orgeir var s eini, sem svaf niri hsinu. Alt jnustuflk hans svaf uppi.

S hluti hssins, sem tlaur var til bstaar verzlunarstjranum, var allstr geimur. Nst skrifstofunni og vi smu hli hssins voru tv herbergi, hvort inn af ru. au herbergi voru n notu. Anna eirra, a sem nr var skrifstofunni, var svefnherbergi orgeirs. Hitt var rtt vi eldhsi og var n nota fyrir borstofu. ll hin herbergin niri stu n a mestu notu. Eitt ea tv herbergi hinum megin eldhssins voru stundum notu handa gestum.

Vi hina hli hssins, framhli ess, er a sjnum vissi, voru tv afarstr herbergi og vel bin a vnduum hsggnum. au herbergi voru n lti notu og sjaldan komi inn au.

orgeir gekk gegnum svefnherbergi sitt, borstofuna og eldhsi og aan inn stru herbergin. Hann fr hljlega a vanda og lagi hurirnar hgt a stfum, svo enginn hvai skyldi heyrast upp anga, sem rskona hans og jnustuflk hans svaf.

Hann reikai fyrst fram og aftur um bar stofurnar og litaist um. Lampinn, sem hann hlt , megnai lti a uppljma slk herbergi. a var v hlfrkkur kringum hann. Ekkert skhlj heyrist, v dnmjkar glfbreiur, ofnar r grfu, slenzku ullarbandi og n fullar af ryki, lgu bum glfunum. Loks setti hann fr sr ljsi bor eirri stofunni, er hann fyrst kom inn .

essi stofa, sem var nr eldhsinu, hafi umlinum rum veri borstofan. Hin stofan var nr aalinngangi barhssins og var gestastofa, ea "skrautstofa", eins og almenningur nefndi hana.

blma- og einveldisrum orgeirs hfu essar stofur sjaldan stai mannlausar. Oftar hafi a komi fyrir, a ekki veitti af str eirra. N var ldin nnur. N var varla haft svo miki vi r a opna r vi og vi, til a strjka ryki af stofumununum. Rskonan skildi ekkert , a ryk gti safnast ar, sem jafnlti var gengi um. ess vegna rifai hn ar til eitt skifti fyrir mrg, setti alt sinn sta, strauk alt og fgai og - lt svo ar vi sitja svo mrgum mnuum skifti.

Borstofan var strri en hin. ar st miju glfi strt eikarbor, sporskjulaga, og mtti draga a sundur til endanna og bta mijuna lausum fjlum eftir rfum. Umhverfis a stu eikarstlar me tskornum bkum og gegnstungnum setum. ti hornunum voru smrri bor, og einu horninu st borskpur geysimikill r vandari eik, sem geymdi borbna og tlaur var jafnframt til a setja ar fr sr til brabirga a, sem san tti a framreia, eins og ttt er heimkynnum efnamanna. A ru leyti var stofan ltt prdd. Hn var ekki til annars tlu en a matast ar. Ein str koparstungumynd, ger eftir mlverki Marstrands af sningu r einu af leikritum Holbergs, hkk ar einum veggnum svartri umger, lagri gljlakki. Beint mti hkk sund-ra-minningarbla Benedikts Grndals umger af sama tagi. etta tvent var lti ngja til pri veggjunum.

Mean verzlunarjnar voru margir hj orgeiri og gestir voru ar tir, veitti oftast ekki af essu stra bori. Oft urfti a stkka a eins og unt var; komust a v yfir 20 manns, n ess a rngt vri. N hafi ekki urft v a halda um nokkur r. Verzlunarjnunum, sem voru ar framfri, fr stugt fkkandi. Gestir uru ftari, og loks hafi orgeir mlt svo fyrir, a taka skyldi minna herbergi fyrir borstofu. N mtuust ekki arir honum til samltis daglega en eir tveir barsveinar, sem ur er geti um; eir bjuggu ar einnig hsinu. Kmi a fyrir, a gestir mtuust me eim, voru eir aldrei fleiri en svo, a litla herbergi ngi. ur hafi oftast veri fjr og fyndni vi bor orgeirs. N var ar varla tala or, mean matast var. orgeir gaf sig sjaldan arfa virur vi jnustusveina sna, og eim leizt vanalega svo hann vi bori, a betra vri a hafa ar hljtt og gta allrar hversku. Enda var ekki seti a borum lengur en nausynlegt var.

Hin stofan var a vsu nokkru minni, en sndist minni en hn var, skum hinna mrgu og gtu muna, sem voru ar inni og of langt yri a telja hr alla. ykk og mikil dyratjld, bekkjaofin, me rsum og skfum jrunum, voru fyrir dyrunum milli stofanna. Voru au dregin saman fagrar fellingar til beggja hlia, en hur var ar engin. einu horni stofunnar st hljfri, "fortepiano", me eirri ger, sem algeng var erlendis hinum fyrri keisararum Napoleons III. Hafi kona orgeirs fengi a a brargfu, leiki a, mean henni entist aldur og heilsa til og stytt ar bi sjlfri sr og rum marga stund. Meal annara merkismuna ar inni var skatthol eitt miki r vallenzkum hnotvi, gljskygt og hin mesta gersemi. Geymdi orgeir ar hluti, sem honum var annast um, og gekk enginn um a annar. sjaldan hann gekk um essar stofur n ori, vitjai hann jafnan anga. einu horninu st brjstmynd af Thorvaldsen r hvtum marmara, ger eftir mynd eirri, er hann geri af sr sjlfur og Kaupmannahafnarbar gfu slandi afsteypu af 1000-ra-htinni. Var essi mynd hinn drasti og sjaldgfasti gripur, sem orgeir tti, og hafi hann fengi hana a gjf hj verzlunarstjrninni Kaupmannahfn, eim rum, egar vegur verzlunarinnar var sem mestur. Bkaskpur allstr st einnig ar inni. Var hann raa mrgum gtum bkum, bi innlendum og tlendum. Sneru logagyltir bkakilirnir fram, en glerhur var fyrir. Meal mynda eirra, er prddu veggina, var eitt olumlverk af Krnborg vi Eyrarsund. Sst kastalinn ar lengdar me turnum snum; sst sundi me mrgum skipum, en fjarst myndinni strnd Svjar. Anna olumlverk var ar einnig af seglskipi. sem verzlunin hafi lengi tt og haft frum milli slands og Kaupmannahafnar. Hafi orgeir oft fari t og utan me v og haft v miklar mtur. Myndina hafi skipstjrinn lti mla og gefi honum. Geisai gnoin ar fram milli grnna holskefla, voirnar hvelfdust af vindinum, en hvt brimhrnn svall um brjstin og aftur me sunni. Arir innanstokksmunir ar voru allir hinir rkmannlegustu, en flestir me eirri ger, sem n tti gmul orin og var farin a leggjast niur.

orgeir skildi lampann eftir frammi borstofunni, en gekk ljslaus inn hina stofuna. Ekki var aldimt inni, v ljsbirtu lagi inn milli dyratjaldanna. Lenti geislinn ar strum stofuspegli, sem dreifi aftur skininu fr sr t um stofuna, svo vel sst ar agreining allra strri hluta. orgeir settist legubekk me mjkum stlfjrum undir setunni og tk a hugsa.

essa stundina var a ekki ykkja og beisklyndi, sem fylti huga hans, heldur sknuur.

Hann fann til brilegs tmleika innra hj sr og umhverfis sig. ll au aufi, sem hr voru kringum hann, juku tilfinning. Allir essir dru, fgru munir voru honum til ama, og einskis annars. N var hann hr einn, aleinn. Enginn var til a njta alls essa me honum. a var svipaast v, a heimurinn vri eyddur a mannlegum verum, og hann einn eftir. a st sama, hvort hann var hinn sasti maur og einkaerfingi a fjrhlutum alls mannkynsins, ea aeins eigandi ess, sem arna var inni. Hann gat ekkert yndi af v haft. Enginn var til a glejast af v, enginn til a dst a v, enginn til a njta gindanna, sem a gat veitt.

Hann var sem kominn inn borg einhverrar gamallar jhfingjattar, sem n var tdau. ar st alt me snum gmlu ummerkjum, hljtt, stirna og steindautt. Hsti st autt, sngurnar uppbnar, kolarstin kld arninum, leifarnar af sustu rttunum harnaar ltunum, tafli hlfteflt gullrendu bori. annig hafi a stai um mrg hundru r. Borgin var ekki anna en minnisvari. En kyr og friur grafarinnar bj ar inni og gagntk , sem inn komu af forvitni. -

annig var v einnig fari hr. essi herbergi voru grafstkur blmara hans og heimilishamingju. au voru heilagt musteri minninga hans fr lngu linum dgum. ess vegna tti kyrin ein a rkja ar. Hann leitai anga sjaldan sjlfur, nema egar hann fann hj sr r eftir nju samneyti vi hi framhj farna. a kom helzt a honum a nafstnu, hru hugarstri.

N hvarflai hugur hans yfir linu rin.

Hann mintist ess, egar hann fyrst bj um sig essum stofum, ri sem hann tk vi verzluninni, rmlega hlf-rtugur. Hann mintist fur sns og mur sinnar, egar au komu kaupstainn nst eftir og komu inn til hans. vlkur fgnuur, vlk sigurglei, von og ngja, sem skein t r svip eirra yfir velgengni sonar eirra. Og hann mintist ess einnig, egar helztu bndur og atkvamenn hrasins komu inn til hans fyrsta sinni og skuu honum til hamingju. eir geru a innilega. eir skuu ekki einungis honum til hamingju, heldur einnig sjlfum sr me a a hafa n hloti innlendan verzlunarstjra.

Svo mintist hann smvaxinnar, ljsklddrar veru, sem lei hljtt og lttilega um herbergin eins og geisli. a var konan hans sluga. Hn var dnsk og komin af efnari kaupmannstt. En hn samdi sig fljtt a sium landsins og tungu ess, sigrai alla me al sinni og gmensku og var brtt allra upphald. Vinsldir r, sem heimili hans tti a fagna eim rum, voru ekki sur henni a akka en honum. a var sem veggirnir geymdu enn minn af sng hennar og hljfralist. Enn st stofunni ofurlti saumabor, prtt drri steintiglaleggingu, sem hn hafi tt, og ruggustllinn hennar, hvorttveggja gtis munir.

Hann mintist margra kvlda, egar trofult var inni hj honum af gestum. egar blar reykjarslur r gum vindlum beltuu sig um alla stofuna, drgust einkum saman kringum hengilampann mikla, sem lktist ljsahjlmi kirkju, rifnuu sundur af loftstraumnum upp fr ljsunum, en komu jafnharan aftur. - egar vni tindrai glsunum, vali eim tilgangi a gefa hvorttveggja einu, ga matarlyst og gott skap. Hann mundi, hvar hver einstakur hafi seti hvert skifti. - Menn voru ekki lengi a vera hreyfir og glavrir. Or og hltra mundi hann einnig og mrg af eim augnabliks-svipbrigum, sem ar hfu fyrir hann bori. ar voru allir jafnir, bndur og embttismenn, prestar og skipstjrar. Bndurnir gleymdu feilni sinni og kunnttuskorti heldri manna sium, lgu fr sr alla framfrni og voru sem heima hj sr, upplitsdjarfir, frir, fyndnir og skynugir virum. annig vildi hann sj ! Stundirnar flugu; enginn vissi, hvernig r liu. Enginn tk heldur eftir glamrinu og ysinum inni hinni stofunni, ea matarilminum, sem fr a berast aan. Enginn tti neins von, egar frin dr dyratjldin fr, birtist sjlf dyrunum, stlega brosandi, og ba menn sinni bjguu slenzku a "gjre svo vel at spise!"

Svo byrjuu raunarin. - egar tmar liu fram, fr hann a taka eftir v, a essi ga kona var ekki sm og ur. Hn agi lengi og rtti fyrir, a nokku gengi a sr. En hann s a samt. Hn var orin styrk, hendurnar skulfu og hn oldi ekki lengur a leika hljfri sitt, ea hafi ekkert yndi af v. eim hafi ori tveggja barna aui. Anna var di, og hn tk sr missi ess mjg nrri. Eftir a fr a bera meira sjkleika hennar, svo honum var ekki leynt lengur. Honum var a miki hyggjuefni. Hann hugsai oft um a, bi og san, hvort essi vanheilsa hennar vri ekki honum a kenna. Hafi hann ekki lagt henni herar alt of ungt heimilisstarf? Hin mikla gestanau og hin mikla rausn hlaut a hafa baka henni afarerfii. Hann var sjlfur bilandi eljumaur og hafi ekki hugsa t a, a ekki voru allir gddir sama reki og hann. Hn hafi aldrei haft miklum manni a m. En n voru allar umbtur um seinan. Lknirinn gat ekkert a gert og vildi ekkert lta uppi um sjkdm hennar. Hn var v nr orin rmfst. Ekki var v um anna a gera en a hn fri utan, upp von og von, til a leita sr lkninga. - Hann leit upp myndina af skipinu veggnum; hn sst dauft vi bjarmann r speglinum. a var me v skipi, a hn fr utan. hinni rngu lyftingu ess hi hn dauastr sitt. egar skipi sigldi fram hj Krnborg, inn um sundi, sem sst hinni myndinni, blakti fni ess hlfa stng. var hn din. Hn var jru grafreit ttingja sinna Kaupmannahfn. Hann gat ekki fylgt henni til grafar, en hafi sar komi a leii hennar og lti reisa ar snotran marmarastein.

Eftir a hn var horfin af heimilinu, beindist athygli hans a rum kvenmanni, sem n x ar upp og dafnai r fr ri og tlit var fyrir, a ekki mundi gefa mur sinni eftir a fegur. a var einkadttir eirra. Hn var brtt eftirltisgo fur sns. N lagi hann alla sna st hana og reyndi sem mest a vanda uppeldi hennar. Hn var talsvert lk mur sinni andliti; en lengra ni ttarmti heldur ekki. Hn var brroska, str og tpmikil og lk mur sinni lund, v hn var harlynd og ltt mannblendin. Hn tk snemma vi strfum mur sinnar heimilinu; en au ltu henni aldrei eins vel. - N vildi orgeir sem minst um hana hugsa. Hn var tpu honum - tpu honum a fullu og llu - og enn lfi. Hann taldi sig enga dttur eiga framar.

Vi allar essar hugsanir fyltist hann angurblum tilfinningum. Hann urfti a beita hru vi sig, svo hann ekki klknai. N var heimilisngjan rotin, gestirnir farnir, vald hans og mikillti ori til spotts og athlgis. Einn - aleinn sat hann rstum rkis sns og taldi sr raunatlur. Hann mintist ora Egils Skallagrmssonar:

"Alju
fyr augum verur
gamals egns
gengisleysi".

essi vsuor hafi hann kunna san hann var drengur. N fanst honum au eiga vi sig. a var einmitt etta "gamals egns gengisleysi", sem srast amai honum.

Hann fr a leita a orskum alls essa. Oft hafi hann gert a ur, ef til vill daglega n seinni rum. En lyktanir hans voru misjafnar og reyndust ltt varanlegar. N geri hann a enn einu sinni.

yngstur allra harma hans var s, a gamlir vinir hfu sni vi honum bakinu. Allar arar raunir hans voru rttar honum af hinni alvldu hnd, sem skiftir kjrum mannanna. En vinatrygin gat ekki veri aan runnin. Slkan manngildis- og drenglyndisskort gat hinn alvaldi ekki teki jnustu sna til a reyna nokkurn mann.

Hvers vegna hfu eir gert etta?

Hann lt hugann hvarfla yfir alla viskiftasgu hans, og eirra, leitandi og spyrjandi. - Hafi hann veri of strangur vi ? Var til of mikils tlast, a eir stu vi tlu or, stu skilum og umgengjust hann eins og frjlsir og heiarlegir viskiftavinir? Ea hafi hann misboi eim me v a benda eim jarlst ann, sem eim var orinn svo inngrinn, lst, sem hann svo oft hafi ori a ola nn og krur fyrir eirra vegna? Vildu eir ekkert af honum lra? Ekki heldur, tt hann gengi undan eim sjlfur? Geru eir etta af eintmri mikilmensku?

Ea hafi hann veri of harsvraur vi , egar eim l lisinni hans? Hafi hann ekki veri ngu stimamjkur, ea ekki skili arfir eirra og stur til fulls? Oft hafi hann , margoft, greitt r vandrum eirra. Gmlu skuldirnar hfu eir lti standa og btt njum vi, gefi lofor og gleymt eim jafnharan, og samt fengi rlausn, hvenr sem eir komu.

Ea hafi hann veri eim of rrkur samb og umgengni? Hafi hann ofmetnast af valdi snu og velgengni og ekki kunna sr hf? Hafi hann leiki of hart, egar hann komst a v fyrst, a eir tku fegins hendi vi rum viskiftamnnum? Hafi hann fari mannlega me , ea hugaml eirra, og brugist v trausti, sem eir hfu honum? Var hann orinn hataur meal eirra, sem bull og jlegur einokunarharstjri?

Hann hristi hfui yfir llum essum spurningum. Enga sk gat hann hj sr fundi - enga verulega, a minsta kosti enga svo stra, a harmar eir, sem menn n bkuu honum, vru honum makleg refsing. Oft hafi hann meira a segja ori fyrir mli yfirmanna sinna fyrir a, a hann gengi of vgt eftir krfum verzlunarinnar. Auvita var a n nota vegna samkomulags, en satt var a samt. Hann hafi aldrei haft hrku til a beita rtti snum til hins trasta, tt margir hefu tt a meira en skili. rlega yfirgfu menn hann n ess a greia skuldir snar. Flesta eirra gat hann svift eignum, hvenr sem hann vildi. En me v gat hann ekki gert eim mnnum skrveifu, sem hann helzt vildi og helzt urfti a yfirbuga. eir hfu s vel fyrir sjlfum sr a essu leyti. Og eir voru foringjarnir; hinir voru ekki anna en breyttir lismenn.

En hv hafi verzlunarstjrnin ytra neita honum um lisinni sitt? Einu sinni hafi hann veri ltinn ra llu, sem hann vildi. hafi alt fari vel og hann hloti strakkir. Hann leit Thorvaldsens-myndina, sem sst ljst hlfskugganum. Enn hefi alt geta fari vel, ef ekki hefi veri kipt vopnunum r hndum hans, egar verst gegndi. essi afer verzlunarstjrnarinnar var honum me llu skiljanleg. stur r, sem uppi voru ltnar, gtu naumast anna veri en fyrirslttur. eir tru honum ekki. Hva kom til? Var hann rgur vi yfirmenn sna? Og hver geri a? - Nei, hann tri v ekki. En hver gat a veri, sem lagi eim slk Lokar?

Ef til vill vildu eir n helzt losna vi hann, en vantai stu til a segja honum upp stunni. Ea eir biu ess, a hann reyttist svo, a hann bist sjlfur lausnar. A v skyldi eim aldrei vera. En fyrir mtstu eirra var sigurvonin brjsti hans farin a missa mttinn. a geri harma hans enn srari.

"Alju fyr augum verur gamals egns gengisleysi!"

Hann hafi orin upp fyrir sr aftur og aftar og stundi vi.

Honum fanst stur snar lkastar v, a hann sti meinlekri fafleytu, sem eitt sinn hefi veri gott skip, - sti ar og jysi upp lf og daua, en hefi ekki vi og fyndi n kraftana fara verrandi. Fleytan seig stugt sjinn og hlaut a frast kaf, ef engin hjlp kmi. En bum lndum st mgur og margmenni, me pi og illkvitnishltrum. Menn geru gys a rangurslausri kef hans og skemtu sr vi a sj rvntingu hans. En eir, sem hjlpin st nst, hfust ekkert a.

Hann reisti sig stinu og harkai af sr.

Enn var ekki ll von ti. Ef til vill var alt etta flan kaupflagsmanna sprotti af njungagirni, breytingagirni. en alls engum dpri rtum. Stku hugsjnir vera a tzku landinu, eru a um nokkurn tma, en missa svo mtt sinn og lognast t af. Ef til vill var essi kaupflagshugmynd ein af eim. Ef til vill su ldungar eirra fyr en vari, a essi flagsskapur, sem eir brust fyrir og bru hndum sr, var tmabr burur. Ef til vill fllust eir alt a, sem hann hafi reynt a gera eim skiljanlegt, og su , tt seint vri, a eim hafi skjtlast, en hann s gleggra og lengra. - Og komu eir til hans aftur.

Yru leikslokin slk, gat hann fagna slli elli.

Hann stari fram undan sr t herbergi, n ess a festa augu neinu, srstku.

Aftur glanai yfir hugsunum hans.

Hann s glgt suma stofumunina, tt hann horfi ekki . Hann kannaist vi . eir voru allir gamlir kunningjar, - gamlir vinir, var htt a segja. N fanst honum hann ekki vera annar eins einstingur og ur. Minningar hans voru hj honum, sumar beiskar, sumar slar, og hsggnin hans voru kringum hann. au steingu a vsu. au gtu r engri af spurningum hans leyst. En honum fanst samt sem lf frist au. Honum fanst au vera gdd augum og horfa broshr til hans. Loks fanst honum au hneigja sig byggilega ttina til hans, eins og au vildu segja vi hann: "Bddu vi, hsbndi gur, vi eigum eftir a jna r enn!"

Alt einu birti til muna stofunni. Allar myndir kringum hann uru skrari, sem kmu r fram r rkkri snu. En a var ekki nema svipstund.

Hann tk eftir essu, en gaf v ltinn gaum. Annahvort stafai a fr lampanum frammi hinni stofunni, - ljsi hafi blossa meira upp en vant var, - ea leiftri hafi brugi fyrir ti - ef a var ekki tmur hugarburur.

Vkudraumar hans hldu fram rtt fyrir essa litlu truflun. Stofan var orin trofull af gestum. eir stu stlunum vi bori, legubekknum hj honum, alstaar, hvar sem seti var. eir voru hljir, en glalegir bragi. Hann ekti aftur, hvern einn og einasta. a voru hinir gmlu vinir hans og tu gestir. arna voru eir komnir aftur. eir voru dlti ellilegri en ur, dlti meira grhrir, og sumir einnig dlti lotnari. Hann vissi etta. eir hlutu a koma. eir gtu ekki n hans veri, fremur en hann n eirra. N voru eir komnir a raun um a. N var allur misskilningur milli eirra upprttur. Oralausar fyrirgefningarbnir og oralaus bnheyrsla hfu jafna alt hi undanfarna. N var ekkert til framar, sem yngdi skapsmunina.

Hann s blleitan reyk r beztu vindlunum, sem hann ekti, hnykla sig, teygja r sr og sveima frnlegum hringjum kringum hengilampann. Allir kristalstrendingarnir, sem hngu eins og kgur utan honum, tindruu og glitruu me llum litum regnbogans. borinu freyddi kampavni grunnum, fagurskygum kristalsbikurum, en flskurnar stu hj, eins og ruverar "matrnur" me skrautsvuntur og skrautdka um hlsinn, og biu eftir v a gera skyldu sna af nju og aftur af nju.

En var honum starsnast hvta, breia bringu, sem l makindalega ruggustlnum. Vesti var mjg flegi og nean undir hvta lninu glampai gullkeju me stru steinnisti; en kviurinn bungai fram vi, og var honum vel skinn komi. Hann vissi vel, a etta var hvtur hekludkur, sem breiddur var yfir baki ruggustlnum; en arna ttist hann kenna umbosmanninn fr Klaustrinu, rkasta og jafnframt feitasta bndann uppsveitunum, glsimann mikinn klaburi. - arna var hann n kominn aftur, eftir langa tivist, og geri sr hgt ruggustlnum!

En ti vi bkaskpinn fanst honum hann koma auga tv andlit, sem rku voru Kristjns IX. vsu. au voru svo lk, a varla uru au agreind ru en v, a uppi yfir ru eirra grfi frnsk hrkolla, en yfir hinu skein ruverur skalli. ar voru eir komnir brurnir Sigurur Vogabum, hreppstjri, pstafgreislumaur o. fl o. fl., og Sveinbjrn Seljatungu. Miki hlutu eir a hafa urft a brjta bak aftur skapi snu, ur eir voru ar komnir. Margt hlutu samvizkuhrfin a hafa haft til a hvsla a hvorum eirra fyrir sig. En n var v llu af vegi rutt. eir brostu lka.

Og arna var Jn Fitjum, rni Ffumri og Bjarni Fossalk. a vantai ekki marga gamla hpinn. Og eirra var lklega von brum. - - -

En n birti aftur stofunni, miklu meira en hi fyrra skifti. Allir hlutir uru enn skrari. Bjartur, flktandi bjarmi hrslaist um skattholi mikla, um spegilinn og Thorvaldsens-myndina, - sem virtist brosa vi honum, - og mlverkin veggnum. Hann brotnai gljskygum hsggnunum, myndaumgerunum og kristalstrendingunum utan lampanum. Hver ljsaldan rak ara um herbergi.

orgeir glavaknai af draumum snum. etta var ekki einleiki. Hvaan kom essi kynlegi bjarmi?

Honum var fyrst fyrir a lta fram stofuna. ar logai jafnt og rtt lampanum. Alt kringum hann og yfir honum var ekkert grunsamt a sj. Engan reykjaref var heldur a finna. essi bjarmi kom ekki aan r hsinu.

En hvaan kom hann ?

N jkst hann fremur en minkai. orgeir st spyrjandi og hggdofa miju glfinu og litaist um. En fljtt fkk hann gtuna rna og var hverft vi.

essi bjarmi kom - inn um gluggana.

-

a er af Einari a segja, a egar hann kom t fr orgeiri, var hann viutan og hlfringlaur. Veran ar inni hafi haft undarleg hrif hann, sem hann alls ekki hafi ekt ur. Honum fanst hann vera lkt sig kominn og vri hann vaknaur af ungum svefni og hefi sofna ofurlti kendur. Hann hafi ekki "timburmenn", en nota-vmu. Ekki gat a veri vni a kenna etta sinn. Hann hafi sralti braga allan ennan dag, og etta skifti ekki nema eitt staup. Engum verur flkurt af v.

Koldimt var ori ti. Ltillar dagsrandar, sem enn var norvesturloftinu, gtti alls ekki. Himininn var mjg skjaur, en heiar glufur hr og ar og s til stjarna. Hvergi var ljs a sj llum kaupstanum. Alstaar voru menn httair og sofnair. Tilsndar myrkrinu voru hsin sem strir steinar. Alt var ar grafkyrt og steinegjandi. Ekkert lifandi sst ferli - ekki einu sinni vkumaur eirra brranna.

Einar hrestist fljtt hreinum ntursvalanum. Hann vissi fyrst ekki, hvert halda skyldi. Honum st raunar sama, hvert hann fr - anna en heim til sn. anga vildi hann fyrir engan mun halda. N var bezt, a hn Manga hans fengi a sofa frii me krakkana.

Honum var reika upp fyrir verzlunarhs orgeirs og a lokum fram gilbarminn a baki eirra. Hann fr niur fyrir brnina og settist ar ofurlitla grast. Skamt fyrir nean hann beljai in klettarengslum. ar losai hann um tappann flsku sinni og dreypti ofurlti sig. Treyjuna hafi hann til essa bori handleggnum. N fann hann til kulda og fr v hana.

egar Einar var binn a hagra sr annig, fr hann a hugsa um a, sem fyrir hann hafi komi um kvldi.

Fyrst voru hugsanirnar skrar og flmandi. Honum veitti erfitt a f r til samhengis. Alt blandaist saman, kom fugt og sundursliti, svo hann r ekkert vi a. Hann var lengi a rifja upp fyrir sr or og atvik, tna a saman og f yfirlit yfir a heild sinni. Honum var undarlega htta a essu sinni. Hann ekti naumast sjlfan sig. Hann hafi jafnan geta treyst minni snu, jafnan muna skrt og rtt alt, sem hann vildi muna. N fanst honum essi slargfa einnig bregast sr. Loks hafi hann raki sig fram r llu v, sem hann a essu sinni vildi taka til umhugsunar.

ur hafi gremjan yfir framkomu brranna vi hann veri rkust huga hans. N var a orgeir. Hann var honum meira en skiljanlegur etta kvld; hann var gilegur. Honum st stuggur af honum jafnvel n, tt hann vri sloppinn t fr honum. Aldrei hafi hann hitt hann slkan. Hrollur fr um hann vi mynd af honum, sem n geymdist huga hans. Aldrei hafi hann s neinn mann slkum ham.

Hann rifjai upp fyrir sr alt a, sem eim hafi milli fari, fr v orgeir hitti hann vi grindurnar og ar til hann loks kvaddi hann. Aldrei fi sinni hafi honum lii jafnilla eins og essa stund. Og var orgeir ljfur og gur vi hann. Ekki einu sinni egar hann talai um skuldina, var hann harur. Hann hafi oft s hann strangari, byrstari og reiari. En hann hafi aldrei s hann jafnkynlegan og aldrei jafnraunalegan.

Einkum voru honum augu orgeirs minnisst. a var sem hann horfist enn vi au og vildi lta undan, en gti ekki. Aldrei hafi hann s slk augu. Aldrei hfu nein mannsaugu smogi eins gegnum hann. Enn var sem r honum drgi alt afl vi a eitt a hugsa um au.

Hann mundi einnig glgt essar setningar, sem orgeir hafi sagt vi hann. r voru hvorki margar n langar. agnir voru milli eirra, sem ekki hfu fengi minna hann en orin sjlf. En hver setning var eins og ungt hgg, hver spurning eins og hrbeittum hnfi vri ota fram. var etta alt sjlfu sr undur meinlaust og hversdagslegt. En a baki v llu l eitthva, sem gaf v magn og kyngi. Hva var a? Hva var a, sem orgeiri bj huga etta kvld? Hann hafi spurt og spurt huganum, mean hann var ar inni. Hann geri a enn. a hlaut a vera eitthva vanalega gilegt. Svipurinn, rmurinn, ltbragi - alt benti , a svo vri. Vonandi var verzlunarstjrinn me llum mjalla. Ea var a hann sjlfur, sem var ekki me sjlfum sr? Var hann farinn a sj ofsjnir? Uru menn ruvsi augum hans en eir voru? Ea voru eir bir eitthva geggjair, hvor sinn htt? Hann hl me sjlfum sr, og var honum ekki hltur hug.

San tk hann hverja setningu, sem orgeir hafi sagt, og hugsai um hana t af fyrir sig, ef ske kynni, a hann gti ri gtur snar ann htt.

egar er hann rendi huganum yfir fyrri hluta samtalsins, fann hann a, a orgeiri hafi ekki veri miki mun a f frttir af vrufora eirra kaupflagsmanna. Hann hafi varla gefi v gaum, sem Einar sagi um a. Nokkru meiri gaum hafi hann gefi v, hvernig umhorfs vri ar ytra.

"Hvernig skyldi eim vera vi, ef helvtis kofinn brynni me llu saman?"

etta var fyrsta setningin, sem Einari hafi komi gilega, bi spurningin sjlf og svo a, hvernig hn var fram borin. Hn hafi varpa nju ljsi yfir fund eirra og samru.

"eir hefu gott af v" o. s. frv. kom rtt eftir.

San virtist honum hver setningin eftir ara benda til ess, a hann skai ess af alhug, a alt brynni upp til kaldra kola ar ytra, og hann aeins vantai mann til a framkvma a fyrir sig, - ef tilviljunin vildi ekki vera honum hjlpleg.

Einar kmdi drgindalega: Nei, orgeir minn gur! Margan greia hefi g gert r, - og mr enn fleiri mti. En essi vri of str!

Sama hugsunin hafi gert vart vi sig hj honum inni skrifstofunni, sem s, a hann vri s, er etta vik vri tla. hafi hn skoti honum skelk bringu. N fanst honum hann geta hlegi a henni.

En svo hafi orgeir alt einu viki llum essum hugleiingum bug og fari a tala vi hann um skuldina hans. Hvers vegna geri hann a? Hvers vegna gat hann gert a mitt upp r hinu? a virtist sna, a etta hefi ekki veri fast huga hans. Var ekki alt etta gaman fr hans hlfu? Var hann ekki aeins a reyna hann me v, - sj, hvernig honum yri vi? Ef a var gaman, fanst Einari a grtt gaman.

En skuldin var honum reianlega hugaml. Hann hafi varla minst hana um mrg r. Ef Einar hafi bei hann einhverrar hjlpar, hafi hann stundum minst hana, stundum ekki. En aldrei hafi hann tala um hana me slkum hyggjusvip sem n, aldrei mint hann um a borga hana me jafnungri alvru og n. Eitthva skyggilegt hlaut a ba ar undir.

Hann hefi geta komist hj essu maki, blessaur karlinn, v Einar mundi vel eftir skuldinni. Hann var ekki orinn jafnleikinn eirri list, sem margir honum efnari ikuu ar um slir, a smeygja sr undan borguninni me mjkum loforum, sem ekki tti a halda, og teygja ann veg tmann. Hann vildi feginn borga, en gat a ekki. Og hvert skifti, sem hann hafi btt vi essa skuld, hafi hann gert a me hrpandi samvizku um a, hvenr hann gti borga hana. Neyin ein hafi gert hann skuldugan. En aldrei hafi essi skuldabyri veri honum jafnblung eins og a essu sinni. a var rtt eins og honum fyndist, a alt hi myrka svip orgeirs hlyti a vera hyggjur t af henni einni. Og v, sem honum hafi flogi hug um kauplausa rlkunarvinnu, s hann engin r til a komast hj. Hryggilegt var a, en sjlfsagt. Honum hafi veri hjlpa af gum hug og ef til vill me ruggu trausti. Afleiingunum af v var hann a taka me olinmi. En hann skalf af kva vi tilhugsun.

v lengur sem hann velti essu fyrir sr, v skiljanlegra var honum a heild sinni. hyggjur t af einum 200 kr. gtu varla tt mikinn tt v, hvernig orgeir hafi veri etta kvld. Eitthva hlaut a a vera meira sem a honum svarf. Aldrei fi sinni hafi hann komi nlgt manni, sem haft hafi jafnkynleg hrif hann. Hann kendi brjsti um orgeir, og honum fanst hann vera sr miklu nkomnari n en nokkru sinni ur. Hann hafi snt honum trna vissan htt. A vsu ekki sagt honum, hva honum bj brjsti, en gefi honum skyn, a a vri eitthva hryggilegt. Fyrir ennan trna, tt ekki vri hann meiri, var hann honum innilega akkltur. eir voru ekki margir, sem tru Einari gamla Blinu fyrir hyggjum snum. En hefi einhver gert a, hefi hann eflaust hitt ar fyrir tran og einlgan vin. Ekkert styrkir meira beztu eiginleika manna en traust annara manna. Enda er a gmul jardyg hj slendingum a vera raungir. Hefir hn ekki sur gengi arf til kotunga en strmenna. Einar hafi lngum r a, a hana reyndi hj sr.

En trnaarml orgeirs var ekki hans hndum. Hann var a geta sr ess til, flma eftir v llu v myrkri, sem hann ttist finna fyrir sr hlfsgum orum hans. Eftir langa leit ttist hann a lokum hafa fundi fyrir sr fastan botn. Samtali um skuldina hafi leitt hann rtta gtu. - Verzlunin, sem orgeir veitti forstu, hlaut a vera a fara hfui og hann sjlfur a vera reigi, alt vegna skilsemi annara. Eina vonin fyrir hann vri n s, a keppinautum hans kmi einhver fyrirsur hnekkir.

Einari hraus hugur vi essu, Ef essi lyktun hans vri rtt, var sorglega fari. Og rtt hlaut hn a vera. Hann vissi a, a llu hafi hnigna orgeirs megin hin sari rin. Meal annars vissi hann a af v, a orgeir gat ekki veitt jafnmrgum mnnum stuga vinnu n sem ur. En a a vri svo langt komi -! Gi gu! - Hann mtti varla til ess hugsa.

Og n st honum aftur fyrir hugskotsaugum augnar orgeirs, egar hann rtti honum flskuna, - etta undarlega tillit, sem hafi au hrif hann, a honum fanst sr tla a vera ilt. Hva bj essu tilliti? Var a laandi bn ea gnandi skipun? Var a rvnting ea hefndartrylling? Hann vissi a ekki. En a var a minsta kosti eitthva, sem gtt var sjaldgfu ofurmagni, v a hafi gengi gegnum merg hans og bein. Og hann hafi v veri stefnt.

"Gleymi r ekki skuldinni yar, Einar minn", hafi hann sagt. Var a ekki sama sem hann segi: muni r eftir mr? N var hann og skuldin orin askiljanleg huga Einars. Ef hann var a vera reigi, tti Einar sinn tt v.

Einar komst svo vi af essum hugsunum, a hann fr a grta.

Hann hugsai n til alls ess, sem orgeir hafi vel til hans gert. a var ori margt, v rin voru orin mrg, sem hann hafi urft til hans a leita, Hann hafi aldrei hrundi honum fr sr me kulda og hranaskap, en altaf hlusta ljfmannlega kveinstafi hans og oftast btt r rfum hans ea skum einhvern htt. Hann hafi aldrei lti hann gjalda hinna fyrri synda ea mint hann viringar snar. Ef til vill var hann eini maurinn, sem s kosti hans gegnum ftktina og bjlfaskapinn. N kom essi maur til hans og leitai sjr, tt beinlnis vri. Hvernig tti Einar n a vera vi?

Og hva mundi n vera r honum sjlfum, ef orgeir hyrfi r sgunni? Hvert tti hann a leita, egar honum lgi ? Nei, var foki ll skjl fyrir honum. Hann hafi s dlti snishorn af framkomu brranna gagnvart honum ur um kvldi. Hann efaist ekki um, a annig mundi einnig framhaldi vera. Og tt annar eirra tryi honum og vildi honum vel, var aldrei a treysta v, a eir yru sammla. Eftir etta litla atvik um kvldi fanst honum hann jafnan mundi hafa ge a bija nokkurs hlutar. Hann vissi raunar, a eir mundu vera fegnir a iggja vinnu sna, egar eim lgi mannafla, eins og til dmis um daginn. rfinni var rllinn ekkur. En eir mundu frleitt lta hann sitja fyrir rum me vinnu, eins og orgeir hafi margoft gert. hann hafi hann jafnan mtt treysta, en gat hann aldrei treyst.

Vi essar hugleiingar vaknai gremja Einars til brranna a nju huga hans og brauzt ar til ndvegis me svipuu magni og ur um kvldi, eftir a hann var nskilinn vi .

Slkan harm og slka gremju stst Einar ekki n ess a f meul vi v. "Paddan" var vi hndina, og enn var hn full upp stt. N fkk hann sr vnan sopa, svo a lkkai henni niur fyrir axlirnar. Svo st nann ftur, urai flskuna ar gilbrninni og fr a rlta sr til hita og afreyingar.

Honum fanst ylur frast um sig allan, og skapsmunir hans komust betra jafnvgi. gngunni hlt hann fram a bera saman huganum, orgeir og brurna, einkum Fririk, og komst stugt a smu niurstu um a, hvern eirra vri meiri skai fyrir sig a missa. Yri orgeir undir essum viskiftum, var lka ti um hann sjlfan.

Hann fr aftur a rifja upp fyrir sr fund eirra orgeirs um kvldi. N komu or orgeirs stangli fram huga hans, en uru jafnframt smtt og smtt a hans eigin orum. Vi a, a hugsa lengur um au hvert snu lagi, flst hann au a lokum. orgeir hefi haft rtt fyrir sr hverju ori.

"eir hefu gott af v - - " "a kynni a lkka eim rostann". - Alveg rtt. - "Skainn gerir menn hygna, en ekki rka". - "a vri ekki nema mannsbrag a hjlpa eim til a vera af me - - -". "Ein eldspta vri ng".

tti hann a gera a?

Hann hugsai til ess me glott vrum, sem vri hann a rifja upp fyrir sr eitthvert grlegt fintri, ar sem sitt af hverju hefi veri ferum. Hann var horfandi og ekkert vi sjlft fintri riinn. En hann hafi yndi af a sj a og fylgdi aalsguhetjunni me athygli.

"Vi erum smmenni llum greinum, ttlerar forfera okkar bi gu og illu, ntir til alls. - a arf kjark til strra, hver sem au eru", - hafi orgeir sagt.

N rifjuust upp fyrir honum sgur um msa fornmenn, sem ekki hfu svifist ess a hefna harma sinna me v a brenna upp eigur mtstumanna sinna, og sjlfa me, ef eim r svo vi a horfa. eir hfu lagt eld hofin, hi helgasta, sem til var, og brent upp ll au aufi, sem ar voru, - hva anna. Skyldu eir lengi hafa hugsa sig um a brenna upp ennan hskofa, til ess a bjarga me v vini snum fr bersnilegri gltun?

Svo kom honum hug ntt fintri, sem hann hvorki hafi lesi n heyrt. Hann s mann, ftklega til fara, dlti boginn herum, magran og veurtekinn, me gisinn skegghjung hku og vngum og mjluga hfu hfi, last hljlega t eftir fjrunni Vogabakaupsta og lta holtbari skla sr. Fr s hgt og mjklega, sem kttur veium, ar til hann kom a kjallaradyrum vrusklans mikla. ar vk hann sr gtilega inn og kveikti einni eldsptu hefilspnahrgunni framan vi tjrukaggann og steinolutunnurnar. Tplega var fari a loga, egar hann var aftur t kominn. Hann hlt fer sinni fram og smaug undir bryggjuna, hlt san eftir fjrunni og var kominn t fyrir kaupstaarbygina, ur nokkurs yri vart. S hafi hefnt harma sinna, og ef til vill lka hjlpa vini snum. N su eir, brurnir, hversu trlega maur s hafi stai veri, sem tekinn var fram yfir Einar gamla Blinu og hafi hileg or vi hann bardyrunum um kvldi, egar hann gekk aan t, smur og hryggur huga. San, egar menn ustu saman til a slkkva eldinn, mundi mjlhfumaurinn vera kominn hp hinna, svo lti bri , og hjlpa til a hemja eldinn.

Einar mintist ess, a rtt nlega hefi honum tt slk hefnd sem essi allgeigvnleg, og a enginn maur tti anna eins skili. N var hann harur skapi og hugrakkur. orgeir hafi sagt, a eir hefu ekki anna en gott af v. Hann hafi sagt a svo byggilega, a eitthva hlaut a vera til v.

Einhvern tma hafi Einar heyrt tala um eldsvoabyrg og um rk flg rum lndum, sem tkju a sr, fyrir kvena knun rlega, a bta mnnum brunaskaa, ef fyrir kmi. Og tt ekki vri hann frur um essa hluti, hafi hann heyrt, a allir kaupstaarbar, sem timburhs ttu, hefu keypt sr slka byrg. Brurnir fengju v skaann bttan. etta yri ekki nema stundartjn fyrir . Eflaust mundu eir rtta vi aftur; en mean ynnist orgeiri tmi til a rtta vi lka. st alt vi a gamla.

Mean Einar var a hugsa um etta, gekk hann hgum snum, en gtti lti a, hvert hann fr. egar hann rankai vi sr, var hann aftur kominn ofan a grindunum hj blmagari orgeirs, ar sem eir hfu hizt ur um kvldi. Hann leit upp skrifstofugluggann; ar var ekkert ljs og ekki heldur svefnherbergisglugganum.

Dlitla stund st hann kyr og studdi bakinu upp a grindunum.

"Hann vakir lklega trlega, essi vinnumaur eirra", hafi orgeir sagt. a var eins og hann efaist um trleik essara yngri manna.

Hann hlt niri sr andanum og hlustai. Ekkert heyrist, nema niurinn nni. Alt anna var grafkyrt og hljtt.

Hik og kvi greip Einar. Hvernig fri n, ef hann legi t etta og a mishepnaist?

Hann s forlg sn fyrir, ef hann yri stainn a slku verki. Hann tti vndum hsaskjl fyrst um sinn. -

En var a svo nsta ilt?

Ofurlitla reynslu hafi hann fengi af v ur, hvernig a var a vera hegningarhsinu. Oft hafi honum lii ver en mean hann var ar. ar fkk hann viunanlegan mat reglubundnum tmum, og vinnan var ekki verri ar en s, sem hann stundai daglega. Heldur betri, meira a segja, v ekkert vos fylgdi henni. Bli hans ar hafi ekki veri lakara en heima Blinu; ar gat hann sofi fyrir sklum og jagi, ar var hann laus vi allar hyggjur og kva fyrir morgundeginum. Og a, sem mest var um vert: ar hfu allir eir fu menn, sem hann s daglega, veri ir og gilegir vimti vi hann. Einn og truflaur hafi hann veri mestallan daginn, og v undi hann vel. Hvorki fangavrurinn n eir menn, sem voru ar vi smu kjr og hann, hfu hreytt a honum notum ea mint hann bresti sna og yfirsjnir. Engum tortrygnisaugum var ar hann liti. -- ll au augu, sem fyr og sar hfu kvali hann daglega, voru ar langt fr honum og ykkur mrveggur milli. anga kvei hann ekkert fyrir a fara aftur.

En fr hverju hafi hann a hverfa hr?

Skuldum - rbirg - hyggjum - tortrygni og hni manna - hvldarlausu og rangurslitlu striti, sem engan endi tk. Og ar a auki fr konu, sem jagaist vi hann sknt og heilagt, konu, sem ekkert anna virtist sj fari hans en bresti hans og lnleysi; sem aldrei lt hann heyra vingjarnlegt or, en t var reiubin a lemja hann me srustu svipunum, sem hn hafi til, Heimili - ef heimili skyldi kalla - ar sem engin glavr tti heima; ar sem eymd og ftkt dvaldi langdvlum, en rifnaurinn sat hsti. Og loks fr brnum, sem hann tk innilega srt til a vsu, en voru honum til sorgar og ama vegna ess uppeldis, sem au fengu. Ef til vill voru au miklu betur komin sveitarframfrinu. Hugsanlegt var, a au hittu fyrir olanlega stai. - Auk ess var hann ekki hrddur um, a orgeir mundi ekki eitthva hugsa um au og lta au njta sn a kyrey, ef hann yri sviftur frelsi fyrir etta verk.

En ef a lnaist n vel og ekkert yri uppvst -?

ruvsi mundi svipurinn vera orgeiri, egar hann si hann nst. Hann hugsai til ess me tilhlkkun. Fyrir slkt tillit var miki vinnandi! hafi dlti mti komi llu v, sem orgeir hafi vel til hans gert um mrg r, ekki einungis me gjfum og lnum, heldur einnig me vimti snu og hversdagsal. - Og skuldin? Hann brosti vi a hugsa til hennar. blasuna mundi vera btt stru striki og "borga". ar me vri hn r sgunni um aldur og fi. En varla mundi orgeir lta ar vi lenda. Hfingslund hans ekti hann. Leyndarmli mundi tengja saman, mean eir lifu bir. ar tti hann jafnan athvarfs a leita, sem orgeir var fyrir. Svo var a mikils viri, a eitthva var leggjandi httu fyrir a.

Hvers vegna var hann deigur og hikandi?

Aftur leit hann upp gluggana. ar var niamyrkur. tti hann a fara a vekja orgeir upp og spyrja hann, hvort honum hefi veri alvara? Nei, a var ekki vert. a gat ori til ess, a einhver annar yri var vi hann. ess urfti ekki heldur; hann hafi ekki misskili hann, a minsta kosti ekki tilliti hans sast. Altaf hafi a stai honum fyrir innri augum, mean hann var a velta essu fyrir sr, og enn var sem essi hvssu, undarlegu augu hvldu honum og segu honum tvran vilja verzlunarstjrans.

Koldimt var og svalt, en kyrt veur. Hvergi sst votta fyrir lfi hsum kaupstaarins n kringum au. Enn l gufuskipi grafkyrt frammi voginum, me eitt skriljs yfir framiljum. Bar skipi Stapann, og var erfitt a greina a fr honum.

Einar var styrkur og beygur honum, sem hann gat ekki harka af sr. Strri st fyrir dyrum. Drykkjuvman, sem hann hafi nlega fundi ofurlti til, var a mestu horfin aftur og honum fundust hugsanir snar skrar og fastar rsinni.

kvrun hans var n tekin.

Enn st hann augnablik og hlustai. Alt var hljtt, nema in og ofurltil landalda, sem gnauai vi fjrusandinn. Til vkumannsins heyrist hvergi.

Einar br vi og lddist hljlega, en skyndilega ofan fjruna. Hann gekk hlfboginn og gtti ess vel, a ekki heyrist ftatak. Fr hann t me holtbarinu og beygi sig svo miki, a hann vri viss um, a hfui sist ekki upp fyrir bari, ofan fr hsunum. Vi og vi nam hann staar, hlt niri sr andanum og hlustai. Enn heyrist ekkert grunsamlegt. Nokkrir arfuglar, sem seti hfu uppi fjrunni, syntu fr landi, en hfu ekki stygst miki. Grr kttur mtti honum undir barinu og stari hann me uppspertum, gulgrnum glirnum, sem lstu myrkrinu; - hlt hann kjafti. En Einar srkvei fyrir v, a hvert minsta hlj, hver minsti hvai gti ori til a glepja sig, benda sig og eya formi snu ea koma upp um sig.

Loksins var hann kominn alla lei t a geymsluhsgaflinum. ar rtti hann sig upp um stund og dr ungt andann. Hann rsti me vinstri hendinni brjst sr, eins og vildi hann reyna a sefa hjarta, v a sl kaft. Allur titrai hann sem str vindi og honum fanst knjliir snir hva eftir anna tla a gugna.

mean hann hvldi sig gn og kastai minni, litaist hann um. fjrunni fram undan hsinu l alt me kyrrum kjrum eins og vi a hafi veri skili um kvldi. Yfir alt saman gnfi hinn mikli hsgafl, hr eins og trll, me bjlkann burstinni eins og skgultnn fram r trjnunni. Rtt ar hj var b og barhs eirra brranna. Allir voru ar fastasvefni. Hvergi sst vkumaurinn og hvergi heyrist til hans.

egar Einar hafi hvlt sig augnablik og engra mannafera ori var, lddist hann a kjallaradyrunum og tk ann hurarvnginn, sem utar l. Hann l fastari grpinu en hann hafi bist vi. Loks kipti Einar honum opnum; en um lei marrai allhtt hurarumbnainum. Anna eins ltilri hefi Einar ekki teki sr nrri, hefi ruvsi stai ; n fanst honum etta endemis marr smjga gegnum hfu sitt og tla a trylla sig.

Ekki opnai Einar dyrnar meira en hann urfti; smeygi sr san inn um gttina og lt hurina aftur eftir sr. En egar hann hafi slept hurinni, hrasai hann um eitthva, sem l ar glfinu. Hann hafi hendur fyrir sr og fann egar, hva etta var. a var baunasekkurinn, sem hann hafi bori upp bryggjuna um kvldi og fleygt hafi veri anga inn.

Vi etta vaknai stra sl Einars, sem lengi, lengi hafi veri bld niur og sofi vrt a lokum. a var heillafreistingin hans gamla. Hvers vegna tti essi baunasekkur a brenna arna inni? Hann gat ori honum og fjlskyldu hans a margri gri saningu. Lklega mundi fara svo, a fir gtu um a bori, hvort hann hefi brunni ar ea ekki. ar mundi svo margt farast, a enginn hugsai um einn baunasekk. Heima gat hann sagt, a hann hefi fengi hann upp kaupi sitt hj brrunum.

En hann gaf sr engan tma til a hugsa um etta. Hann flmai sig lengra inn eftir kjallaranum. Hefilspnir voru hrgum glfinu. - Brtt hitti hann eitthva fyrir sr og uklai um a, ar til hann fann, hva a var. a var tjrukagginn. botni hans, eim er fram sneri, var str trtappi. Utan um hann var vla striga, sem n var allur orinn valur af tjru. Rtt innan vi hann voru steinolutunnurnar. Einar hafi sjlfur hjlpa til a koma eim anga. r lgu r inn me veggnum og sneru botnum fram. Tvr rair lgu ar, nnur ofan hinni.

Einari fanst kjarkurinn tla a bila og hann fltti sr mesta ofboi a koma fyrirtlun sinni verk. Angistarhrollur, sem hann fkk ekki vi ri, lsti sig um hverja taug hans, og kaldur sviti aut t um enni. Me skjlfandi hndum vlai hann saman nokkru af hefilspnunum; san kipti hann tappanum r tjrukagganum og lagi hann hefilspnabinginn. ar nst tk hann eldsptnastokkinn upp r vasa snum. Margar eldsptur hrundu niur, egar hann opnai hann. v skeytti hann ekkert, en kveikti einni. "Ein eldspta vri meira en ng", hafi orgeir sagt. Hann hrkk saman vi a heyra kveikingarbrestinn eldsptunni og sj ljsi. Tjaran var farin a sga fram um tappagati kagganum ofan hefilspnina; steinolutunnan, sem nst var, var skoru upp vi kaggann. - Hnd Einars hristist svo, a varla tlai hann a geta hitt tjruleppinn hefilspnabingnum. En egar a loks tkst, var vel fyrir llu greitt. Rauur hinn ungi var n a stalli leiddur og var lklegur til skjtra rifa; enda skorti hann ekki fur. -

Einar fltti sr fr loganum og foraist a lta anga framar. N s hann vel til um allan kjallarann, en leit ekki vi neinu nema baunasekknum. tt hann styrkur vri, veitti honum ltt a frast undir hann og standa upp me hann. egar hann opnai dyrnar, heyri hann snark loganum a baki sr; skin lagi r dyrunum fram fjruna. Hann lagi dyrnar aftur og hlt af sta, - ekki t eftir fjrunni, eins og hann hafi hugsa sr, heldur inn eftir henni, heim lei.

N var honum ekki eins ltt um spori og ur, vegna byrarinnar, og gat ekki fari jafnhljtt og hann hafi komi. Hann rammai ungt og fturnir sukku fjrusandinn, sem skrjfai murlega vi hvert spor.

En ekki var hann kominn nema inn mija fjruna, egar maur kom fram holtbari og kallai til hans.

"H, h, lagsmaur! Talau vi mig!"

a var sem kldu stli vri rent brjst Einari. Honum fanst hann tla a hnga niur. Hann skjgrai fram sem ekkert vri, en anzai engu.

Jhann hljp ofan af barinu og ni honum samstundis. Hann kipti niur af honum sekknum og ekti hann egar.

"Einar!" sagi hann hissa. "Hvers vegna ert ekki heima Blinu, lagsmaur? Hva ertu a fara me ennan baunapoka?"

Einari var orftt fyrstu; hann hlt pokahorni og horfi illum augum Jhann. Eflaust hefi hann egar ri hann, hefi hann treyst sr til a bera af honum hrra hlut.

"g essar baunir", sagi hann loks. "g fkk r fyrir vinnuna mna gr",

"a getur meira en veri", mlti Jhann. "En fyrst frst ekki heim me r grkvldi, vera r a ba til morguns. g lt engan hlut bera han ntt".

"a kemur r ekkert vi", mlti Einar, og rddin skalf. "g er frjls a v a bera eign mna heim, hvenr sem mr snist".

"Vi skulum sj", mlti Jhann og vildi ekki sleppa pokahorninu.

Stundarkorn toguust eir annig um baunasekkinn, og deilan harnai. En egar etta var bezta gengi, heyrist snarpur hvinur a baki eirra, sem blstur strhveli. Rauleitum bjarma sl um og skuggarnir af eim og baunasekknum teygu sig langt inn eftir fjrunni.

eim var bum liti til vruhssins. Bir hurarvngirnir kjallaradyrunum hfu hrokki upp gtt, og str, blaktandi logatunga teygist t um dyrnar. Hn drst inn aftur; en hnausykkur reykjarmkkur haugaist t r kjallaranum. Innan skamms brauzt loginn t af nju og var meiri en ur.


6. kafli - Brennifrnin

egar Jhann vkumaur ttai sig til fulls v, hva a var ori vruhsinu, slepti hann Einari og baunapokanum, en vissi ekki, hva til brags skyldi taka. Hann hljp t a eldinum. Fyrst datt honum hug a slkkva hann einn, ea me asto Einars, og lta ekki neinu bera, ef unt vri. En brtt komst hann a raun um, a ekki var til ess hugsandi. Hann hlaut v, tt ekki vri honum a gefelt, a vekja menn og segja fr v, hve trlega hann hafi gtt vruhssins. kom honum til hugar a n tkum Einari og jafna duglega honum til a svala skapi snu. En Einar var allur brott, og l baunapokinn eftir. Mean hann var a ra af, hva gera skyldi, magnaist um eldurinn. Eitt sinn, er hann var nrstaddur og vari minst, heyrist dynkur mikill r kjallaranum og afskaplegan eldblossa lagi alla lei yfir vera fjruna fram sj. Var honum svo felmt vi etta, a hann fll endilangur fjruna, og lagi hann mikinn hita. En egar hann hafi bjarga sr ftur og brlt fjr, heyri hann glugga vera opnaan efra lofti veruhssins. Fririk kaupmaur st ar fklddur vi gluggann og kallai, hva um vri a vera. Jhann s ann kost vnstan a fara a baki vruhssins til fundar vi hann.

N var alt me skjtum atburum. eir, sem hsinu bjuggu, voru vaktir upp af vrum blundi, v engum duldist, a htta var ar ferum. egar Jhann hafi n fundi Fririks, fkk hann ekki hr or a heyra, sem hann hafi bist vi, heldur eindregna og skjta skipun um a vekja kaupstaarba skyndilega og heita til hjlpar. Jhann lt ekki segja sr etta tvisvar, en hljp egar af sta.

Hann hljp n fr hverju hsi til annars og orgai af llum krftum inn um gluggana, a kvikna vri hsi kaupstanum. Geri hann etta af miklum kafa og fr sr slega. Hann gtti ekki alstaar gtu sinnar og var honum byltuhtt og reksturs. Meal annars hafi hann reki sig glugga hsi lknisins, sem st opinn um nttina, og broti ar ru. Hfu glerbrotin hruni um andlit hans og skori hann til bls, einkum nefi, en kla hafi hlaupi upp augabrn hans eftir hggi. Hvorugt var etta til frleiksauka, en annars var a v ltill bagi. Sagi hann svo fr sar, a bli hefi kasta ofbirtu augu sr, er hann rakst gluggann. Var einhver svo vorkunnsamur a segja, a honum hefi veri a skrattans mtulegt.

Ekki voru menn lgskyldir a hla brunakalli ar kaupstanum, v engin var ar slkkvisamykt og ekki slkkvili n slkkvihld. Eigi a sur var brugi skjtlega vi kall Jhanns, og voru menn fljtir ftur. Enginn urfti ar a tygjast einkennisbningi n leita llum eigum snum a raumlari jrnynnu, sem segi til um einkunnartlu hans og metor slkkvisveitinni. Greiddi etta gtu margra, svo eir komust fyr vettvang en ella.

Fyrst vakti Jhann menn timburhsunum. egar v var loki, gekk hann milli torfkofanna og kotanna og fkk ar engu greiari svr. - En lengst og rkilegast kallai hann gluggann fjsi sslumannsins, v ar var bi eftir svarinu. Krnar lgu bsum snum og jrtruu, en skildu ekki, hva hvai essi hafi a a. Voru essi mistk afsakanleg, v varla var vi v a bast, a manni, sem ltt var kunnugur kaupstanum - hafi fluzt anga me mur sinni um vori -, kmi a til hugar, a hs etta, sem var me reisulegu aki og 6-ru-glugga stafni og bar langt af sumum bstum mannanna ar, vri fjs.

Mean essu fr fram, magnaist eldurinn me ofsalegum flti. Var atgangur hans mikill og gurlegur. Hver steinolutunnan eftir ara sprakk inni kjallaranum me gn og svo miklu sprengiafli, a hsi skalf og gntrai. Hefi a eflaust lyfzt upp af grunninum og yrlast t holti ea ofan fjruna, ef ekki hefi vruunginn loftunum haldi v niri. ess sta brauzt eldurinn me kynjum og fdmum fram r opnum kjallaradyrunum og t um skr au eim enda hssins, sem egar voru brunnin ea brotin. Lagi r eldstrokur langt t sj. Kolsvartir mekkir stigu upp af eldinum. Vfust eir tta hnykla, sem stkkuu og dreifust, er eir komu hrra loft upp, og brust undan hgum nturbl skhalt inn og yfir um voginn. Var essi mikli reykjarmkkur lka gilegur og bli sjlft. Va s logandi eld uppi reyknum; var sem hinir miklu, svrtu kekkir hefu eldkjarna inst, sem fyrst var snilegur, er r eim dreifist. Logandi eldskum rigndi jafnt og tt r mekkinum. Fr mest af v sjinn, sem brtt var akinn svrtu mori.

Enginn af eim, sem n lifu Vogabakaupsta, hafi s hsbruna ur. Gaf eim n a lta, er slk undur gengu . Lagi birtu mikla og hita af blinu um allan kaupstainn. Hsin voru bjrt sem glaa slskini eim hlium, er a eldinum vissu. Aftur mti voru skuggahliar eirra venju myrkar og skuggarnir langir og kolsvartir. Var sumum ekki sur starsnt slk ljsbrigi en bli sjlft. ti voginum glampai gufuskipi, sem l ar enn, rtt fyrir eftirrekstur skipstjra um daginn. S n merki ess, a menn voru ar ftum; enda kom brtt btur aan til hjlpar, alskipaur mnnum. Handan vi voginn varpai bli rauleitu skini Bsabjrgin. Enginn hafi ur s au slk sem au sndust n. Hngu "ar skuggar hroaklettum", eins og skldi kveur, og ar sem bjarminn fll blgrtisklettana, vota af jarvatni, var sem bl si. En nokkur hluti klettanna huldist undir reykjarmekkinum, sem lagi anga.

Steinolutunnurnar sprungu n hver ftur annari, n ess hsi hryndi vi vbrestina. Rann beljandi ma af brennandi steinolu og brinni tjru fram undan hsinu ofan fjruna, alt sj fram. Breiddist olan ar t landldunni, fram me fjrunni, og logai hn ll. Lengra fram sjnum sust blleitir logar blakta yfir olu eirri, er dreifist um ar ti. En ar var sjrinn eldinum yfirsterkari. Nokku af vrum eim, sem fjrunni lgu, var n egar fari a brenna. var eldur enn ekki kominn a steinolutunnunum ar. En r voru fleiri en hinar, sem inn hfu veri komnar; enda lgu r nokku til hliar vi eldstrauminn.

Allir kaupstaarbar, sem vetlingi gtu valdi, voru n komnir utan a blinu, ekki sur konur en karlmenn. Stu ar flestir hggdofa og horfu hugstola hamfarir Raus, sem n var kominn almtti sitt. tti mnnum hann n harla lkur v, sem hann er daglega jnustu mannanna, rngum arni vi ltinn kost, ea bldur undir felhellunni nturlangt. Flestir stu bi undrandi og ttaslegnir, en suma greip slk skelfing, a eir ruust og geru mist a hrna ea pa. Enginn hafi enn komi til a segja mnnum fyrir verkum. Og tt ekki vantai vilja og ri, jafnvel - og ekki szt - hj eim, sem hfu unni baki brotnu vi a koma vrum eim land, sem n uru logunum a br, og hfu veri vaktir yrmilega af fstum svefni, sem eir srrfnuust, - hafi engum enn komi neitt a bjargr hug, sem nokku kva a, og st allur flokkurinn sem hfulaus her, hjlparfs, en ralaus.

Mikill hluti af essu flki st niri fjrunni; enda sst bli bezt aan. En egar minst vari, heyri essi mannsfnuur kalla me hsri, fremur mjrri, en sterkri, karlmannsrdd, sem smaug gegnum allan hvaa og brak blsins:

"Velti steinolutunnunum sjinn, piltar!"

Allir litu vi og su , hvar orgeir verzlunarstjri st holtbarinu. Endurtk hann skipunina og btti v vi, a menn skyldu reyna a velta eim vrukssum fr eldinum, sem enn voru brunnir, ef til eirra yri n, og draga burtu trjvi ann, sem einnig l ar fjrunni.

Vi skipun essa var sem stfla brotnai r straumharri . N voru hin bundnu fl leyst r lingi. Allir, sem ar stu, hfu einhvern tma hltt orgeiri og sumir daglega. N fanst mnnum r hans hyggilegt og voru ekki lengi a skilja a. Undir eins var mrgum hraustum og vinnuvnum hndum gripi til starfa, og hver tunnan eftir ara ktveltist r bli snu sandinum og fr flot. Var ar svo rkilega fylgt eftir, a busl og boafll voru fyrir fjrunni lngum kafla, en menn u upp undir hendur og ttu tunnunum undan sr. Gekk kvenflk ekki sur a essu en karlmenn og hlfi sr hvergi. gekk etta ekki a llu leyti eins og til var tlast, v svo slysalega hafi til tekist fltinum, a tveimur tunnum fullum af steinlmi og einum kassa fullum af hggnum hvtasykri var einnig rutt sjinn. tti mnnum eftir r vrur lti betur komnar sjnum en eldinum.

Ekki st lengi v, a fjaran vri rudd a v er til nist fyrir eldinum. Flutu n steinolutunnurnar, og bar straumurinn r undan landi inn og yfir voginn. Miklu af rum vrum, sem nlgt lgu eldinum, var einnig bjarga. Sndu ar margir frbra karlmensku, v heitt var a ganga berhgg vi Rau, og engu slepti hann me gu af bersnilegri br sinni. -

Heima Vogabum hafi eldsins ori vart furu snemma. Ekki hafi Jhann fari anga heim, og var ar mannmargt heimili. Sigurur hreppstjri var ekki lengi ftur, er hann frtti af eldinum, og ht hann vinnuli sitt a duga n vel. Sjlfum var honum annara um hs a, sem n var a brenna, en nokkurn hlut eigu sinni. tti honum v ekkert jafnsrt og a, a etta hs, sem strst var og vandaast af llum geymsluhsum kaupstaarins, og tti ekki heldur sinn lka rum kaupstum ar grend, alt jrnvari, eftir fyrirmynd hfustaarins, og hafi kosta bi sonu hans og Kaupflagi grynni fjr, skyldi n brenna til kaldra kola. L nrri, a hann tndi taumhaldi tilfinningum snum og raist vi slka tilhugsun. egar hann var fullklddur, bei hann ekki manna sinna, en hljp egar af sta. Hann fr ekki algengustu lei ofan a ytri kaupstanum, sem var krkttur gtusli, heldur stefndi hann beint af augum. Gat hann varla haft augun af brennunni, en gtti ess minna, hvar hann fr, og hljp sem drengur vri. tkst svo illa til, a hann lenti eim fu fum, sem hann tti enn slttaar tninu. ar var honum ftaskortur; hafi hann hendur fyrir sr, svo ekki var byltan honum a meini, nema ef telja skyldi a, a hann misti af sr hfuna; en innan henni loddi "s franska", ea hrkollan skipstjranautur. etta hvorttveggja tti Siguri ilt a missa, og svipaist hann um eftir v ar finu, en fann ekki. Htti hann leitinni, en hljp alt hva af tk ofan tni. egar hann nlgaist eldinn, hgi hann sr og bls minni. Var sjn s, er fyrir hann bar, bi stfeld og hryggileg. Hsi logai n svo mjg, a ekki var til a hugsa a bjarga v, n neinu r v, Birtu mikla lagi af blinu, og komu Siguri menn eir, sem nr stu loganum, svo fyrir sjnir sem vru eir biksvartir rar. Vi alt etta flst Siguri svo hugur, a hann hikai vi nr a ganga. Einnig mundi hann n eftir v, a hann var hrkollulaus, en arna var fjlmenni fyrir, og st hann v lengdar um stund. Hefi a veri ri efni til gamans handa eim, sem htti vi a brosa a Siguri, a sj hann arna me naubert hfui, v bli speglai sig nktum skallanum. En n var engum kmni hug; enda var stundin ekki lng, sem Sigurur st annig, v vinnumenn hans komu hlaupandi eftir honum. eir hfu fari smu vegleysurnar yfir tni og gengi fram hfufat Sigurar og hrkolluna og komu me a. Setti n Sigurur hvorttveggja upp og gat gengi vettvang me eirri stillingu og eim viruleik, sem greindum og reyndum hreppstjra hfi.

Einn af hinum fyrstu mnnum, sem Sigurur hitti ar fyrir, var orgeir verzlunarstjri. En eitthva virtist honum ba miki hug, v varla tk hann kveju hreppstjrans, en gekk snugt framhj honum.

Allar sprengingar voru n um gar gengnar kjallaranum. Sprengiefni au, sem veri hfu steinolutunnunum, voru otin t geiminn me hraa hugarins. En steinoluelfan rann sem ur brennandi til sjvar. Hsi var ori alelda, gluggar fyrir lngu sprungnir llum loftum, og veltist t um hnausykt reykjarkaf. Var reykurinn sumstaar stsvartur, en sumstaar grblr ea ljsleitur, eftir v, hvert eldsneyti var. Blandaist etta saman og hringaist ea hnyklaist hva um anna, svo lkast var v, a ttum flkum af mislitri ull vri troi t um gluggana. st a ekki lengi, v brtt leituu logarnir sjlfir tgngu. Stu blossatungur t r hverjum glugga og hverri smugu, teygu r sr og sleiktu gruglega alt, sem r fengu til n; en inn um essi eldgjsandi op mtti sj, a alt hsi logai inni. Endinn, sem fram a sjnum vissi, var n mjg brunninn, og brutust ar logarnir alstaar t. Glinuu jrnynnurnar hver fr annari, vfust saman hvtglandi og blktu til eldgustinum eins og lreftsrjur, mean enn hldu eim naglar; san hrundu r niur hver eftir annari jafnframt v, sem tr brann innifyrir. tti mrgum svakalegt a horfa skr au, sem ur hfu r sklt, og var atgangur loganna hemjulegur, egar nttblinn lagi hindraan fang eim.

Um essar mundir rann fram skria mikil. tti hn upptk sn efsta lofti barhsi eirra brranna, en tk me sr alt a, sem lauslegt var hsinu, og flutti a t jafnslttu, svo langt fr eldinum, a htt vri v fyrir honum. a tti sem s liggja augum uppi, a a hs mundi brenna lka, v skamt var milli hsanna, sem ur er sagt. Var teki a r, sem algengast er, egar svo stendur , a bjarga r hsinu llu v, sem hafa mtti brott aan. Margir voru ar fsir til lisinnis, svo ekki var hrgull mannafla. Brakai hsi af atganginum, og var sem oftar, egar eins stendur , a meira var unni af kappi en forsj. Var sumt af v, sem t var bori, annig sig komi eftir flutninginn, a litlu meiri hefi skainn ori, tt a hefi brunni. Gat ar a lta ftbrotin bor og glisa stla, sligu rmsti og skekta skpa, en dragkistur klofnar ea marar til strskemda. Margir munir voru ar molum einum, sem ur hfu veri eigulegir. Jafnframt veruhsinu var rutt t r binni, v innangengt var hana r hsinu. Var alt etta bori t um bakdyr hssins, v a framhliinni var ekki komist vegna hita. Brurnir, Fririk og Sveinbjrn, voru me rum a essu verki, samt systur eirra, sem strt hafi bi fyrir , v hvorugur eirra var kvntur. Gekk hn me stillingu a verkinu og ba menn fara gtilega me munina. Srnai henni a sj muni eirra skemda ennan htt; en ekki var a gert, v lkara var v, a blindir nttrukraftar ynnu en sjandi menn. Fririk bar sig einnig karlmannlega og skipai fyrir verkum me festu og stillingu; en flur var hann sem nr og varirnar blar. Aftur mti bar Sveinbjrn sig aumlega og var a litlu lii. Sneri hann sr fr rum mnnum, egar hann fkk v vi komi, og skalf af harmi.

annig st , egar Sigurur hreppstjri kom. St hann fyrst sem steini lostinn skamt ofan vi hsin og litaist um eftir sonum snum. S hann - sem fleiri - ekki fram anna en a allar eigur eirra hlytu a brenna upp til agnar. Fanst honum , sem vonlegt var, a ekki mundi eim veita af furlegum rum og hughreystingarorum. En mean hann st og hugsai um etta, heyri hann rdd orgeirs skamt fr sr. Smaug hn gegnum ysinn og eldgninn og bar Siguri og mrgum fleirum ann boskap, sem eir szt af llu ttu von .

"a m bjarga veruhsinu", kallai orgeir svo htt, a flestir, sem ar stu, heyru or hans. "Vilji i hjlpa mr til ess, piltar? Reyna m a a minsta kosti".

Menn utu n egar anga, sem orgeir var, til a heyra fyrirskipanir hans. Voru r skjtar og skrar a vanda, enda var eim tafarlaust hltt.

Hann sendi egar nokku af liinu inn eftir til sn, til a skja barkarlitu strsegl, sem verzlunin tti og notu voru til a breia yfir fiskhlaa. Sendi hann utanbarmann sinn, sem einnig var ar staddur, me eim, til a opna hsin og lta seglin ti. Jafnframt skyldu menn koma me allar r skjlur, sem voru b hans og bi, og safna eim saman, hvar sem eir gtu fengi r annarstaar. Hvatti sslumaur, sem einnig var ar nrstaddur, menn mjg til a fylgja fyrirmlum orgeirs og duga n vel. En engan urfti a brna. men seglin voru stt, lt orgeir klambra saman tveimur stigum og leggja upp aki eirri hliinni, sem vissi undan eldinum. En egar er seglin komu, lt hann nokku af liinu raa sr fr hsinu og alla lei ofan fjru. Skyldi ar hnd rtta hendi fullar skjlur og tmar til skiftis. Skyldu nokkrar skjlur, fullar af sj, vera vi hndina, egar bi vri a ganga fr seglunum, og san skyldi sjausturinn aldrei rjta, mean yrfti a halda. Uru mnnum brtt ljsar fyrirtlanir hans, tt enginn hefi s etta fyrri gert, og greiddi skilningur manna mjg fyrir framkvmdunum. Var sem oftar a essu verki, a konur gengu ekki sur fram en karlmenn.

orgeir hjlpai sjlfur til a fra seglin upp aki og koma eim ar haganlega fyrir. Voru au borin upp mni strum strngum og fest ar, en strangarnir ltnir velta og rekja r sr ofan ekjuna og fram af upsinni eim megin, sem a eldinum vissi. Nu flest seglin niur a jr. San var skvett au vatni alt hva af tk, svo brtt steyptust fossar niur eftir eim. ttu menn fult fangi me a halda eim votum, og ornuu au fljtt og tku a svina, ef hl var vatnsaustrinum.

orgeir sat um stund uppi mninum og vann a v a festa seglin. Br hann sr hvergi, tt kafan hita legi hann, svo yngri menn, tt hraustir vru, kveinkuu sr vi a vera ar uppi. Var teki a loga upp r mninum vruhsinu, en near var a alt einu bli. Bjartir logar stu t um hvern glugga og hverjar dyr, sem voru komnar, en mikil neistadrfa fylgdi reyknum. Brauzt n eldurinn alstaar t undan upsinni, me slku afli, a blossarnir nu v nr milli hsanna. En uppi ekjunni var sem stjrnur si; voru ar rifur ea gt a koma jrni, og s eldinn inni fyrir. En sumar stjrnurnar voru blar og skrar, lkar skrautstjrnum flugeldum, og komu r af brennandi mlmblendingum ea h jrninu. Var bli n bi fagurt og gilegt.

En brtt var hitinn orgeiri of megn uppi mninum, og hugi hann a komast ofan. Hann lt sig sga niur af mninum og fikrai sig gtilega eftir kali, sem l ekjunni, til a n stiganum.

En ekki var hann kominn nema skamt ofan ekjuna, egar vbrestur mikill heyrist fr vruhsinu. Eldstrkur eyttist htt loft upp r mni hssins, me miklum gn, en htt uppi loftinu sst skugrr mkkur brjtast fram og frast t til allra hlia. Voru a skotfrabirgir eirra kaupflagsmanna, sem ar fru veg allrar veraldar. Hrukku menn ttaslegnir fr eldinum vi atbur ennan, og var a vel fari, v ekki lei lngu, ar til logandi brndum og msum fgnui rigndi r loftinu niur yfir bli og kringum a. Bjlki allmikill, sem slngvast hafi loft upp vi sprenginguna, kom niur mni veruhssins; hitti hann einmitt sama sta og orgeir hafi seti fyrir augnabliki san. Hrukku r honum neistar um , er ar voru uppi, svo vi l, a eir brynnu til skemda. San fll hann me braki miklu t af ekjunni, niur milli hsanna, og var ekki meira a. Hrsuu menn mjg happi yfir v, a orgeir var kominn burtu af mninum, ur en essi sending kom.

En orgeir var hljur vi. Hafi hann fengi ofurlti brunasr enni af neistunum, en ekki saka anna. En ri umhugsunarefni var honum atburur essi, bi n egar og sar meir. -

Vi horni lknishsinu, a er a eldinum vissi, var einnig gengi allrsklega fram. Stri sslumaur ar vrninni og hafi fa menn, en tula. a hs var nst blinu eim megin. Hafi einnig tt rlegra a bera t r v mestalt lauslegt, en ekki hafi veri rust ar um eins fast og hsi brranna. Enginn lt ar eins slega og lknirinn sjlfur; enda sgu margir, a anna vri honum betur gefi en stilling og karlmenska, tt flestir ltu hj la a segja a svo hann heyri. Stamai hann svo miki, a varla skildist nokkurt or af v, sem hann tlai a segja. Var a vandi hans, egar hann var lvaur ea egar honum var miki niri fyrir. sefaist hann nokku, er sslumaur kom og tk ar vgst. - Segl fr orgeiri komu ar einnig a gu haldi, en liftt var til a halda eim votum. Hafi orgeir s til eirra ofan af mninum og var n leiinni til lis vi .

En egar hann kom fyrir gaflinn hsi brranna og s til blsins, s hann, a mnir vruhssins var tekinn a sga mjg mijunni og hsi ori sulbaka. Gat ekki hj v fari, a a vri a hruni komi. Hann stanmdist ar og horfi bli. En v bili var kasta hann kveju. a var Sigurur hreppstjri. Hafi hann aldrei komist lengra en ennan blett, en tvstigi ar og horft hamfarir eldsins og varnir manna. Vst hafi hann vilja a lta til sn taka, tt enn hefi hann ekki fundi, hverju bezt vri a byrja.

orgeir tk urlega kveju hans og leit varla vi honum. Fri Sigurur sig nr honum og mlti me klkkum rmi:

"Miki eigum vi yur a akka, orgeir minn. Gu blessi yur fyrir hjlpina!"

orgeir var seinn til svars og horfi bli. Loks svarai hann :

"N er v brum loki. Hsi fer a hrynja".

A svo mltu gekk hann fr hreppstjranum. Skmmu sar fr hann heim til sn og lokai sig inni, a sem eftir var nturinnar.

"Sp er spaks geta", sagi Sigurur rltilli stundu eftir a orgeir var farinn. fru a heyrast hir brestir blinu. Mestur hluti hssins hrundi ofan tftina. Logarnir gusu htt, me dma neistadrfu, en lkkuu undir eins eftir.

st efri gaflinn enn og var ekki ngilega brunninn til a hrynja, En af honum st bum ngrannahsunum mest httan.

essu beindist athygli flestra eirra, sem nr voru staddir, a manni einum, miklum vexti og karlmannlegum, me breiar herar, dlti lotnar, ljst hr og unt, ljst skegg kjlkum og efrivr. Var hann kinnaykkur og brnamikill, en gmannlegur og stiltur vel. ennan mann ektu allir kaupstaarbar. Ht hann Jn og var kallaur kaupi. Var hann jafnan fylgdarmaur orgeirs ferum hans um sveitir og heiar og oft jnustu hans, en ess milli kaupavinnu til og fr ar sveitunum. var hann einna hagspakastur Vogabakaupsta. Margar sgur fru af afli hans og hreysti, og sumar nsta trlegar. N bttist ein vi og var ekki rengd, v margir voru ar sjnarvottar. egar hsi var mestalt hruni, en efra gaflhlai st uppi logandi, hljp Jn kaupi fram og tk stein einn mikinn, hf hann upp yfir hfu sr, gekk me hann fram a eldinum og fri hann af llu afli gafihlai. Braut steinninn sto, sem fyrir var, en ekki hrundi gaflhlai a heldur. Reif hann upp fleiri og meiri steina, og vanst honum misjafnlega . Horfu menn hugfangnir ennan atgang og tti Jn varla einhamur. Vildi svo heppilega til, a ng grjt var fyrir hendi, v afgangur l ar af grjti v, sem nota var kjallarann; enda var skamt hgga milli hj Jni. Enginn hafi veri eldinum jafnnrgngull og hann var n, og hraus mrgum hugur vi a sj hann ganga gin eldsins, a kalla mtti. Loks mun Jni hafa veri fari a leiast f etta. reif hann upp stein, sem haft var fyrir satt, a hefi veri fullkomi tveggja manna tak. Bar hann hann bringunni fram a blinu, og hnykluust handleggja- og heravvarnir allrisalega. San dengdi hann steininum ar , er honum fanst vera mundi seigast fyrir, en hrkk san fr Stst gaflhlai ekki hgg etta, en hrundi ofan glina me braki og neistaflugi. eir, sem horfu, ptu sigurp, en Jn kaupi strauk lfana og leit drgindalega til blsins. ttist hann vel hafa unni, sem von var.

egar vruhsi var hruni til fulls, var hinum hsunum borgi, sem httu hfu veri. Mtti a og ekki seinna vera, v segl au, sem hlfu barhsi eirra brranna, voru tekin mjg a brenna, og hrkk vatnsstraumurinn ofan af mninum varla til a slkkva eim; enda dr r honum smtt og smtt, v fir oldu hitann ar uppi til lengdar. sakai a hs ekki af eldinum, nema hva nokkrar rur hfu sprungi af hitanum, ur en seglin hlfu. En hart var a leiki eftir bjrgunina. - N var mestallur eldurinn hruninn ofan kjallarann, og hldu steinveggir utan a honum llum megin, svo kalla mtti eldinn yfirunninn. Gekk n alt lii a v a slkkva brndum eim, er lgu kringum kjallarann, og rengja annig a Rau, ar til hella mtti vatni sjlfan kjallarann og kfa rstunum.

ess var ur geti, a Normenn hefu komi til hjlpar fr gufuskipinu. Lentu eir utan vi bryggjuna og brndu bt snum fjrunni. Su eir , a eldur var a frast bryggjuna og var hn tekin a loga; sneru eir egar mti honum, en hirtu ekki um anna. eir hfu ltil hld, en nokkur; en eir, sem ekkert hfu hndum, jusu sj me hfuftum snum. Voru eir hvrir mjg, og lktist framkoma eirra meira gska en alvru. kom a fyrir, a gamani grnai, og lenti flogum; urftu hinir a gefa sig alla vi v a skilja, en ltu eldinn einan um bryggjuna mean. komu eir von brar a bjrguninni aftur og fylgdust a sem ekkert hefi skorist - nema hva eir jusu sj hver annan vi og vi. Tkst eim a halda vi bryggjunni lti skemdri, mean hsi brann. Alla stund, sem essu fr fram, st skipstjri, strauur og rtinn, utar fjrunni, skamt fr btnum, og blvai sfellu. Tvinnai hann saman flesta mergjuustu svardaga, sem finnast tungu Normanna, og hrukku eir varla til. Kallai hann oft til manna sinna til a sefa ; en svo var hann hs, a ekki heyrist ngilega til hans, og v ver sem hann vildi hafa hrra. etta gramdist honum mjg, og var hann frnn. ess milli gat hann varla varist v a hlja a eim. En aldrei makai hann sig til eirra, til a skakka leikinn n rtta eim hjlparhnd. egar eldurinn fr a minka svo, a bryggjunni var htt, gat hann loks lti menn sna heyra til sn; rak hann me harri hendi t bt sinn, og reru eir fr landi. Skmmu sar sigldi gufuskipi af sta.

-

Mean hsi brann, frist dagsbrnin um upp lofti, og egar brunanum var loki, var ori albjart, a kalla mtti. Var hvergi eldur nema kjallaranum. ar l feikimikil gl, og blktu yfir henni blir logar, sem ekkert eldsneyti fundu. Sumstaar gusu logar vi og vi upp r strum eimyrjubingjum; voru a kornvruhaugar og msar slkar vrutegundir, sem seinar voru a brenna. Annarstaar gusu upp marglitir mlmeldar, en hvtglandi jrnmunir, alla vega r lagi gengnir, stu upp r glinni til og fr. Jrnhlfar r, sem sklt hfu hsinu utan, lgu eimyrjunni og kringum hana, allar orpnar og undnar saman, svo r lktust helzt steiktum roum. Yfir allri rstinni sveif blgrr eimur, svo erfitt var a sj ofan glina. Grjt var alt glandi heitt og svluhita lagi upp r kjallaratftinni. Umhverfis lgu svinir brandar, sem slkt hafi veri , og niri fjrunni stu hlfbrunnir vrukassar, sem of seint hafi tekist a bjarga fr eldinum. ar, sem steinolan og tjaran hfu fl brennandi yfir fjruna, var hn svrt eftir, og allstr skr hfu brunni bryggjuna. Flaut n marglit steinolubr um allan voginn; en st r reyknum l ar svrtum rstum, sem sndu straumstefnuna. Tunnur r, sem velt hafi veri sjinn, voru ar reki fram og aftur og mruu hlfu kafi. En augert var a finna r og fra a landi.

Mikil umskifti voru n orin essum stvum fr v kvldi ur, og var ar murlegt yfir a lta; enda hljnuu flestir vi, er gfu sr tm til ess. Bru menn n hgum snum vatn glina kjallaranum, og hfu sig aan grir gufumekkir. Flest anna, sem gera urfti, var lti ba betri tma, v margir voru rekair ornir.

Sl skein heii skmmu eftir uppkomu hennar, en var rau sem bl. Hafi reykurinn af eldinum jafnast um lofti og beltai sig sem ma fyrir slinni. Hfu menn s hin smu fyrirbrigi eftir minni httar eldgos bygum, nema hva man var a essu sinni mleit, en ekki bl. - Hfu margir kaupstaarbar or v um morguninn, a sr mundi vera essi ntt lengi minnisst. Jafnsviplega og hrikalega tortmingu hafi enginn eirra s. - -

En inni miri fjrunni, milli bryggjanna, kri gamall kunningi - baunasekkurinn. Var hann hi eina af llum kornvrufora Kaupflagsins og Brraverzlunarinnar sameiningu, sem komist hafi undan eldinum.


7. kafli - Eldraunir

Morguninn eftir brennuna var egar fari a grenslast eftir upptkum eldsins. L beinast vi a yfirheyra Jhann vkumann fyrstan manna, enda var svo gert. Var Jhanni stefnt inn skrifstofu sslumannsins; en ar voru eir fyrir, auk sslumannsins, Fririk og Sveinbjrn, kaupmennirnir, og Sigurur hreppstjri, fair eirra.

Ekki var a me fsu gei, a Jhann gekk fund eirra; en hj v var ekki komist. Var hann reikandi gngulagi og ekki upplitsdjarfur leiinni anga. Bi bjst hann vi hru mli fyrir vanrkslu sna vkunni og ttist mundi fu geta svara, og einnig ttist hann illa undir a binn a ganga fyrir strmenni. Auk skemda eirra, er hann hafi fengi andliti um nttina, hfu ft hans ori illa ti vi bjrgunina og voru n svo rifin og brunnin, a sumstaar s hann beran; en ekkert tm hafi honum gefist til fataskifta. a dr r kva hans, a eins og ft hans voru tltandi, mltu au honum nokkra mlsbt. Me einstkum tulleik hafi hann gengi fram, eftir a hann kom a bjrguninni aftur. Var hann einn eirra, er efstir stu aki barhssins og heltu vatni seglin. Hafi hann ola hitann manna bezt, og voru allir fr gengnir undan honum, en ar hfu ft hans svina af neistafluginu r blinu. etta sefai samvizku hans a nokkru, tt samt vri sk hans mikil.

Inni skrifstofu sslumannsins fkk Jhann engin hr or a heyra. Alvara og hverska rktu ar, tt ungir vru svipir manna. Spurningar r, sem fyrir hann voru lagar, voru ljsar og einfaldar; leysti hann r eim ann htt, sem vi tti, og dr ekki undan. Tk hann eftir v, a eir, sem vi voru staddir, litu strum augum hver til annars, egar hann skri fr viureign eirra Einars Blinu. Leyndi a sr ekki, a ar ttust eir fundi hafa upphafsmanninn a slysi essu, tt enn vri eigi austt, me hverjum atburum a hefi ori.

egar Jhann hafi sagt a, er hann vissi, var hann ltinn fara fr rttarhaldinu. Skmmu sar komu eir brur t og hittu hann ti vi. Var aus Sveinbirni, a hann srlangai til a ausa harmyrum yfir Jhann fyrir vanrkslu hans skyldu sinni. Fririk var myrkur svip, en stilti sig vel. Hann var fyrri til mls og sagi, a fyrst Jhann hefi geta gert eim ann greia a ljsta upp um skudlginn, vri ekki vert a tala fleira um sk hans sjlfs; enda vri n svo komi, a engu yri breytt til bta me mrgum orum og beiskum. essi stillingaror fllu Jhanni engu lttara en tt Sveinbjrn hefi komist a me illyri sn. -

En sslumaurinn og Sigurur gamli fru a leita Einars. Tku eir a ri, sem sjlfsagast var, og fru rakleitt heim Bli, v ekkert tti eim lklegra en a Einar hefi leita heimahsanna, eftir anna eins rekvirki.

anga hafi Einar ekki komi um nttina. eir hittu Margrtu hans heima vi og spuru hana tarlega eftir bnda hennar. Hn horfi undrandi strmenni essi, sem hn ekti a vsu, en aldrei hfu ur veri gestir Blinu. Grunai hana egar, a eitthva ekki gfulegt byggi undir komu eirra. Hn leysti greilega og einarlega r spurningum eirra, tt henni ttu r undarlegar og harla nrgngular. Bau hn eim inn kofana, ef eir vildu svipast um eftir Einari, og sagi eim alt af ltta af v, sem ar hafi gerst um nttina. Hafi hn um a fleiri or en fsti a heyra. - Einhver hafi grenja ar inn um gluggaboruna um mija ntt, a hs vri a brenna kaupstanum. hafi Einar hennar, auminginn, ekki veri kominn heim, sem ekki hefi veri von, v hann hefi gert or heim um kvldi me honum smundi litla, a hann tti a vaka; hn hefi v ekki undrast um hann. En egar hn heyri um brennuna, var henni svo undur og skelfing bilt vi, - eir gtu ekki tra v, hvernig henni hafi ori vi! hafi hn kltt sig til a komast eftir, hva um vri a vera, og vita eitthva um Einar sinn, aumingjann. Bi eldri brnin hefu vakna lka og fari ftur. San hefu au ll rj fari ofan kaupstainn og hjlpa til vi bjrgunina. au hefu gert a lti, sem au gtu - og var langt ml a skra fr v. Ekki hfu au komi heim Bli aftur, fyr en ori var albjart. Einar hennar, aumingjann, hfu au hvergi s. Gu hlaut a vita, hva ori vri af honum. Yngri brnin tv hfu au skili eftir sofandi blunum. a gat vel veri, a au hefu vakna og orga r sr ll hlj, mean au voru burtu. En engin merki sust ess, a Einar hefi komi heim mean. arna st matargnin hans snert. Hn hafi sett a arna bori um kvldi, til ess a hann fyndi a, ef hann kynni a koma heim um nttina. Flatkakan l ofan diskinum, alveg eins og hn hafi lagt hana um kvldi. Undir henni voru rj stykki af signum btungi og ofurltill bringsbiti. Grautarsklin hans st ar hj; a var sama sklin, sem hann eitt sinn hafi fundi brotna niri fjru, henni hafi veri fleygt t r einhverju "fna" hsinu. Einar hennar, auminginn, hafi seti allan fstudaginn langa vi a spengja hana. N st hn arna, barmafull af bttum vatnsgraut me rgmjli t . Sknin var heil og rofin, ykk eins og hrossleur. eir gtu s a sjlfir, hvort hn hefi veri snert. - Nei, eir mttu reia sig a, a Einar hennar, auminginn, hefi ekki komi anga heim um nttina. Hann hefi vst ekki lti matinn sinn snertan. Hann hlaut a vera orinn urfandi fyrir mat. - Gu vissi, hva af honum var ori. -

eir sslumaur og Sigurur hreppstjri voru fyrir lngu ornir sannfrir um a, a Einar hefi ekki komi heim Bli, en biu eftir mlhvld hj Margrtu, til ess a geta kvatt og fari. Fyrsta tkifri, sem eir fengu, notuu eir og hfu sig brott aan.

Margrt horfi spyrjandi augum eftir eim. Hinar verstu grunsemdir gripu hana, og skmmu seinna eiri hn ekki kofunum. Fr hn ofan kaupstainn, til ess a spyrjast fyrir um Einar sinn og essa sjaldgfu heimskn, - og r frttir uru henni aufengnar.

egar eir sslumaur og Sigurur voru ornir einir, fru eir a geta gtum snum um a, hva af Einari vri ori. Gufuskipi hafi fari um nttina, og sslumanni tti ekki lklegt, a Einar hefi komist t a og vri n genginn eim r greipum. Sigurur gat ekki fallist etta. Honum tti jafndjarflegt tiltki fremur lkt Einari og tri v ekki a svo stddu, a Einar vri kominn langt burtu. egar hann hafi unni afbrot sitt ur, hafi hann enga minstu tilraun gert til a komast undan manna hndum. trlegt var, a honum hefi aukist svo mjg ri san.

Um etta voru eir a kta leiinni ofan kaupstainn. En egar anga kom, voru menn fengnir til a leita Einars um kaupstainn og ngrenni.

Einars var leita og hann kalla; en a kom fyrir ekki. Enginn hafi s hann eftir brennuna. Hvergi hafi hann til manna komi og hvergi sust merki um fr hans. Um hdegi komu leitarmenn aftur svo bnir. var sent t um sveitir og haldi spurnum fyrir um alla jvegi. Loks tti a fara a semja nkvma lsingu strokumanninum og senda til nstu hreppstjra, en san til nstu sslumanna. Sslumaurinn og Sigurur Vogabum stu bir ungum nkum inni skrifstofu sslumannsins og rifjuu upp fyrir sr, hvor snu lagi, hvernig Einar hefi veri sndum. - -

En a er af Einari a segja, a egar hann s, hvert efni komi var, flst honum allur hugur. egar hann var laus vi Jhann og baunapokann, gekk hann sem leislu upp fyrir hsin og a rgilinu, ar sem hann hafi ura "pdduna", og fkk sr n vnan sopa. Hann tmdi hana ekki og urai hana aftur me v, sem eftir var. Hanm fann til reytu og sljleika, en ekki til mikilla geshrringa. Hann vissi, a n var hann orinn uppvs a njum glp og rtt a kalla kominn undir manna hendur. Hann hafi hugsa t etta ur og hlfvegis bist vi v, svo honum kom a ekki vart. Fltti datt honum szt af llu hug. Hann s raunar ekkert eftir essu, sem hann hafi gert, hann kvei ekki fyrir neinu og honum lei ekkert illa. Sjlfsagt yri ekkert fari illa me hann, mean hann afplnai syndir snar. Hann yri ekki barinn ea sparka hann, og ef til vill yri honum snd meiri vorkunn og hluttekning orum en hann tti a venjast hversdags bgindum snum. Hann fann ekki til neinnar lngunar eftir neinu, nema helzt eftir v a sj einu sinni framan orgeir. Hann treysti sr til a sj a egar fyrsta tilliti, hvort hann vri sr akkltur ea ekki. Ef hann vri honum akkltur, hefi hann a minsta kosti eina glei a heiman me sr og eina von fyrir veslings brnin sn, Eitthva mundi orgeir hugsa til eirra. Manga hans mundi bjarga sr sjlf.

En hann hugsai lti um etta lka; hann gat ekki hugsa um neitt. N fanst honum reytan gagntaka sig aftur, eins sr og um kvldi, eftir a hann hafi kasta af sr sasta vrusekknum. Hann verkjai baki og hfui var blungt. Hann rfai hgum snum upp me nni; honum var sama, hvert hann fr - ef hann aeins lenti ekki af tilviljun heima hj sr.

Ekki hafi hann liti vi eldinum, san hann fr fr honum, og vissi ekkert um, hva n var a gerast. Nean r gilinu hefi hann geta s eldbjarmann um alt lofti. En hann leit aldrei upp, heldur staulaist hann fram hljur og niurltur.

a var sem eitthva vri laust og dengdist til innan hfinu honum. Hann heyri suu, lga, unga dynki eins og ftatak fjarska. Voru eir a koma eftir honum, til a taka hann hndum? Hann fltti sr ekkert til a komast undan eim. Hann gekk niri gljfrinu, studdi sig vi klettana og klngraist yfir strgrti. in beljai rtt vi fturna honum. N heyri hann til eirra aftur, greinilegar en ur, eir mttu koma! Hvers vegna mttu eir ekki koma! Hann var alls ekki a flja! - a var annars bezt, a hann settist niur og bii eftir eim. hlutu eir a sj, a hann foraist ekki. Ofurltil grast, milli tveggja strra steina, var fyrir honum. ar kastai hann sr niur og - steinsofnai samstundis, yfirkominn af andlegri og lkamlegri reytu.

Hann svaf eins og steinn langt fram yfir hdegi. vaknai hann sjlfkrafa, reyttur, hungraur, stirur og me ungt, veikt hfu. Hlfringlaur rfai hann aftur ofan kaupstainn og lt fra sig til sslumanns.

-

Einar megekk a umsvifalaust, a hann hefi stoli baunasekknum, ea tla a stela honum. En hann verneitai v, a hann hefi kveikt hsinu, szt af settu ri.

Hann kannaist raunar vi, a hann hefi kveikt eldsptu inni kjallaranum til a lsa fyrir sr og hann hefi kasta eirri eldsptu fr sr, egar hann var binn a finna a, sem hann leitai a. Hann kvast hafa fltt sr t me baunasekkinn, en ekki teki eftir neinum nbrigum kjallaranum, egar hann fr. Hann hefi heldur ekkert liti eftir eim.

Sslumanni tti essi saga ekki sennileg. Hn kom ekki heldur bg vi neitt a, sem menn vissu ur. llum, sem yfirheyrir hfu veri, bar saman um, a kjallarinn hefi veri fullur af eldfimum hlutum og vrum. Meal annars mundu menn eftir hefilspnunum framan til glfinu kringum hefilbekkinn. etta, a kasta gtilega logandi eldsptu, var v meira en ngileg orsk til eldsins.

Flestum, sem ektu Einar, tti einnig saga hans trleg. Allir vissu, a hann hafi frmleikastru og hafi ur lti hana n valdi yfir sr. En enginn ekti hann a illkvitni n strkskap. Enginn gat tra v hann, a hann hefi fari a kveikja hsinu af illvilja ea hefndarhug. Enginn vissi heldur til ess, a Einar bri slkan hug brjsti til eirra kaupflagsmanna.

Menn ltu sr v sgu hans lynda, fyrst um sinn a minsta kosti.

En sk hans var rin samt. etta var ekki fyrsti jfnaurinn hans, og hann hlaut v a eiga yngri hegningu skili en ella. Auk ess hafi hann af glpsamlegu gleysi ori valdur a strtjni, en stofna jafnframt lfi margra manna httu. a var ekki honum a akka, a ekki var meira a. etta tti lka sna hegningu skili.

Sslumaur lt vi essa yfirheyrslu sitja a sinni. En n kom a v, a ra yrfti fram r v, hva gera skyldi af Einari mean hann bii dms. Fangahs var ekkert ar kaupstanum, og sslumaur tti bgt me a geyma sakamann hsi snu.

Sigurur hreppstjri r fram r essum vandrum. Hann baust til a taka Einar heim b sinn og byrgjast hann. Hann var ofurlti upp me sr af v, a sn skoun Einari hefi veri rtt, egar eir sslumaur kttu um a um morguninn, hvort Einar vri genginn eim r greipum. N langai hann til a minna sslumann sigur hans, en me lagni. Ekkert tti betur vi en nr vottur um traust hans Einari. Hann kvast vera ess handviss, a ef Einar lofai a leggja ekki til undankomu, mundi hann enda a dyggilega. a vri v ldungis httulaust a hafa hann heima Vogabum vi a eftirlit, sem Sigurur gat t lti. Einar hafi seti hljur og niurltur, mean um etta var rgast, og lti sem hann heyri a ekki. En egar a v kom, a hann var spurur a v, hvort hann vildi lofa v skilyrislaust og leggja vi drengskap sinn a vera Siguri hreppstjra gur gzlunni og leita ekki brott, mean rannskn mlsins og dmi sti, svarai hann hiklaust jtandi, og a me slkri einlgni og hreinskilni, a allur efi hvarf r hugum eirra.

San fr Einar heim me Siguri.

-

Einari var stranglega banna a fara nokkurt fet ofan kaupstainn ea neitt af hsunum ea kotunum ar grendinni, og ekki heldur heim Bli. Honum var vsa til rms ti skemmulofti hj tveimur vinnumnnum, sem Sigurur lt sofa ar um sumari, til ess a rma til bastofunni. eim var jafnframt fali a hafa strangar gtur honum nttunni og sj um, a hann fri a htta hfilegum tma kvldin. En allan daginn mtti hann vera hvar sem hann vildi bnum ea heima vi hann. Sigurur lofai a lta hann hafa verk sr til afreyingar og bau a gefa honum vel a ta, svo hann yrfti ekki a kvarta undan vistinni. a var v engu lkara en Sigurur hefi teki einn vinnumann vibt.

En tt Siguri vri ant um, a Einari lii vel hj sr, var honum ungt skapi vi hann, og ekki vildi hann skifta vi hann fleiri orum en nausynlegt var. hamingja s, sem af Einari stafai, var honum enn svo rk minni, a hann tti bgt me a dylja harma sna. Hann vissi lka, a essi sama gremja bj brjstum fleiri, bi ar og niri kaupstanum, og tti v sta til a taka a skrt fram, bi vi heimaflk sitt og ara, a enginn mtti gera Einari neitt mein ori ea verki, v hann vri hans vernd. Sjlfan hafi hann helzt langa til a rjka hann og berja hann til skemda, egar hann s hann fyrst. En n var s lngun yfirstigin eitt skifti fyrir ll og geri ekki framar vart vi sig.

a jk lka skapunga Sigurar, a honum fanst sslumaur hafa gengi sllega a yfirheyrslunni. Raunar var saga Einars ekki lkleg, en samt leyndist honum einhver grunur um, a hr vri ekki alt me feldu. Var sem hann tryi v naumast, a jafnverulegar orsakir gtu leitt til eins skjtrar og hrikalegrar eyingar sem hr var um a ra. Baunasekkurinn l frammi vi dyr, a v er sagt var, en steinolan var inni mijum kjallara. Samt var Einar ekki kominn nema inn mija fjruna me ltilli tf, egar fyrsta tunnan sprakk og eldinum laust t r dyrunum. a hlaut a hafa kvikna henni ea nnd vi hana. - a gat vel veri, a etta vru tmar grillur. En honum fanst, a sslumaur hefi tt a yfirheyra Einar lengur og rautspyrja hann betur, en geyma a ekki.

N einsetti hann sr a grpa fram fyrir sslumanni, hvernig sem v yri teki sar, og gera a sjlfur, sem hann hefi vanrkt. Og skmmu fyrir httatma fyrsta kvldi byrjai nnur yfirheyrsla yfir Einari.

Sigurur settist eintal vi hann ti skemmu, lokai a eim dyrunum og tk san a spyrja Einar af nju. Hann var ess fljtt var, a Einari var lti gefi um essa nju rannskn, og stti v fastara .

Einar endurtk alt a, sem hann hafi ur sagt sslumanni. Kvast hann engu hafa vi a a bta og fr flmingi undan frekari svrum.

"v frstu ekki heim Bli itt, egar frst t r binni?" spuri Sigurur alleinbeittur.

"g vildi ekki fara heim", svarai Einar niurltur.

"Hvers vegna vildiru ekki fara heim?"

"g hafi gert or heim, a g tlai a vaka um nttina", svarai Einar drmt. v nst tk hann a skra Siguri fr heimilishgum snum og hvernig sr mundi hafa veri teki, hefi hann komi heim um kvldi, rtt fyrir orsendinguna.

a var gn. Sigurur hugsai um etta stundarkorn. Hann hafi heyrt mislegt af heimilislfi Einars. etta gat vel veri sta. Og svo hefi hann tla a milda skap Mngu sinnar me baunasekknum. Honum skildist etta vel. a hafi komi fyrir hann sjlfan um fina, a urfa a milda kvenskap.

"En varst drukkinn, egar Jhann hitti ig", mlti hann og hvesti augun Einar. "Hvar niru vn?"

"Hj orgeiri".

"Hj orgeiri?" sagi Sigurur undrandi. "Var orgeir ekki binn a loka b ?"

"Hann var nbinn a loka binni, en g hitti hann sjlfan ar ti".

"Og frstu a bija hann um vn?" spuri Sigurur, enn meira forvia.

"J - eiginlega - - -", sagi Einar hikandi.

"Eiginlega hva?"

"J - g ba hann a hjlpa mr um eina "pddu", sagi Einar drmt og n ess a lta upp. Hann var farinn a vera styrkur.

"N lguru einhverju", sagi Sigurur og byrsti sig.

Einar hrkk saman. Samtali fll niur stundarkorn. Hver grunsemdin annari verri vaknai huga Sigurar.

"Bau orgeir r inn til sn?" spuri hann skyndilega.

"J", sagi Einar. Honum tti ofurltill frami v a kannast vi, a orgeir hefi teki sr eins og kunningja.

"Varstu lengi inni hj honum?"

"Nei".

"Bau hann r sti?"

"Nei". -

N fr Einari ekki a ltast blikuna.

Sigurur brndi rddina og hvesti augun Einar, v a, sem honum n datt hug, var anna en gaman.

"orgeir hefir fengi ig til a kveikja hsinu okkar".

"Nei", svarai Einar htt og hiklaust. Og n leit hann upp og framan hreppstjrann.

eir horfust augu um stund. essi augu gat Einar vel staist. a var anna en tillit orgeirs ur. N st honum a skrt fyrir hugskotssjnum til samanburar. Hreppstjra-augun voru hvss og reyndu a gna honum. En a baki eirra l hik og efi, sem dr r magni eirra. Einar endurtk neitun sna og var gjallharur.

"Kannastu vi a, v g veit, a a er satt", hlt Sigurur fram. Hann var enn ekki af baki dottinn.

En Einar lt engan bilbug sr finna. Hann sagi ekki meira en hann var binn a segja. orgeir hafi hjlpa honum um vn "pdduna", en ekkert tala vi hann frekar og einskis bei hann.

Sigurur fi lengi um etta vi Einar. Hann reyndi a lokka a upp r honum me gu, sem hann vildi f hann til a segja, og hann reyndi lka a veia hann me orum og hrtogunum. En Einar lt sr hvergi brega. Eftir a hann hafi stai af sr fyrsta hlaup hreppstjrans, fann hann, a meira og meira dr r mtti trarinnar hj honum. En vi a jkst Einari hugur.

egar Sigurur var a lokum orinn uppgefinn, sneri hann vi blainu og gnai honum me v, a hann skyldi sj um, a sslumaur spyri hann duglega um etta atrii. A svo mltu gekk hann burt fr honum.

Einar sat hugsandi eftir. Hann gladdist af v me sjlfum sr a hafa broti essa rs leyndarml eirra orgeirs bak aftur. En hann kvei fyrir eirri nstu. tt hann hefi geta stai Sigur af sr, var ekki vst, a eins gengi, egar sslumaur kmi.

Undir eins eftir essu samtali fr Sigurur ofan kaupstainn og heim til sslumanns. Lt hann skila til hans, a sr vri randi a f a tala vi hann. Sslumaur var hlfhttaur, tt me fyrra mti vri, v lti hafi ori um svefn nttina undan; veitti hann hreppstjranum heyrn dagstofu sinni. Kom hann anga til fundar vi hann skyrtunni og vestislaus, v hann ugi, a eitthva alvarlegt byggi undir, og gaf sr ekki tma til a kla sig aftur ft au, sem hann var kominn r.

Siguri var miki niri fyrir. Hann komst a efninu, vfilengjulti, og kvast n vera ess sannfrur orinn, a hin eiginlegu upptk brennunnar vru hj orgeiri verzlunarstjra. Hefi Einari alls ekki ori a viljandi a kveikja hsinu, og vri orgeir vitori me honum. Var hreppstjranum etta svo fast hug, a helzt var honum a skilja, a rttast teldi hann a handtaka orgeir n egar, setja hann jrn og varpa honum varhald, en kga ba til jtningar, flagana, hann og Einar.

Sslumaur horfi alveg forvia hreppstjrann; egar hann loks komst a til a segja eitthva, spuri hann stillilega; hva Sigurur hefi fyrir sr essu.

Sigurur skri n greinilega og rtt fr samtali eirra Einars. Sagi hann sem var, a Einar hefi jta a fyrir honum, a hann hefi hitt orgeir um kvldi fyrir brennuna og fengi hj honum brennivn. llum rum skum hefi hann neita harlega. Samt kvast hann ekki vera efa um, a essu vri annig fari sem hann grunai, og mundi auvelt a f jtninguna upp r Einari, ef hart, en knlega, vri eftir gengi. En orgeir vri rttast a yfirheyra sem skjtast, ur en honum gfist tm til a hugsa upp vafninga og undanbrg. Kva hann grtlegt til ess a hugsa, ef menn slyppu hegndir fyrir jafn illmannlegt verk.

Sslumaur glotti gmannlega, egar hann heyri stur Sigurar, en gat ekki veri honum samdma um, a neitt vri eim byggjandi. tt Einar hefi hitt orgeir um kvldi og fengi hj honum flskuna sna, gti a ekki saknmt talist, og ekkert sannai a eitt um glp Einars og vitor orgeirs. - Fru eir a byrja sakamlsrannskn hendur orgeiri t af jafnrkstuddum grun, mundu allir menn hlja a eim. Og tt svo vri sem Sigur grunai, a Einar hefi kveikt hsinu viljandi, fyrir bn ea skipun orgeirs - sem vru litlar lkur til, v hefi Einar varla fari a stela baunasekknum, - mundi torvelt reynast a f slk rk fyrir eirri sk, a dmur yri eim bygur. Ef til vill mundi Einar segja etta; en orgeir mundi segja hann ljga v llu, og yri a taka hans or tranlegri en Einars, a ru jfnu. Yri sari villan argari hinni fyrri. orgeir mundi framvegis standa me plma hndum gagnvart eim mnnum, sem gert hfu anna eins frumhlaup ru hans og mannor, en almenningur gera sr miki gaman a fljtfrni eirra og flnsku. kvast hann mundu yfirheyra Einar betur sar, en ba Sigur ess lengst ora a dylja ennan grun sinn, a minsta kosti mean hann hefi ekki vi meira a styjast.

Sigurur var hljur og hlfsneyptur vi etta. ttist hann n helzt til fljtrur veri hafa, og mundi hyggilegra a hafa hljtt um etta, eins og sslumaur vildi. Enda hafi n tr hans vissu sna og feilni essu mli mist mttinn. Ba hann sslumann afskunar ni v, sem hann hafi gert honum. Kvaddi hann san og fr heim til sn. - -

Mean essu fr fram, hafi sslumannsfrin hafst vi stofu innar af eirri, sem sslumaurinn og hreppstjrinn tluust vi . Voru ar opnar dyr milli, en dyratjld fyrir. Hafi hn hljtt um sig, v forvitni var henni a heyra, hvaa frttir hreppstjrinn hefi a segja, er honum var svo miki fyrir brjsti, og heyri hn hvert or eirra. - Mundi hn um lei eftir v, a hn tti erindi vi lknisfrna, og tt n vri ori lii, tji ekki a fresta v til morguns. Og fyrst hn enn var llum ftum; afr hn a gera essari vinkonu sinni heimskn egar. -

Lknisfrin var httu, egar henni komu au bo, a sslumannsfrin bi hana vitals. En ekki mtti slkri konu fr vsa og tk hn v mti vinkonu sinni lnklum einum. Ba hn hana rsinnis afskunar slkri vitku; kva hn alt vera reiu hsi snu, eftir atganginn um nttina, enda bar dagstofan ess ljsan vott, v ar stu ll stofuggnin hvirfingu miju glfinu. Sjlf skalf lknisfrin af kulda, v essari stofu var glugginn, sem Jhann vkumaur hafi reki krnuna og broti. Hn bar sig hetjulega og hlddi ml gestsins.

Erindi sslumannsfrarinnar var ekki meira en a, a a var fljtt afgreitt. Aftur mti var sslumannsfrnni skrafdrjgt um hinar njustu njungar brennumlinu. Sagi hn ar skrt og greinilega, en hlfum hljum, fr vitali eirra bnda sns og hreppstjrans. San lagi hn t af v fr eigin brjsti, og teygist furanlega r eirri tlu. Kva hn skelfilegt til ess a hugsa, ef etta skyldi satt vera, sem Sigur hreppstjra hefi gruna; raunar hefi maurinn sinn eytt v, og sjlf tryi hn v varla. mtti hamingjan vita, hva satt vri v, enda hefi sr aldrei getist a brnasvip orgeirs; hann hefi reianlega tvr kpur til. Fr hn um etta mrgum orum og hjartnmum, svo r viknuu bar, frrnar, yfir syndum og spillingu mannanna. Ekki mtti mun sj dygarst eirra og hjartagzku a essu sinni fyrir a, tt nnur vri kafkldd, en hin fkldd og yrfti a bta saman tnnunum, svo ekki glamrai eim. - Loks s sslumannsfrin, a vinkona hennar var orin grbl andliti af kulda. fr hn a hypja sig til heimferar. Kvejan tk a vsu alllangan tma, v enn var margt sagt, sem aeins urfti a drepa . fr svo a lokum, a r uru a skilja - og gtu afbori skilnainn.

Lknisfrin trtlai skjlfandi inn rekkju sna, sem st vi hliina rekkju lknisins. Var hann httaur, v honum hafi ori sasti dagur fulllangur, sem fleirum. Ekki var hn fyr komin ofan undir yfirsngina og bin a hla a sr en hn tk a segja bnda snum sgu sslumannsfrarinnar og skoun hennar essu mli. Hlddi hann sgu hennar me mikilli athygli, og uru umrur um hana eftir hlfum hljum milli eirra hjnanna. Var lknirinn ekki samdma sslumanninum um a, a etta ml vri ltils viri, og tti grunur hreppstjrans sennilegur. Kvast hann mundu reyna a komast a v sanna essu efni, me v a beita skarpskygni sinni og slfriekkingu. Varla mundu eir fuglar, Einar og orgeir, leyna hugsunum snum fyrir honum, tt eir fegnir vildu. Hann skyldi - "Fa-fa-fa-n'en gaga-ga-ga-gale mig -!" lesa ofan kjlinn.

San sofnuu au. - En tvo daga nst eftir l lknisfrin rmfst ungu kvefi, sem lknirinn kendi innkulsi.

-

orgeiri verzlunarstjra var ekki svefnsamt fyrstu nttina eftir brennuna. N var hsi brunni og vrurnar me, og Einar kominn hendur mtstumanna hans. - rnar hfu hyggjur hans ur veri. N bttust njar vi, og r yngri og skuggalegri en hinar fyrri. Oft hafi honum veri rtt innan rifja, en n tk t yfir.

Eftir a hann gekk fr brennunni, lokai hann sig inni skrifstofu sinni og gekk ar um glf, a sem eftir var nturinnar.

Fyrri part dagsins, mean Einar vantai og hans var leita, bei hann allra tinda me hinum srasta kva. Hann hafi egar um nttina frtt, me hverjum atburum komist hefi upp um Einar, og var srgramur yfir slysni hans og bjlfaskap. Hafi hann alstaar svipast um eftir honum margmenninu vi eldinn, en hvergi s honum brega fyrir. N frtti hann, a Einars vri leita me dunum og dynkjum og fyndist hann hvergi. Hefi honum n veri a krast af llu, a Einar fyndist ekki framar, ea a minsta kosti ekki af eim, sem leituu hans. Ekki ori hann a lta leita hans sjlfur og engan vildi hann lta vera ess varan, a hann hefi huga v, hver kjr Einars yru. En me mikilli eftirvntingu bei hann ess, a leitarmenn kmu aftur. Ekki hafi hann sent menn t til njsna og frttaleita, en st ekki v, a honum brust tindin jafnum og au gerust.

egar lei fram yfir hdegi og Einar var enn ekki fundinn, fr orgeiri a glast von um undankomu hans. En skammlf var s von. Hann s t um skrifstofuglugga sinn, hvar Einar kom rambandi ofan me gilbarminum. En ur en hann gti til hans n ea gefi honum bendingu um a leyna sr, voru arir menn ornir hans varir, og rtt eftir var fari me hann fund sslumanns.

orgeir frtti lka gerla af rttarhaldinu og hverju Einar hefi svara ar. tti honum enn ekki illa horfast og var ekki rvnt um, a Einar gti gert aukask sna a aalsk og vilt eim ann veg sjnir. En egar hann frtti, hvar Einari vri binn staur, mean sk hans vri reynd og dmur upp kveinn, tti honum vandast mli af nju. ekti hann stuleysi Einars og ugi, a eir Vogabafegar mundu geta veitt upp r honum leyndarml a, sem hann bj yfir. etta jk honum meir hyggjur en alt anna.

orgeiri var a ljst, a ef Einar skri satt og rtt fr llu v, sem eim hafi milli fari kvldi undan brennunni, mundi engum skynbrum manni blandast hugur um, a hann vri vi mli riinn og tti upptkin. eir mundu traula treysta sr til a hfa sakamlsrannskn gegn honum me skrslu Einars fyrir sakargagn og ekkert anna; enda var a ekki a lakasta. En hva sem rannskn lii, var mannori hans svo hnekt, a a tti sr engrar vireisnar von framar augum almennings. Hann st fyrir allra manna augum sem upphafsmaur a svvirilegum glp, margttum, v brennan ein, me llu v tjni og hrellingum, sem hn hafi valdi, var ekki nema nokkur hluti verksins. Hitt mundi ekki vgar dmt, a hafa leitt blftkan barnamann, drykkfeldan og kjarkltinn, til slkrar hfu, og lta hann san bera skina einan, - lta taka hann fr fyrirvinnulausu heimili eymd og rbirg til hegningarvinnu svo rum skifti, en skjta sjlfum sr undan snum hluta hegningarinnar.

Hrin risu hfi orgeirs vi essa hngsun. Fram a essu hafi hann veri heiarlegur maur. vinir hans og vildarmenn hfu engan hggsta honum fundi. Hann hafi veri harur og jll stundum - a gat vel veri; en hreinlyndari hafi hann veri hverjum manni og haft sl sna og samvizku flekkaa af llu v, sem nokkur drengilega hugsandi maur gat haft andstyg . En n var annig komi!

Hann hugsai sr alla illkvitnisglei, sem fylla mundi hreysi og herbir andstinga sinna, er eir hefu slka sgu til meferar. tt sgumaurinn vri ekki annar en Einar Blinu, sem eir annars mundu hika vi a tra, mundi eim a essu sinni vera slgti r sgu hans. Ef til vill mundu eir allar lundir reyna a koma veg fyrir a, a sakamlsrannsknunum yri beint gegn honum. Hver veit nema a yki una eirra a geta tali sr og rum tr um a, a eir sndu honum n og yrmdu honum vi opinberri smn.

Ea mundu eir gera vert mti og ra a v llum rum, a hann yri settur varhald og yfirheyrur stranglega? eir kynnu ef til vill a hafa enn meira yndi af v a sj framan hann fyrir rttinum. eir mundu safna hinum glggskygnustu mnnum snum saman rttarsalinn; v allir gtu eir ekki komist ar fyrir. Me hamslausri olinmi mundu eir ba frttanna ti fyrir, sem ekki kmust inn. tarleg lsing mundi vera ger af hverjum drtti andliti hans eirri stundu, er hann synjai fyrir skina.

Nei, - ef til vill ttu eir ekki undir v. Ekkert gti veri eim verri snoppungur en a, ef hann kynni a jta, - og yri san frur burtu fr eim, svo eim gfist ekki kostur a skaprauna honum. eir mundu sj eftir v a f ekki sjlfir a njta hefndargleinnar. Heldur mundu eir velja hina aferina og lta sr ngja sgu Einars. -

eftir essum hugleiingum fr orgeir a halda rannskn og dm yfir sjlfum sr. Hann rifjai enn af nju upp fyrir sr alt a, sem eim Einari hafi milli fari um kvldi. Fr hann yfir a huganum aftur og aftur, til ess a vera viss um, a honum skytist ekki yfir neitt, sem til greina gti komi.

Var etta happ honum a kenna? Var hann hinn sanni upphafsmaur a brennunni? Hvernig vk v vi?

Hann mundi glgt hvert or, sem hann hafi sagt vi Einar. au voru ekki heldur svo mrg. Hann hafi hugsa um au ll sama kvldi, eftir a Einar var farinn. hafi hann afsaka sig og tali sr tr um, a Einar hefi ekki geta teki etta eins og blalvru. Hann hlyti a skilja a sem gevonzkugaspur, sem menn ltu inn um anna eyra og t um hitt. Hann hafi gert sig ngan me essar afsakanir snar og ekki fari t eftir Einari, til ess a hindra framkvmdir hans. N l a augum uppi, hvernig Einar hafi skili samtal eirra. En var ekki skin hj Einari einum?

Hann hafi alls ekki bei Einar a kveikja vruhsinu. Engum launum hafi hann heiti honum fyrir a, hvorki beinlnis n beinlnis. A essu gat hann unni ei fyrir rtti, hvenr sem yrfti a halda. Ef Einar segi ekkert anna en a, sem satt vri, hlyti hann a vera sknaur me dmi.

En fanst honum hann ekki vera saklaus. Tvmlalaust hafi hann gefi Einari a skyn, a a vri etta, sem hann skai. Einmitt etta atvik vantai til a rtta vi hag hans. a vri syndlaust a hjlpa v til a koma; meira a segja mannlegt og afsakanlegt. Hann hafi vitna til lka athfis hinni frgu fornld og tali manninum tr um, a eim kaupflagsmnnum vri etta maklegt; eim vri a holt og eir hefu ekki anna en gott af v. Skainn geri menn hygna. Auk ess yri tjni ekki nema um stundarsakir; alt vri vtrygt. A essu hafi hann viki vi mann, sem litla ea enga hugmynd hafi um vtryggingu. Aftur mti kostai etta ekki nema eina eldsptu. Voru ekki etta fullljsar bendingar?

Svo hafi hann viki a ru samtalsefni miju kafi. a var skuld Einars vi verzlunina. Hva gat mkt hann meira en samtal um a efni? Skuldin var meiri en tlur r, sem bkinni stu, og a fann Einar lka. Skuldaskrin bkinni var snilegur vottur ess, hve oft og lengi orgeir hafi hjlpa honum og hve miki hann hafi umbori honum. Siferislega skuldin var meiri en hin bkfra. Gamlar akkartilfinningar hlutu a vakna brjsti essa ftklings, egar hreyft var vi essu efni. Skyldutilfinning hans hlaut a vaxa honum augum, og a v meira, sem yfirliti var fljtlegra. N tti hann a borga essa skuld; a var komi a skuldadgunum. Ekkert var fyrir hendi til a borga me. Hugsunin til skuldalkningarinnar hlaut a vera honum gileg. N gat hann ef til vill greitt hana alla me augnabliks viki, - httulegu og gefeldu a vsu, en sem var ekki mgulegt a koma fram n ess v bri.

En hvers vegna ymprai hann essu? Ekki geri hann sr minstu von um, a Einar greiddi essa skuld nokkurn tma. Var a ekki gert bltt fram v skyni a knja hann til a framkvma a, sem honum var svo rkt hug? Var ekki skuldakrafan grmukldd skipun? - Hann gat ekki neita v. v skyni hafi hn veri reynd, a sj, hvaa hrif hn hefi. N reyndi hann a telja sr tr um einhvern annan tilgang, en gat a ekki.

En hvernig var honum sjlfum fari etta kvld? Hvernig st v, a hann fr nokku a skifta sr af essum mannbjlfa, egar hann tti ekkert erindi vi hann? Hvernig st v, a hann fr a gefa honum essar skir snar skyn? Hva varai kunnugan mann um hyggjur hans og hugsanir? - Og a sleppa fram r sr rum eins fjarstum vi breyttan almgamann og gera hann a trnaarmanni snum -! etta var alt saman svo harla lkt honum, sem var hverjum manni dulari skapi, a hann furai sig v. Og kom gamla spurningin fram huga hans: Var hann me fullu ri? Ea misti hann stjrnar sjlfum sr me kflum.

Hrollur fr um hann vi essa hugsun. Honum fanst sem rning allrar gtunnar flist hinu sanna svari upp essa geigvnlegu spurningu. Hann mintist ess, a au augnablik komu fyrir, a harmar hans uru honum of magnair. eir vknuu svo skyndilega og jafnframt me slku heljarafli huga hans, a ekkert rrm vanst til skynsamlegrar yfirvegunar. Jafnan hafi hann gerkur veri, en jafnan barist vi skap sitt og oftast me gtum rangri. Voru lyndiseiginleikar hans a breytast? Var sl hans a skjast af raunum og hyggjum? Ea var mtvgi mti strum hans a bila og falla r sgunni? tti hann aeins f spor farin til algerrar brjlsemi?

Hann studdi olnbogunum fram skrifborsbrnina og greip bum hndum um hfui. Kaldur sviti kom fram enni hans vi a hugsa til slkrar skelfingar. Marga ungbra stund hafi hann lifa essi sustu missiri. Enginn ekti r, sem betur fr. einrmi hi hann str slar sinnar; engum var hent a vera nvist hans. Hann gekk sem leislu og hafist a a, sem mevitundin vissi ekkert um. annig hfu ntur og nturpartar lii. - En a lokum unnu betri eiginleikar hans sigur yfir hinum lakari. Vi vggulj mildrar samvizku hafi hann a lokum sofna hverja ntt, og vi bros nfddra vona hafi hann vakna hvern morgun - vona, sem fddar voru til a deyja barnadaua.

En n hafi t af essu bori. Eina slka stund, egar hugarstr hans geisai, hafi maur veri hj honum, stultill og kjarkltill maur, sem ekki hafi af slkum hamfrum harma og hugarstrs a segja og vissi ekki, hva gerki var. Hann hafi horft hann vi logandi ljs, mean hugur hans barist. Ef til vill hafi hann s meira en hann tti a sj. Eitthva hlaut a hafa skoti honum skelk bringu. Orin ein, sem hann hafi fengi a heyra, voru meinlaus t af fyrir sig, dul og tvr, svo au gtu veri gaman, sta alvru. Eitthva anna athugaverara hlaut a hafa bori fyrir hann.

Ea var hugski sttnm? Gtu hugrenningar manna borist mann fr manni ruvsi en me orunum, ea n allrar astoar eirra? Hafi hann veri slkur sndum etta kvld, a ekki yrfti ora vi?

Hann mundi eftir v, hve Einar hafi flna, egar hann leit sast augu hans. Hafi tillit hans haft ann seimtt, a fullorinn maur gti ekki staist a? - Og egar hann lt eldsptnastokkinn vasa Einars. Var hann engum efa um, hva hann vildi?

Og svo gat hann ekki stilt sig um a framkvma a! Fullorinn maur, roskinn og rinn, hleypur til a gera ara eins vitleysu af misskilningi orum og augnari annars manns! Og ekki ar me bi. Hann asnast til a stela baunasekk um lei og ltur svo handtaka sig. -

Alt var etta orgeiri rotlegt umhugsunar- og hyggjuefni. Hann velti v fyrir sr hva eftir anna, og geri mist a afsaka sig ea saka. Hann ri a n mest af llu a geta n Einar, til ess a spyrja hann a, hvers vegna hann hefi fari a gera etta axarskaft. En um a var ltil von. Einar var vandlega geymdur heima Vogabum, og gu vissi, hva hann n egar vri binn a segja ar. a var ekki heldur laust vi, a hann kvii fyrir v a heyra Einar sjlfan skra fr stum snum. S skrsla hlaut a skera r v tvmlalaust, hvort hann vri sekur ea ekki. Dmur hans l vrum Einars.

Enn hafi hann eina hugsun ea eina veika von til a styja sig vi. Ef til vill hafi Einar sagt satt fyrir rttinum. Hugsanlegt var, a hann hefi kveikt hsinu viljandi, vi a a lsa eftir baunasekknum. En ltinn trna lagi orgeir a.

En var aftur mti eitt, sem mjg yngdi hugarbyri hans.

tt ekki vri hann trmaur almennum skilningi, hugsai hann oft um dularfull og yfirnttrleg fl og samband eirra vi kjr mannanna og forlg eirra. Hinn mikli dularheimur, sem mannleg augu sj ekki og mannleg skynjan nr ekki til, hafi alla hans fi gefi myndunargfu hans miki vifangsefni. Hinar djpu gtur mannlfsins uru vegi hans sem annara, og hann fkst vi r sinn htt, n ess a hira um skoun annara eim efnum ea bera sig saman vi . vku og svefni hafi hann zt vera var fyrirbriga og bendinga, sem honum fanst vera gefnar v skyni a avara hann ea minna, gleja ea hrella, launa honum ea hegna. Honum virtist sem einhver snileg vera ea verur byggju ar, sem t vru honum nlgar, tkju innilegan tt kjrum hans og ltu honum ljs velknun sna ea vanknun.

Og egar orgeir fann vngi hugar sns reytast leit hans eftir sannleikanum essu efni, hvarflai hann yfir veldi hins kunna og dularfulla og leitai ess ar, sem essi heimur gat ekki gefi honum vissu um a svo stddu.

Vi etta tkifri fanst honum hann einnig hafa ori var nvistar hinnar snilegu fylgju sinnar - dsar ea engils, ea hva hann tti a kalla a. egar skotfrabirgirnar sprungu loft upp, hafi logandi eldski veri stefnt beint hann. Ef til vill hafi enginn annar skili kveju, en hann skildi hana. var dmur hans feldur heimi alvizkunnar og rttltisins. Ski var birtingin. - Hann reifai um enni. ar var fyrir fingrum hans ofurltil brunaskorpa. Hann var brennimerktur; - brennuvargur, brennimerktur af eigin eldi snum!

Ea var etta alt misskilningur og hrellandi heilaspuni? Var Einar saklaus af brennunni? Hafi kvikna af einhverjum orskum, sem enn voru kunnar? Hfu vinveitt dularfl hjlpa honum? Og hvernig? - Hann hristi hfui. - - -

annig kastaist hugur orgeirs hvldarlaust milli vonanna og ttans. ll nnur hyggjuefni hurfu r huga hans; au komust ar ekki a. Efinn var nstandi, vissan banvn. Hann mtti til a f vissu, hversu skelfileg sem hn yri. - En vissu mtti enginn n , nema hann.

Hann mtti til a n Einari fr eim Vogabafegum, - og lta aldrei n hann framar.


8. kafli - Gestir

Morguninn eftir brennuna rendi ofurltil, tvsigld skta, me norskum fna, inn voginn og varpai akkerum fram undan bryggju Jespersens-verzlunarinnar. a var norskur timbursali. Hann kom af annari hfn, ar sem hann hafi selt varning sinn, en kom arna vi til a skjta land tiltelgdri kirkjugrind og timbri nja kirkju, sem anga tti a fara. orgeir afgreiddi skipi. Skipstjri hafi komi ar ur og var voginum svo kunnugur, a hann sigldi ar t og inn n hafnsgumanns. -

En htt var n a kalla a tindi, tt lagleg seglskip kmu vi voginum. eim hfu menn lengi vanist.

Hitt tti meiri tindum sta, a tveim dgum eftir brennuna var von strandferaskipi fr Reykjavk, fer sinni umhverfis landi. - -

tt bagi vri a ritsmaleysinu - og s enn va, - kom a fyrir, a tindi, sem miklu ttu skifta, brust furu fljtt milli landshorna. Oft mtti heita, a au brust sem vngjum vindanna. annig hafi n borist til kaupstaarins kvis um a, a essu skipi, sem vntanlegt var, vru fer nokkrir embttismenn r Reykjavk, kunnir a nafni. Vru eir hringfer kringum landi, "eftirlitsfer", a v er sumir nefndu, og meal eirra vri landshfinginn sjlfur.

essu var hvsla fr eyra til eyra um allan kaupstainn. Alstaar vakti frttin undarlega eftirvnting, sem strht vri asigi. Engin lifandi sl essum litla kaupsta hafi s jafnsjaldgfa sjn sem landshfingja. Hann hafi aldrei komi anga, san hamingjan hf hann til slkrar tignar. a hlaut a vera sgulegt og miki til frsagnar a hafa s anna eins strmenni. - Allir, sem vetlingi gtu valdi, voru v stfum snum ennan dag, brn og konur ekki sur en daglaunamenn og gir borgarar. Hver mtti sjlfum sr um kenna, ef slkt augnayndi gengi honum r greipum. Helztu bndur r nrsveitunum voru einnig staddir kaupstanum. eir ttu mrg erindi a vanda, en hfu haga fer sinni eftir tlun skipsins. eir vildu lka fegnir vera eirrar blessunar anjtandi a f a sj landshfingja.

Langmest umstang vakti frttin hsi sslumannsins. Bi var a tilhlkkunar- og kvaefni a eiga von slkum gesti. egar hfingi, sem lengi hefir rkt eins og hur, alt einu von yfirhfingja snum, er ekki fura, tt einhver tilfinning li um huga hans, sem ekki er hversdagsleg. annig var v fari me sslumanninn. Hann hafi ekki s landshfingja san hann tk vi embtti snu, og heima embttisskrifstofu hans. San hafi eim lti anna milli fari en embttisbrfin. En hs hans var n landshfinginn sjlfsagur gestur. Og ef nokku vri a marka ennan orasveim um eftirlitsfer, gat slkt eftirlit ekki n til neinna annara en hans. Hann fann a, a hann tti n a standa augliti til auglitis vi yfirmann sinn. vst var, hve strangur hann yri. Hann hlaut a vilja sj embttisbkur r, sem hann hafi undir hendi, og ef til vill fleira.

Sslumaur rendi v huganum yfir alt, sem embttisrekstri hans vi kom, til a reyna a finna eitthva, sem gilega kmi sr, a landshfinginn rki augun undan honum sjlfum. Hann mundi eftir msu athugaveru, en engu , sem honum fanst ekki vera afsakanlegt, vri sannsni beitt. Eigi a sur var honum innanbrjsts ekki svipa og dreng, sem a mta fyrir prestinum snum vi hsvitjun, en hefir a samvizkunni, a hafa hlai snjkerlingar, sta ess a lra kveri.

hsinu var ys og annrki. Alt var spa og fga htt og lgt. Allir hlutir voru frir r sta til a reyna, hvort eir fru ekki betur ruvsi. Aldrei var ngu vel fr neinu gengi, hvorki skrifstofunni n stofunum. Sslumannsfrin sjlf var stugum num um alt hsi. Mest kva a annrkinu eldhsinu. ar stu rjr vinnukonur, sn vi hvert lti, og hrru - ein kjtsoppunni, nnur mjlsoppunni, rija eggjasoppunni. Allar hrru r - hrru - hrru - hrru, svo svitinn streymdi af eim. S fjra kraup glfinu og sandvoi a af llum krftum. Hn var rau og rtin framan og gaut upp blhvtum augunum, egar frin kom me svo miklu fasi, a hn tlai a ryja henni um koll. - etta var ekki heldur tilefnislaust. Ef skipi lgi til kvldsins, tlai sslumaurinn a reyna a milda skap hins "hvelborna" gests sns me notalegum kvldveri og bja nokkrum velvirum borgurum honum til mtuneytis. - -

nnur undrin gengu hsi lknisins. Vel gat a veri, a landlknirinn hefi slegist fr me landshfingjanum, tt ekki hefi a frzt. vissi lknirinn, hverju hann tti von.

ar var enginn kvldverur undirbningi.

Auvita mundi sslumaurinn telja sr a sma a bja landlkninum lka, og hefi veri synd a svifta hann eirri ngju. ar var v ekki anna a gera en a fga hsi sem vandlegast og raa llu, smu og stru, sem smekkvslegast. Lyfjab lknisins var einu herbergi hssins. ar hamaist hann, samt einni vinnukonu, sem hafi ann starfa a strjka ryki af glsum og krukkum. Sjlfur leit lknirinn mesta flti eftir lyfjabirgum snum og bar r saman vi skrna yfir a, sem hann tti a hafa vi hndina. Vi og vi hljp hann inn hsi til a lta eftir einhverju ar og hlusta a, sem kona hans vildi vera lta. Hn l rminu ennan dag, me ullardksstrt upp undir augu. Var hn svo hs, a illa heyrist til hennar, en kyr var hn mjg, bylti sr n aflts og eiri illa legunni. En lknirinn skipai henni me harri hendi a liggja kyrri. Ekki var lknirinn lkendur ennan dag, en stamai hann meira lagi, v margt og miki var honum skapi. Var samtali milli hans og konunnar greitt og slitrtt, ar sem illa heyrist hva hn sagi, en honum svo stamgjarnt. mtti skilja a, a bi voru au venju brlynd. Hfu au nugyri vrum, mean au gtu hvort til annars n, og oft urfti frin a senda eftir bnda snum, til a segja vi hann eitthva, sem enn var sagt. En vi slkar tafir var lknirinn mjg rillur.

egar lei af hdegi, sst til skipsins. Fr kaupstanum sst a ekki, fyr en a sveigi fyrir Stapann og tti skamt fari inn voginn. a var eitt af hinum glsilegu fleyjum Sameinaa gufuskipaflagsins danska, tvsiglt me hvtar hbyggingar mijum iljum. Reykhfur, svartur a lit, me breiri gjr, rauri, st lti eitt aftar en mitt milli siglanna og hallaist aftur vi, eins og r. Lagi aan reykjar- og eimlopa, sem teygi sig langt aftur af skipinu. Skri var miki skeiinni, egar hn kom fram undan Stapanum, eg freyddi brimhvtur frouskalf um rau brjstin. Fyrst s hliina skipinu fr kaupstanum. En eftir sveigjuna sneri a stafni land, og dr r hraanum. Eftir skamma stund seig a hgt og htignarlega inn voginn, stanmdist ar alveg og lt akkeri falla. Btum, sem biu ess floti, a skipi legist, var egar ri a v.

Undir eins og til skipsins sst, flaug dannebrogsfni upp a hni fnastng Brraverzlunarinnar, og rtt eftir var kominn samlitur fni stng orgeirs. Ekki hfu fleiri af kaupstaarbum ann umbna. Margt manna var ferli milli hsanna og fltir var mrgum; en eim, sem vi vinnu voru ti vi, var tliti upp. v n var hin mikla stund komin.

Um a leyti er skipi sveigi inn voginn, gekk "mikill maur" fr bnum Vogabum. Sveigi hann fyrir skuhauginn mikla hlavarpanum og rddi gtuslann ofan ytri kaupstainn. Var hann klddur sum lafafrakka. nokku slitnum og klndum brmum og ermum, en heillegum . Sgu sumir, a hann hefi veri keyptur uppboi eftir dauan prest. - Flakti frakkinn fr manninum og skein ar hvtt ln uppi vi hlsinn, me dltilli rhyrnu niur bringuna. Maurinn gekk vi stuttan gngustaf, silfursleginn. Gekk hann allbeinn, en hgt, og var hinn fyrirmannlegasti. Skeggi var nraka Kristjns IX. vsu. ngjubros lk um varir hans og spaklegur var hann svip. hfi bar hann baramikinn hatt, svartan, er sumir nefndu brennivnshatt. En skugganum undir hinum miklu hattbrum s tsarnar ngreiddri, franskri hrkollu. Mtti sj, a n var maurinn essinu snu. -

Sigurur hreppstjri afgreiddi oftast pstinn hsi sona sinna, einkum sumrin, egar hann kom sjleiis. N var hann leiinni anga. - Hann ba Sveinbjrn son sinn a afgreia fyrir sig pstinn a essu sinni, v sjlfur kvast hann urfa a vera faralds fti. Kvast hann mundu koma anga vi og vi, og jafnan mtti n til sn, ef einhver vandri bri a hndum.

Um tma hafi a biti Sigur, a honum mundi standa einhver heill af essum degi. Var s grunur a minsta kosti jafngamall vitneskjunni um a, a landshfinginn kmi. Hafi Sigurur lengi r ann fund. Hlakkai hann n til ess, a sslumaur nafngreindi hann fyrir landshfingjanum, a hfingja si. fanst honum tmi til kominn fyrir sig a taka hnd honum, fast og innilega, en fyr ekki. Tri hann ekki ru en a landshfingi mundi kannast vi sig af afspurn. Lengi hafi hann vnzt ess a f sjaldgfa, en maklega, kveju r eirri tt, sem hann var, og lngum veri hissa v, hve lengi a drst. Var a hans slasti draumur og hafi lyft undir margar framkvmdir hans a jarabtum, hsabyggingum og hrasmlum, og veri huggun hans hreppstjravandrunum. Er srt fyrir slkan smamann a ganga me prdda neslu, fyrir sjnleysi og athugaleysi annara manna. En n vnti hann fastlega, a r v mundi greiast. -

bti eim, sem flutti pstinn til lands, kom landshfinginn. Sslumaur fagnai honum bryggjunni og fylgdi honum heim til hss sns. Allir, sem til nu, teygu fram lkurnar og hvestu sjnina. Var etta landshfinginn? - Menn voru ausjanlega sneyptir og ttust srnarrair, v a landshfinginn var a sj sem hver annar maur. - Nokkrir fleiri gestir komu me nstu btum. En ungri torfu ltti af brjsti lknisins, v landlknirinn kom ekki.

-

mean eir sslumaur og landshfingi rddu einkaml sn, br lknirinn sr heim til orgeirs.

Hann hitti orgeir sofandi legubekknum skrifstofunni. Hann hafi helzt gert sr von um ni mean gestirnir af skipinu voru a koma land. S var tin, a hann svaf ekki, egar afgreia urfti strandferaskipin. N var s starfi binn a hafa vistaskifti, eins og svo margt anna.

Gluggi st opinn skrifstofunni. skrifbori orgeirs lgu bkur og bl, sem rfnuust ess srlega a vera tekin betur til handargagns. En ofan llu ru, sem borinu var, l str og fornlegur skipstjrakkir.

orgeir hrkk upp vi komu lknisins. Hann var raueygur af svefnskorti og fremur rillur, en tk lkninum kurteislega. Ekki fr hann ftur, en vsai lkninum til stis stl vi skrifbori.

Lknirinn stamai fram langri og innantmri afskunarbn v, a hann hefi gert verzlunarstjranum ni. orgeir kva a ekki saka, en sagist stundum eiga bgt me a sofa nttunni og v fleygja sr t af einhvern tma dagsins. Ba hann lkninn a taka ekki til ess, tt hann geispai. Enda geri hann a og dr ekki af, rtt fyrir nvist hans.

Lknirinn s a vel, a hann var orgeiri ekkert velkominn gestur, ef ekki bltt fram hvimleiur. En vi a br hann sr hvergi. Hann var vanur v a hitta orgeir fltan, og eir voru ekki lakari kunningjar fyrir a. N var hann hvort sem er kominn til a stra honum.

Fyrst var samtali um daginn og veri, skipkomuna og gestina me v. Lknirinn sagi fr og stamai dlti vi og vi. orgeir nldrai tm eins atkvis or, en sofnai ekki.

Svo snerist samtali a brennunni.

Lknirinn horfi stugt framan orgeir, til a reyna a ra , hvernig honum lkai etta samtalsefni. orgeir leit reytulega fram fyrir sig, eins og ur. Hann hafi ausjanlega ekki meiri huga brennutindunum en verinu og faregunum me skipinu. En lknirinn lt dluna ganga.

"Miki a-a-a-a-a-andskoti gekstu vel fram vi eldinn, o-o-o-orgeir! Svei mr, ef g d-d-d-dist ekki a r! Jafn-ga-gamall ma-ma-ma-maur - - -!"

"Enga gullhamra", sagi orgeir og brosti kuldalega.

"Gu-gu-gu-gu-gullhamra -! a eru "s'gu" engir gull hamrar. a-a-a er bl-bl-bl-blber alvara. a hefi "s'gu" a-a-a-a-alt brunni arna ti fr, mi-mi-mi-mi-mitt hs lka - hefiru ekki ko-ko-ko-komi".

"a brann ng samt".

Skjalli hafi ausjanlega engin hrif orgeir. Hann var jafnsyfjaur eftir sem ur. Lknirinn var jafnfrur um hugsanir hans sambandi vi brennuna eins og egar hann kom. var a reyna a fletta vi blainu.

"Veiztu hva'?", sagi hann eftir ofurlitla gn. "Helvtis ka-ka-ka-karlinn er a slra um a, a --- hafir fengi sig til a kveikja h-h-h-hsinu".

"Ha-ha-ha! Sjum til!"

orgeiri rann sem kalt vatn milli skinns og hrunds vi essa frtt. En af v hann hafi hugsa um hana ur og jafnvel bist vi henni, gat hann stilt sig og ekki lti neinu bera.

Lknirinn horfi hvast orgeir og beitti llum snum skarpleik. En svipur orgeirs breyttist ekki minstu vitund. Enginn drttur bifaist andliti hans. a var jafnharlegt, jafnreytulegt og jafnsyfja eftir sem ur. a var sem lknirinn vri a tala um hluti, sem honum kmu ekkert vi.

En hefi lknirinn veri gtinn, mtti sj hlykkjtta rtna hgra gagnauganu, rtt framan vi hrsrturnar. Hn hefi, ef til vill, geta sagt lkninum eitthva af v, sem hann vildi vita. En hann s hana ekki.

"Ha-hann er "s'gu" vi-vi-vi-vi-vitlaus, karlskrattinn. a-a vri gu-gu-gu-gu--gu-gustuk a gefa honum l-l-lknisvottor".

orgeir spuri me mesta alvrubl, hvort lknirinn liti, a hgt vri a gefa Blis-Einari vottor um, a hann vri ekki me llum mjalla.

Lkninum flaug hug, a n vri hann vel veg kominn me a a veia verzlunarstjrann. Ef orgeir vri mesekur Einari, var ekki lklegt, a honum vri ant um, a Einar slyppi hj hegningu, og einkum um hitt, a Einar yri dmdur merkur og byrgarlaus. Mundi orgeir akka a vel og muna a lengi, ef lknirinn gti komi essu til vegar. Fyrir Einar karlinn vri a gverk. Hann tk v undir etta ml, sem gtnum og reyndum lkni smdi. Kvast hann a vsu ekki hafa rannsaka Einar a essu sinni, en vel kvast hann ekkja hann. Hefi Einar svo veiklaar taugar, a efaml vri, hvort a vri verjandi a leggja hann hegningu fyrir verk hans. Heimilislf hans vri reianlega bi a gera hann ruglaan. v nst tk hann a skra orgeiri fr v, hve vandrdd vru takmrkin milli vits og vits hj stulitlum og taugaveikluum afbrotamnnum. Sagi hann, a ekki vri a annara mefri en lkna a skera r v hvert skifti, hvort glpamenn vru heilir heilsu ea ekki, einkum ef eir vru drykkfeldir. Vri oft fari gtilega og mannlega me sakamenn, v mrg afbrot vru framin geveikiskasti. En n hefu lknar um allan heim hafi barttu mti ru eins framferi. Loks kom hann a efninu aftur og kva a grun sinn, a Einar hefi frami afbrot sn a essu sinni geveikiskasti og kanske ofurlti kendur. etta taldi hann vst, a hgt mundi vera a sanna me rannskn manninum sjlfum, og bri a fara me hann sem sjkling, en ekki sakamann.

etta var langt ml og tarlegt hj lkninum og krydda me mrgum hlrum orum og tlendum munneium. Framan af tafi stami hann dlti, en egar fram stti, likaist honum svo um mltlin, a ess gtti lti, og a lokum bunai r honum ran.

orgeiri var innilega skemt me essari frlegu tlu. Og mean lknirinn lt dluna ganga, seig af honum svefnhfginn. egar lknirinn loks agnai, hl hann svo htt og kuldalega, a lknirinn hrkk saman.

"Nei, Einar er ekki vitlaus, a ori g a blva mr upp . Ef hann er vitlaus, erum vi allir vitlausir".

etta kom lkninum svo vart, a honum fipaist alveg, og gat hann ekkert sagt. N var hann kominn gildruna sjlfur.

"Einar hitti mig um kvldi undan brennunni og fkk sr flsku-"pddu". Hann var hvorki vitlaus n fullur ".

essi jtning orgeirs kom svo hispurslaust og bltt fram, a lkninum hvarf svipinn allur grunur um sekt orgeirs.

orgeir horfi hvast lkninn:

"Hefir tala vi Einar?"

Lknirinn var enn sneyptari. Hann var viss um, a orgeir si a sr, a hann hafi veri a ljga, og ori ekki a lta upp.

"Nei, "gu-gu-gu-gu-gu'bevar's"! Ha-ha-hann er "s'gu" fa-fa-fa-fa-fangi. E-enginn m ta-ta-tala vi hann, ne-nema yfirv-v-v-vldin".

orgeir glotti kampinn; lkninum hafi versna stami.

Samtali fll niur um stund. orgeir strauk sr um enni og geispai. Lknirinn var kindarlegur svipinm.

"Heyru, lknir, - geru mr n greia".

Lknirinn var feginn og vonai, a n kmi eitthva ntt.

"g nenni ekki ftur. Taktu lyklana mna, eir standa skrifborsskrnni, og opnau hornskpinn arna. ert klaufi, ef finnur ekki eitthva gott handa okkur til a dreypa !"

etta lt lknirinn ekki segja sr oftar, en fr egar a fst vi skpinn.

"Po-po-po-portvn - ha?"

"J, portvn, a er gott, - og rauvnsgls!"

Lknirinn fkk n a leika hsbndann. Hann helti glsin, fri orgeiri anna eirra legubekkinn og hringdi vi hann.

"Svo drekkum vi skl Einars gamla Blinu", sagi orgeir gletnislega. "a er maur, sem hefir hugsun a bjarga sr!"

"Es le-lebe ho-o-o-o-hoch der - - -!" egar lknirinn fr t fr orgeiri, var honum einhvern veginn kynlegt innan rifja. Erindi hafi mishepnast; hann var engu frari um astu orgeirs brennumlinu en ur. hallaist hann n heldur a v, a hann vri saklaus; annars hefi hann hloti a sj honum brega. - Hitt var miklu lakara, a honum fanst hann hafa flett ofan af sjlfum sr, einkum me vottorsskrafinu.

En lknirinn var lttlyndur og hristi etta brtt af sr. Hann ekti orgeir svo miki, a hann vissi, a hann hafi ekki r hum sli a detta liti hans. Einhvern tma hafi orgeir sagt vi hann, a hann vri "bi kjftugur og lyginn". a hafi veri gamni, en hann boist til a standa vi a. Og etta skifti -? N, jja. Hann hafi fengi vnt glas af portvni, svo ferin var ekki rangurslaus.

N tti hann Einar eftir. - -

egar lknirinn var farinn, dimdi aftur yfir svip orgeirs. Hin jkulkalda glavrargrma hvarf og hyggjudrunginn kom stainn. Hann reis ftur, tk kkinn af skrifborinu og beindi honum Vogababinn.

Lklega var alt um seinan.

-

egar landshfinginn var binn a "rfa innan r" sslumanninum, fru eir aftur t ga veri.

Ekki lei lngu, ur en Sigurur gamli Vogabum yri vegi eirra. Hann hafi veri vakki ti vi, san landshfinginn kom land, og haldi sig nnd vi sslumannshsi, N fkk hann langra sk sna uppfylta, og var nafngreindur fyrir landshfingjanum "a heldri manna si". a fr lka a vonum, a landshfinginn kannaist vi nafn hans, og heilsai hann honum allega. Eftir a slst Sigurur fr me eim sslumanni og var hinn ktasti.

Nokkra fleiri nafnkunna gesti af skipinu hittu eir ar ti, einkum kringum brennurstina. Slgust eir einnig frina, svo eir uru a lokum nokkrir saman. eir sslumaur og Sigurur hreppstjri gerust fylgdarmenn eirra um kaupstainn. Var eim verki ljft, og tldu eir sig fylgja gum gestum.

En egar eir voru komnir eldri hluta kaupstaarins, stakk einhver hpnum upp v, a eir heilsuu upp orgeir verzlunarstjra. Allir knnuust eir vi nafn hans, en sumir eirra hfu meiri kynni af honum. ar meal s, er gestanna var fremstur, landshfinginn. Stafai s kynning fr umlinum rum. - Uppstungan fkk v gan byr, og engum tti a sma a ganga framhj dyrum hins gamla hfingja, tt annar vri n hagur hans en ur. Sigurur hreppstjri klrai hnakkann "eirri frnsku", en ekki vildi hann vi vini sna skiljast. Lti var honum um orgeir, en gat hann umgengist hann margmenni. - San stefndi allur hpurinn dyr orgeirs,

orgeiri kom njsn tma framan r binni, svo a hann gat teki mti gestunum vi aaldyr barherbergja sinna. Leiddi hann til skrautstofu sinnar og bau eim sti. Hann kva a vel til falli sumarhitanum a bergja svalandi veig. Ba hann , sem bindindismenn vru, a segja til sn og geta ess um lei, hvers eir skuu sta kampavns. Sjlfsagt hefir enginn bindindismaur veri hpnum, v enginn gaf sig fram. orgeir dr sjlfur tappana r flskunum, og var a ekki erfiislaust, v vel var um bi. San helti hann glsin og hringdi vi gesti sna. Bau hann san ga vindla, en ba menn jafnframt a afsaka, a ekki hefi hann fleira a bja, v n vri heimilishgum snum svo fari, a heita mtti, a hann vri bi bndinn og hsfreyjan.

"a vona g, a taki n brum enda", mlti einn af gestunum. "Mig minnir ekki betur en a g si dttur yar skipinu".

orgeir var hlfhvumsa vi essa frtt, en ttai sig brtt.

"J, a mun rtt vera, hn tlai sr a koma me essu skipi. En hn er ekki komin heim enn. Hn hefir lklega veri sjveik og v sein ftur, tt hfn vri komi".

Undir eins eftir snerist samtali a ru. Var stundin vel notu, kampavninu ger hin beztu skil og glatt hjalla. Var orgeir ktur og innilegur vi gesti sna. Sjlfum var honum stundin kr. Var essu stutta augnabliki sem fyrir brygi endurskini fr lngu horfnum dgum.

Stundin var fljt a la. En egar gestunum tti ngu lengi seti og eir bjuggu sig til brottfarar, tk sslumaur orgeir afsis og ba hann a sna sr ann sma a sitja hj sr a kvldveri samt nokkrum gestum, og nefndi ar fyrstan landshfingjann. orgeir akkai ljfmannlega fyrir boi, en kvast, v miur, sjlfsagt ekki geta komi v vi a koma, og ba sslumann a afsaka a. -

Hinir gestir orgeirs hfu stytt sr augnabliki, mean eir tluust vi, me v a dst a marmaramynd Thorvaldsens og mlverkunum ar stofunni.

San fylgdi orgeir eim til dyra.

En egar t var komi og allir hfu kvatt orgeir me hllegu handabandi, ba hann Sigur hreppstjra a tala vi sig eitt or. Hinir biu Sigurar ar frammi strtinu, v menn ttust vita, a ekki mundi biin vera lng.

"r hafi lklega ekki hugsa yur a lta vinnumennina yar ra kvld?" spuri orgeir hreppstjrann.

Sigurur var seinn til svars. Hann hafi n ekki nema tvo karlmenn heima vi. Hinir lgu tjaldi vi heyskap frammi heii.

"Mr datt hug a bija yur um a lofa manni fr mr a ra me, ef r skyldu lta ra. Mig er n fari a langa til a braga njan fisk. N ltur t fyrir gtt sjveur ntt. Mr ykir trlegt, a "s gri" bti ekki ga beitu um aftureldinguna. En n er til bi sld og silungur".

annig hfu eir oft lagt saman fyrri rum, Sigurur og orgeir. N var langt san eir geru a sast.

Sigurur var hlfvandralegur. essi bn kom flatt upp hann. En verzlunarstjrinn var mjkur mli. ar a auki var Sigurur hlfsneyptur nvist orgeirs einmitt n. Nlega hafi hann tla honum ilt verk, ef til vill alveg a tilefnislausu, og vilja lta hefja gegn honum sakamlsrannskn. Samvizkan var v ekki g n, egar orgeir sndi honum slka al. Bragi af kampavni verzlunarstjrans kom upp hlsinn honum me lngum ropa. - Hann hafi tla vinnumnnum snum anna verk. N fr svo, a hann breytti fyrirtlun sinni og ht a lta ra undir eins um kvldi, en taka mann fr orgeiri btinn til hlutar. etta var bundi fastmlum skjtri svipan. egar hreppstjrinn kom aftur hp frunauta sinna, sendu eir orgeiri sustu kveju me v a lyfta hfuftum snum og hldu af sta.

orgeir horfi eftir eim me byggilegu brosi, San lokai hann essum dyrum vandlega og gekk aftur inn skrifstofu sna.

-

Rtt var a, sem gesturinn skri fr inni stofu orgeirs. Hann hafi s dttur hans skipinu. Hn kom me essu sama skipi, tt orgeir tti hennar ekki von. Hn fr ekki heldur heim til hans. Lt hn flytja sig land nokkru seinna en arir gestir, til ess a minna bri fer sinni. Farangur sinn lt hn flytja heim hs lknisins, og ar settist hn a, fyrst um sinn.

ur hefir veri a drepi, a misstti hafi veri milli orgeirs og dttur hans. N skal skrt fr v nokkru nnar.

orgeir hafi unna dttur sinni mjg. egar kona hans var din, var hn eina glein hans heimilinu. Hann lagi v alla rkt og alla al vi uppeldi hennar, sem honum hugkvmdist. Lt hann kenna henni alt a, sem heldri manna dtur eru vanar a lra flestum siuum lndum, og sparai hvorki f n fyrirhfn hennar vegna. En utan lrdmsins mtti hn vera sjlfr og frjls. Hann unni henni meira en svo, a hann gti rngva henni til nokkurs ess, sem henni vri gefelt. a jk lka strki hans, a hann ttist endurkenna hj henni marga af eim eiginleikum, sem bjuggu honum sjlfum og mtuu lf hans og lundarfar. tt hn vri dul skapi, ttist hann hafa s a rtt, a hn mundi vera vinum snum trygg; en ekki allra mefri a etja vi hana kappi,

Um a leyti sem Ragna var gjafvaxta, var Fririk sonur Sigurar hreppstjra barsveinn hj orgeiri. Ekki leyndi a sr, egar fram liu stundir, a hugir eirra hneigust saman. Furaugun ykja skygn slka hluti, og tk orgeir snemma eftir essu. Lkai honum a miur, en ekki strilla. Reyndi hann me lempni a telja dttur sinni hughvarf. Honum tkst a lka a v leyti, a Ragna vildi ekki gera honum a mti skapi a halda eirri vinttu fram. fll henni ungt a skilja vi stvin sinn og skuvin. Hefi orgeir ef til vill egar geta lesi a svip hennar, a essa harma mundi hn muna, og eins hitt, a litla hamingju mundi leia af hlutun hans um essi einkaml hennar.

Nokkrum rum sar byrjai Kaupflagi og Brraverzlunin. Fririk var fyrir nokkru farinn r jnustu Jespersens-verzlunarinnar. Mtti hann n orgeiri hsluum velli sem sjlfstur og vginn keppinautur. Vissu allir, a hann var s maurinn eim fyrirtkjum, sem mest hvldi . Hann hafi mesta verzlunarekkingu eirra kaupflagsmanna allra, var fastur lund, stiltur vel og rasai ekki fyrir r fram. etta gramdist orgeiri v meira, sem hann vissi a, a hann hafi margt vel til Fririks gert, tt ekki vildi hann gera hann a tengdasyni snum. verzlunarekkingu, sem hann hafi umfram ara, hafi hann tvega honum. Hann hafi greitt gtu hans erlendum verzlunarskla og komi honum vel framfri. essari ekkingu beitti n Fririk gegn honum. Auk ess var hann n stugt litlegra mannsefni; en n var orgeiri fjr skapi en nokkru sinni ur a gefa honum dttur sna.

Skmmu eftir a Fririk fr r jnustu orgeirs, fkk orgeir danskan verzlunarjn, sem Srensen ht. Var a maur frur snum og efnilegur, en blftkur. Ekki hafi hann veri ar lengi, ur hann og Ragna feldu hugi saman. etta lkai orgeiri miklu ver en tt hn hefi fengi a eiga Fririk. Reyndi hann allan htt a hindra samdrtt eirra og gaf dttur sinni ungar minningar. Komst hann a raun um, a of seint hafi hann teki taumana til a hindra skufrjlsri hennar. urfti hann n a beita hrku til a yfirbuga vilja hennar, og gekk fullilla samt. Af essu leiddi a, a samlyndi eirra klnai til muna, og fru fleikar eirra dagvaxandi. orgeir lt Srensen fara fr sr, og fr hann aftur til tlanda. ttist hann hafa sta eim svo sundur, dttur sinni og honum, a ekki mundu au hittast framar, en vonai, a Ragna mundi brtt gleyma essum skustum snum og skilja tilgang fur sns, vi nnari yfirvegun.

bar a til eitt sumar, egar fulltri verzlunarstjrnarinnar Kaupmannahfn, Petersen a nafni, danskur maur, var ar staddur kaupstanum og dvaldi hj orgeiri, a hann feldi starhug til dttur hans. Var essi maur sti trnaarmaur verzlunarflagsins um essar mundir og r ar mestu. Br hann sr stundum hinga til lands sumrin og dvaldi um tma hj orgeiri. orgeiri tti essi rahagur gur fyrir dttur sna. Petersen var glsimenni miki framgngu og klaburi og gekk jafnan me gullspangagleraugu. En ekki var tlit hans hraustmannlegt, og fljtt lagist a or hann kaupstanum, a ekki vri ungu kvenflki hent a vera vegi hans. Slkur breyskleiki x orgeiri ekki augum. Tri hann v fastlega, a Petersen mundi leggja niur ungdmsbrek sn, vera afbrags eiginmaur og dttur hans gur. a stulai lka a v, a hann studdi bnor Petersens, a var til muna fari a bera skoanamun milli hans og verzlunarstjrnarinnar ytra. S hann a vel, a Petersen var maur s, er hann vantai til a ra ar baggamuninn og hjlpa mlsta hans til sigurs. Var rki hans gum vegi til endurreisnar. Ef hann ni aftur hinu fyrra einri yfir verzluninni bi utan lands og innan, var hann ekki efa um, a sr mundi veita ltt a brjta keppinauta sna bak aftur og launa eim lambi gra. Hann vildi v miki til slkra tengda vinna.

En egar etta ml var bori undir Rgnu, kva hn vert nei vi v a ganga a eiga Petersen. Bar hn margt fyrir, en einkum a, sem ngilegt mtti virast, a hn elskai hann ekki og mundi aldrei elska hann. Kvast hn n tvvegis hafa misyrmt tilfinningum snum, a vilja fur sns, en rija skifti mundi hn ekki gera a. r essu mundi hn vilja ra gjafori snu sjlf. Unnu bnir og fortlur orgeirs lti . Hann greip til ess, sem szt skyldi, og beitti hrku. Kva hann a vera vilja sinn og rtt a ra gjafori einkadttur sinnar. ennan mann hefi hann vali henni og engan annan. Hann skyldi hn eiga, ea afneita fur snum og dtturrtti ella. Kom svo a lokum, a Ragna lt undan sga, Ht a svo, a hn vri fstnu Petersen. En raun og veru hafi hn aldrei lofa ru en v, a hugsa sig betur um og kynnast manni essum betur.

Petersen fr utan um sumari og ttist n eiga sigurinn vsan essu mli. Ragna fr einnig utan um hausti, en var honum ekki samfera, og dvaldi hj skyldflki mur sinnar Kaupmannahfn.

En tt au vru n bi Kaupmannahfn, fr fjarri v, a saman drgi me eim. Heldur var a vert mti. au skrifuu orgeiri bi og kvrtuu hvort yfir ru. Ragna kvast hafa komist a v, a Petersen vri regluseggur og lifi drslegu blfi. Mundi hann vera sjkur af virandi kvillum og eya f snu allhyggilega, og vri hann henni v vibjslegri sem hn kyntist honum lengur. Petersen kvartai um, a Ragna vri kld og stygg vimti vi sig, vildi ekkert af sr iggja og aldrei me sr vera. Leizt honum v vnlega hjskapinn, en vildi, a orgeir skrist leikinn enn af nju. Heimtai hann af honum, a hann hldi heit vi sig. orgeir skrifai dttur sinni hvert brfi ru harara, en fkk hvert brfi ru vgilegra mti. Lt n Ragna engan bilbug sr finna. Var v engu um oka, og gekk essu stappi um nokkur missiri. En tk skyndilega fyrir ll brfaskifti. Ragna svarai ekki brfum fur sns. En r brfum Petersens frtti hann a, a Ragna hefi fyrir hitt Srensen verzlunarjn Kaupmannahfn og endurnja kunningsskap sinn vi hann, og vri hn n bin a yfirgefa skyldmenni sn Kaupmannahfn. Skrifai orgeir dttur sinni hreint og beint bannfringarbrf og bannai henni a koma framar fyrir augu sn. San hfu engin brf fari milli eirra; lti hafi orgeir af henni frtt - og szt a, sem honum vri glei a.

En eftir etta var verzlunarstjrnin ytra orgeiri enn ndverari, og var honum ekki grunlaust um, a Petersen lti hann gjalda dttur hans og legi fast mti honum kyrey. Fyrir etta komst hann aldrei til fulls.

Aftur mti gat Fririk kaupmaur aldrei gleymt stmey sinni; sem eitt sinn hafi veri. Hlt hann stugt spurnum fyrir um hagi hennar og brf fru milli eirra vi og vi, einkum eftir a brfasambandinu milli Rgnu og fur hennar var sliti, v stugt hugsai hn heim til tthaganna og vildi frtta aan. Fririki var v stugt kunnugt um, hvernig henni lei, tt far yru frttirnar honum a gleiefni.

annig var stutt yfirlit yfir hina raunalegu stasgu eirrar meyjar, sem vnst tti og litlegust til kvonfangs allra eirra kvenna, sem fst hfu og upp alist Vogabakaupsta. N var hn komin anga aftur. - En ekki til furhsanna. - - - -

egar orgeir var aftur kominn inn skrifstofu sna, tk hann kkinn, sem l skrifborinu, og horfi gegnum hann upp eftir Vogabatninu og heim a bnum. Alt blasti a beint vi skrifstofugluggunum. Svo var langt heim a bnum, a varla var unt a ekkja mann ar heima me berum augum nean r kaupstanum, en meal-sjnauka mtti ekkja hvern mann, sem ar var ti vi.

egar hann hafi horft um stund - sem veiiflki, er skygnist um eftir br sinni, - var drepi dyrnar milli barinnar og skrifstofunnar. orgeir kallai "kom!" svo htt, a heyrast mtti t fyrir. Hurin var opnu og - Ragna kom inn fyrir. Hn lt hurina aftur a baki sr, en stanmdist frammi vi dyrnar.

orgeir leit snggvast vi eim, er inn kom. Engin svipbrigi s andliti hans, nnur en au, a in rtnai uppi gagnauganu. Hann hlt fram a horfa upp eftir, en lt kkinn hvima, sem vri hann a leita einhvers ea reyna sjnaukann. Enginn, ekki dttir hans heldur, mtti komast a v, hva hann stefndi kki snum.

"Gan daginn!" sagi Ragna svo lgt, a varla heyrist, og horfi fur sinn.

orgeir svarai engu, en hlt fram a kkja, eins og enginn truflai hann. Loks hreytti hann kuldalega r sr, n ess a lta vi:

"Hva vilt ?"

"g vil sj ig - eins og hinir gestirnir", svarai Ragna, nokku djarfari og dlti gletnisleg.

Svo var lng gn.

Lengi var Ragna bin a hugsa um stund, egar hn kmi aftur heim til fur sns. Hn hafi jafnan tali sr skyldast a brjta oddinn af oflti snu; hn var hin synduga, hin hlna dttir, sem gengi hafi gfusnaua vegi og baka skyldmennum snum sorg og vanviru, a v er alment mundi liti vera. Enn eimdi og eftir af essum gmlu og almennu siferis-grundvallarreglum henni sjlfri, tt vi og vi fyndust henni r reltar og elilegar, og mjg hafi hn n broti bg vi r. tti hn erfitt me a hugsa sr sanna hamingju n ess, a hn hyrfi a eim aftur og sttist vi fur sinn, ea geri sitt til a sttast vi hann. Hn hafi v hugsa sr fund eirra svo, a hn fleygi sr kn frammi fyrir fur snum og bi hann fyrirgefningar. tlai hn a segja honum hreinskilnislega fr llu v, sem daga hennar hafi drifi, skra fr stum snum og mlsbtum og bija hann a lokum a leggja furblessun sna yfir hin nju form hennar.

annig hafi hn hugsa sr fund eirra. En er hn fann kulda ann og fyrirlitningu, sem hann sndi henni me gaumleysi snu, og einkum , er hn heyri kveju hans, hverfist henni hugur. Ylur s og aumkt, sem hn hafi bori anga huga snum, breyttist skalda rjzku. Irunin breyttist gremju, v skin var hj honum, en ekki henni. Hrsun hennar og gfuleysi var afleiing af hlutleysi hans og skammsni, ea eigingirni hans. Hann tti a bija hana fyrirgefningar, v honum hafi illa farist. Samt hafi hn n stigi spor til stta og st me framrtta hnd. En tk hann henni annig: - anzai ekki kveju hennar, leit ekki vi henni. Slk mgun stlti skap hennar, en mkti a ekki. Fyrir essum jrnkalda, hjartalausa manni gat hn ekki beygt kn, tt hann vri fair hennar. a var ofraun fyrir sma hennar og manngildi. Henni mundi bja vi sjlfri sr eftir.

Ragna var mealkona a vexti og beinvaxin, fr snum, kurteis og stillileg. Hn var dkkeyg me dkkar augnabrr og augnahr, sltt enni, beint nef og valar, fremur flar kinnar. Varirnar voru unnar og roalitlar, hakan st nokku fram, en ekki til lta, og andliti samsvarai sr vel. Svipur hennar var alvarlegur, dlti ttalegur, en ekki laus vi raunabl, og rtt fyrir stillinguna bar hann vott um strlyndi og sterkan vilja. Hn var kldd a tlendri tzku, hafi ljsa sumarkpu yzta kla, askorna um baki, en me hum xlum. Hatt hafi hn hfi, prddan ljsum silkireflum og tilbnum blmum. Var hri vafi saman hnakkanum og heft me mrgum hrnlum. Smger netblja, hvt a lit, me ttum hnkrum til og fr, var bundin upp um hattbrin og ofan undir hkuna; jk hn flva andlitsins, svo a sndist mjallhvtt tilsndar og truflai sn manna svip hennar.

Vi essa kldu vitku, sem Ragna mtti hj fur snum, rttist r henni, svo hn st keik og djarfmannleg. Hnyklar frust brrnar og munnvikin kipruust gn. Hn st kyr, studdi annari handinni slhlfarskafti og bei frekari oraskifta. Barmurinn lyftist vi djp andartog og hndin, sem hvldi slhlfarhninum, skalf ofurlti. N var henni engin barnsleg aumkt skapi, og tilbin var hn a svara vrpum fur sns, hvernig sem au yru. En fegin hefi hn n vilja, a au hefu ekki fundist a essu sinni.

"Hvar er Srensen inn?" spuri orgeir, jafnkuldalega og ur, og leit ekki vi.

"Hann er dinn".

"Svo-o -?"

"Hann datt t af eimferjunni Stra-Belti".

"Fullur -?"

"a veit g ekki. g var ekki me honum skipinu. a var stormi og nttmyrkri. Maur, sem vi ekkjum bi, var skipinu. Hann virtist hafa ngju af a segja mr tindin".

"Hver var a?"

"Petersen inn!"

orgeir leit vi og horfi hlfforvia Rgnu. Hann vildi sj, hvort henni vri a alvara a drtta ru eins a Petersen. En egar hann s, a hn leit einbeitt mti, fr hann aftur a horfa kki sinn.

"N-n, - og -"

"Og barni, - hefiru tla a segja".

orgeir leit vi aftur.

"Barni - -? N - j, - einmitt a!"

"a lifir og v lur vel".

Ragna sagi etta skrt og hiklaust, svo hn vri viss um, a fair sinn skildi a.

N var lng gn. etta gekk svo fram af orgeiri, a a vafist fyrir honum, hva hann tti a segja. Loks mlti hann stuttlega:

"Og til hvers ertu komin hinga?"

"Til a giftast".

"Giftast -? Fririki?"

Ragna drap hfi til samykkis.

"Gott fyrir ig a f a njta eirra beggja elskhuga inna, hvors eftir annan?" mlti orgeir og hl kuldalega. a er furu vel svamla land af slku skipbroti".

"Einmitt, - ess vegna kom g a vitja ess, sem r ber a leggja til", mlti Ragna hslega.

a drst stundarkorn, a orgeir svarai. Rtt essu s hann kki snum, hvar maur gekk fr bnum Vogabum me rekuspaa hendinni. Stefndi hann t yfir vert tni, ttina til rgilsins. orgeir lt kkisopi fylgja fr hans og kendi manninn.

"Og hva er a?" hreytti hann til Rgnu.

"a er - furblessunin".

orgeir leit hana, og or hans hfu fremur hreim af harmi en kulda.

" hefir komist af n hennar n um tma. Fririk hefir ekki heldur urft a skja blessun til mn. Er ekki ng, a Sigurur gamli Vogabum leggi blessun sna yfir ykkur?"

Ragna beit vrina og agi. etta sasta, sem fair hennar sagi, hafi veri svo rungi af raunum, en um lei svo napurt, a a gekk gegnum hana. Hn stilti sig um a svara nokkru, v hn var hrdd um, a grtstafur heyrist rdd sinni. Hn opnai v hurina fr stfum og tlai a fara.

orgeir hafi n s, hvert maurinn Vogabatninu tlai. egar hann heyri hrikti hurarlsnum, tti hann saman kkinum og lagi hann fr sr, en sagi lgt og skrt:

" gleymir v ekki, telpa mn, a i eigi a spila upp ykkar eigin sptur. egar g fell fr, verur hr ekkert til, sem ykkur verur tla".

Ragna svarai og rddin titrai af gremju:

"Njttu sjlfur peninganna inna! Enginn veit betur en , hvernig eir eru fengnir. - hefir grtt, - en verzlunin tapa!"

Hn s egar eftir essum orum, v enginn vissi a betur en hn, a tt essu vri annig fari, voru viskifti fur hennar og verzlunarinnar hrein og heiarleg.

Henni datt hug a bijast undir eins fyrirgefningar eim. En augnatillit a, sem fair hennar sendi henni, frysti slka veilni fingunni. orgeir hl hranalega og svo htt, a glumdi skrifstofunni:

"Gott hj r! - Gamli maurinn jfur!"

Lengri var samran ekki. Ragna hraai sr t og heim loftherbergi sitt hsi lknisins, til ess a svala skapi snu me grti.

Niurlagi samtali eirra heyrist gegnum hlfopnar dyrnar fram bina. ar var - mti vanda - slingur af mnnum, sem litu glottandi hver til annars.

-

egar Ragna var farin, tk orgeir hatt sinn og staf, lsti skrifstofunni og gekk t. Lagi hann lei sna upp me rgilinu. ar hafi hann oft gengi sr til skemtunar ur, svo engum tti a njung a sj hann ar. Margir vissu lka, a lengi hafi hann haft a huga a ba um einhverjar vinnuvlar nni.

Honum var venju fremur ltt skapi. Honum fanst a hressing fyrir hina kfu og einrnu lund sna a f eitthva a til a fst vi, sem meira vri en hjmi tmt og veitti vinm. Hinga til hafi hn mest barist vi sjlfa sig. eir, sem hann tti vi daglega, gengu sjaldan berhgg vi hann. N hafi hann mtt mtspyrnu utan a; a var tilbreyting. Fengi hann a reyna annig afl vi andstinga sna sem oftast, var ekki a vita, nema mislegt lagaist me tmanum. A minsta kosti gfist honum minna tm til ess a skkva sr hugarvl sitt.

Ragna hans var tt fyrir enn. v fr fjarri, a raunir hennar hefu gengi fram af henni. Tp hennar og rek var lama og virtist eiga langt lf fyrir hndum. Og a, a hn gekk a eiga Fririk, var vottur um a, a hn horfi meira fram tmann en aftur fyrir sig.

N ttist hann sj og skilja alla starsgu eirra og gat ekki anna en dst a Fririki fyrir tryg hans og festu. Ef til vill hafi a kosta hann fyrirhfn a f Rgnu til a fallast tilbo hans. a var lkt skapi hennar, a fela sig fyrir honum, rum mnnum fremur, eins og hgum hennar var fari. En r v hn tk essa stefnu, var henni ftt fjarstara en a vkja r gtu fyrir afleiingunum.

Og etta eitt t af fyrir sig, a koma heim aftur, - ganga beint fyrir augu fur sns og segja honum kjr sn og form, storka honum me v a setjast a nsta hsi, rtt fyrir n hans, - storka llum me nvist sinni, standa uppi hrinu almenningslitinu, fyrirlta erfikreddur hinnar almennu sispeki, bija engan vgar og efast aldrei um sigur sinn, - etta var engum lkara en honum sjlfum.

Hann hugsai til Rgnu sinnar me bros vrum. En honum hraus hugur vi tilhugsun a sj hana nst fararbroddi andstinga sinna.

egar hann kom upp mts vi Vogabatni, var Einar Blinu ar rtt fyrir innan tngarinn og mokai kvarnar. orgeir hafi ekt hann rtt kki snum.

orgeir laut inn yfir kvavegginn og mlti hlfum hljum:

"Komdu ofan eftir, egar ori er nokku dimt kvld. - hittir mig skrifstofunni, - dyrnar vera opnar. - Sigurur verur ekki heima, - vinnumennirnir sj".

San hlt hann fram gngu sinni.

Einar leit upp og horfi eftir honum, glaur bragi. Hann hafi heyrt hvert or.


9. kafli - Flttinn

Kvldi seig yfir kyrt og bltt. Annrkinu ltti. Flest frist til hvldar eftir unga og reytu dagsins. Bum var loka. Verkamenn gengu hljir og reytulegir heim til kota sinna. Veur var kyrt og vogurinn spegilslttur. Strandferaskipi sneri stafni strauminn og hreyfist ekki.

Loki hafi veri vi a afferma norsku timbursktuna, og bj hn sig til brottferar. Seglin hngu hlflosu rnum, en skipi var ri yfir um voginn, til a taka vatn og seglfestu vi lk hinum megin, undir Bsunum.

sslumannshsinu var alt fer og flugi. N var ar bist vi gestum og vel fyrir llu s. Sslumaur hafi vilja tryggja sr a, a strandferaskipi geri engin veizluspjll, og hafi v boi skipstjranum til kvldverarins. Eitt rm var ar autt vi bori, fyrst orgeir kom ekki. - Undir eins og rkkva tk, voru ljs kveikt llum herbergjum og gestir fru a tnast a. -

Sigurur gamli Vogabum hafi skroppi heim til sn sla um daginn, til ess a fara "betri buxurnar". Veitti n ekki af a tjalda v, sem til var. Var n hrkollan franska greidd af nju og strokin vandlega. Sl hana silfurgrrri slikju, og tti Siguri hn allprileg. Miki hafi hann a hugsa etta kvld og tti erfitt me a g sn, svo vel vri. Hann var v afundinn svrum og viutan. Hafi hann or v heima, a sslumaur hefi bei sig a mla fyrir minni slands. Sjlfur tlai sslumaur a minnast heiursgestsins, en lknirinn tti a minnast hrasins. Var n Sigurur a hugsa um runa milli ess sem hann urfti vi msu ru a snast.

Heimilisrstafanir snar geri hann me skyndi og myndugleik. Voru r skrar og kvenar, svo ekki var um a villast, hva hann vildi vera lta. Vinnumenn hana litu hann strum augum, er eim var skipa sj, samt einum manni fr orgeiri, og a undir eins um kvldi. Var a vanalegt, a menn fru r landi a kvldi dags, eftir a ntt var fari a dimma svo mjg. En Sigurur vildi engin andmli heyra. Hann kva "ann gra" mundu bta bezt krkinn, egar aftur fri a elda, en a kmi a litlu haldi, ef menn vru fyrst a "setja fram" btinn. lt hann ess geti, hvaan honum kom essi vizka. Var svo a vera sem hann vildi. - Einar sakamann rak hann rmi ti skemmunni. Harbannai hann honum a fara ftur ea t og kvast treysta drengskap hans, a leggja ekki til brotthlaups, tt enginn vri a gta hans. Lofai Einar llu fgru. - A essu bnu var veizlutminn kominn, og Sigurur hraai sr hfingjastefnuna. - - -

a dimdi um. Himininn var ungbinn, en hei rifa yfir hafinu, sem ni nokku upp lofti. Skuggsnt var snemma til jarar. Ljstra sst stku glugga kaupstanum, en fum , v ekki voru menn alment farnir a kveikja kvldum.

Ein slk tra var glugga loftherbergi hsi lknisins, Var glugginn tjaldalaus, og s brega fyrir kvenmanni ar inni, klddri a tlendri tzku. Gekk hn fram og aftur um glfi og var henni rtt skapi.

Sslumannshsi var alt uppljma. Voru ar tjld breidd fyrir alla glugga, en margir eirra stu opnir, svo hressandi kvldkla fengi a leika um herbergin. Barst aan glaumur og hvr, hrrahrp og sklaskvaldur. Nokkrar forvitnar kaupstaarhrur stu hljar og hlustandi fyrir utan og hniptu hver ara, egar r heyru eitthva a, sem eim fanst matur .

Kveikt hafi veri skriljsum skipanna hfninni. Auk eirra s ljs mrgum af gluggum eim, sem voru r undir ldustokk strandferaskipsins. Spegluu ljs essi sig voginum og uru ar a lngum ljssprotum, sem nu nstum upp fjruna, en brotnuu stku sta, ar sem bylgjugrar brust. Klettarnir handan vi voginn spegluu sig einnig slttum marfletinum. Var tplega s agreining lands og sjvar ar skugganum undir Bsunum, v klettarnir og myndir eirra runnu saman. Stjarna sst ar skr mijum skugganum og speglaist me fgrum geislastaf. Var a skriljs timburfarsins norska; en skipi var ekki fr ru greint. r heirkjurifunni yfir hafinu bar daufa skmu um fell og sa landi, v enn var rnd af degi me llum sjndeildarhringnum.

var bti ri r landi fr bryggju orgeirs. Stefndi hann t r voginum og fram til fiskimia. Brutu grarnir t fr kjlfari hans skuggamyndirnar spegli vogsins, glitruu ar smar og langar ldurkir og var sem blikandi sverabl si. -

Um sama leyti rak maur hfui upp yfir gilbrnina ofan vi hs orgeirs og litaist um gtilega. a var Einar fr Blinu. Hafi hann leynst fr bnum Vogabum og leita gilsins, en fari eftir v ofan kaupstainn. Engan mann var a sj. Ljs sst vel hjartamynduu gati hleranum fyrir skrifstofuglugga orgeirs. En vel var breitt fyrir gluggann a innan. Einar skundai a dyrunum, sem a garinum vissu, og fann r lstar.

orgeir gekk um glf ar inni og bei Einars. Kvejur uru stuttar me eim. egar Einar var inn kominn, lokai orgeir dyrunum vandlega. A v bnu stanmdist hann beint frammi fyrir Einari, horfi hvast hann og mlti af ungum mi:

"Hva hafi r sagt eim Vogabafegum?"

Einar hrkk saman og flnai vi slka spurningu, en svarai skjtt og skrt og leit hiklaust verzlunarstjrann mean:

"Ekkert. - g hefi alls ekkert sagt eim - ea neinum rum - anna en a, a g hafi fengi "pdduna" mna hj yur um kvldi, undan brennunni".

orgeir s a einlgnissvip Einars og einur hans, a svo mundi vera sem hann sagi, en vildi reyna hann betur:

"r segi satt. r hafi sagt, a g hafi fengi yur til a kveikja hsinu, og r hafi gert a viljandi. -- Er ekki svo?"

Einar leit enn einarlegar framan hann en ur.

"a veit gu minn almttugur, a etta hefi g aldrei sagt, - ekkert af essu. g hefi ekkert anna sagt en a, sem g kannaist vi an".

" er betur en g hugi", sagi orgeir. Hann ttist n r llum skugga genginn um, a Einar segi satt. Hann fr a ganga um glf, og var honum rrra skapi.

Einar hf mls og skri fr llum oraviskiftum eirra Sigurar. orgeir hlustai a hljur og spuri einskis. egar Einar hafi loki frsgn sinni, var gn um stund.

orgeir hlt fram a ganga um glf. Loks stanzai hann og spuri Einar lgum rmi:

"Kveiktu r hsinu - viljandi?"

Einar var niurltur vi spurninguna og svarai svo lgt, a varla heyrist:

"J".

Aftur var gn. orgeir gekk um glf sem ur, en Einar st kyr ti vi vegginn og horfi niur fyrir ftur sr.

"Hvers vegna geru r etta?"

Einar leit upp strum, spyrjandi augum, en leit aftur niur fyrir sig, ur en hann svarai.

"g veit a ekki. - g hefi veri a hugsa um a san, en er litlu nr. g held nstum, a g hafi ekki veri me sjlfum mr. Eftir a r hfu tala vi mig, fanst mr sem eitthva skiljanlegt vri sezt a mr, sem kni mig fram. Mr hefir stundum dotti hug a lkja sjlfum mr ntt vi sigurverk, sem dregi er upp af manna hndum og gengur san, n ess a vita sjlft af, hva a gerir. g hugsai um etta fram og aftur, ur en g geri a, en allar hugsanir mnar hneigust smu ttina. Eitthva tti mr fram, fet fyrir fet, ar til etta var framkvmt. g hlt - g skildi - - g veit ekki vel, hvernig mr var fari, en g gat ekki anna".

orgeiri var etta fullngjandi. Hann langai ekki til a heyra a skrara. N var upplst um au vafaatrii, sem ur hfu pnt huga hans. N fanst honum ekki vera um a deilt, hver vri upphafsmaur a eldinum.

"a er ng. - r veri a fara".

"Fara -?" mlti Einar og leit upp steinhissa.

"r veri a fara r landi. ess vegna hefi g lagt alt kapp a n yur hinga kvld. a er betra fyrir yur en a fara hegningarhsi. g vil ekki vita yur lengur hj Siguri gamla Vogabum. r veri a hla mr og fara".

etta kom yfir Einar svo vibinn, a hann vissi ekki, hvort hann tti a hryggjast ea glejast. En hva sem ru lei, kom honum ekki anna til hugar en a lta orgeir sj fyrir ri snu.

orgeir hlt fram: "Yfir undir Bsunum hinum megin vi voginn liggur norsk timburskta. Hn fer ntt ea me morgunsrinu. A minsta kosti verur hn farin, ur en lggzlumennirnir okkar vera bnir a sofa r sr veizluvmuna. N eru Normennirnir landi til a taka vatn og seglfestu til ferarinnar. r geti n eim; ur en eir vera bnir a v, ef r hlaupi inn fyrir voginn. En r megi hvergi koma vi - allra szt heima hj yur. r veri a flta yur eins og r geti, annars veri r kannske of seinn".

"En - " stamai Einar.

"En kerlingin yar og krakkarnir, hafi r tla a segja. g skal eitthva hugsa til eirra kyrey. Hafi r engar hyggjur af eim. au vera a vera n yar hvort sem er. - r megi ekki eya tmanum til ntis. g tla a senda skipstjranum skeyti me yur. a mun duga til ess, a hann taki yur til flutnings. Hann fer beint til Noregs. r skilji svo miki mlinu, a yur er vorkunnarlaust a koma yur ar fram. ar geti r byrja ntt lf".

A svo mltu skrifai orgeir nokkur or nafnspjald sitt og lagi a umslag. v nst gekk hann fram bina. Fr hann hljlega og gtilega a llu, sem vri hann a fremja di. var a aus llum merkjum og atvikum, a rin voru hugsu fyrirfram. Dr hann t peningahlfi, sem var undir borinu, hvolfdi r v bori, en spai san llu lkur snar, n ess a telja a. essa peninga fkk orgeir Einari, en hann lt buxnavasa sna. orgeir var hrddur um, a etta mundi vera meira a vxtum en gum, sem hlfinu hafi veri. Tk hann v t r skp snum nokkra peningasela og stakk eim, samt brfinu me nafnspjaldinu, ofan brjstvasann vesti Einars. minti hann Einar rkilega um a tna essu ekki. A v bnu br hann sr aftur fram bina og stti flsku me skrautlegum mia og logagyltri hettu yfir tappanum. Kva hann Einar skyldu hafa hana veganesti, en brndi rkilega fyrir honum a opna hana ekki fyr en hann vri skipsfjl kominn. Ekki mundi a heldur spilla a gefa shipstjranum a dreypa henni. Vri henni konjak af beztu tegund, og mundi eim bum vera nnmi slkum drykk.

Einar tk vi flskunni og lt hana barm sinn undir treyjuna, en hnepti fyrir nean. Fr hann a llu eftir fyrirmlum orgeirs og lofai a gera svo framvegis.

egar essu var loki og Einar binn til brottferar, mlti orgeir:

"Ef r skyldu koma of seint t anga, sem skipi liggur, skulu r kalla til skipverja, en me gtni , svo ekki heyrist a hinga yfir um. r munu vera sttur. - Fylgi yur n gu og gfan. Skulu r n reyna a lta a, sem eftir er fi yar, bta upp hitt, sem af er. g hefi ekt yur a mrgu gu og mun jafnan minnast yar me hljum hug. g veit, a r eru skrifandi; skulu r senda mr lnur vi tkifri og lta mig vita, hvernig yur lur. Ekki skulu r minnast me einu ori leyndarml okkar, ea neitt af v, sem okkur hefir n milli fari. Vera m, a brfin lendi annara manna hndum, ea hitti mig rendan, og gti illa fari. Skuld yar hr er r sgunni; en skulu r gera hana a aalefni brfa yar og ltast vera a smborga hana. Ekki skulu r vera uppvgur, tt yur berist einhverjar kynlegar frttir han. Ef til vill ver g a beita brgum til a villa vinum okkar sjnir. M vera, a eitthva aukist sakir yar; en ekki verur samvizku yar a a byri. Legg g n rkast vi yur, a r hafi allan hug v a komast undan. Ef eir nu yur n, yri seinni villan argari hinni fyrri. - Tni ekki peningum yar og hagnti yur rvslega. - g mun ba hr heima vi hsi og horfa eftir yur. - Fari r n, og hamingjan fylgi yur".

Einar langai til a stama fram akklti, en gat engu ori upp komi fyrir klkkva. Hann var nflur og styrkur. Hafi hann n mestan hug v a nema r orgeirs og festa sr au minni. orgeir opnai dyrnar og tti honum t undan sr.

N var ori v nr aldimt, en lsti heirkjurifan lti eitt enn. Hvergi sst maur ferli. Fr hsi sslumannsins heyrist enn glaumur og hreysti, og enn lagi aan skin r hverjum glugga. Drukku n gestirnir fast, en voru a dreggjunum komnir. - loftsglugganum hsi lknisins sst enn ljstra, en enginn sst ar ftum inni fyrir. skipunum var f ljs a sj, fyrir utan skriljsin reianum. Yfir um voginn barst mannaskvaldur og grjtglamur, og ljs, sem var ar hreyfingu um fjruna undir Bsunum, benti , hvar Normennirnir vru a taka seglfestu sna. v verki var enn ekki loki.

orgeir fylgdi Einari lei inn fyrir verzlunarhsin og skildi ar vi hann. Kysti Einar hnd hans a skilnai, og fann orgeir heit tr drjpa handarbak sr. v nst hljp Einar af sta. Var hann lttstgur trbrnni yfir na, svo varla heyrist til hans. Hljp hann san t brnirnar fyrir botni vogsins. - orgeir horfi eftir honum, mean hann gat til hans s. ttist hann n viss um, a Einar mundi n skipinu tka t, svo ekkert vri a ttast framar. Byr mundi renna seinni part ntur, og mundi skipstjri lta haf. Ef til vill mundi hann heldur hraa fr sinni vegna Einars. - Sneri orgeir ekki heim, fyr en hann s ekki lengur til Einars.

egar orgeir kom inn skrifstofu sna, lsti hann vandlega tidyrunum. San gekk hann fram bina og lt aftur hurina milli, svo enga ljsbirtu legi anga fram. Undarlega var honum n skapi, svo varla ekti hann sjlfan sig; en ekki var hann styrkur og ekki fipuust honum handtk sn. Tk hann rofjrn (kbein) undan hillu binni, gekk a rum glugganum, er a sjnum sneri, og braut allar rurnar honum rum megin, samt verrimlunum milli eirra. Hrundu rubrotin niur, en ekki me miklu harki. v nst setti hann jrni i sjlfheldu milli hlerans og gluggaumgerarinnar og braut hlerann fr me einum snggum hnykk. Klofnuu spelkar r hleranum t fr hespum eim, sem hldu honum fstum, og fll hann ofan gtuna me nokkrum hvaa. St n glugginn opinn, og var rofi ngilega strt til ess, a fullorinn maur gat komist ar t og inn. Rofjrni lt orgeir aftur ar, sem a hafi ur veri. San gekk hann inn skrifstofu sna, tk lampann, sem st ar, og gekk me hann hendinni yfir skrautstofuna. ar lagist hann llum ftunum legubekkinn, en lt ljsi loga bori skamt fr sr. essa ntt sofnaist honum venju fremur vel.

-

Einar fr hi efra um brnirnar, v ar var greifrara en niri fjrunni undir bjrgunum. Hljp hann alt hva af tk og skilai v vel fram. Inn fyrir voginn og t me honum hinum megin, anga sem timbursktan l, var isplur, vi meal bjarlei.

Einar ltti ekki hlaupunum fyr en hann var orinn svo mur, a honum l vi niurfalli; enda var brjst hans ekki hraust. Hann var kominn um tvo riju hluta vegarins, en settist ar niur stundarkorn og bls minni.

Vi hlaupin hafi bl hans fengi rari rs og meiri hita. Hugsanir hans uru skrari og tilfinningar hans ekki jafnsljar og ur. Hann fr a hugsa um stur snar og hina sustu atburi, einkum fund og skilna eirra orgeirs. Alt hafi etta bori honum a hndum me svo skjtum atvikum, a honum hafi ekki veizt rrm til a tta sig v, sem fram fr, og a lokum hfu ljsar tilfinningar gert honum deigt skapi. N gat hann hugsa um etta me meiri r, rifja a upp fyrir sr og athuga a hva snu lagi - tt ekki vri nema augnablik, mean hann kastai yngstu minni.

Ekki var laust vi, a hann si eftir v a hafa brugist v trausti, er Sigurur hreppstjri hafi snt honum me v a lta hann vera lausan og n gzlu. Hann hafi lofa honum, a hann skyldi vera kyr, og lagt vi drengskap sinn. etta hafi hreppstjrinn lti sr ngja. N hlaut essi gmenska Sigurar og autrygni a koma honum koll, hver veit hve miki ea hvern htt. Hann vissi ekki, hva vi v l a lgum a sleppa sakamanni, en honum fanst sem etta drengskaparheitrof mundi fylgja sr t yfir hafi, ea hvert sem hann fri, og jafnan yngja samvizku sna. - fanst honum jafnframt, a a vera sr afskun, a hann hafi ekki fari fr Vogabum eim tilgangi a fara af landi burt. etta voru r orgeirs, og hann hlaut a bera byrg essu framferi hans.

En samtal eirra orgeirs var honum miki umhugsunarefni. Af v, hvernig a byrjai, ttist hann geta ri, a meira hefi borist orgeiri til eyrna en satt vri. ttist hann ess n fullviss, a orgeir hefi tra orum hans, og hefi honum eflaust komi vel a f hi sanna a heyra.

San hafi orgeir tala meira vi hann og snt honum meiri innileik en nokkru sinni ur. R Einar af v, a orgeiri vri annara um hann n en ur. Hlaut a a vera vegna ess, a hann teldi sig vera samsekan honum, ea sekari, en jafnframt meiri mann til a bera sektina. ttist Einar finna akkltisvott eirri umhyggju, sem orgeir n sndi honum. Oft hafi honum ur tt vnt um orgeir, en aldrei eins og n. N fanst honum hann sj mest eftir v af llu a skilja vi hann. skai hann ess n heitt, a hann hefi mtt vera lengur ngrenni vi orgeir, astoa hann eftir mtti raunum hans og gera alt, sem snu valdi sti, til ess a ltta r ea afstra eim. Fanst honum , a hann vri jafnvel reiubinn til a lta lf sitt fyrir jafnveglyndan mann, ef a gti ori honum til velfarnaar.

essar hugleiingar fengu svo miki Einar, a hann fr a grta. Runnu trin, str og ung, af hvrmum hans ofan kinnarnar, en ar urkai hann au jafnum burt me berri hendinni ea treyjuerminni. Oft hafi sorfi a Einari gamla Blinu, en sjaldan mintist hann ess, a hafa grti bgindum snum. En atburir essara sustu daga hfu stundum gert honum svo mikinn ama, a hann gat ekki tra bundist.

Mitt essu hvarflai hugur hans heim Bli. ar lgu au n fasta svefni, Margrt hans og brnin fjgur, og hfu ekki grun um a, sem hann hafist a. anga hafi orgeir stranglega banna honum a koma; enda var hann n kominn langt burt fr kofunum, tt lengra vri ferinni heiti. En anga langai hann n mest af llu til a koma. Hugsai hann n hllega til Margrtar sinnar, afsakai skapbresti hennar og mintist eirra daga, egar hn var honum krari en alt jru og fylti huga hans vonum og unai. A vsu hfu vonir essar brugist og unaurinn ekki ori langvinnur, en a svo hafi fari, var a miklu leyti honum a kenna. Margir mudagar hfu ori samlei eirra. N fanst honum hann eiga henni enn vanakkaa essa fu gu daga, og vst var hn ess makleg a vera kvdd n, er fullur skilnaur var fyrir hndum. - Og n mintist hann einnig blrra barnaaugna, sem oft hfu upp hann liti, stundum hljandi, en oftar grtandi, - og ltilla munna, sem sagt hfu "pabbi" vi hann. N voru augu essi loku i vrum svefni og litlu munnarnir gu. Ef til vill hafi sasta ori eirra vkunni veri a, a au vru svng, ea um pabba eirra. N srlangai hann heim til sn, tt ekki vri til annars en ess, a last hljlega inn kofana og kyssa litlu munnana svefninum. En til slks mtti hann ekki hugsa. N mtti hann engum tma eya. Hann var sekur skgarmaur, tlagi, sem var a fara huldu hfi, forast stvini sna, forast allar manneskjur, en flja r furlandi snu. - Vi essar hugsanir jkst honum svo grturinn, a hann fkk kafan ekka.

egar hann hafi grti annig stundarkorn, sefaist hann nokku og eri af sr trin. En styrkur var hann, svo honum fanst ess ltil von, a hann mundi geta haldi lengra, ea jafnvel stai upp. skai hann ess n einna helzt, a dagar snir vru rotnir og honum mtti aunast a halla sr ar t af til hinnar hinztu hvldar. En tt hann reyttur vri og lmagna sl og lkama, vktu r orgeirs og fyrirmli skr huga hans og unnu honum engrar hvldar.

Hann var a halda fram; enn egar hann tlai a standa ftur, fann hann til allmikils unga buxnavsum snum. Vissi hann, a mestmegnis mundu a vera koparpeningar, en nokku af silfurmynt innan um. Enginn tmi hafi veri til a telja a ea skoa, og enn var hvorki tmi til ess n birta. Sjaldan hafi hann kent til unga af peningum ur, v anna hafi hann oftar bori um dagana en peninga. var a minst af peningum hans, sem var honum til yngsla. Hitt var meira, sem orgeir hafi stungi brjstvasann vesti hans samt brfinu. Vi essar hugsanir var Einari liti ofan barm sr. Ggist ar fram undan treyjunni gullbinn flskusttur.

Einar fann til brennandi orsta eftir hlaupin og mina. Ekki hafi hann heldur minka vi grthviu hans. ori hann ekki fyrir lf sitt a spa flskunni; enda vissi hann, a hn mundi ekki hafa venjulegan svaladrykk a geyma. var honum yndi a v a taka hana fram r barmi snum og skoa hana nturdimmunni. Jafnfallega "pddu" hafi hann aldrei s. Var sem lsti af hinum logagylta stt og mianum, en sjlf var flaskan svrt sem bik. Heyri Einar, a ofurlti gutlai henni, egar hann hristi hana. Hn var ekki alveg full upp tappa. Tennur hans flutu vatni vi tilhugsunina um a, hva flskunni vri. En ekki leizt honum, a auhlaupi mundi vera slka flsku sem essa. Mundi vera lakk yfir tappanum og vel um bi. Losai hann svolti um papprshettuna gyltu yfir sttnum, fann a hn var laus og smeygi henni fram af. S hann , sr til mikillar undrunar, a ekkert lakk var sttnum, heldur st korktappinn hlfur upp r.

vann orstinn og freistingin algeran sigur Einari. Hann gleymdi llum minningum orgeirs um a hreyfa ekki vi flskunni, fyr en hann vri kominn t skipi. Rst hann n tappann me lfsgrgi og beitti ekki sur tnnum en fingrum. Lauk v svo, a hann vann honum fullan sigur. Setti hann n sttinn munn sr og fkk sr vnan sopa. Drykkurinn var svalur og vanalega braggur. Hafi hann aldrei braga jafnljffengt vn. Fann hann a vsu, a nokku var a sterkt, en laust var a vi alla brennandi beiskju, sem hann ur var vanur vi. Fkk hann sr n vnan teyg a nju og slkti mesta orstann. San stakk hann tappanum flskuna og stkk ftur. Fann hann n endurvaki afl frast um sig allan og hlt af sta, en fr ekki eins slega og ur.

Hann var n kominn svo langt, a skipi, sem hann stefndi a, var komi fram r klettaskugganum og bar vi opinn voginn. Voru menn enn me bt uppi fjrunni, og heyrist aan mannaml sem ur. Strandferaskipi l sem svrt flygsa fram undan kaupstanum, me skriljs sitt reianum. Mtti n sj bt, me skriljs stafni, halda til lands. Hinn kveni tmi til a skja veizlugesti sslumannsins var kominn.

Einari var lttara lund eftir grtinn, og gekk hann hvatlega, tt ekki hlypi hann. Fann hann vel, a hann sveif nokku, og hafi hann a essu sinni drukki sterkari drykk en hann var vanur. Hugsanir hans uru lka lttari. N rifjuust upp fyrir honum heilri au, er orgeir hafi lagt honum a skilnai. Fann hann a n betur og betur, a fyrir honum var ntt lf a byrja. Var sem hann vri n me undarlegum atburum skilinn vi fort sna, en legi t hi nja, kunna, me mikinn au af drkeyptri reynslu fr fyrri runum. Hugsai hann sr n a lta hin fyrri vti sn sr a varnai vera. Hann fann hj sr rek og rtt til a mta v komna og reisa sig vi til heiurs og lits njum heimi. Var ar s bt mli, a enginn vissi um a, sem daga hans hafi drifi. Engar hnisglsur mundu ar blanda honum beiskju skap. Engin tortrygnisaugnar mundu ar stinga hann sem eitraar rvar. Allur s fgnuur var eftir skilinn. Ef til vill gti hann innan skamms skrifa orgeiri glsilegar frttir af velgengni sinni og votta honum akklti sitt. Gat hann fari mrgum orum um skuldina um lei. Hann brosti a slkri hugsun, en fr a taka saman huganum kafla fyrsta brfi.

Jafnvel a, a vera tlagi, skgarmaur, og vera a flja r landi, fkk n annan litbl huga hans en ur. a var sgulegt og ekki trtt um, a hann vri hreykinn af v. "ess verur geti, er gert er", hafi Grettir sagt. Hann var lka sakamaur og tlagi. Eflaust mundi nafn Einars fr Blinu lengi vera nefnt Vogabakaupsta, og ef til vill vri gaman a koma ar a nokkrum rum linum, egar fari vri a fyrnast yfir brennumli.

Jafnframt essu fr hann a taka a saman huganum, sem hann tlai a segja vi Normennina, egar hann hitti fjrunni. Ef til vill gengi honum illa a gera sig skiljanlegan, ef hann kmi anga vibinn. Dnskukunnttan var talsvert molum. Hafi hann n gaman af v a tna saman msar setningar, sem hann kunni, og fa sig eim hlfhtt. Stytti etta honum stundir, svo hann fr a labba hgum snum; enda var austt, a hann mundi n skipinu, svo ekkert l .

En vni steig honum meira og meira til hfusins. Hann fann a, en kri sig kollttan. Hvern remilinn geri a til, tt Normennirnir sju, a hann hefi ofurlti kollinum? eir voru sjlfir engir bindindismenn; sur en svo. Ef til vill mundu eir iggja a braga "pddunni" hj honum - og sleikja t um. eir tmdu hana -! Brfi fr orgeiri var ng handa skipstjranum. Hann vissi, hverju hann mtti eiga von hj orgeiri, egar hann kmi nst voginn.

Vi essar hugleiingar komst Einar smtt og smtt svo gott skap, a hann fr a syngja, tt ekki vri htt.

Einar var n ar brnunum, sem Bsarnir voru hstir. Oft hafi hann gengi ar um ur og ekti ar svo a kalla hvern stein. Hafi hann jafnan veri lofthrddur ea svimagjarn, er hann gekk um essar brnir. Oft hafi honum tt minkun a v, en ekki gat hann vi a ri. N fann hann ekkert til essarar veilni sinnar og tti undarlega vi brega. tti myrkri eflaust nokkurn tt v, me v a dylja harmuninn, en vni meiri, v skynjan hans var n sljrri en vant var. Langai hann n til a freista ess, hvort essi gamla veilni kmi yfir sig aftur, ef hann fri sig nr brninni. Hann geri a, en hann fann ekki til neinnar hrslu ea svima. Einu sinni hafi hann geta yfirunni essa heimskulegu hrslu. N langai hann til a storka sjlfum sr og ha sitt eigi hugleysi me v a ganga sem tpast frammi brnunum. a voru hvort sem var allar lkur til, a hann gengi ar n sasta sinni.

Hann var kominn anga, sem brnunum tk gn a halla ofan a lkjargilinu, ar sem Normenn tku vatni og grjti; tti hann ekki nema ltinn spl eftir anga, sem hann tlai sr ofan fjruna. Hann stiklai fimlega fremst frammi brnunum og var lttur lund og lttur fti. Sumstaar voru snasir fram r brninni, en annarstaar skr upp hana. Stkk hann va yfir skrin og henti sr milli snasanna. Hafi hann yndi af fimleik snum og ftvsi. Smsteinar hrundu undan ftum hans, skullu bergi vi og vi, en hentust a lokum me fallkstum lengst fram fjru. Einnig losai hann me vilja um nokkra steina og velti eim fram af. a var gaman a heyra eim dynkina og sj neistaflugi, egar eir skullu ofan fjruna.

En eitt sinn, er hann tlai a stkkva yfir dlitla skoru milli tveggja snasa, kom hik hann. Hann fann, a hfui var ungt og sjnin ekki skr, en hugurinn var trauur. Flt hella l brninni hinum megin vi skoruna, og hugist hann a fta sig henni. Hann hljp v til og stkk yfir bergskoruna. Kom hann niur helluna, eins og hann hafi tla sr. En hn var lausari en hann bjst vi. Valt hn til smhnullungum, sem undir henni lgu, og reis rnd undan mannsunganum. Einar tk bakfall og baai t hndunum til a leita jafnvgis, pti skelfingarpi og hrklaist fram af brninni. - Tvtugt bjarg var fyrir nean og fjaran undir.


10. kafli - Villigtur

Heldri mennirnir Vogabakaupsta voru ungsvfir um morguninn eftir atburi , sem sast var fr skrt. Langt fram morgun var vanalegur svefndrungi yfir kaupstanum, og bar fleira en eitt til ess. Margir hfu gengi seint til sngur kvldinu ur, fleiri en eir, sem voru veizlu sslumannsins. Bltt og fagurt kvld gstmnui laar til tivistar og stafunda. - Anna var a, a strandferaskipi hafi gert mnnum svefnglp um mija ntt me brottlgublstri snum. Eftir au hfu flestir sofna aftur, en laust og vrt, og voru mrgum draumar hvimleiir. Samt voru eir margir, sem lengur svfu en eir hfu sett sr.

Um aftureldinguna hafi runni vindur af landi. hafi timbursktan norska ltt akkerum og siglt af sta og var hn horfin r augsn fyrir venjulegan ftaferartma. Strandferaskipi var einnig horfi, og me v landshfinginn og allir hinir "gu gestir". - Skmmu fyrir dagml kom btur inn voginn. Voru a menn eirra Sigurar Vogabum og orgeirs verzlunarstjra. eir hfu fengi ttabarning alla lei land, en lti afla, og ltu hi versta af fer sinni.

Um ftaferartma su menn spellvirki au, sem ger hfu veri b orgeirs um nttina. Og egar bin var opnu, fanst peningahlfi tmt og hvolfi uppi barborinu. Var fari a leita orgeirs; hann var ekki rmi snu, en fanst sofandi llum ftum legubekknum stofu sinni, og logai ar enn ljs hj honum. Engum tti etta kynlegt, v komi hafi a fyrir ur, a orgeir hafi lagst til svefns inni essari stofu, egar svefnleysi strddi hann, og hafi aldrei ori neitt til tinda, fyr en n. Tluu barmennirnir um a sn milli, a svo liti t, sem innbrotsjfnum hefi veri kunnugt um httu orgeirs, og einnig um a, hvar hann var staddur etta kvld, ea ri a af ljsinu, v ekki var rennilegt a brjtast inn bina, egar orgeir svaf svefnherbergi snu, innar af skrifstofunni, n ess hann yri innbrotsins var. Aftur mti kom eim saman um, a miki mtti ganga eim enda hssins n ess a heyrist yfir hinn, en ar svaf alt heimilisflki.

San var orgeir vakinn og honum sg tindin. Spuri hann egar eftir v, hvort skrifstofa sn hefi veri brotin upp og hvort bkur snar og jrnskpur vru enn snum stum. egar honum var sagt, a svo vri, virtist honum vera hugrrra. mlti hann svo fyrir, a egar skyldi senda til sslumanns og tilkynna honum, hva a vri ori. Sjlfur fr hann ftur og skoai innbrots-verksummerkin mjg vandlega, og grenslaist eftir v um lei, hvort nokku vermtt hefi horfi r binni, anna en peningarnir. ttust menn einskis sakna; en voru konjaksflskurnar ekki taldar.

Sslumaur var ungbrnn vi ni, v hann var syfjaur eftir nturvkuna; br hann undir eins vi. En ur en hann komst af sta a heiman, bar ar a lkninn. Kom hann, a v er hann sagi, til ess a akka sslumanni fyrir sast og gera honum "ko-ko-ko-kokompliment" fyrir veizluna. Leit hann um lei hru hornauga til "bitter"-flsku sslumannsins og strauk hendinni um kvi sr. Svo skr kenniteikn hefi hann ekki urft a nota til ess a sslumaur skildi hann; enda fr svo, a nokkrir "styrkjandi dropar" hrukku ofan lkninn, ur en hann fr t aan. - Ekki hafi lknirinn fengi frttir af innbrotinu fyr en , en sl n fr me sslumanni anga.

eir hittu orgeir ti fyrir gluggarofinu. Skri hann eim stuttlega fr v, er menn vissu um ennan atbur, en gekk san inn bina og lt ar eina eftir. Hugu eir n vandlega a llu, sslumaurinn og lknirinn, og lei svo nokkur stund, a hvorugur eirra mlti or fr munni. Loks mlti lknirinn:

"a hefir "s'gu" veri bro-ro-ro-rotist inn!"

"Helduru a?" svarai sslumaur og glotti.

Lknirinn var hlfhvumsa vi etta svar; hann var ekki viss um, hvernig hann tti a skilja a. Eitthva suai honum, en ekki svo htt, a a heyrist.

Aftur mti var sslumanni nr a halda, a hr hefi veri brotist t, en ekki inn. a vakti eftirtekt hans, a ll glerbrotin r runum lgu fyrir utan gluggann, en ekkert inni barglfinu. Hitt tti honum enn kynlegra, a frin eftir rofjrni, bi hleranum og gluggaumgerinni, bru a me sr, a teki hafi veri v a innan veru. Auk ess sst ry trnu eftir jrni; verkfri au, sem notu eru daglega, eru sjaldan slegin lausaryi, en a eru verkfri au, sem bum liggja, mjg oft.

Ekki hirti sslumaur um a leita verkfrisins binni. En ar l rofjrni undir nestu hillunni einum skpnum, hj fleiri verkfrum. Mlning og trttlur voru endanum v, sem sndu, a nlega hafi a veri nota. Vitnisburur ess essu mli kom hvergi til greina; llum sst yfir a.

Lknirinn horfi undrandi sslumann. Honum duldist a ekki, a sslumanni bj eitthva kynlegt hug, en einskis ori hann a spyrja; hann var hrddur um, a hann fengi nugyri og trsnninga, v sslumaur var illu skapi.

En sslumaur ori ekki fyrir nokkurn mun a lta lkninn komast a grun snum um innbroti; hann ekti lausmlgi hans.

San gengu eir bir fr glugganum og t eftir kaupstanum. ar skildu eir, og gekk hvor heim til sn. Um innbroti hugsuu eir hvor sitt.

-

Skmmu fyrir hdegi kom frtt um a, a lk Einars Blinu vri fundi fjrunni undir Bsunum. Maur, sem var leiinni kaupstainn og hafi gengi nean undir hmrunum, hafi gengi fram a. Hann sagi frttina, ar sem hann fyrst kom til manna, en a var binni hj orgeiri.

orgeir br egar vi og fr fund sslumanns. Bau hann honum a lta menn fr sr skja lki, og ektist sslumaur a, r v hann hafi ekki menn vi hndina sjlfur. San sendi orgeir fjra menn, sem voru vinnu hj honum, me strigabrur til a skja lki, en lagi rkt vi um a, a hreyfa ekki vi neinu, sem kynni a vera vsum ess.

orgeiri var rtt brjsti, mean mennirnir voru burtu. Kvi og angist tk hann slkum tkum, a hann hafi engan fri. Honum var erfitt um andardrttinn, og var sem eitthva blungt lgi brjsti hans. Kaldur sviti kom vi og vi enni hans, og hann urfti a beita allri orku til ess a lta ekki ara menn vera neins vara.

egar mennirnir komu me lki, tk orgeir mti eim og lt bera a inn beykisb verzlunarinnar, sem a essu sinni st notu. ar var a, til brabirga, lagt fjalir, sem lagar voru ofan tunnubotna. orgeir skipai mnnunum aftur til vinnu sinnar, en sendi einn eirra t eftir til sslumannsins. mean st hann sjlfur veri yfir lkinu.

a var mjg skadda og limlest. Aus var llu, a Einar hafi hrapa beint ofan fjrugrjti, n ess a koma nokkurstaar vi bergi, og di egar. Lki hafi teki loftkst eftir a a kom niur, og blslettur voru var en einum sta. Verst var hfui tleiki og smuleiis vinstri handleggurinn og brjsti eim megin. a var alt broti og hggvi sundur. Auk ess hafi sjr fltt upp a lkinu um morgunfli, en ekki svo miki, a a gti teki t. Fr llu essu skru burarmennirnir. N l segldkur, sem burarmennirnir hfu haft me sr, yfir lkinu og huldi a alt.

egar orgeir var orinn einn eftir hj lkinu, gekk hann hgt a v. Hann var styrkur og kvandi og tti erfitt me a yfirvinna essa veilni sna n, er enginn s til hans. Hann lyfti segldknum ofan af hfinu, en hrkk aftur bak fram undir dyr fyrir skelfingarsjn eirri, er fyrir hann bar.

Hfui var hroalegt a lta. Gagnaugabeini var broti inn heilann. Ofar hfinu var hold og svrur fleginn af hauskpunni og hkk flygsum, en naki beini eftir. Sjr hafi leiki um sri og skola af v mesta bli. Andliti var enn ver tleiki. Vanginn var allur marinn og beinin ar brotin, en auga hkk blstokki fram r tftinni.

Nkaldur hrollur lsti sig um orgeir fr hvirfli til ilja vi slka sjn. Feginn hefi hann vilja flja; en n var engrar undankomu aui. essi hryggilega mynd dauans bj yfir sakargagni hendur honum; yfir a var hann a komast, tt ekki vri fsilegt a ganga nr jafngefeldri sjn og skja a vrzlur hennar. En lgi etta snnunargagn kyrt ar sem a var n, var hann glataur maur. Nafnspjaldi hans og selarnir mundu bera honum rkt mtvitni. Hann mtti til a n v hvorutveggja. Heigulshttur var a hverfa fr, r v tkifri gekk honum annig greipar.

Hann herti v upp hugann og okai sr aftur nr lkinu. Hgt og hgt mjakai hann sr a v og beitti allri orku til a yfirvinna vibj sinn. Honum var innanbrjsts sem bri hann lyfjan a vitum snum og vri dmdur til a drekka. Aldrei hafi hann urft a beita jafnhru vi sjlfan sig. Hann gat ekki haft augun af hinu skaddaa andliti, af auganu, sem hkk blstokki fram r tftinni, og hfusrinu, sem flakti sundur. essi bluga mynd hlt sjn hans fanginni og andai honum hug barm. Honum fanst sr mundi vera bumbult; hann svimai og fturnir voru styrkir. a var sem dimm tmahljsrdd dryndi vi huga hans: ennan mann hefir drepi! Lttu , hvernig hann ltur t eftir ig! Lkrningi! Snertu hann ekki framar! Hann br yfir snnunargagni sakleysis sns. Rndu v, ef orir! Hefndin, - blhefndin kemur samt yfir ig. Veslingur! Bl essa manns er yfir r!

Vi sjlft l, a orgeir gugnai vi etta. N var hann kominn fast a lkinu aftur og farinn a venjast essu nauljta hfi. En tk ekki betra vi. Hann lyfti segldknum ofan af brjsti lksins; ar birtist nnur skelfingarsnin. Handleggurinn og vinstri hli brjstsins hfu teki vi hgginu, nst eftir hfinu ea jafnhlia v. Handleggurinn l kreptur yfir brjsti, var tvbrotinn og hafi stirna essari stellingu. Flaskan hafi mlbrotna barminum og brotin stungist gegnum ftin og inn holdi. Alt var ar hggvi og mari sundur; glerbrot og beinabrot stu t um ftin, hvort vi annars hli. Sjvta, litu af dauu bli, draup r ftunum, fli um fjalirnar undir lkinu og lak ofan glfi.

orgeiri ai vi a snerta essu. Enn var honum liti framan lki, og enn fanst honum sem r sr tlai a draga alt magn. Annari hendi greip hann um fjalarbrnina undir lkinu; hin flmai skjlfandi og hikandi eftir vestisvasanum, sem brfi og selarnir lgu . -

Til ess a n til vasans, urfti orgeir a lyfta handlegg Einars og hneppa upp treyjunni. orgeir herti upp hugann og geri etta me furu miklum skjtleik. Barmurinn undir treyjuboangnum var fullur af bllifrum, sem hrundu niur vi rti. - Brfi og selarnir stu upp r vasanum. orgeir kipti a hvorttveggja, en a var fastara fyrir en hann vari; flskubrot hafi stungist gegnum bggulinn. lt hann undan - og snnunargagni, sem orgeir hafi lagt svo miki sig fyrir, var komi hans hendur.

orgeir leit snggvast framan lki, eins og hann vildi bija hinn daua fyrirgefningar. v nst hnepti hann treyjunni, lagi hinn brotna handlegg ar, sem hann ur var, og breiddi ofan lki.

N var essu rekvirki loki. orgeir hafi aldrei fi sinni urft a rjla vi lk og aldrei s lk jafnhryggilega skadda; enda hafi honum veri etta verk v nr um megn. A verkinu loknu reikai hann aftur fram a dyrunum og studdi sig vi a, sem fyrir var, eins og dausjkur maur. Hann skalf og kaldur sviti aut t um andlit hans. Hann studdi sig upp vi dyrastafinn og lt lofti a utan leika um sig. v, sem hann hafi stt vasa Einars, stakk hann vasa sinn. v nst errai hann blblettina af hndum sr, errai af sr angistarsvitann og reyndi a jafna sig, mean hann fengi a vera einn. egar sslumaur kom, var hann binn a n sr svo, a ekkert bar honum.

Sslumaur spuri egar, hvort nokkur hefi leita lkinu. orgeir kvast hafa banna mnnum snum a stranglega, en san eir hefu komi me a, hefi hann sjlfur stai veri yfir v. Sslumaur leit til hans mjkum augum. orgeiri fanst tillit hans smjga gegnum sig, en horfi hvast mti og lt engan bilbug sr finna. v nst ba sslumaur hann a lna sr menn til a hjlpa til a rannsaka lki. orgeir kallai aftur verkamenn sna, v sjlfur vildi hann ekki sj a afhjpa ru sinni. egar eir voru komnir og hann binn a bija um a vera sslumanni til astoar, gekk hann aftur inn b sna og inn skrifstofuna.

ar lokai hann vandlega a sr og urkai skyndi bli af hndum sr. Hann hafi reynt a verjast v, a sslumaur si r, og vonai, a sr hefi tekist a. En egar minstum vonum vari, var kominn nr blblettur ara hndina, og rtt eftir hina. Angistin greip hann aftur. Hvaan komu essir blblettir? tlai essi fgnuur aldrei a skilja vi hann? Hann fr a gta betur a og fann , a jaarinn treyjubarmi hans hafi komi vi lki og var blugur. etta hafi hann ekki hugsa t . Gu almttugur -! Ef til vill hafi sslumaur reki augun etta!

Hann fltti sr dauans ofboi a hreinsa af sr essa bletti lka; var hann nbinn a v og seztur niur vi skrifbor sitt, egar sslumaur kom inn skrifstofuna me peninga , er fundist hfu lkinu. Taldi hann fram skrifbori hj orgeiri og spuri hann, hvort hann hefi mist meira en etta.

orgeir kvast ekki vita, hve miki hefi veri peningahlfinu, en kva a engu skifta. Notai hann tkifri til ess a horfa hvast og rannsakandi sslumann og reyna a sj a honum, hvort hann hefi ori nokkurs ess var, sem vaki hefi hj honum grunsemdir.

Sslumaur skeytti ekkert tilliti hans, en spuri stuttlega, hvort hann skai frekari rannskna t af essu innbroti, en sjlfur liti hann ess enga rf. egar orgeir kva nei vi v, kvaddi sslumaur me kuldalegri valdsmannshversku og fr heim til sn. orgeir horfi eftir honum spyrjandi augum. Aldrei hfu fundir eirra veri jafnendasleppir.

Sslumaur hafi gert lkninum or, hvort hann vildi koma me sr og lta lki. Lknirinn hafi gert au or mti, a hann hefi ekkert anga a gera. Maurinn vri "jo da-da-da-da-dauur", og ekki gti hann lfga hann aftur. Lknirinn var gramur vi sslumann fyrir flti hans um morguninn. Auk ess tti lknirinn barttu vi ann mefdda veikleika, sem kemur sr illa fyrir lkna, a hann var hverjum manni lkblauari.

-

Sigurur gamli Vogabum hafi gengi beint til rekkju sinnar, egar hann kom heim r veizlunni um nttina, en ekkert muna eftir a koma vi skemmunni og vita um, hvort Einar svfi ar. En tt hann hefi htta seint, var hann snemma ferli um morguninn, a vanda, og lt ekki hj la a skygnast um skemmunni. Var honum hverft vi, er hann s, a Einar var allur burtu. Hann vildi ekki tilkynna sslumanni a a svo stddu, og helzt komast hj v, ef unt vri. Tri hann v ekki, a Einar hefi fari a strjka, heldur tti honum lklegt, a hann hefi rangla eitthva burtu fr bnum um httatmann og sofna san ti vavangi, eins og fyrri daginn. Karlmenn hafi Sigurur enga heima vi, en vakti upp vinnukonur snar og lt r fara a leita, samt sjlfum sr. Tk hann eim vara fyrir a kalla htt, svo ekki heyrust kllin ofan kaupstainn, en leita vel lautum og dldum kringum binn og tni. Gekk essi leit nokku fram daginn, en barst upp a Vogabum fregnin um innbrot hj orgeiri um nttina. Sigurur fr a hugsa margt um hvarf Einars og tti hyggilegra a finna sslumann. En egar hann var leiinni anga ofan eftir, mtti honum maur tninu og sagi honum r frttir, a Einar vri fundinn og me hverjum atburum.

egar Sigurur var aftur orinn einn, settist hann gtubakkann, ar sem hann var staddur, og fr ekki lengra a sinni. Tk hann n a hugsa r sitt og tti a vnlegt. full tuttugu r hafi hann n veri hreppstjri og aldrei hafi hreppstjraheiur hans lii slkan hnekki sem n. Hann vissi vel, hva vi l fyrir mann hans stu a sleppa sakamanni, sem honum hafi veri hendur falinn til geymslu. Mlsbtur voru a vsu nokkrar, en vst, hve miki tillit yri til eirra teki. Rifjuust n upp fyrir honum ll atvik, sem a essu lutu, meal annars koma landshfingjans og veizlan, en einnig heimsknin hj orgeiri daginn ur. Hann ttist n skilja, hvernig orgeir hafi vafi honum um fingur sr, er hann narrai hann til a lta vinnumennina ra um kvldi, og n var Sigurur ekki lengur efa um, a samband hefi veri milli eirra Einars og orgeirs, eins og hann hafi lengi gruna. setti hann sr n a fara gtilegar me grun sinn en sast. En gremja til orgeirs brann brjsti hans.

rtt fyrir mlsbtur r, sem hann hafi, gat hann ekki afsaka skammsni sna og autrygni svo, a hann vri viss um a, hvort hann vri ess verur a gegna hreppstjrastrfum framvegis. Um a vildi hann f fulla vissu. vissu gat sslumaur einn veitt honum.

Sigurur sat gtubakkanum fram undir mimunda nns og miaftans um daginn og hugsai r sitt fram og aftur. Strauk hann oft hnd um enni, svo hrkollan var a lokum farin a lagast, en Sigurur gaf henni engan gaum, v sorgir hans voru ungar. - Loks herti hann upp hugann og fr fund sslumanns, eins og hann hafi tla sr fyrstunni.

Hann hitti sslumann illu skapi, en fkk a tala vi hann. Dr hann ekki dul , hve nrri sr hann tki a, a svo heppilega hefi til tekist sem n var raun orin, og fr um a mrgum takanlegum orum. Sslumaur svarai fu um a, gaf honum a vsu ekki minningu, en afsakai hann ekki heldur. Loks stundi Sigurur v upp, sem tti a hrfa hann t r vissunni um hugarfar sslumanns, og ba hann um lausn fr hreppstjrastunni.

Sslumaur var annars hugar og skildi ekki svipinn, hva hreppstjrinn fr. Tk hann or hans fyrir alvru og ht honum v stuttlega, a hann skyldi f sk sna uppfylta.

ungt hafi Siguri veri um hjarta, egar hann gekk anga inn, en yngra var honum n, er hann kom aan t. Hann hafi gert sr vissa von um, a sslumaur mundi ekki vilja heyra a nefnt, a hann htti a vera hreppstjri og astoarmaur hans. Hann geri r fyrir, a sslumaur mundi ganga eftir sr, neya sig - aldrei lta sig frii, fyr en hann tki lausnarbeini sna aftur. a tti a fra honum heim sanninn um a, hvort sslumaur sakai hann um hvarf Einars ea ekki. a tti a vera honum gleileg uppreisn fyrir vansmd , sem hreppstjraheiur hans hafi ori fyrir, vera honum kr endurminning komandi rum og efni til ngjulegra frsagna. a tti a sannfra bi hann sjlfan og ara um a, hve metanlegur hreppstjri hann vri.

Og n hafi sslumaur brugist annig vi beininni. Hann hafi ekki tali a r me einu ori, a hann htti a vera hreppstjri. Hvlkt vanakklti! Eitt happaatvik gat kollvarpa eirri smd me llu, sem 20 ra heiarleg jnusta hafi afla honum! N var hann rvtti, a engu ntur! Sslumaur komst af n hans. Einhver ea einhver yri tekinn sta hans, s sem fyrst yri fyrir hendi. - Og var auvita, hvernig fri me dannebrogskrossinn. Enginn gat fari a hengja heiursmerki gus og konungsins "afdankaan" hreppstjra, sem skili hafi me vansmd vi stu sna.

N bitnai gremja hans llu v, sem veri hafi essari hamingju valdandi, strandferaskipinu, landshfingjanum, veizlunni, vinnumnnunum, - en mest af llu orgeiri.

Sigurur fann hrmum snum engin or. Hljur og niurltur gekk hann heim tni, hgt og me hvldum, eins og hann bri unga byri. Ekki grt hann, en honum "srnai augum".

-

orgeir duldi vel geshrringar snar allan daginn. Hann var ekki fltari en vandi hans var, en sat lengst af inni skrifstofu sinni. eir, sem komu a hitta hann ennan dag, uru einskis skynja um, a neitt vanalegt hefi fyrir hann komi, og jnustuflk hans s heldur enga breytingu honum. Margir geru sr far um a vita, hvort etta innbrot hefi eigi haft einhver notaleg hrif hann, og horfu hann agtnum augum, mean eir voru fri vi hann, en gfust upp a lokum. orgeir var alvarlegur sem jafnan, en jafnvel vifeldnari en stundum ur, og svipur hans og vimt bar ekki vott um neitt a, sem eir hfu bist vi a sj.

orgeiri var mikil hugraun a v a urfa a umgangast ara menn ennan dag. Hann s a vel tilliti manna, a eir njsnuu um hugrenningar hans. Hann urfti a hafa sig allan vi a villa eim sjnir, og beitti hru vi sjlfan sig til ess a kefja hugsanir snar og tilfinningar, um lei og hann beitti leika vi . Honum tkst etta vel og fipaist hvergi, og hann gat gert lti r essu innbroti, gert a broslegt og einskisvert. En lengi fanst honum dagurinn vera a la. Aldrei hafi hann r einveruna jafnmiki og n.

Loksins lei dagurinn til enda. En egar bi var a loka binni, lokai orgeir sig inni skrifstofu sinni og gekk vel fr llum dyrum og eins glugganum. N skyldi enginn trufla hann framar.

egar hann hafi bi annig um sig, fr hann a ganga um glf. Honum fanst a jafnan eiga bezt vi hugsanir snar a hreyfa sig eitthva mean hann hugsai. ess vegna sat hann sjaldan kyr, egar hann fkst vi ung umhugsunarefni. etta kvld gekk hann eirarlaus fram og aftur, eins og rndr bri snu. Vi og vi stanmdist hann, ar sem hann var staddur, st grafkyr stundarkorn og gekk svo aftur af sta.

N, egar hann var orinn einn, hafi hann ekki framar hemil hugsunum snum. N hvldu engin spurul augu annara manna honum, sem hann urfti a dyljast fyrir. Allir eir myrku andar, sem leyndust hugskoti hans spruttu n upp og krfust heyrnar. N var til ltils a hasta . N uru eir ekki reknir inn skmaskot sn. N var hann a mta eim hsluum velli og heyja vi barttuna. Undan eim var ekki komist, v eir bjuggu honum sjlfum. Oft hfu eir veri honum hvimleiir hin sustu rin, en n voru eir fleiri og magnari en nokkru sinni ur.

Atburir hinna sustu daga runnu framhj hugaraugum hans, hver eftir rum. Brennan kastai giskini fylkinguna, og andlit Einars heitins Blinu, nbleikt, broti og blmari, me auga hangandi fram r tftinni, rak lestina. Hrylling fr um hann allan, eins og hann sti enn yfir essu hrmulega tleikna lki ti beykisbinni. Hann vildi lta hugann hvarfla fr v, en gat a ekki. Alt hitt lei lauslega fyrir, kom og fr, eins og hann vildi. Aeins essi eina, ferlega mynd st fst og stari hann, skr og m. Hn gat ekki r huga hans horfi. Stundum fanst honum hn f lf, ygla sig og gna honum, ea glotta og hast a hugarkvlum hans. greip hann slk skelfing, a hann tti bgt me a stjrna sjlfum sr. Var vitfirringin a koma yfir hann? - Honum fanst essi hryllilega, bluga mynd tla a rast sig, taka eitthva af sr ea bta sig. Hann vildi hlja upp, en gat a ekki. a var sem haldi vri um hlsinn honum. En fr vrum hins nbleika andlits barst stugt sama kran, mist hrpandi ea hvslandi, gnandi ea handi: ennan mann hefir drepi.

Eins og til a flja essar hugsanir, ea dreifa eim, reif hann ofan vasa sinn og dr aan upp bggul ann, sem hann hafi teki r vasa Einars, og fletti honum sundur. egar hann stakk essu vasa Einars, hafi hann veri a flta sr og ltinn gaum gefi v, hvernig hann gekk fr v. N s hann, hvernig um a var bi. Inst l umslagi me nafnspjaldinu, utan um a voru peningaselarnir brotnir saman, en utan um alt saman hafi hann lauslega sveipa papprsblai. Alt var etta gagndrepa af sj og dlti bletta af bli. Flskubrot hafi stungist gegnum bggulinn og nlt hann vi ftin; hafi rifna dlti skar selana t fr v, egar hann kipti bglinum upp r vasa lksins. Selarnir oldu vtuna, og hafi ekki saka. Hann strauk af eim blblettina og varpai eim san inn jrnskpinn. Hitt fr hann a reyna a brenna ea sva uppi yfir lampaglasinu; gekk a seint, v brfin voru vot, en nafnspjaldi r ykkum pappr; eldfimum. Hann htti ekki fyr en a var alt brunni og hann gat muli flskvann ofan hrkadallinn. var a snnunargagn gegn honum me llu r sgunni. San fr hann a ganga um glf a nju.

Alt einu nam hann staar og leit bar hendurnar sr, hann fri r nr ljsinu og skoai r vandlega. Enn vottai ar fyrir bllit. - Og treyjubarmurinn! ar voru blettir af harnari blskorpu. Hann sneri um vasanum, ar sem bggullinn hafi legi. ar s hann lka blbletti - og fingrafr? J, a var satt. Hann hafi erra af fingrunum sr niri vsunum. Bl, bl, dauabl - alstaar var a! a var sem blbjarma brygi fyrir augu honum. Hi skelfilega andlit st honum a nju fyrir hugskotssjnum, hilega glottandi, eins og a vildi segja: enn er ng af brunnum sakarggnum!

Og me ennan blstokkna ham var hann a dragast daglega han af, mean hann toldi saman. etta voru hversdagsft hans og lti slitin. a mundi ykja undarlegt, ef hann legi au niur ea lti brenna au. Hann ori engum a tra fyrir v, a n r eim blettunum. Engum ori hann a gefa au heldur; ef til vill tki hinn ni eigandi eftir blettunum, - ea hann kynni a dreyma undarlega, mean hann tti au. - Nei, hann gat ekki losna vi au, og fanst honum sem au mundu brenna sig hvert skifti, sem hann fri au.

En framan honum - voru ar ekki blblettir? Hann hafi urka af sr svitann ti beykisbinni. Hann leit spegil, en gat ar engan blblett fundi, - en "brennimarki" var ar enn.

Og var a n vst, a sslumanninn hefi ekkert gruna? Undarlega hafi hann veri stuttur spuna. Gat a ske, a hann hefi teki eftir essum blblettum, ekki meiri brg en voru a eim? - Og ef sslumaur hefi n s etta, hva mundi hann hugsa um a? Hva gat fremur vaki illar grunsemdir en a, a hann hefi veri a rjla vi blugt lki, mean hann st yfir v? - tti hann n a lokum alt undir gn og hlfni sslumannsins? Var a valdi essa gamla kunningja hans og ngranna, hvort hann fkk a halda heiri snum og frelsi? Nei, nei, nei, - til annars eins mtti hann ekki hugsa. Ef til vill tti sslumanni ll essi atvik undarleg, eins og fleirum. En engar lkur voru til ess, a hann gti raki hi rtta samhengi eirra. Feginn hefi hann vilja leggja miki slurnar til a vita hugsanir sslumanns um etta efni. Ef svo vri, a sslumaur hefi hann grunaan um hlutdeild essum illverkum, vildi hann heldur jta sig glpina - jta miklu meira en hann var sekur um - jta a sig, a hann hefi fengi Einar heitinn til a kveikja hsinu, n honum r gzlunni Vogabum, broti upp bina blra vi hann og a lokum hrundi honum fram af Bsunum. - Alt etta fanst honum hann heldur vilja jta sig en iggja smd sna og frelsi sem nargjf af sslumanninum.

En hann s engan veg til ess a komast fyrir etta.

essi tilhugsun pndi hann nokkra stund. Loks okai hn um set fyrir ru umhugsunarefni, sem honum var n aftur rkast huga. a voru hin hryggilegu afdrif Einars. Hvernig hafi etta atvikast?

Hann mintist Einars heitins me sknui og bar andlit hans huganum saman vi hinar hryggilegu leifar ess, sem n stu honum fyrir hugskotssjnum. mislegt af v, sem eim hafi milli fari linum tmum, aut n fram huga hans. Oft hafi hann s etta andlit stri og mtt yfir bgindum snum, og oftast hafi honum tekist a gera a glalegt. Einar hafi veri barnslegur lund, tryggur og hreinskilinn og gat glast og hrygst af litlu. N fann orgeir, a raun og veru hefi sr tt vnt um hann, eins og ltilsigldan brur. Og n st svipur essa manns yfir honum, gnandi og krandi, og krafi hann reikningsskapar.

Hvers vegna hafi hann ekki lofa honum a vera kyrrum Vogabum? ar lei honum vel. Og hvers vegna hafi hann ekki lti hann taka t hegninguna? vttingur lknisins hafi tt nokkurn tt v. Lknirinn hafi gert hann hrddan um, a Einar vri binn a segja meira en hann mtti heima Vogabum, ea yri narraur til ess. En umhyggjan fyrir Einari hafi mestu ri. Hann vildi gera honum gott, me v a frelsa hann fr hegningarvinnunni, skilja hann fr heimilinu, sem var honum til svo mikils ama, og gera honum kost a njta ess, sem enn kynni a vera eftir honum af mannrnu, og byrja ntt lf kunnu landi. Hann hafi vona, a lttara vri fyrir Einar a rtta vi n en a endari langri hegningarvinnu. Peninga hafi hann fengi honum nga til ess a bta r brustu nausyn, hvar sem hann vri staddur, og s honum fyrir fari. annig var sjaldan haginn bi fyrir flttamenn.

En v hafi hann slept honum annig fr sr? v hafi hann ekki gengi me honum t fyrir voginn og fullvissa sig um, a hann ni skipi? Hann hafi haft tma til ess. - Ea teki knu vi bryggjuna hj sr og ri me hann yfir voginn? Anna eins hafi hann oft lagt sig, og ekki hefi a veri anna en holl hreyfing i logninu og svlu nturloftinu. - Nei, honum hafi ekki geta hugkvmst anna en Einar kmist slysalaust t a skipinu. Ekki var svo dimt, a myrkur gti ori nokkrum manni a meini. Hann hafi s til Einars nokkra stund, eftir a eir skildu. hafi ekki veri a sj, a myrkri bagai hann. Hann gat v varla hafa gengi fram af bjrgunum vegna myrkurs. En hva hafi geta ori honum a voa?

Flaskan, - konjaksflaskan? Gat a veri? Vst var fengi voi hndum sumra manna, en aldrei hafi hann tali Einar meal eirra. Honum hafi tt gott staupinu, hann hafi ola lti og stundum veri " tr" nokkra daga. a var alt og sumt. ess milli hafi hann unni vel og stilt sig alveg um a drekka. Gat a ske, a hann hefi sezt a flskunni, undir eins og hann var kominn hvarf, og drukki sig svo "blekblindan", a hann hefi lpast fram af Bsunum? orgeir hristi hfui. Hann, sem jafnan hafi veri hfsmaur vnnautn, gat ekki tra v, a nokkur maur gti nokkurn tma veri svo slginn fengi, a hann gti ekki bori flsku barmi snum hlfrar klukkustundar spl n ess a hvolfa sig r henni.

Eftir v, sem orgeir velti essu lengur fyrir sr, var honum a skiljanlegra. Honum fanst sem atburirnir vru flktir saman ramma bendu, sem mannlegri skynjan vri um megn a greia r. Hver var tilgangur hinna huldu rlagavalda me essu undarlega tafli lfs og daua?

Loks hneigist hugur orgeirs helzt a v, a hr gti varla veri um slys a ra, heldur - sjlfsmor.

Hafi hann veri of harur krfum vi Einar? Var til of mikils tlast af honum, a hann gti rifi sig fr llum stum snum hr og reynt a byrja ntt lf annarstaar, a alt vri lagt upp hendurnar honum? Hafi hann ekki haft kjark til a framkvma a, og teki til eirra yndis rra a stytta sr heldur aldur - og a me essum voalega htti?

a rifjaist upp fyrir honum, hverju Einar hafi svara, egar hann hafi spurt hann um, hvers vegna hann hefi kveikt hsinu. "g gat ekki anna", hafi hann sagt. annig var v eflaust fari. Hann gat ekki anna en fylgt rum hans og bendingum, mean hann var undir beinum hrifum hans. egar hann var kominn fr honum, tk hann til sinna ra a nokkru ea llu leyti. Vi brennuna stal hann baunasekk og lt handtaka sig, en stainn fyrir a hlaupa brott, , - - j, hva hafi hann n gert?

a var sem vilji hans hefi veri a hlfu leyti frjls og a hlfu leyti bundinn. Ef til vill hafi slkur tvverungur n leitt hann til sjlfsmors.

Hann mintist hans, ar sem hann st frammi vi dyrnar, egar hann var a ba hann af sta, stappa hann stlinu og stinga hann peningunum. Hann hafi ekkert or sagt. orgeir hafi ltinn gaum gefi honum . Hann hafi tra svo fast gti ra sinna og heilra, a hann hafi ekki geta skili , a Einar geri a ekki lka. N st mynd Einars honum skr fyrir huga. Hann hafi aga. En hva var a, sem essa stundina hafi barist um vldin sl essa mdda og hugdeiga manns? Var a sjlfsmorshugsunin? Var hn bin a sigra, egar eir kvddust utan vi hsin augnabliki sar og grtstafurinn titrai rdd hans? Var a slk voakvrun, sem geri hann lttan spori eins og mfugl, egar hann hljp af sta, svo varla heyrist til hans brnni?

orgeir settist stl sinn vi skrifbori, studdi olnbogunum borbrnina, en hndunum undir brennheita hvarma sna og enni. Hann stundi ungan, en grts var honum varna, eins n sem oftar. Hinga til hafi alt hans lf veri heiarlegt, me sannleika og gfugmensku merki snu, en rausn og metna stafni. rtt fyrir ungar raunir hafi a veri farslt, v a hlt innra hreinleika snum og drenglyndi, sem var uppspretta hamingju og hamingjuvona. valt hafi hann gert a, sem hann leit bezt og rttast, stefnt beint takmark sitt, veri fylginn sr, en undirferlislaus. Ekkert slysalegt ea smilegt yngdi hugann, fyr en n. essar raunir voru hans yngstu raunir.

Og samt var hann enn efa um, hvort hann vri raun og veru sekur um nokku a, sem hann hefi geta ri vi ea afstrt. Efinn - hinn miskunnarlausi efi - lamdi sl hans me gaddasvipum snum, sakai hann og afsakai til skiftis og gaf honum engin gri. egar hann horfi ljsi borinu, fanst honum sr hgjast um hugann. En egar hann reyttist v og lokai augunum ea byrgi au hndum sr, var fyrir eim sem bli lita rkkur, og v miju sndist honum hann sj strt, blstokki auga, sem stari hann. - Vi sn hrkk hann upp.

Hann fann, a hann mtti ekki sitja um kyrt og skkva sr niur hugsanir snar n ess a hafast eitthva a. Hann leit v rrota kringum sig, eins og til a leita a einhverju starfi.

Skrifbori vakti egar eftirtekt hans.

ar lgu bkur og bl, hva ofan ru. Reikningsblum, sendibrfum og dagblum, verzlunarbkum og rum bkum gi ar saman. Hlfgert leislu og hlfgert til a reyna a dreifa hugsunum snum, fr hann a raa essu ea taka a til handargagns.

Meal annars var ar fyrir honum bk me skrautgyltum kili og gylt snium. a var ein af upphaldsbkum hans. Einhvern tma ekki alls fyrir lngu hafi hann teki hana me sr t r bkaskp snum stofunni og fari a lesa henni sr til afreyingar. San hafi hn legi innan um arar bkur skrifborinu og var n fyrir honum. Bkin var "The Poetical Works of Lord Byron".

Hann opnai bkina af handahfi; en hn opnaist ar, sem hn var mest lesin. a var ljleiknum "Manfred". Hann leit opnuna, og var ar undir eins fyrir honum kafli, sem hann kannaist vi, ea kunni a nokkru leyti. Hann fr a lesa, fyrst utan vi sig og athugalti. En eftir nokkrar lnur vaknai athygli hans. Hann byrjai aftur essum kafla og las hann nokkrum sinnum, hva eftir anna. Hendingar r, sem helzt vktu athygli hans, hlja annig hinni slenzku ingu sra Matthasar:

"Sjheitur gnauar inst reginaunum
stormurinn Samum, einn og murlegur.
ar hamast hann og yrlar urrum ldum,
en m ei grasi granda; alt er sandur.
Hann leitar einskis, ekkert leitar hans;
en hans vegi' a vera er brur bani".

Honum fanst hann sj sig spegli bkinni. Gat a veri, a hann vri lkur ea skyldur hinum trllaukna skldanda, sem hamast og ber sjlfan sig saman vi hin hrikalegustu fl nttrunnar? Var hugur hans sjlfs einn slkur Samum, sem "hamaist" "inst reginaunum", ltill a vsu, en gddur tortmingarmagninu?

Hann rak minni til margra einverustunda, ar sem hugsanir hans og strur hfu hamast vi sjlfar sig og tortmt sjlfum sr, um lei og r fru hann sjlfan, sem bar r brjsti, tortmingunni nr og nr. En slkum stundum var hann einn. Hann leitai einskis og enginn leitai hans. - En eitt sinn hafi t af essu bori. Og hafi hugur hans blsi banvnum gusti brjst annars manns. Hann hafi gert Einar heitinn a trnaarmanni snum a nokkru leyti. Ef til vill hafi s litli hluti af hyggjum hans, sem hann hafi hlai herar essum manni, ori honum um megn. Fyrst hfu r kni hann til dis - og san til sjlfsmors - ea - -? a mtti einu gilda, hvort hr var um sjlfsmor ea slys a ra. Tillit hans hafi drepi hann. Or, sem ekki voru tlu, heldur aeins hugsu, hfu rii honum a fullu, fyrst siferislega og svo - einhvern dularfullan htt - einnig lkamlega.

Hann var sem rvilnaur yfir essum hugsunum. En etta var hin skelfilega rning gtunnar. Hann var sekur. Hann var sekur um a, a hafa ekki stjrna gei snu og byrgt harma sna inni. N datt honum hug spakmli gamla: S, sem stjrnar gei snu, er meiri eim, sem yfirvinnur borgir. Rddin brjsti hans talai satt: ennan mann hafi hann drepi.

Hann kastai bkinni fr sr. Hn hafi rtt honum lykilinn a gtunni. N urfti hann hennar ekki vi framar. En honum fanst sem hulin hnd hefi bent sr hana essari stundu - ef til vill sama hndin, sem sent hafi honum eldski r brennunni.

Hann st upp og gekk ea reikai fram og aftur um glfi, rrota, yfirkominn af reytu og hugarstri.

En svo fr hann a hugsa um a, hvers vegna hann vri orinn slkur. Slkt unglyndi og slk kef skapi var honum ekki mefdd. - Nei, hn var verk hinna seinni ranna. Hn var fram komin vi ungar raunir, vi margendurtekin svik, heilindi, vonbrigi og vanakklti; vi misskilning manngildi hans og hilega mefer hugsjnum hans. - eir - eir, sem hfu gert etta alt saman, ttu sk v, hvernig hugarstandi hans var n komi.

Og innan skamms breyttist ra hans brennandi gremju, brennandi hatur til mtstumanna hans. Hinga til hafi hann gert eim gott, - n skyldi hann gera eim ilt. Hann skyldi hefna sn. - -

egar orgeir slkti ljsi og gekk inn svefnherbergi sitt, breiddi dagskman r glugganum sig yfir rmi. Hann httai n ess a kveikja og tlai a reyna a sofna undir eins. - egar hann var ann veginn a festa blund, hrkk hann upp me andflum. En um lei og hann vaknai, sndist honum nbleik snd, hryllilega skddu, me blstokki auga fram r tftinni, - svfa lausu lofti yfir snginni.

Eftir essa sn - ea draum - fkk hann kafan hjartatitring; sem aldrei tlai a sefast aftur. Eftir nokkra stund fr hann ftur me veikum burum, ni portvnsflsku frammi hornskpnum skrifstofunni og hafi hana me sr inn svefnherbergi.

Loksins, um a leyti sem slin kom upp, geri vnguinn a miskunnarverk a vagga honum til vrar og gleymsku vi barm sinn.


11. kafli - Rstefnur

Sveitarstjrnin annaist tfr Einars. Hn fr fram nokkrum dgum eftir atburi , sem sast var fr sagt, og var ekki miki vi haft. Fir af eim, sem unni hfu me honum daglega, fylgdu honum til grafar. Margrt hans fylgdi honum me brnin ll fjgur, og nokkrar konur r hinum kotunum fru me. Eldri brnin grtu srt yfir kistu fur sns, en hin yngri horfu undrandi upp fullorna flki og skildu lti v, sem fram fr. Margrt grt stillilega; var a aus, a harmur hennar var meiri en hn hirti um a lta hann snast. Margar raunir fust upp vi etta tkifri, og margt hafi eim hjnunum milli fari, sem betra hefi veri a komast hj. Var v srara a sj etta n, sem a var um seinan. - Einnig var henni n dimt fyrir sjnum, er hn leit fram veginn, me fjgur brn vi hli sr.

Lki var ekki bori inn kirkjuna og engin ra yfir v haldin. Enginn hafi bei um hana og enginn var til a borga hana. Hreppsnefndinni tti ngur kostnaurinn samt. Presturinn js hann mold me venjulegum ummlum um a, a af jrunni vri hann skapaur, a jru skyldi hann aftur vera, og af jrunni skyldi hann aftur upp rsa. Grafararnir tku ofan hfuft sn og studdust fram spaa sna rtt mean; annars var ekki tafist a rfu. eftir tk presturinn hnd Margrtu og mlti til hennar fein hughreystingaror.

-

Daginn eftir jararfr Einars hldu eir kaupflagsmenn fjlmennan fund barnasklahsi Vogabakaupstaar tilefni af tjni v, sem flagi hafi nlega ori fyrir. Fundarbo hafi veri bori b fr b um allar sveitirnar, og allir, sem a heiman gtu komist, sttu fundinn. Barnasklahsi var trofult. bekkjunum, sem raa var fram me veggjunum, sat hver ofan rum, a heita mtti. Sklaborin voru einnig notu fyrir sti, og fullskipa au. Samt uru margir a standa, og jppuu eir sr saman frammi vi dyrnar.

Sveinbjrn Seljatungu, brir Sigurar Vogabum, var formaur flagsins og stri fundinum. Vi hli hans sat maur, sem vel var skinn komi, hfinglega binn, me mikla glsibringu. a var umbosmaurinn Klaustrinu. Hann var ritari flagsins og grfi n lengst af yfir bkum snum og blum. vinstri hnd formanni sat hreppstjrinn Vogabum, v hann var gjaldkeri flagsins. Var hann n svipungur og horfi gaupnir sr. Fririk og Sveinbjrn, synir Sigurar, voru ar einnig innarlega, tt ekki stu eir vi hbor stjrnarinnar. Fririk hafi lti bor fyrir framan sig og var fundarbyrjun sokkinn niur skjl, sem v lgu. Utar fr essum mnnum rengdu arir fundarmenn sr saman ba bekki.

Sveinbjrn Seljatungu var talinn bnda fremstur ar um slir, greindur maur og gtinn, en framkvmdasamur, tt hann fri hgt. Hann var svipaur Siguri brur snum a tliti og rakai skegg sitt sama htt og hann. Hrkollu bar hann enga, heldur virulegan, slenzkan bndaskalla og hruskotinn hrkraga umhverfis. Svipur hans var stillilegur og gmannlegur, en bar vott um festu og framgjarnan vilja, og egar hann sat formannssti kaupflagsmanna fjlmennum fundi, naut hann sn vel og var hinn skrulegasti.

Sveinbjrn setti fundinn og mltist til ess um lei, a flagsmenn hefu a hugfast a vera forir um gerir essa fundar vi utanflagsmenn, v undir v vri miki komi fyrir hag flagsins. etta var til ess, a menn uru egar byrjun fundarins hljir og alvarlegir og allur ys htti, v llum fanst sem eitthva mikilsvert og htlegt vri seyi. Einnig var a til ess, a dyrnar voru hafar lstar og vel varaar, svo enginn kmi inn fundinn a vrum.

A v bnu hlt Sveinbjrn rustf fr formannssti. Skri hann ar fr tilefni fundarins og fr nokkrum orum um hi mikla happ, sem flagi hafi hent. v nst lsti hann v yfir, a Fririk kaupmaur, frndi sinn, mundi skra nnar fr v tjni, sem flagi hefi ori fyrir, og gera grein fyrir v me fm orum, hvernig hagur flagsins sti og horfur ess vru.

Formaur settist san niur, en Fririk tk til mls. Hann var ungbinn svip og heldur mlstirur, einkum framan af. uldi hann upp skrr yfir alt a helzta, sem brunni hafi, og gaf mnnum stutt og glgt yfirlit yfir brunaskaann me tlum. Nmu r fjrhir a samanlgu mrgum tugum sunda. Menn hlddu etta steinhljir, svo heyra hefi mtt flugu anda. Tku hr sumra flagsmanna a rsa hfum eirra vi allar essar sundir krna. Aftur sat stjrnin bjargfst stlum snum, svo hvorki datt af henni n draup; var a mnnum til hugarhgar, v anga stefndu allra augu. mean stjrnin ekki raist, gat engin htta veri ferum.

Enda reyndist a svo, v egar Fririk var binn a ylja upp allar skaafjrhirnar, fr hann a tna a til, sem mti tti a koma. Hi nja vruhs hafi veri nlega vtrygt og bi a ganga svo fr vtrygging ess, a engin htta vri v, a hn yri ger gild. eir hfu v vissu um a f ann skaa bttan. Vi essa fregn vrpuu margir bndur lttilega ndinni, v betri var hlfur skai en allur. Prsuu margir forsjlni og fyrirhyggju stjrnarinnar svo htt, a bi umbosmaurinn Klaustrinu og hreppstjrinn Vogabum fru a lta upp. - annig tti a a vera!

A v er vrurnar snerti var hlji Fririki nokkru daufara. Um r gilti gamla vtryggingin. eir hfu jafnan haft vrur snar vtrygar san flagsskapurinn og verzlunin hfst. Fyrir tveim rum hfu eir hkka vtrygginguna rflega, en samt var hn n of lg; svo mjg hfu pantanir manna og vrubirgir aukist. essi vtrygging ni yfir allar r vrur, sem geymdar voru hsum eirra brranna og Kaupflagsins a samanlgu, eins yfir r vrur, sem bndur ttu ar sttar, svo skainn legist jafnt alla. Sagi hann, a stjrn flagsins hefi fundi slka byrg tryggilegasta, tt hn vri drari, og henni vri a n a akka, a ekki stu margir menn uppi bjargarlausir og vonlausir um bjrg. - Svo uru margir glair vi essi tindi, a eir lyftust upp stum snum. Voru baukar og dsir lofti um allan salinn, v margir hfu lyst tbaki. Allir litu til stjrnarinnar; en hn sat jafnbifanleg og ur. Hvorki hrygar- n gleiefni hfu hrif hana.

Fririk hlt fram. Hann skri n fr v, a tt nokkur skai vri a vrubrunanum, vegna lgrar vtryggingar, vri a bt mli, a hsi hefi veri hrra virt og hrra vtrygt en a raun og veru hefi kosta flagi. ar kmi v dltill gi til jafnaar mti tjninu af vrunum. jafnai etta sig ekki a fullu, og vri enn talsverur skai, sem lenda hlyti flagsmnnum. Hann var a vsu ekki nema lauslega reiknaur enn, en hfu eir komist a nst v sanna, a hallinn mundi nema um 5 sundum krna. essum skaa hefi stjrnin hugsa sr a skifta tvo helminga, og leggja annan eirra hlutaflag a, er hsin tti og verzlunina, en hinn Kaupflagi heild sinni. Hlyti a a koma allhart niur eim, sem ttu marga hluti flaginu; enda vru a eir mennirnir, sem mest vru frir um a bera; en hinn partinn bru allir flagsmenn jafnt. vri etta ekki anna en uppstunga, og lagt fundarins vald, hva hann geri essu efni.

Me essu lauk Fririk mli snu, og var gerur a v gur rmur. Var n ys og kyr salnum, v hver um sig vildi lta eitthvert lit ljs, tt ekki vri nema vi sessunaut sinn. Fjrh essi x mnnum ekki svo mjg augum. eir hfu bist vi meiru. a var lka hugfr fyrir hina efnalitlu, - en eir voru miklum meiri hluta, - a svikinn skamtur af skaanum lenti hinum efnuu, er betur voru vi honum bnir. Aftur htti eim vi a lta brr sga, sem mrg ttu hlutabrfin heima kistu sinni.

Formaur st n upp r sti snu, las upp skriflega tillgu stjrnarinnar um etta atrii og spuri um, hvort menn vildu ekki ra hana. Ysinn og hvskri hlt fram um allan salinn, v n voru allir a reikna saman, hve miki kmi hvern um sig, en enginn tk til mls. Loks heimtai formaur hlj og bar tillguna undir atkvi. Hn var samykt me llum greiddum atkvum.

Nsta ml dagskr var a, a tvega flagsmnnum nausynjavrur til vetrarins. Formaur gat ess, a etta vri a, sem n rii mest , og yrfti a vinda a v bran bug; annars vri snileg ney fyrir dyrum. r essu yrfti n fundurinn a ra, og a skjtt og skrt, v sumri vri egar teki a halla og hver stundin drmt. etta fanst llum satt vera. Uru n margir hljir vi, v hr bar alvarlegt ml a hndum. Htti alt hljskraf, en mrgum htti vi a klra sr bak vi eyra og aka sr vandralega, v miki var undir v komi, hvernig essu mli lyki. Flestir horfu til stjrnarinnar, sem sju eir ar upphaf allrar vizku og gra ra flaginu. En hn sat blfst rkstlum snum, bifanleg a vanda, svo enginn gat rent grun , yfir hverja hn byggi. a var v steinhlj nokkra stund.

Loks st formaurinn upp a nju og kvaddi sr hljs. Kva hann flagsstjrninni hafa borist erindi fr orgeiri verzlunarstjra ar stanum og las upp nokku af brfi hans, sem rita var stra rk og lagt hafi veri inn strt, gult umslag. Fr orgeir ar hljum orum um innilega hluttekning sna raunum eim, sem flagi hafi hent, og vilja sinn v a rtta v hjlparhnd til vireisnar einhvern htt, ef ekki sem verzlunarstjri, a minsta kosti sem maur og samborgari. Kva hann flagsstjrninni velkomi a leita til sn um eitthva, ef henni hugkvmdist, a hann gti ori henni a lii. Skyldi a vera sr glei a vera vi skum hennar, ef sr vri a unt. v nst skri hann flagsstjrninni fr v, a hann tti von seglskipi um hausti, hlnu nausynjavrum til vetrarins. ennan skipsfarm gti hann eftirlti flaginu, allan ea nokku af honum, til brabirga, ef v lgi . Kvast hann a vsu taka ennan greia upp sig, v ekki hefi hann geta n til yfirmanna sinna, en bo sitt skyldi standa, hva sem ru lii. Gti flagi, eftir samkomulagi vi sig, endurgreitt vrurnar me smu vrum, egar a fengi r, me slenzkum vrum ea peningum. Ef a greiddi peninga fyrir vrurnar, skyldi hann lta r me tlendu innkaupsveri, a vibttum eim kostnai, sem leiddi af flutningi eirra. Sagist hann gera etta til a afstra yfirvofandi ney meal flagsmanna, og vildi hann sna me v, a ekki bri hann kala til flagsins, rtt fyrir samkepni , sem undan vri gengin. Eftir vireisn ess gti hann og Kaupflagi bi hvort a snu, eins og hinga til. -

Lengra las Sveinbjrn ekki a sinni.

essi tindi voru vnt flaginu. Mean formaur las brfi, einblndu flestir hann, en skotruu augum hver til annars vi og vi. Hva kom a orgeiri?

egar Sveinbjrn hafi htt lestrinum, var hljtt salnum. Menn litu a vanda til stjrnarinnar og biu goasvarsins aan. Nokkrir fru a stinga saman nefjum um, a vel vri etta boi, og ekki vofi ney yfir flaginu, mean slkt bo sti. t fr essu leiddist samtali manna milli a brennunni. ar hafi orgeir gengi drengilega fram og jafnvel lagt sjlfan sig httu. Honum ttu kaupflagsmenn a a akka, a skainn af eldinum var ekki hlfu meiri. N ttust margir sj njan vott um sanna velvild hans til flagsins. Enginn gat mynda sr, a hann fengi akkir hj yfirmnnum snum fyrir slkar tiltektir. Boi hlaut v a vera gert af hjlpfsi hans sjlfs. Um etta voru menn a hvskra nokkra stund, og lgu llum heldur hllega or til orgeirs.

Nokkrir stu upp og tku til mls, en tluu stutt, v eir vissu ekki, hva eir ttu a segja. R eirra var alt reiki gagnvart essa tilboi. var auheyrt orum eirra, a eir ahyltust a og vildu fegnir taka v. Enginn ori a segja a berum orum ea gera neina kvena tillgu, v enginn vissi, hvernig stjrnin mundi taka etta ml. a kom flatt upp alla ara, en hn hlaut a hafa hugsa a. Enn fr v svo, a allra augu litu innar eftir salnum til hinnar vsu renningar.

En stjrnin var spk stum snum. Formaurinn hallai sr makindalega aftur a stlbakinu og lk sr a blantinum snum. Umbosmaurinn Klaustrinu dr sur yfir fundarbkinni, en Sigurur Vogabum nagai neglur snar og var furu iinn a v. Synir hans stu lka steinegjandi, og Sveinbjrn meira a segja smgeispandi. annig lei dltil stund; en tti stjrninni loks kominn tmi til a leysa menn r essum lgum.

Formaur skygndist um til beggja handa, til a sj, hvort nokkur vri a bija um ori. egar svo var ekki, st hann upp, hgt og seint. Sagist hann ekki hafa veri binn a lesa brf orgeirs til enda. Hefi hann fresta sara parti ess vegna ess, a a kmi ekki essu mli vi, en heyri raun og veru undir annan li dagskrrinnar. En r v menn vru svo daufir a ra tilboi, vri rttast, a eir fengju a heyra alt brfi.

San las hann upp seinni hluta brfsins. ar skri orgeir fr v, a n byust sr daglega til kaups hlutabrf aalfyrirtki flagsins og eignum ess. Vru a einkum hinir ftkari flagsmenn, sem n mundu hafa digna vi happi og vildu fegnir losa sig vi essi verbrf sn. Kvast hann n egar hafa keypt nokkur hlutabrf og mundi eflaust kaupa fleiri, ef samkomulag nist vi stjrn flagsins. Kvast hann hafa svo rugga tr vireisn flagsins og framtargengi ess, a hann teldi a ekki vera a htta f snu, a leggja a starfsemi ess. sagist hann a sjlfsgu ekki mundu kaupa fleiri, nema hann fengi fulla vissu um, a flagi vildi unna sr jafnrttis vi ara hluthafa. Kvast hann hafa lesi lg ess, au er giltu fyrir hlutaflagi, og vitnai 8. gr. eirra, 3. li, v til stunings, a handhafi hlutabrfs hefi atkvisrtt flaginu um au ml, er starfsemi ess varai. Vri etta lka fullu samrmi vi a, sem hlutabrfin bru me sr sjlf. Af essu tilefni hefi hann hyggju a koma fundinn til vitals vi flagsmenn, egar hann frtti ea hldi, a eir vru bnir a ra nnur flagsml sn. Mttu flagsmenn vera ess fullvissir, a hann kmi til eirra sem vinur og stuningsmaur og vildi eim gott eitt.

Miki hafi mnnum fundist til um fyrri hluta brfsins, en ekki hafi sari hlutinn sur dregi a sr athygli eirra. -

egar lestrinum var loki, stu menn sem steini lostnir. Hefi undrun eirra varla geta meiri ori, tt ekjan hefi horfi af hsinu, hljtt og hvaalaust, eir s himnana opnast og engla svfa ofan til eirra og upp a furskauti Abrahams til skiftis. En me glei endai essi undrun ekki, egar menn fru a tta sig v, sem eir hfu heyrt. N ttust allir sj, a hr lgi fiskur undir steini. Annahvort var brf etta veiibrella og fjrr vi flagi, ea a var h og storkun fr upphafi til enda.

Horfu menn n hver til annars me miklum hyggjusvip, en tluu lti, v enginn ttist viss um, a sn skoun fengi fylgi slku vandamli sem essu. Sveinbjrn formaur var seztur niur og stjrnin lt enn ekkert sr bra. Margir fru n a lta lg flagsins, einkum 8. gr., 3. li. St ar svart hvtu, a hlutabrfin vru stlu upp handhafa og skyldu atkvi talin eftir hlutabrfum, en ekki mnnum. Fanst engum efi geta v leiki, a fyrst orgeir vri orinn eigandi hlutabrfa, tti hann heimtingu v a f a koma fundinn, egar essi ml flagsins vru rdd, og hafa ar smu rttindi og arir fundarmenn. Mrgum var egar sem sju eir hann mitt meal sn; enda mundi a tplega dragast lengi r essu. Vakti slk tilhugsun kyr bekkjunum og mugust brjstum manna; v til voru eir flaginu, og kannske fleiri en nokkur hugi, sem heldur hefu ola a sj sjlfan fjandann inni fundum snum en orgeir verzlunarstjra. Voru a einkum eir, er szt vildu rifja upp sgu viskifta sinna vi hann og sneiddu v hj honum, hvenr sem eir gtu.

Stjrnin sat bifanleg sem ur. Ekkert af v, sem fundinum gerist, kom henni algerlega vart. var ef til vill engum rrra innanbrjsts en eim mnnum. tt eir yru sjlfir a horfast vi orgeir, var ekki trtt um, a rai fyrir v, a ekki mundi frri augum, vera horft anga, sem hann var fyrir, en til eirra, ef hann kmi anga og lengdist. Enn mundi mrgum standa geigur af honum, tt tekinn vri hann a eldast, og seint mundi hann algerlega fylgi skorta, mean hann gti uppi stai og merki haldi. Og vri hann ar n, er slk vandaml voru til meferar, var eim ekki ugglaust um, a friur og eindrgni mundu fara t um fur. En slkar heillafylgjur hfu jafnan fylgt flagsskap eirra og greitt gtu hans. Enda voru eir tplega ngir me minna af v tagi en svo, a allir flagsmenn horfu til stjrnar sinnar og biu ess me dmalausri rautseigju, a henni knaist a segja eitthva, svo eir gtu veri henni sammla.

Vi slka gn mtti ekki lengi una. Sigurur Vogabum leit upp og htti a naga neglur snar. egar hann s, a enn stu allir hljir, sagi hann htt og djarflega:

"M g bija um ori!"

Gustur var af hreppstjranum, egar hann st upp. Hann strauk hendinni yfir enni og frambrin hrkollunni frnsku, mean hann stti sig veri. San byrjai hann:

"g vona, a eir su fir meal flagsmanna, sem eru svo blindir, svo skammsnir, a eir sji ekki, hva hr er a gerast. a er veri a storka flagi okkar raunum ess. (Margir: heyr! heyr!). a er veri a smna a me tilboum, sem allir vita, a v dettur ekki hug a iggja. (Eitt ea tv: heyr!). Og a er veri a hta okkur a brjtast inn fundi okkar og rugla ar frii og samvinnu. (Alment: heyr!). essi maur, sem etta brf hefir rita, er ekki einungis keppinautur flagsins, heldur svarinn vinur ess og vill alt til vinna a koma v kn (heyr!). N kemur hann sauargru - aldrei essu vant, - og ykist vera vinur okkar, bur kostabo og vill komast inn til okkar. En vari i ykkur. essari gru er ekki sauur, heldur lfur (heyr!), ea rttara sagt refur (heyr, heyr, heyr!). ann dag, sem flagi iggur nokku af honum, ann dag, sem a gleypir agn hans og opnar honum dyr snar, ann dag er lfi ess loki; ann dag stgur a me annan ftinn ofan grf sna (heyr!). Lti ekki ginnast af fagurgala essa manns, v hann er lvi blandinn. Fr honum hefir flagi voru ekkert gott komi og mun aldrei koma (heyr, heyr!). - g legg v eindregi til - og hygg, a g geri a a samhuga vilja allrar stjrnarinnar, - a tilboi orgeirs s hafna (heyr, heyr! - margir einu) og honum veri aldrei hleypt hinga inn" (heyr, heyr!).

egar Sigurur hafi loki runni, settist hann niur aftur, strauk svitann af enninu og gtti ess vandlega a raska ekki "eirri frnsku", v n horfu allir hann. Hann var keikur sti og fann vel til ess fylgis, sem or hans hfu hloti.

Menn geru yfirleitt hinn bezta rm a ru Sigurar, tt sumum tti hann nokku stur og allharorur gar orgeirs. En n hafi einn af mnnunum stjrninni tala, svo menn u ekki framar reyk um afstu hennar essu mli. Brtt fru menn a tala fjrugt saman stum snum um mli, og leizt flestum eitt.

heyrist mj rdd og veikluleg gegnum skvaldri. Hn kom r Jni Fitjum, bnda, heldur efnuum tldum, ar uppi sveitunum. Hann sat ar frammi rum hliarbekknum og hvarf nstum milli tveggja strra manna, er ar stu hj honum, en Jn var ltill maur vexti og ri grannur og horaur, svo ekki fr miki fyrir honum. Hann var unnleitur og kinnfiskasoginn, t rauur kinnbeinunum, en stundum blr kinnum og vrum og hvorki karlmannlegur n frur. ltti a andliti mest, hve heimttarlegt a var og upplitsdjarft. Sgu grungarnir, a Jn vri altaf grtandi, ea a minsta kosti kjkrandi, og var ekki fjarri v, a svo sndist fljtu bragi. a btti heldur ekki r, a rddin var veik og vluleg. Eigi a sur var Jni t ml a tala hverjum mannfundi. Hann hafi seti "kjkrandi" fr v fundurinn hfst. N oldi hann ekki mti lengur.

Undir eins og Jn byrjai a tala, fru fundarmenn a smkma, bi af v, a Jn lagi mikla herzlu or sn og vldi takanlega, svo grtur og ekki kva vi hverju ori, en ekki sur af hinu, a a, sem hann flutti var ekkert anna en ra hreppstjrans fug, v Jn byrjai ar, sem hreppstjrinn htti, og fikrai sig svo fram eftir runni a hinum endanum:

"g er alveg sammla eim, sem sast talai", sagi hann. "g sty a, a tilboi orgeirs s hafna og honum veri aldrei hleypt hinga inn. Fr honum hefir ekkert gott komi til handa essu flagi og mun aldrei koma (hltur). i hli a mr, - en lti ekki fagurgala essa manns blekkja ykkur, v hann er lvi blandinn. ann dag, sem hann kemur, er lfi flagsins loki, stgur a ofan grf sna. - g segi fyrir mig - (hltur). g gleypi aldrei agn hans - - ".

Hlturinn var orinn svo hvr og almennur fundarsalnum, a Jn var a htta, ur en hann vri kominn a byrjuninni ru Sigurar.

Flestum flagsmnnum var a kunnugt, hvers vegna Jn Fitjum vildi sem sjaldnast vera vegi orgeirs. Engum hefi lklega veri ver vi a horfa framan orgeir ar inni.

Eftir essa "andrku" ru settist Jn niur og hlt fram a "kjkra", en ran hafi tt vi mnnum, svo n var hreysti mikil salnum. Talai hver kapp vi annan og dr ekki r rmnum. a, sem mnnum var trddast um, var a, hvernig eir gtu a v fari a koma orgeiri af sr, ef hann kmi. Voru allir eirrar skounar, a eftir lgunum hefi hann rtt til a koma fundinn. etta vri a vsu hskaleg gloppa lgin, en yri a fara eftir eim eins og au vru. Um etta skrfuu menn og voru mjg amla, - egar teki var yrmilega hurarlsinn og san bari hurina.

"Sem blkaldur gustur um bekkina fr", segir skldi, og ekkert lsir betur standinu salnum vi a, sem heyrist. "Hann kemur, hann kemur!" aut fr eyra til eyra. llum hvaa sl dnalogn, sumir nflnuu framan, en arir fengu snert af glmuskjlfta. ori enginn a opna, og var bari aftur fastara en ur. st formaur upp og ba verina a grenslast eftir, hver ar vri.

Verirnir opnuu hurina hlfa gtt. Ggist rautt og abert andlit, me tt, jarpt alskegg og str augu, rau og blstokkinn, inn um gttina og spuri, hvern andsk... eir vru a loka sig ti!

Allir fundarmenn rku upp skellihltur, v ar var kominn rni Ffumri, "fullur" eins og vant var, leirugur, hrossamugur, sveittur, rtinn andliti, aber og raueygur, eins og vant var, - j, eir knnuust vi hann!

rni var svolamenni og mikill fyrir sr. Bei hann ess ekki, a betur vri opna, en ruddi upp hurinni og eim fr, sem fyrir henni stu, og kom allur inn fyrir.

Margir munnar keptust n um a a koma rna skilning um r gngur, er eir vru staddir . Og tt rni vri dlti kendur, tkst etta furu fljtt, en egar honum fr a leiast vaallinn hinum, kallai hann hranalega til formannsins og ba um ori.

"Mr hefir veri sagt", mlti hann, "a orgeir verzlunarstjri hafi komist yfir hlutabrf verzlunarflagi voru og krafist hluthafarttinda samkvmt lgum vorum. En a fellur mr illa sem fleirum. N er eins og mig minni, a s kvrun vri tekin aalfundi fyrra, a stjrnin skyldi hafa forkaupsrtt fyrir flagsins hnd a llum eim hlutabrfum, sem flagsmenn vildu selja. M g n spyrja: er etta misminni mitt, ea hefir flagsstjrnin afsala sr forkaupsrtti a essum hlutabrfum, sem orgeir hefir keypt? Ef svo er ekki, er salan lgleg".

N var sem allir vknuu. minti etta lka. essi fundarsamykt hafi veri ger v skyni a fyrirbyggja a, a menn kmust flagi, sem v vru vinveittir. En hvar var fundarbkin fr eim aalfundi? Hn hlaut a geta skori r essu. N var fari a leita - leita me dunum og dynkjum borunum, glfinu og llum plggum stjrnarinnar. Miklu fleiri leituu en a gtu komist; en langa stund rangurslaust. Loks var hn dregin glvolg undan endanum umbosmanninum fr Klaustrinu. Hafi hann lagt hana fr sr stlinn og san sezt ofan hana. - Hn leiddi sannleikann ljs, svo ekki var mti mlt. Fundarmenn ptu fagnaar- og sigurp. Margir fmuu rna Ffumri a sr og kvu hann komi hafa sannri heillastundu.

Ysinn var n aftur orinn svo mikill fundarsalnum, a formanni tti sta til a taka til sinna ra. Hann urfti a kalla allsnarplega til fundarmanna ur en hljtt yri. Minti hann menn , a hr vri alvarlegt ml til meferar, sem ekki vri vert a tklj me ltt og kruleysi. a vri framtargengi flagsins og verzlunarvelfer allra sveita essu hrai, sem hvldi kvrunum essa fundar. Enginn eirra mundi ska ess, a hinn innlendi verzlunarvsir fri forgrum, en tlend einokun kmist aftur til valda. N lgju fyrir tvr tillgur. nnur vri s, a hafna tilboi orgeirs verzlunarstjra. Hin vri s, a fela stjrninni a tvega flaginu njar vrur til vetrarins, sta eirra, sem brunnu. Hann lsti v yfir, a a vri heimska og r a hafna boi orgeirs, nema v aeins, a a vri eindreginn vilji allra flagsmanna a komast af n hans. Me essari kvrun bryti flagi brrnar a baki sr, svo aldrei vri v afturhvarfs aui. Af hverjum hvtum sem tilbo orgeirs vri gert, vri a a kasta hanzkanum til hlmgngu a forsm a. eftir mtti bast vi samkomulaginu, eins og a gti verst ori. - Eins vri a vinnandi verk fyrir stjrnina a tvega flaginu njar vrur og byrgjast hvern mann fyrir nausynjaskorti, nema hn hefi rugt, traust og skift fylgi hvers einasta manns a bakhjalli. N rii , a alt flagi sti sem einn maur. Allir yru a gera skyldu sna, og meira til, ef eir gtu. Menn yru a sna flaginu drengskap og orheldni; annars vri v gltunin vs.

Fririk kaupmaur talai lka nokkur or. Hann kvast ekki skilja essum tilboum orgeirs; en hvort sem au vru fram komin af gamni ea alvru, mundi orgeir standa vi au, ef reyndi. Ef til vill vildi orgeir gera Kaupflagi skuldbundi sr me essu, siferislega, ef ekki efnalega, ea hvorttveggja. Vel gti a einnig veri, a hann si n fram endalok verzlunar sinnar, og vri ekki frhverfur v a leggja f sitt og krafta starfsemi Kaupflagsins. Ekkert vildi hann leggja til, en benti flagsmnnum a, a ef tilboi essu yri hafna, vri aldrei framar um samkomulag vi orgeir a ra, og - ef til vill vri a bum fyrir beztu.

N dundi hver ran eftir ara. Allar fru r hver annarar kjlfar og lgu t af ru formannsins. Allar voru r sringar og brningar d manna og drengskap, a duga n vel tmum reynslunnar, - himinhrpandi eistafir um fylgi og samvinnu og herskar yfirlsingar um snjalla og traua barttu gegn dnsku einokuninni. - Fylti gumur hvert brjst; hetjusvipur var ennum og hugrekki augum. Meira a segja: Jn Fitjum htti a "kjkra" og leit upp furu djarflega. tk hann ekki til mls aftur. rni Ffumri var enn aberari framan; sptti hann strum, mrauum gusum af tbakslegi fundarsalsglfi og ristar fundarmanna. En Bjarni Fossalk, slmaskld eirra Dalamannanna, hrpai "heyr!" sfellu, hver sem talai. - Aldrei hfu kaupflagsmenn veri jafngagnteknir af einum anda sem n. - Tillgurnar voru samyktar einu hlji. Allir greiddu atkvi, - allir vildu "kasta hanzkanum", helzt nasir orgeiri. Og allir lstu yfir bezta trausti stjrninni.

Umbosmaurinn Klaustrinu hafi glavakna vi allan ennan huga, og egar hl var eftir atkvagreisluna, st hann upp af ritarastlnum, me miklum erfiismunum, og fr a halda ru. En um sama leyti og hann byrjai, fr a koma los fundarmenn. eir su, a n var raun og veru ekki meira a gera, og fru v a tnast t. a laai ekki heldur til lengri kyrsetu, a umbosmaurinn var farinn a halda ru. Var a flestra manna ml, a ar hefi nttran betur lagt til kvinum en hfinu, sem hann var. Eigi a sur bei allur orri fundarmanna eftir v a heyra eitthva af v, sem hann segi.

Umbosmaurinn lagi t af sgninni "a borga". - Hann var gormltur og mjg skrmltur, einkum r-inu, og var maurinn slenzkur. - Sagi hann, a ekki vgi ng a panta og panta; menn ygu lka a boga. Menn hefu "stai sig sktt me a boga". a vgi ekki ng a hafa stg og og feit og; menn ygu lka a boga. Menn ygu a standa sig me a boga". a mtti bast vi, a alt fgi til fjandans einn gan veugdag, af v a menn higtu ekki um a boga - -!

etta tti fundarmnnum engin nlunda. essa tlu hfu eir heyrt umbosmanninn halda hverjum fundi flagsins, oftast undir fundarlokin. Eins og allir vissu a ekki, a sjlfsagt vri "a boga"! eim fanst hann vel geta spara sr allan ennan "bogunar"-gorgraut. - Flestum var lka meinilla vi minninguna um a, tt lti bri .

Menn runnu dyr, hver eftir rum, og fundarsalurinn tmdist um. a stoai ekkert, tt formaur kallai til fundarmanna og bi a vera olinma. eir ruddust t; - en eftir eim hljmai: "boga - boga - boga - boga!" me linu, hlfdnsku kokhlji.

Sumir hfu n bist vi a mta orgeiri lei til fundarhssins. En ekki var af v. orgeir var aldrei spakari skrifstofu sinni en ennan dag.

-

Seinna um daginn komu stjrnendur Kaupflagsins saman skrifstofu Fririks. Fru eir enn a grenslast eftir um hag og horfur flagsins og bera saman r sn. Kom eim egar saman um a, a ekki mundi anna hlta en senda mann utan hi allra brasta, til a tvega flaginu vrur til vetrarins. Hfu eir einkum augasta Fririki Sigurssyni til slkrar farar; hann tk v unglega, en ekki fjarri.

Eftir a eir hfu rtt um etta stundarkorn, fru eir a lta eftir v bkunum, hvernig viskiftareikningum einstakra manna vri fari. Kom brtt ljs, a ru umbosmannsins hafi ekki veri ofauki. Menn voru farnir a vera allkrulausir um a greia skuldir snar vi flagi. Margir voru auk heldur gum vegi til a skkva ofan smu skuldaspuna vi Kaupflagi sem eir hfu ur veri vi fastaverzlunina og enn st greidd a mestu. Vanskilin fru stugt vaxandi og ttektin lka. sustu kauptinni hafi innlenda varan ori tluvert minni en vi var bist; en pantanir hfu aldrei veri eins miklar og etta sumar. N st flagi skuld erlendis um allar r vrur, sem a hafi fengi sast, og skuld hafi veri fyrir, sem heldur hafi fari smvaxandi en minka undanfarin r. a var v hpi, a flagi hefi svo miki lnstraust ar, a a fengi njar vrubirgir. Og ef skuldir ess greiddust illa n me haustinu, var v beinn voi binn.

eir gengu a v vsu, a eir fengju allar vtryggingar-fjrhir snar treiddar, en tplega ngu fljtt til ess, a eir gtu keypt vrur fyrir a f a essu sinni. Ekki var v anna a treysta en lnstraust flagsins, og tt eir hefu f or um a, voru vonir eirra daufar.

Aftur mti kom eim saman um a, a tjn a af eldinum, sem lagist flagi sjlft, vri ekki tilfinnanlegt; a mundi engan drepa. Vri ekki vi vanskilin a stra og hinsvegar vi hug manna og rautseigjuleysi, mundi flagi ganga me gum sigri fr llum essum raunum og vaxa af sigrinum.

A essu athuguu fru eir a rannsaka betur skjl sn og bkur. Kom mislegt ljs, sem var ar vanhiru, og var sitt hverjum um a kenna. essi hafi gleymt essu og hinn hinu. Svrin voru au smu hj eim llum: a a geri ekki miki til, a mtti bta r v. a voru svrin, sem fylgt hfu allri viskiftasgu eirra, fr barnsku og - inn kaupflagsstjrnina. Alstaar ggust au fram eins og rauur rur viskiftavoinni. Oftast hafi veri lti vi au sitja. eir hfu aldrei veri harir krfum vi flagsmenn, v altaf hfu eir veri hrddir um, a eir kynnu a missa . En vgastir hfu eir jafnan veri hver vi annan, stjrnendurnir. Af v stafai ms regla. Aldrei hafi a ori a verulegum skaa - enn.

Fririk var ekki stjrn flagsins, en tti sjlfsagur runautur hennar llum vandamlum. Hann ekti vel, hversu mikilsver orheldni og reglusemi eru viskiftalfinu, og var ungbrnn yfir mrgu v, sem hann n komst a. Alt einu spuri hann:

"Hefir igjaldi fyrir vtrygginguna vrunum veri greitt fyrir etta r?"

Vflur komu stjrnendurna vi essa spurningu. eir horfu hver framan annan, en enginn vildi svara neinu kvenu. Sveinbjrn Seljatungu hafi loks rek til a kannast vi, a hann vri hrddur um, a etta hefi - gleymst.

eir fru a leita a kvittuninni innan um hin skjlin, en fundu hana hvergi.

Alla setti hlja vi essi tindi. etta hafi skilvsin lengst komist. Hlfur annar mnuur var liinn fram yfir gjalddagann, og igjaldi var enn ekki greitt.

Fririk st upp, nflur af geshrringu.

"etta hefir ykkur bezt tekist af mrgu gu!" mlti hann, og rddin skalf. "essar 30,000 krnur, sem vrurnar okkar voru vtrygar fyrir, eru tapaar!"

"O-o - fari a kvola!"

-

ljsaskiftunum etta sama kvld stu nokkrir af essum smu mnnum rstefnu heima stofunni Vogabum. Umbosmaurinn var ar ekki, v a var ttar-einkaml Vogabaflksins, sem veri var a inga um ar. En sta hans hfu tvr manneskjur bzt hpinn. a var Sveinbjrn yngri og kona Sigurar, Anna a nafni, sem ekki hefir bori fyrir oss ur essum frsgnum.

Anna var hglt kona og alvarleg framgngu. Hn var enn fr snum, tt ellimrk mtti ar sj og hri vri teki a grna. Sjaldan fr hn t r bnum; enda var hn n orin feitlagin mjg og ungt um viki. Meira ttarmt sst me henni og Fririk en rum brnum hennar, og hafi hn mesta st honum. N sat hn stli ti vi gluggann stofunni og lagi ftt til mlanna a vanda.

Vel mtti sj a egar byrjun, a Fririk var hlfgerri n fur sns og eirra, sem honum fylgdu a mli. lagi Sveinbjrn Seljatungu ftt til, en nafni hans fylgdi fur snum v fastara a mlum. Ekki voru fleiri af brnum Sigurar ar vi ltin. Hurin var hf lst, svo enginn truflai au, mean essu mli vri ri til lykta.

Sigurur hafi or fyrir eim flgum. Hann kvast n fara a gerast gamall og brn sn vru flest upp komin og sum orin vel a manni, sem aldrei yri tskafi, a au ttu honum a akka. En au virtust gleyma v. N vri hann a engu hafur og ekki spurur ra, egar um hin ingarmestu ml barna sinna vri a ra.

Fririk skildi vel, vi hva hann tti, og leit snggvast til mur sinnar. Augu eirra mttust, og au skildu hvort anna. a var Fririki ng.

Sigurur hlt fram og gekk beint a efninu. Hann spuri son sinn, hvort a vri satt, sem hann hefi heyrt, a hann tlai a ganga a eiga stlku, sem hti Ragna orgeirsdttir, ea "frken lafsson", eins og sumir vildu heldur nefna hana.

Fririk kva j vi.

a kom hik Sigur vi etta tvra og einbeitta svar. En hann hlt fram og spuri, hvort honum vri kunnugt um fort essarar stlku.

Fririk kva j vi v. Hn hafi sagt honum sjlf fr fort sinni.

- Og ekkert undan dregi - ?

- Nei, ekkert undan dregi. a var aeins lti, sem hn urfti a segja honum. Hitt ekti hann sjlfur.

- Og hann hefi samt skap til a eiga hana?

- J, v hann elskai hana. - Enga ara stlku hefi hann nokkurn tma liti starauga. Engin nnur skyldi vera konan hans.

Vi essar spurningar og svrin var egar fari a ykna nokku eim fegunum.

"En a skyldir ekki heldur taka einhverja - fallna stlku slenzka r fyrir konu?" sagi Sigurur me beisku glotti. "r eru til".

Fririk hvtnai framan, en svarai stillilega:

"Ragna er slenzk".

"Ekki sr a henni", mlti Sigurur. "Hn afneitar j sinni httum og klaburi; enda er hn dnsk ara ttina.

Sigurur reyndi n aftur a tala ykkjulaust og me skynsamlegum rkum. Hann hlt fram a telja upp allskonar mtmli gegn v, a Ragna vri skileg kona handa Fririki. Meal annars a, a hn hefi tt of g handa honum fyrir nokkrum rum. N tti vera jafnri me eim, egar hn vri flmd burtu fr fur snum, tti enga arfsvon og hefi blett heiri snum. Og svo vri Fririk slk skurka, a lta sr sma slkt!

Fririk svarai essu einnig me mestu stillingu. - Hn hafi aldrei zt of g handa honum. Hn hafi aeins lti a vilja fur sns. Viskifti hennar og fur hennar sndu ekkert anna en a, hvert ln stafai af v, egar feur fru a sletta sr fram einkaml barna sinna. snum augum hefi Ragna alls engan blett heiri snum. Hn hefi teki a sr mann, sem hn unni hugstum, en fkk ekki a eiga. Hann kvast skoa hana sem ekkju, og sr vri bi glei og smd a v a reynast barni hennar gur stjpfair.

a var aus svip Sigurar, a hann ttist heldur fara halloka fyrir syni snum essum viskiftum. a dr v nokku niur honum um stund og hann leit vandralega kringum sig til a skygnast eftir, hvort sr kmi hvergi lisinni a. Til konu sinnar ori hann szt a lta.

En lisinni kom. Sveinbjrn ungi tk til mls. N tlai hann a fara a sannfra brur sinn um a, a a vri r fyrir hann, og jafnvel hskalegt fyrir verzlun eirra, a hann giftist dttur orgeirs. Hann tlai a segja miklu meira, v ngar fundust konum vera rksemdirnar fyrir hendi. En Fririk greip fram fyrir honum.

"Ef ert hrddur um verzlun okkar fyrir essu, skulum vi n egar segja sundur flagsskapnum. g kemst af n n".

N tlai Sveinbjrn a jta upp og ausa r sr yfir Fririk. En var honum liti framan mur sna. Hn leit bi reiulega og hslega til hans, svo a kom hik hann. rann honum a einnig hug, a Fririk vri vs til a gera alvru r skilnainum. En hann var a kannast vi a me sjlfum sr, a hann tti bgt me a komast af n Fririks. Auk ess skildi hann tillit mur sinnar annig, a a sti illa yngra brur a hlutast til um einkaml hins eldra. Hann r v a af a setjast niur og halda sr saman.

Sveinbjrn Seljatungu talai me allri gtni um mli. Hann kvast vera ess fullviss, a Ragna hefi marga ga kosti og Fririki tti vnt um hana. a vri v illa gert og rangurslaust a reyna a hindra sameining eirra. Hann kvast heldur hefi kosi, a frndi sinn hefi gifzt einhverri efnari og vel uppalinni slenzkri heimastu af bndaflki, sem margar vru ar uppi sveitunum. Hann kva sr jafnan vera np vi essar "fnu frkenar", sem gengju "dnskum" bningum. r vru engar fyrirmyndardrsir slenzku jlfi. En konan vri mikilsver fyrir heimilislfi og uppeldi barnanna. Fr hann um etta nokkrum orum, en skynsamlegum og stillilegum, og talai einkum fr sjnarmii jernisins. - Hann kvast lti ekkja Rgnu; en komi hefi hn sr annig fyrir sjnir, a ekki hefi hn fari arflaus r furgari, hva sem aunum lii. Skap fur sns mundi hn hafa erft. Hefi a a vsu marga ga kosti, en ekki mundi a vera aldla samb. En mest tti Fririk httu um etta sjlfur, og ekki vri vert a hindra ea tefja framgang ess, sem hann vildi vera lta.

N var samtali komi ann rekspl, a Siguri tti tmi til kominn a sl t aal-"trompi" snu. Hann var a kannast vi a me sjlfum sr, a raun og veru setti hann sig ekki mti essum rahag vegna Rgnu, ea vegna ess, a honum tti Fririk sinn svo mjg vangiftur af henni. essi blettur heiri hennar, sem hann talai um ur, x honum ekki heldur svo mjg augum. a var hatri til orgeirs, sem mestu r um afskifti hans af mlinu.

Hann setti sig v vel stellingar, svo or hans skyldu einskis missa af v sannfringarafli, sem tti a fylgja eim. Svipurinn var meira en hreppstjralegur. Hann var dmaralegur, og hrkollan franska jk honum viruleik a vanda, a v er honum fanst.

"Veiztu n, sonur minn, hvaa manni ert a tengjast?" sagi hann me miklum unga orunum.

"J, - orgeiri verzlunarstjra", sagi Fririk kuldalega. "Gmlum vini fur mns - og velgeramanni hans mrgu tilliti", btti hann vi.

"Nei, veizt ekki, hverjum ert a tengjast", sagi Sigurur og brndi rddina. "Vi skulum sleppa gmlu vinttunni. Allir menn geta lti blekkjast um eitt skei. En svo opnast augun. Hefir orgeir veri vinur minn n seinni rin? Hefir ori var vi vinttu fr hans hendi, san vi frum a reyna a vera sjlfbjarga menn og ekkert upp hann komnir? Hver hefir veri okkur andstari og erfiari en hann? Hver hefir storka okkur meir en hann og reynt a gera flagsskap okkar meira gagn? Seinast dag. - Ef tlar a vera tengdasonur essa manns, getum vi kaupflagsmenn ekki skoa ig framar hollvin okkar. eirri barttu, sem vi heyjum, getur ekki stai hlutlaus. Um sttir milli okkar og hans verur aldrei a tala".

"Verzlunarrgurinn ekki djpar rtur", mlti Fririk, "og komast mun g af, tt i kaupflagsmenn thsi mr a v leyti, sem i geti. Auk ess hefi g ekki bei orgeir um blessun hans til rahagsins, og mun ekki gera a".

" skalt f a heyra allan sannleikann, fyrst anna tjir ekki", mlti Sigurur, enn kafari en ur. "orgeir er varmenni, sem allir gir menn hljta a hafa beyg af og vilja ekkert slda saman vi. N skaltu heyra, hva g veit, v ert barn og ekkir ekki ennan mann. orgeir hefir brent upp hsi okkar og vrurnar. Hann fkk Einar til glpsins. Hann ni Einari r gzlunni han. g tri orum hans - sasta skifti. Honum g - fair inn - a a akka a vera sneyptur fr hreppstjrastunni. - Og n er Einar kominn grfina. Veizt , hvernig fi hans hefir loki?"

Allir, sem vi voru staddir, horfu forvia Sigur. Steingn var dlitla stund. Loks st Fririk upp og mlti:

"akka mttu gui num fyrir, a ekki hafa fleiri heyrt til n en vandamenn nir. En n tla g a fara, svo freistist ekki til a tala fleiri vitleysur mn vegna. En orgeir vri sjlfur andskotinn, eins og vilt telja mr tr um, skal Ragna vera konan mn. Vertu n sll, fair minn. Innan skamms b g r veizluna. veruru binn a tta ig essu".

Fririk tlai a snarast t, en talai mir hans til hans og spuri hann, hvort hn tti ekki a f a ska honum til hamingju.

Fririk gekk til hennar, tk hnd hennar, kraup niur og kysti hana. "yngst af llu hefi mr falli a, hefir sett ig mti vilja mnum essu efni, elsku mamma mn", mlti hann barnslega blum rmi.

Gamla konan klappai honum kinnina og mlti, a einu sinni hefi a veri hjartans sk sn, a hann ni v lni a vera tengdasonur orgeirs. S sk vri breytt enn, rtt fyrir a, sem milli hefi bori. Margs vri a minnast, bi gs og ills; en bri sinni htti mnnum vi a gleyma kostum annara manna og tala gtilega gar eirra.

San ba hn Fririk a leia sig t, um lei og hann fri. eir Sveinbirnirnir fru einnig, svo Sigurur var einn eftir.

Sigurur sat niurltur kistu sinni stofunni. Einu sinni enn hafi hann hent a, a fara lengra en hflegt var. Bannsett fljtfrnin var honum enn a ftakefli. Ekki einu sinni nnustu vandamenn hans hfu lagt trna sgu hans. En a var satt, sem Fririk hafi sagt. Hann mtti akka skaparanum fyrir, a ekki heyru fleiri til hans. essi or hefu geta ori honum dr.

t af essu llu var honum gramt gei. -

En hafi hann fundinn um daginn til a hugga sig vi. ar hafi hann komi fram sr til frgar. "Heyr! Heyr! Heyr!" - hljmai enn fyrir eyrunum honum.


12. kafli - Visjr

ar, sem eldur brzt um jru niri, heyrast dunur fjllum, lnd skjlfa, laugar taka a sja og hverir a gjsa. Eim og daun leggur upp af jrunni, blfunar blossa upp um glufur og gjtur, koma og hverfa, svo varla festir auga . Enginn veit, hvar ea hvenr eirra er von. Flestum finst sem standi eir lgandi eldkviku me nfurunna skn undir ftum sr. tti og geigur grpur hverja sl, enginn veit, hve mikil httan er, hversu lengi hn muni standa ea hvernig henni muni lykta. ykir sumum karlmannlegra a harka af sr, gera lti r voanum og bera sig a hlja a hugleysi annara. En kaldur er oft hlturinn og kinnarnar flar. Arir sitja hljir yfir ugg snum, tala ftt um, en ba tekta. Hinir riju rast, gugna, grta, flja ea falla megin, eftir v, sem eli eirra er, hvers um sig. Og loks eru eir, sem flma eftir himninum, egar eir finna mur sna, jrina, bregast sr. eim kva vera skst fari slkum raunum. - er llum a snn lausnarstund, egar fjalli gs. Hinn ferlegi spdmur er fram kominn og vilji hinna dularfullu jarmagna opinberaur. Eldbrestir og skufall, hraunmur og himingnfandi fjallalogar, me gnum, feig og eyingu, sem ar eru fr me, eru lttari en hin skelfilega vissa, tvr og tortryggileg. Geigur og grunur, kvi og angist eru helvtiskvalir jarlfsins, tt s, er r ber barmi, bai rsum a ytra liti.

ar, sem skuggalegt leyndarml liggur duli sveitum, er lkast v sem eldur brjtist um jararfylgsnum. Str er ar h, sem enginn ekkir, ekki einu sinni eir, sem gangast a og glma sem fastast.

S, er leyndarmlsins hefir a gta, ekki sj daga sla. tti hans og angist gefur engin gri. Aldrei m hann ruggur vera. Af llu getur htta stafa. Hvarvetna getur hn legi og leynst, ekki szt honum sjlfum. Enginn er honum vinur svo reyndur og tryggur, a hann tri honum. Jafnvel svefninn er honum ekki ruggur.

Allir leita, v enginn veit, hver felur. llum er leita, v leitinni rekur hver sig annan. Spyrjandi og tortrygnir horfa menn hverjir ara; hver er vi annan hrddur. Hugi manna hungrar og yrstir eftir rningum gtum snum, - rningum, sem eir jafnframt kva fyrir.

En kemur hinn gudmlegi eiginleiki, sem nttran hefir gefi mannsandanum, - hverjum og einum, tt misjafnlega yki honum skift, - fram leikvllinn. a er skldskapargfan. Menn taka a yrkja eyurnar, ar sem ekkinguna rtur. Menn byrja eim atrium, sem eir ekkja, og halda fram tt, sem eim finst au benda. eir leggja me lttu mti brr yfir regindjp vissunnar, tengja orsakasamband milli eirra atbura, sem gerst hafa, fullkomna sguna, gera hana sennilega, eru ekki fjarri v a tra henni sjlfir, og veitir a minsta kosti venjulega ltt a f einhvern til a tra henni.

Slk sagnaskld, sem er svo miki af, eru eim erfiust og httulegust, sem vaka yfir leyndarmlum snum. v sgur eirra geta rata sannleikann, tt bundi s fyrir augun hfundunum.

Alu manna Vogabum og ar grannasveitunum fanst eitthva dularfult atvikunum a brennu vruhssins og afdrifum Einars Blinu. essi tilfinning manna jkst og skrist a vanda vi a, a menn tluu um atburina sn milli og bru saman getur snar. eir, sem alls ekkert hfu um etta hugsa, fru n a gefa v gaum. Enginn talai htt um a, varla upphtt vi kunningja sinn. En um allan kaupstainn, alla sveitina og allar nrsveitir var - hvsla.

Hljskrafi gekk eins og nm ski. eldhsunum var hvsla, engu sur en inni stofunum ea uppi svefnherbergjunum. Vi hlarsteinana kotunum var hvslast , mean mjlgrauturinn sau og ori a hafa eins htt og hann gat. ti tnjrunum sveitabjunum stu tvr og tvr manneskjur og hvsluust . nnur var gestkomandi, hin af heimilinu og hafi fylgt gestinum r gari. ti engjunum var hvslast og ti sjnum var lka hvslast . Tvrum orum var kasta me lgum, dimmum rmi milli skuts og barka fiskibtunum. Hlfsagar sgur og hlfkvenar vsur brust fr skra til skra heiarengjunum. Enginn ori a tala htt, v a var veri a tala ljtt. Enginn vildi lta hafa neitt eftir sr, v hann vissi ekkert. En llum var geigur barmi og grunur hug. Eitthva skelfilegt, vanalegt, hafi komi fyrir. En a l duli, enginn vissi hvar. Ef til vill gaus a upp egar minstum vonum vari - ef til vill opinberaist sannleikurinn me einhverjum furanlegum atburum. Gu var vs til a gera kraftaverk til a leia hann ljs. Honum var ekkert mttugt. hraus mnnum hugur vi essum sannleika, egar hann kmi, og ekki sur vi v, hver fyrir honum yri. En ru menn hann af llu hjarta, og mean eir fengu hann ekki sjlfan, tku eir fegins hendi vi hverju v, sem tk sig gervi hans.

tal sgur voru gangi. Enginn vissi, hvaan r komu ea hva af eim var a lokum. Fstar uru r langlfar, v allar voru r fddar me einhverjum eim meingalla, sem st eim fyrir rifum og eyddi loks r eim golunni. En komu arar njar eirra sta. Framleislan var seig.

Flestar sgurnar byrjuu v, a Einar hefi alls eigi kveikt hsinu gti, eins og hann hefi sagt fyrir rttinum, heldur viljandi, a undirlagi einhvers annars manns. l beinast vi a nefna orgeir. Og flestar enduu r v, a hann hefi veri gerur lvaur, tldur arna t brnirnar og hrundi ar fram af hmrunum. a ttust menn skilja, a gert hefi veri af eim, ea a undirlagi ess manns, sem hefi tlt hann til daverksins, til ess a ekki sti honum htta af lausmlgi hans.

Allflestar hfu sgurnar orgeir fyrir aalsguhetju. Honum hafi bltt augum uppgangur Kaupflagsins og Brraverzlunarinnar. ess vegna hafi hann gripi til essa mannvonzkubrags, sem llum st gn af. Seinni glpurinn hafi san veri afleiing af hinum fyrri.

En svo komu gallarnir ljs. tt orgeir hefi n bei Einar a kveikja hsinu, hefi hann samt ekki bei hann um a stela baunasekk. Og hva tti Einari a ganga til ess? Hann hlaut a vita, a hann mundi f viki borga, ef a hepnaist. var engin sta fyrir hann til a stela. Ekki hafi hann stoli essum baunum handa orgeiri. - Hvers vegna hafi Einar broti upp hs hj orgeiri og stoli ar peningum? Benti a ekki , a hann hefi haft hyggju a komast undan?

Hfundum essara sagna hafi skotist yfir furu margt, ar meal skipi, sem l yfir undir Bsunum kvldi sem Einar frst. Og hefi orgeir veri vitori me Einari, hvers vegna urfti Einar a brjta upp hj honum? Ea var ekki orgeir fr um a f honum ng fararefni, n ess hann yrfti a stela eim? Og essi flskubrot barmi Einars. au virtust benda , a Einar hefi frami etta alt li. Menn, sem eru lvair, gera allskonar flnsku; a vissu Vogabamenn, engu sur en arir. En hvar hafi Einar n essa flsku? lklegt var, a hann hefi fari a gaufa eftir flsku binni um mija ntt. Hana hlaut hann a hafa fengi ur. Einhver hlaut a vera vitori me honum - en a gat ekki veri orgeir.

Svo var spunnin upp saga um heilt jfaflag Vogabakaupsta, sem bryti upp hs og brendi - og drpi menn lka, egar svo bri undir. Enginn gat vita, hve miklu hafi veri stoli af vrum r hsinu, sem brann. a hafi aeins ori uppvst um einn baunasekk. Einar einn hafi nst, en hinir ori hrddir um sig og teki a r a fyrirkoma honum, ur en hann gti sagt til eirra. - Og vkumaur brranna? Annahvort var hann einn flaginu ea hann hafi veri tldur burtu og passaur, mean hinir mtuu krkinn. En hverjir ttu a vera essu flagi? vandaist mli. v tt msu smvegis hefi veri stoli Vogabum vi og vi, treysti enginn sr til a benda ar neinn jf, nema Einar. En a var ekki ng til a halda lfi sgunni.

var ein sagan um a, a hvorki orgeir n jfaflagi hefi frami ennan glp, heldur brurnir ea kaupflagsmenn sjlfir. eir hfu gert a til ess a komast r skuldagngunum og hafa hagna af brennunni. Margir hfu s stinga saman nefjum inni binni, eftir a bi var a bija Einar a vaka. Svo var htt vi a lta hann vaka, en vinnumaurinn eirra tekinn stainn. Ef til vill hfu eir svo legi leyni og ori varir vi a, egar Einar stal baunasekknum. bar vel veii, a kveikja um sama leyti og kenna honum um eldinn. Undarlega fljtt hafi eldsins ori vart heima Vogabum, sem virtist benda , a menn hefu ekki sofi fast ar; hefi ess veri gtt a koma ekki of snemma. - San hefi "gamli maurinn" veri undir a binn a gera Einari frt a komast burtu. etta hafi engin gzla veri; ekkert anna en mlamyndakk. En hvers vegna hafi hann fari a brjtast inn b orgeirs, og hvers vegna l hann arna niur undir Bsunum um morguninn? Allir vissu, a brurnir og fair eirra stu a veizlu mean. Og hva tti brrunum a ganga til a fara a kveikja hsinu, r v eir hfu skaa af brennunni, sem n var sannfrtt eftir fundinn? eir voru engin fln. eir hlutu a hafa reikna a saman fyrirfram.

Ein sagan var um a, a sslumaurinn og lknirinn hefu veri eitthva vi etta rinir. Hn studdist vi a, a sslumaurinn hefi efnt til veizlu sama kvldi sem Einar hvarf fr Vogabum. Hann hlaut a hafa gert a til ess a lta Sigur gamla hafa eitthva anna a gera en gta Einars a kvldi. Eins tti mnnum sslumaur hafa gengi furu sllega fram v a rannsaka etta ml. En essi saga var alt of lausleg til a geta lifa ein t af fyrir sig. a uru v forlg hennar, a henni var slengt saman vi sguna um jfaflagi, sem tk sig nja mynd. Me henni sveimai hn um sveitina, og me henni lognaist hn t af a lokum.

var enn geti upp v, a ekkert samband vri milli brennunnar og daudaga Einars. Einar hefi a vsu tla sr a strjka og brotist inn hj orgeiri til ess a afla sr skotsilfurs. orgeir hefi ori var vi hann og veitt honum eftirfr. Bsabrnunum hefi fundum eirra bori saman og Einar hrklast fram af vi sviftingarnar. hefi orgeir s ann kost vnstan a egja um fund eirra og lta gtuna standa rna. -

Heldra flki, sem svo var nefnt, Vogabakaupsta og ar grendinni smai sr einnig hugmyndir um essa hluti. Um tr ea sannfring Sigurar hreppstjra essu mli er ur geti. Hn bygi tvennu, a Einar hefi hitt orgeir a mli um kvldi undan brennunni, og ekki sur hinu, a orgeir hefi fengi hreppstjrann til a lta vinnumenn sna ra, sta ess a gta Einars, kvldi sem hann sjlfur var landshfingjaveizlunni. Siguri tti a vsu hyggilegra n ori a fara ekki me fullyringar um neitt. En ekki gat hann sr seti a bera essa skoun sna undir kunningja sna og vandamenn kaupstanum. Sveinbjrn sonur hans flst egar skoun fur sns, en Fririk andmlti henni, tti hn hafa vi lti a styjast og vera alt anna en ggjarnleg gar orgeirs. Lknirinn var lengi bum ttum. Hann treysti svo vel skarpskygni sinni, a hann gat ekki tra v, a orgeir bri sk leyni essu mli. hallaist hann heldur sveifina, a eitthva vri hreint llu essu, og hafi hann helzt mugust orgeiri.

Kvenflki kaupstanum tk essari sgu me opnum rmum - og llum eim sgum um etta ml, sem v brust: Skoanir ess breyttust daglega, eins og veri loftinu. En hver sem skounin var, sem r ahyltust a ru leyti, hafi hn jafnan gilegan grun a bakhjalli um a, a eitthva ttalegt vri enn fundi essu mli. Bezt gengu r fram essu vinkonurnar, lknisfrin og sslumannsfrin, og var a eirra krasta og sasta stundastytting um essar mundir a hla skoanir manna um etta ml, bera r saman og leggja r dma sna. essir dmar voru mikils metnir, er eir komu t aftur til alunnar, v flestum fanst sr skylt a lta upp til essara kvenna og vira or eirra og lit mikils. A lokum myndaist nokkurskonar mist fyrir allar sgurnar og alt etta skraf hj essum ofannefndu hefarkonum.

Fir oru a minnast etta ml vi sslumanninn sjlfan ea grenslast eftir skoun hans v. En eir fu, sem a geru, uru ekki miklu frari. Sslumaur eyddi llu samtali um a ml og vildi enga skoun uppi lta.

Eigi a sur leiddi allur essi vttingur til ess, a heldra flki Vogabakaupsta og grendinni lagi hinn megnasta okka orgeir. Oft hafi ur veri "grunt v ga" milli hans og ess, tt alt hefi veri kyrt yfirborinu og dagleg umgengni hin smilegasta. N ttist a aftur mti hafa hinar mestu og beztu stur til a sna honum fjandskap og fyrirlitningu og sneia hj honum umgengni. Um lei var tkifri til a lta alla sj og skilja hina nmu rttarmevitund og dygast ess sjlfs, ar sem a vildi alls ekkert samneyti hafa vi ann mann, sem megn og almennur grunur hvldi , a vi vri riinn svvirileg glpaverk. Og ekki gat a n minst slk hpp ruvsi en me hryllingu, a ennan mann hefi a umgengist rum saman sem vin sinn og jafningja. N fanst v skuggi hans hvla sem blettur hreinleika snum og fingrafr hans spilla llu v, sem a hinga til hafi unni saman. var a bt mli, a a var aldrei nema mannlegt a lta blekkjast, og ekki sur hitt, a tt a hefi lti blekkjast, vissi tra ess, a v hafi aldrei litist brrnar orgeiri; r hefu fleira en eitt a geyma. - Um etta var a innilega samdma, hvar sem a hittist, og essum dgum voru fundir ess tir.

N taldi a einnig lklegt, ef ekki sjlfsagt, a essar sgur um jfaflag kaupstanum, um hlutdeild kaupflagsmanna brennunni, ea jafnvel embttismannanna, hlytu a stafa fr orgeiri. Enginn annar hefi ora a hugsa anna eins. eim sgum hefi orgeir logi upp, til ess a rugla menn og leia gruninn af sr. Var a ekki gulegt!

Frrnar blnuu framan af gfugri gremju, er r mintust essa hluti, og hrin risu hfum karlmannanna. Einhverjir hfu a einnig fyrir satt, a hrkolla Sigurar gamla Vogabum hefi jafnan veri fin um essar mundir, og kendu a smu orskum.

Ekki fr Ragna, dttir orgeirs, algerlega varhluta af llu essu umtali um fur hennar. fr v fjarri, a ekki vri hn ein t af fyrir sig ngilegt umtalsefni. En egar minst var hana sambandi vi essi ml, var a snilliyri haft eftir sslumannsfrnni, a varla vri von henni betri, v aldrei hefi dfa komi r hrafnseggi. var henni heldur hlft vi illu umtali eftir a Fririk hafi snt, a honum var a blkld alvara a giftast henni. ttust menn vita, a honum vri a mta, ef hana vri halla. En a var liinu ofraun a eiga fleiri andstinga en orgeir einu. - -

orgeir lagi fslega eyru vi llu umtali manna um essi ml, en spuri aldrei neins ea lt sr heyra, a honum kmu au neitt vi. a heyri hann sgunum og getgtunum, a menn voru hvergi nrri frir um a sanna. Allir u sama reykinn og enginn hafi neitt fast undir ftum essu efni. Eigi a sur s hann a vel, a flestir skotruu til hans illum augum.

Hversu ungt sem orgeiri fll etta, hikai hann ekki vi a vira hinn almenna grun a vettugi, storka mnnum upp opi gei fyrir hann, brjta hann bak aftur og kvelja r honum lftruna. Hann vissi , a essi fgnuur mundi vera furu lfseigur; hann mundi last kringum hann, en forast augu hans. Svo voru stur manna veikar, a ekki var htt vi, a eir yru a ganga berhgg vi hann. En a vita af slku alstaar umhverfis sig fanst honum lkast v a ganga um mrk, sem kvik vri af eitruum snkum. eir vildu altaf last a honum og bta hann, ef hann s ekki, en hrukku fyrir augum hans og hurfu ofan jrina. Svipaa snka fanst honum hann sj hverju mannsauga, sem n leit hann. eir hrukku undan; en eir voru lfseigir og komu jafnharan aftur. etta jk honum hugski. Ef til vill kynnu essir yrmlingar a reyta hann og vinna honum a lokum, v margt hafi hann anna vi a stra. lt hann ekki deigan sga, v ekkert var honum fjr skapi en hopa. Me kldu glotti og kurteisu vimti umgekst hann hvern mann og dr sig hl. Me v espai hann gremju og beit, sem ng var af skapi manna. Hann fann a, en fanst a jafnvel stundastytting. Bezt af llu hefi honum lka a, a einhver hefi haft hug til a ganga beint framan a honum me steyttan hnefa og augun tindrandi af heift og kasta honum skinni beint nasir - ausa yfir hann llu v, sem hann hefi til. s hann, hve miki a var. gat veri um glmu a ra, sem vst var, hvernig ljka mundi. En til ess var gremja manna of vopnlaus og vanmttug.

Hann st eldkvikunni me nfurunna skn undir iljum. Hi efra drotnai nstandi kuldi, en undir niri lgai eldur og eimyrja. -

Margt undarlegt bar mnnum fyrir augu Vogabakaupsta essum dgum, en einna skoplegust voru viskifti orgeirs og sslumannsfrarinnar. orgeir hafi jafnan haft ann si a heilsa henni hversklega, egar au hittust ti vi, en a var daglega og stundum oft dag. N tk frin ann htt upp a svara ekki kvejum hans. egar hn gekk framhj honum, reigi hn hfui bak aftur, stefndi nefinu htt, geri sig undirhku og - leit ekki vi honum. orgeir steinhtti a heilsa henni, en lt sem hann si hana ekki, hversu bjart sem var. etta gramdist frnni mjg. Bitnai skapvonzka hennar einkum vinnukonunum, svo tvr eirra su sr ekki vi vrt, en gengu r vistinni. En orgeir bar frin t fyrir dnaskap og kurteisi og valdi honum hin verstu or. etta frtti orgeir og breytti n til. Tk hann svo djpt ofan fyrir sslumannsfrnni, hvar sem hann kom auga hana ti vi, a ekki var um a villast, a hann var a skaprauna henni og draga dr a henni. t af essu tlai frin a ganga af gflunum af bri. Hn kri orgeir um svfni fyrir manni snum, en fkk ar daufa heyrn. Loks kom a v, a hn ori ekki a fara fet t r hsinu, ef hn gat tt minstu von v a mta orgeiri. etta kom sr v ver fyrir sslumannsfrna, sem lknirinn hafi rlagt henni a vera miki ti.

Me essu og fleiru slku espai orgeir vild manna og illan hug til sn sem mest hann mtti. eir fu, sem fram a essu hfu stku sinnum komi til hans kunningsskaparskyni, httu v n me llu. Sslumaurinn byrjai; lknirinn var sastur. Lengi hafi "dropinn" toga hann; en egar vi v var bi, a hann bryti af sr hylli hinna hfingjanna orgeirs vegna, htti hann a koma til hans. Og n var hreppstjrinn Vogabum httur a gera sr mak me pstbrfin til orgeirs. Ef hann hafi hvorki vinnukonu n krakka til a senda, lt hann au liggja send. - -

slkri samb vi ngranna sna eyddi orgeir dgunum. En eftir eim komu ntur - langar, geigvnar ntur, sem hann kvei fyrir. vaknai naran, sem bj brjsti hans sjlfs, og gaf ekki gri. Hn var skari en sundir af yrmlingum augum annara manna.

orgeir fann a betur og betur, a hann hafi ofboi taugum snum stund, sem hann hafi ri a lki Einars heitins og teki af v brfi og peningana. S gnarsjn, sem hann hafi s, hafi brent sig inn mevitund hans. Og egar dimdi, ea egar hann leitai hvldarinnar, yfirkominn af reytu eftir starf og str daganna, fanst honum essi hryllilega mynd sveima yfir sr og alt kringum sig, tt hn ekki beint skti hann. Auvita var etta hugarburur; en hann kom af einhverri veiklun. Enginn heilbrigur maur s ofsjnir. En hvort sem mikil ea ltil brg voru a essum veikleika, var hann einn a stra vi hann. Hann gat engan spurt ra, engum tra fyrir leyndarmli snu. Og hva stoai a n, tt hagur hans rtti vi, ef hann var orinn andlegur rkumlamaur, sem hamingjan vri hefndargjf ein?

essi skelfilega hugsun var myrkust og ferlegust allra rauna hans. Hn grf um sig sem eitra blmein og skti hann allan. Og egar hann leit storkandi framan andstinga sna og hvesti augun mti hatri manna og fyrirlitningu, geri hann a mefram til ess a reyna krafta sna og sj, ef unt vri, hva lii vinmsmagni snu og hve langt hinni vsu tortmingu vri komi.

Svefnsins arfnaist hann mest af llu; en svefnsins var honum varna. eim atburum fjlgai um, a hann hrykki upp vi illa drauma og ofsjnir. Stundum kom etta oft fyrir smu nttina.

Hann tk til eirra ra sr til bjargar, sem svo margir hafa fli til undan honum: a kaupa sr stundarfri vi minnisbrunn Bakkusar konungs.

Brtt lagist a or , a orgeir vri farinn a drekka til muna.

-

Undir mnaamtin kom upp kynlegur kvilli kaupstanum. Kunnugir fullyrtu, a hann tti upptk sn hsi lknisins; frin hefi fengi hann upp r kvefinu sla, sem leitt hafi af heimskn sslumannsfrarinnar kvldi eftir brennuna. aan hafi hann svo breist t meal heldra kvenflksins.

Kvilli af essu tagi var sjaldgfur Vogabakaupsta, og ekki hafi haun komi ar manna minnum, fyr en n. Hann kva vera alltur rum landslfum og rum lndum, ar sem margt er um svo nefnt "heldra" flk. Er a eitt af aaleinkennum hans, hversu leitinn hann er vi frr og "frkenar" og anna a flk, sem daglega lifir allsngtum, arf lti fyrir lfinu a hafa, leiist ageraleysi og tekur akksamlega llum tilbreytingum fr v hversdagslega.

Meinhgur er hann a jafnai, kvillagreyi, og stundum leiir ofurlti gott af honum; en hann getur ori hrein og bein plga llum hugsandi og starfandi mnnum. - Skiftar eru skoanir manna um a, hvaa lffri hann bi. Sumir halda, a hann bi hjartanu; en eir eru fir. Frri eru eir , sem tla, a hann s maganum. tlimum kva hann ekki vera. halda enn arir v fram, a hann s aftan hfinu. Bera eir slarfringa fyrir v, a ar bi fordild og mont, og v htti hgmahetjunum svo mjg vi a ganga hnakkakertum. Benda eir einkum litla heilann; hann kva vera lti kunnur og vst, hva hann hefir a geyma. ykjast menn geta ri nokku af v, a eir, sem ennan kvilla f, ykja oft smtkir eigin framlg, en eim mun krfumeiri gar annara. - eru menn hvergi nrri eitt sttir um a, hvert nafn tti bezt vi essum kvilla. Vilja sumir kalla hann snkjustt, arir samskotakveisu, riju ggerakvef, manngzkusvima, samvizkuinnantk ea eitthva ess httar. Eitt vita menn me vissu um eli hans, og a er a, a sjaldan verur hann langvarandi, - ea "krnskur", eins og a heitir tungu lrra manna. - Aldrei hefir a heyrst heldur, a nein blessu frin hafi slast r honum.

En eir, sem segjast vilja vera sanngjarnir, segja, a kvilli essi s kynlegur getnaur sannrar hjartagzku og ffengilegs hgmaskapar, samruni eins af v gfugasta og eins af v gfugasta mannelinu, og v s starfsemi s, sem af honum leiir, efasm a gu gildi. - -

En ng um alt etta.

Einn gan veurdag fann lknisfrin innilega srt til ess, hve aumlega Margrt Blinu, ekkja Einars heitins, hlyti a vera stdd. Henni var sem si hn sjlfa sig mitt llum eim raunum, sem yfir hana hfu duni. Fyrst var ln a, sem Einar heitinn hafi lent , me v, auk jfnaarins, a vera valdur a strtjni. Ofan etta bttust hin sorglegu og dularfullu afdrif hans. N st hn ein uppi me barnahpinn og essar ungu sorgir, svo nrri mtti geta, a stur hennar vru bgar. - Frnni hugkvmdist v, hvort ekki mundi a vera rtt og fallega gert a stofna til samskota handa henni.

Fyrst bar hn essa hugsun undir manninn sinn og fr um hana mrgum og takanlegum orum. Lknirinn hvatti konu sna heldur en latti, en minti hana a, a ekki gtu au sjlf lti miki af hendi rakna, v hn ekti efnahag eirra. Frin flst a, - mikil skp! Hn hafi aldrei tt vi a! Aeins eitthvert ltilri til a byrja me! - En a gladdi frna hjartanlega a heyra manninn sinn einu sinni tala sparnaarttina. a var sjaldgft, v lknirinn var rlyndur og tti lti kunna me f a fara. Hitt var henni enn meira gleiefni, a lknirinn hafi einu sinni fallist uppstungu hennar. Hn gat v ekki stilt sig um a leggja handleggi um hls manni snum og reka a honum rembingskoss.

San fr lknisfrin af sta til sslumannsfrarinnar og tji henni etta erindi. ar hitti uppstunga hennar mildan jarveg; synd hefi veri a segja anna! Sslumannsfrin hossaist sti snu; svo var hn hrifin af essari tillgu vinkonu sinnar. Henni fanst ll s mikla hjartagzka, sem henni bj, kippast til vi komu lknisfrarinnar, frast aukana og setjast a vldum slinni. Og hn gat ekki anna en dst a lknisfrnni. A henni skyldi geta dotti etta hug! Ja, a var ekki a spyrja a gfunum hennar! Vonandi hafi lknirinn ekki hjlpa henni? Nei, hn tti hugmyndina sjlf. a l a! En hva sslumannsfrin fundai hana! A slkri hugsun hefi hn vilja vera mir. a var satt um lknisfrna, a hn mtti ekkert aumt sj!

Lknisfrin sat svimandi slu undir adunarorum sslumannsfrarinnar. Bar voru frrnar svo hrifnar af hugsjn sinni, a r stu hljar nokkra stund og mttu ekki or mla. En skyldar voru hugsanir eirra og hljir reikuu hugir eirra saman t framtina. Su r anda ann fgnu, sem vera mundi Blinu, er r kmu anga me samskotaf. Ekkjan mundi grta gleitrum, brnin mundu klappa saman lfunum af fgnui. , hva a var slt a hafa unni til slkra tra! a var sem eitt af hinum fegurstu fintrum H. C. Andersens vri a rtast eim, ar sem himneskar perlur hreinna gleitra koma a launum fyrir hfinglega hjlp af eigingjrnu og krleiksrku hjarta.

Raunar var a, sem toga hafi tr essi fram hvarmana, tnt upp r vsum nunganna. En hva geri a til? Ekki hafi a fari aan sjlft! r hfu mest fyrir v haft, - r frrnar! Og svo fru r henni a sjlfar! Slk heimskn mundi seint fyrnast Blinu!

Ea umtali manna meal! Enginn mundi geta dsama slkt gusakkaverk sem vert vri. Alla mundi rjta or. - Svo kmi akkarvarp jlfi ea safold, langt og skldlegt, me ungan klepp af bnum og blessunarorum aftari hlutanum, stla af presti, undirskrifa af Margrtu Blinu, - lklega handsala. Og etta yri lesi hverjum b um alt landi. -

"J, a er slt a geta gert gott!" andvarpai lknisfrin.

"a er himneskt!"

"Kannske vi ttum a heimskja hana n undir eins og vita, hvernig henni lur, aumingjanum", mlti lknisfrin. "Ef til vill vanhagar hana um eitthva n brina, sem vi gtum btt r me lttu mti".

Sslumannsfrin ygldi sig, eins og eitthva geslegt bri fyrir hana.

" rur v. En mr finst, a vi hfum ekkert anga a gera a essu sinni. Mig langar ekkert til a koma anga oftar en g arf. - En a m senda vinnukonu".

"J, a er lka alveg satt; a er meira en ng!" mlti lknisfrin og fltti sr a falla fr hinni uppstungunni, fyrst sslumannsfrnni hafi ekki getist a henni. Hn fann a n vel, a essi gullfagra hugsjn, sem hn var hin sla mir a, var orin fsturbarn sslumannsfrarinnar. var henni hollast a sleppa af henni hendinni v sslumannsfrin oldi v aeins runauta, a eir vru henni samdma.

a frst fyrir a sinni, a vinnukonan vri send. N l meira ru.

Eftir far klukkustundir var forstunefnd samskotanna fullskipu. Auk eirra frnna var elzta dttir Sigurar gamla Vogabum henni, s er bi stri fyrir brur sna, og einnig Ragna orgeirsdttir og ein kona til. Frri en fimm mttu r ekki vera. Hyggilega tti a ri a hafa Rgnu nefndinni, vegna fur hennar. Sslumannsfrin hafi raunar grett sig yfir eirri uppstungu fyrstunni, en flst hana. a gat veri tilvinnandi.

Lknirinn var fenginn til a semja hjartnmt og fagurlega ora varp. Sslumannsskrifarinn var ltinn hreinskrifa a og fyrir honum brnt a taka n "sparihndunum". Enda tti mnnum skriftin varpinu hi mesta snildarverk.

Undir etta varp rituu allar nefndarkonurnar nfn sn me eigin hendi. Ragna geri a nauug a vera me, en lt til leiast. v nst var fari a skrifa upphirnar. Allar nefndarkonurnar skrifuu 2 krnur, hver fyrir sig. Sslumaurinn skrifai 5 kr., lknirinn arar 5; Fririk kaupmaur 10, Sveinbjrn 5 og Sigurur Vogabum 5. etta tti frnum brileg byrjun. En n gat ekki komi til mla a sna fleirum varpi, fyr en orgeir vri binn a sj a. ar hlutu a btast a minst einar 50 krnur.

egar til kom, hafi engin af nefndarkonunum ge a fara me samskotavarpi til orgeirs. a var v teki til rs a lta dttur sslumannsins, telpu nunda ri, fara me blai.

Stlkan hitti orgeir skrifstofu sinni, fkk honum blai og bei frammi vi dyr mean hann afgreiddi a.

orgeir tk vi skjalinu og las a glottandi, en agi a vanda. v nst tk hann penna sinn, skrifai nafn sitt nean vi hin nfnin og - tvr krnur t undan v. San braut hann blai saman me mestu hg, lt a umslagi og fkk barninu a aftur, samt peningunum. -

Sslumannsfrin tlai a rifna af gremju yfir gjafaskrnni, egar hn s hana aftur. Tvr krnur! - a var smnargjf! - a var bersnilegt, a orgeir var a ha r. A bja eim 2 krnur! a var miklu verra en ef hann hefi alls ekkert gefi. - Tvr krnur! - Og fyrir essar aumu tvr krnur hfu r unni a til a taka stlku nefndina, sem - -! Nei, a var ekki vert a iggja r. Langrttast var a senda honum r aftur, en draga rautt strik yfir nafni hans samskotaskrnni, og lta hana san ganga milli manna honum til svviringar. a var a vgasta, sem hann tti skili.

etta hefi sslumannsfrin eflaust framkvmt, hefi ekki sslumanninn bori a essu. Hann hafi heyrt hvaann konu sinni t skrifstofu sna og kom til a vita, hva um vri a vera. Hann aftk slka svinnu me llu og kva a ekki smandi a fyrirlta gjf orgeirs, tt ekki vri hn meiri. a vri teki fram varpinu, a hverjar fjrhir sem vru, strar ea smar, yru akkltlega egnar. Vi a yri a standa. r hefu sjlfar ekki gefi meira en tvr krnur hver um sig.

Vi etta sefaist frin.

En n voru samskotin orin eim frnum hrygar- og hyggjuefni. eim hafi komi saman um, a r gtu ekki kynt sig a v a fra ekkjunni minni fjrh en 200 kr. Nrri mtti geta, hve fljtt mundi skjast a n slkri fjrh saman hj bndum og verkamnnum, sem ekki gfu nema 25 aura og alt a krnu! En a orgeir skyldi geta - -! En r skyldu safna fnu samt, - tt r yru mrg r a v!

Svo bitu r jaxlana - og byrjuu vinnukonunum snum.

-

egar barni var fari me samskotaskrna og peningana, skoai orgeir veski sitt og btti nokkru a r jrnskpnum. San tk hann hatt sinn og staf og gekk beina lei t Bli.

Ekki voru au vistleg erfiismannakotin kringum kaupstainn, en Bli var lakast af eim llum. Enda hafi a or sr fyrir a vera bi eymdar- og rifabli.

egar orgeir bar ar a, l kofahurin flt fyrir utan dyrnar. Hn hafi veri reist upp rnd t r dyrunum golumegin, til ess a greia reyknum r eldhsinu lei t r bnum. En svo hfu brnin skelt henni flatri og ekki hirt um a reisa hana vi aftur.

Dltill drenghnokki st hurinni og hamaist ar einni fjl, sem skrlti laus og v salt okanum. a var gaman, v htt lt hurinni, egar strkur stkk til henni. orgeir heilsai upp drenginn og spuri, hvort mamma hans vri heima. Drengurinn htti a stkkva, en stakk fingrinum upp munnviki, - ekki hreinni en lkan var , - glpti gestinn, en sagi ekkert.

sama bili ggist stlka, a gizka 10-12 ra, fyrir kampinn kofaveggnum. Hn hafi veri a breia sokkarfla til erris hvalbein, sem ar l ekjunni, til a halda torfinu niri. Hn var me greitt hr, hrein framan, illa til fara og n berftt. Hafi hn nlega veri send eitthva og vai fturna, en var n a urka sokkana sna slskininu. Kjlgarmurinn, sem hn var , var allur blautur og leirugur a nean, og slettist hann um bera klfana. eir voru hraustlegir og vel vaxnir eftir aldri; en hreinir voru eir ekki. - Hn hafi heyrt kveju orgeirs og kom n fram hlai, til a vita, hver kominn vri.

"J, mamma er heima", sagi hn skrt og feimnislaust. "N skal g segja henni til". A svo mltu aut hn inn kofana. miri lei kallai hn htt mmmu sna. Margrt svarai inni bastofunni.

orgeir fr eftir telpunni inn kofana. Hann urfti a ganga boginn til ess a reka ekki hfui upp undir. Megna reykjarsvlu af m og ara lagi mti honum. Hn kom r eldhskrli, sem l beint mti kofadyrunum. Alls voru kofarnir rr. Einn eirra var bastofunefnan. Inn hana var beygt til hgri handar, skmmu eftir a inn kom r tidyrunum.

orgeir fylgdi stlkunni eftir. Margrt mtti eim bastofudyrunum, en okai sr inn aftur, egar hn s, hver kominn var.

orgeir fylgdi eim mgunum eftir inn bastofuna, en komst ekki hj v a reka sig upp undir dyrunum. r voru bi rngar og lgar og skellihur fyrir eim a innan. Reykjareimur var ar inni, en ekki mikill; aftur bar ar meira myglu- og rifadaun.

orgeir tk kurteislega ofan hatt sinn, tt kotungshsum vri, og settist anna rmfleti af tveimur, sem stu ar inni. Margrt settist hitt, gagnvart honum, og hlt fram a bta skrfil, sem hn hafi veri me, egar hann kom.

Oft hafi orgeir komi heim a Blinu ur, en aldrei komi ar inn fyrri. Ljtt var koti utan, en ekki tk betra vi, egar inn kom. Ekki var fjalaglf bastofunni og ekki var hn ilju innan, nema bak vi rmin. milli langbandanna voru flatir raftar og torfekjan ar utan . Tgjur r torfinu hngu inn milli raftanna, og alt var hjpa hvtri myglu og ormavefum. rmfletunum var lti um rmft, og au, sem ar voru, voru slitin og hrein.

orgeir lagi hatt sinn fr sr borkrli, sem st undir stafnglugganum milli rmanna. Ekki gat hann seti nema rmstokknum, v innan vi hann var alldjpt ofan a sngurftunum.

essu greni var a vsu lifandi sumrin, egar hltt var veri og sama hvort maur var ti ea inni. En nrri mtti geta, hvernig vistin vri ar vetrum frostum og stormum, egar alt vri ori gadda og sla og koti komi kaf snj! orgeir ai vi a hugsa til slks mannabstaar. Hann myndai sr, hvernig sr mundi la ar eina ntt, hva heilan vetur.

"g gekk hinga inn af forvitni. Mig langai til a vita, hvernig yur lii", mlti orgeir. "g ekti manninn yar sluga og hann vann oft hj mr. Mr fll altaf vel vi hann".

Margrt svarai essu heldur stuttlega. Hn vissi ekki, hvaan sig st veri:

"akka yur fyrir. Mr lur eftir llum vonum. a versta er, a g er a drepast r lukku tannpnu nna sem stendur".

orgeir hefi geta s etta kinn hennar, v hn var dlti blgin t fr tnninni. Hn bar lka vott um a, a Margrt hafi nlega stutt hendinni blguna, eins og mrgum httir vi, ar sem verkur er undir, en gleymt v svipinn, a hn var a hreinlegu verki. Fingrafrin sust kinninni.

"Eigi r ekki ofbo bgt?" spuri orgeir.

"g er n orin vn v. hefir a ekki batna vi a, a hans misti vi".

orgeir s, a Margrt foraist a, a lta framan hann, og honum sndist augu hennar fyllast af trum. En hn herti sig me skbtinginn, eins og enginn vri ar kunnugur. venginn bleytti hn munnvatni snu, en stakk nlinni gegnum bturnar vi rmbrkina, egar hn gekk illa .

"Hafi r samt ekki altaf ng a gera, sem r fi borgun fyrir?"

orgeir spuri ekki um etta vegna ess, a hann vissi ekki ofur vel, a tt Margrt ynni eins og kraftar hennar framast leyfu, voru engar minstu lkur til, a hn gti haft ofan af fyrir sr og llum brnunum. Hann spuri um a til ess a segja eitthva, mean hann dvaldi ar inni, og mefram til ess a villa henni sjnir og leyna fyrirtlun sinni.

"g hefi meira a gera en g kemst yfir", mlti Margrt. "a verur oft fegi a leita til mn, blessa kaupstaarflki, me einhver vik, sem vinnuflki ess ykist of gott til a gera. Og a gir mr eitthva fyrir vikin; ekki vantar a. Anna mn Vogabum sendi mr n gr ll mraplggin af vinnumnnunum snum, til a vo au og bta. eir komu heim r heiinni grkvldi og tla aftur af sta morgun. g hefi lti sofi ntt; en n er g a ljka vi au. g er a bta sustu skrflana. - etta verur einhver a gera. Og g yri fegin, ef hn gfi mr vi einni kku fyrir a. Krakkagreyin geta ekki altaf eti urt; g bgt me a lka. - En verst er lukku tannpnan. g var a hugsa um a fara til lknisins dag og vita, hvort hann gti nokku lisint mr. essar stugu kvalir drepa r mr alla d. - En hann vill lklega eitthva f fyrir a, blessaur!"

orgeir horfi framan Margrtu og virti hana fyrir sr, mean hn stundi upp essum kvrtunum. Aldrei hafi hann s hana eins raunamdda og n.

Margrt var ekki gmul, aeins rmlega fertug. En fljtu bragi leit hn t fyrir a vera nokkru eldri. Hn var fl og mgur andliti, en ekki hraustleg. Andliti var vel skapa og fjarri v a vera einfeldnislegt. En a var reytulegt. takanlegur rvntingarsvipur var binn og taka sr ar fast asetur. Gremja og amalyndi hfu toga alla andlitsdrtti r lagi. Vi nnari athugun lktist hn meira margmddri manneskju en skapsvarki. var aus, a ekki var enn allri d hennar drepi niur og hug mundi hn hafa a hjlpa sr sjlf til vireisnar, ef henni vru vonir vaktar. - orgeir hugsai um a me sjlfum sr, hve langt mundi vera san hjartanlegt gleibros hefi leiki sast um etta andlit. Hann mundi eftir henni, egar hn var ung. hafi hn tt fremur lagleg stlka, og enn bar hn ofurltinn vott um ann frleik. hafi Einar heitinn lka veri fremur myndarlegur maur.

orgeir rendi snggvast huganum yfir alt a, sem hlaut a hafa drifi daga essarar vesalings konu hjskaparrum hennar. Mrg og mikil mundu vonbrigi hennar hafa veri, fr v hn byrjai bskapinn, rj kinnum, fjrug og upplitsdjrf, og ar til n, a hn sat svefnlaus, kinnfiskasogin, daureytt og dapureyg yfir v a staga skrfla, gladdi sig vi a hugsa til smjrklpu, sem hn mundi f a launum, en gat ekki leita lknisins, til ess a lina srustu jningar snar, fyrir efnaskorti. Hann ttist ess fullviss, a a vri ekki vimeti eitt, sem hana vantai. Engan mlsver mundi hn eiga heima kofunum, ekkert til a lifa anna en a, sem menn vikju henni daglega fyrir verk hennar ea af brjstgum. Hann komst vi af v a horfa upp alla essa ftkt og eymd.

"Koma ekki stundum menn til yar, til a vkja yur einhverju gu?" spuri orgeir.

"a er lti um a. - J, ekki skal a vanakka. Flki hrna uppi bjunum hefir boi mr a vkja mr einhverju, ef g gti lti n v. En g n bgt me a lka. Gunna mn er alveg sklaus, og berftt getur hn ekki fari upp bi. Sjlf m g ekki vera a v. g sendi hana n samt upp bi dag og lt hana setja upp eina skna, sem g var a bta, - g vona, a mr veri a ekki til syndar reikna. g tlai varla a f hana til a setja upp, v eir voru alt of strir. Hn hljp vert yfir engjarnar, svo enginn skyldi mta sr. En svo kom hn aftur me ftukrli arna fult af skyri".

Margrt benti ofurlitla ftu me loki yfir, sem st ar glfinu. orgeir skildi n, hvers vegna Gunna var berftt og kjllinn hennar leirugur. Hann fr a vira brnin betur fyrir sr. au hfu bi hnipra sig t undir sina, aftan vi gaflinn rminu, sem Margrt sat . Sveinn litli sat ar kistli og lamdi ftastokkinn me leirugum hlunum. Leit hann mist skyrftuna ea orgeir og var hvergi feiminn. Gunna st innar skotinu og leyndi leirblautum kjlnum og berum bfunum bak vi rmgaflinn. Hn var frekntt andliti, me ofurlitla spkoppa kinnunum, hr svip og augun str og skr. Hri var rauleitt og hrundi lausum lokkum niur me vngunum. Einn lokkurinn var gur; vildi hvergi vera nema fyrir augunum. Vi hann var Gunna a glma; en ekki lt hann sneypa sig burt nema stund og stund einu. Hn leit feimnislega niur fyrir sig, en gat ekki a sr gert a brosa barnalega, egar mamma hennar var a segja fr henni me stru skna ftunum.

"Hafa r ekki heimstt yur, frrnar?"

"Frrnar -!" t Margrt eftir.

"J, g vi embttismannakonurnar niri kaupstanum. r kva vera svo einkar hjartagar".

"Nei, r hafa ekki komi", sagi Margrt hlfgremjulega. "Krakkaormarnir eirra gera samt vart vi sig! eir leyfa sr margt kotunum ftklinganna. au vita a, embttismannabrnin, hva au mega bja sr! Hr er aldrei friur fyrir djflaganginum eim. au gera okkur alt til ills og skapraunar, sem au geta upp fundi. N eru eir, strkarnir lknisins og sslumannsins, alveg bnir a eyileggja strompgarminn eldhskofanum mnum, svo n tla g a kafna reyk, hvenr sem g kveiki upp eld. eir lgu lengi v lalagi a hvolfa bala ofan yfir strompinn; a hefir vst tt a bta mr augum eftir trin og nturvkurnar! Og svo tla eir a drepa krakkagreyin mn, hvar sem eir n au. - Nei, mur eirra koma ekki hinga; g vildi, a r kmu! r skyldu, svei mr, f nefi!"

Margrt fr a grta vi a a minnast ennan bti raunir snar, sem var a kenna rslum og agaleysi barna hfingjanna.

orgeir fr n aftur a vira fyrir sr brnin. Gunna litla st sem ur svo langt inni skotinu sem hn komst og strauk hrlokkinn fr augunum. En Sveinn litli bari ftastokkinn enn tar en ur. Honum var fari a leiast og hann langai skyri. Hann var lkur fur snum andliti, en dlti snerpulegri. Augun voru ljsgr og kollurinn hrokkinn og ljsgulur; en ekki var sninn hreinn framan.

"Eru au ekki fjgur, brnin yar?" spuri orgeir.

"J", sagi Margrt. "smundur litli og Bogga eru einhverstaar ti sjlfsmensku sinni. Lklega eru au niri vi brennurstina; aan er varla hgt a oka eim. au tna saman allskonar rusl, sem au finna skunni. - Oft koma au ekki heim allan guslangan daginn, nema egar au eru svng - ea bin a meia sig. koma au organdi. er ekki anna a flja en heim til mmmugarmsins".

orgeir horfi drenginn og gat varla haft af honum augun, en drengurinn horfi fast og feimnislaust mti. etta magra og hreina, en skra barnsandlit minti orgeir andlit Einars heitins, eins og a hafi veri, egar hann fyrst mundi eftir honum. Mrgum breytingum hafi a a vsu teki san, en til dauans hafi jafnan eitthva veri eftir af skusvipnum. Raunir og aunuleysi hfu aldrei m hann alveg burtu. Og til essa skumts svipnum svarai ef til vill a lfi Einars, sem stugt hi barttu fyrir vireisn hans og glddi honum vonir um sla og heiarlega daga. ll mu- og mtltiskjr hans hfu aldrei megna algerlega a upprta essa manndmshugsjn hans. Stugt hafi hn lifa honum og veri honum til raunalttis. Ef til vill hafi hn bei sigur, ea ltil lfsmrk fundist me henni, seinasta kvldi sem hann lifi, og lfi ori honum brilegt -? En n var hn endurborin brnum hans, einkum essum drenghnokka, sem erft hafi andlitssvip fur sns.

orgeir viknai vi a hugsa til ess, ef essi gi eiginleiki vri aeins fddur til ess a dragast upp og deyja, vegna uppeldisskorts og rktarleysis.

Hann mintist drengsins eins og hann hafi fyrst bori fyrir hann. a var ti fyrir dyrunum, ar sem hann var a leika sr hurinni. a, sem hann hafist a, tt lti vri, sndi ljslega, a sninn kendi krafta sjlfum sr og hafi fullan vilja a beita eim til einhvers. etta skifti hafi eim veri beitt til ills: til a brjta hurarrfilinn. En eir ttu fyrir sr a vaxa og roskast, og til hvers yri eim beitt? Mundu eir vera notair honum sjlfum til gs, ea aeins rum til hagsmuna, eins og kraftar dranna? Ea mundi eim vera sliti upp blessunarsnauu striti fyrir daglega lfinu, striti, sem li andann, kldi tilfinningarnar og blandai lundina beiskju? Ea mundu eir trast upp af eigin strum og vera erfum breyskleika og innrttri spillingu a br? - tti ausveip, ekkingarsnau hundssl, sem i molana akksamlega og flarai upp um gefandann, a vaxa upp me lkama essa vesalings drengs, sta sjlfstrar mannsslar, sem fann til skyldu sinnar og byrgar og ekti gildi sitt og rttindi lfinu? Hvert mundi hlutskifti essa umkomulausa barns vera?

a l vi, a orgeiri dimdi fyrir augum, er hann hugsai til eirra vesalinga, sem hann hafi hitt fyrir um fi sna, - sem alist hfu upp eymd og voli, ea vi narbrau slenzku hreppanna, margeftirtali, og bru jafnan menjar uppeldisins, - manna, sem veslast hfu upp me runum, sta ess a roskast, gltuu sjlfleik snum egar sku og fengu aldrei fri a njta sn. Oft hafi hann hugsa me hrolli til slkrar sunar beztu gfum mannelisins. N fanst honum hann standa vi upptk slkrar tortmingar og sj hina hryggilegu rs atburanna fyrir. -

Hann horfi fast drenginn og hugsai um forlg hans. - En alt einu fanst honum andlit sveinsins breytast ea brega litum, ea sem gagnsrri grmu vri brugi yfir a, - grmu me flakandi hfusr og blstokki auga fram r tftinni. a var sem horfi hann bi andlitin einu, drengsins gegnum hitt.

Vi essi fyrirbrigi br orgeiri svo, a hann hrkk upp af hugleiingum snum; fanst honum allan mtt draga r sr, sem vri hann a f asvif. Margrt horfi undrandi hann; hn s, a hann flnai framan.

"Er yur a vera ilt?" spuri hn.

"Nei", sagi orgeir um lei og hann strauk hendinni um enni sr og fann, a a var stamt af kldum svita.

San spratt hann ftur, reif veski sitt upp r brjst vasanum, tk r v tvo slenzka 50-krnasela og lagi bori.

"etta eigi r a hafa til a bta r brustu rfum yar og barnanna. Komi r svo til mn, ur en r fari til annara, ef yur liggur eitthva . g skal reyna a greia eitthva fyrir yur, mean vi lifum bi. En muni r mig um eitt: r megi engum segja fr essu".

ur en Margrt gat tta sig essu og akka fyrir sig, hafi orgeir teki hatt sinn og staf, kasta kveju hana og brnin og var horfinn eins og svipur t r bastofunni.

Margrt sat orlaus og hissa me selana milli fingranna. Aldrei hafi hn s jafnmikla peninga. - Hundra krnur! - Tvennir 50 voru hundra! - essir litlu papprsmiar voru hundra krna viri! Loksins streymdu gleitrin af kinnum hennar ofan skrfilinn, sem enn l kjltu hennar.

Brnin hlupu til hennar bi einu. eim var forvitni a sj, hva a vri, sem gesturinn hafi skili eftir. Sveinn litli skar upp r. Hann ba mmmu sna kaft um a gefa sr essi fallegu myndabrf. Gunna mtti gjarnan f anna, ef hann fengi hitt. Hann kannaist vi Fjallkonmnyndina bakinu selunum. Hann hafi s hana brfum utan af kaffibti.

-

orgeir hafi alls eigi teki eftir v, a pstskip var komi voginn, er hann gekk upp a Blinu. N, er hann kom inn skrifstofu sna, lgu ar brf til hans.

Hann braut upp strsta brfi. a var fr verzlunarstjrninni. ar var honum skrt fr, a n vri seglskipi lagt af sta me haustvrurnar til hans. Kvast verzlunarstjrnin hafa sent r vrur einar, sem vissa vri fyrir, a seldust um veturinn.

Jafnframt var honum skrt fr v, a verzlunarstjrnin hefi n kvei a htta verzlun Vogabum. Vri a af stum, sem honum vru vel kunnar. N var lagt rkt vi hann a krefja inn skuldir verzlunarinnar, me illu ea gu, og ljka llum hennar reikningum.

A lokum st ar, a maur vri me skipinu, sem honum vri sendur til astoar vi innheimtu skuldanna og a, a koma eignum verzlunarinnar viunanlegt ver. Var ska og vnst eftir gri samvinnu eirra milli og gum rangri. -

ar kom a v!

orgeir sat hljur og hugsandi yfir brfinu. a kom honum alls ekki vart. Lengi hafi hann gruna a, a brf vri asigi me slku innihaldi. N var ekki anna fyrir en vera mannslega vi.

Me essu brfi voru sustu hugsjnir hans um endurreisn verzlunarinnar dmdar til daua. N hafi hann bei algeran sigur. Honum fanst n sasta akkeri snu ltt r botni. Hina skkvandi fleytu var n teki a reka ttima til skerjanna, sem lengi hfu eftir henni bei.

En ekki gat hann vi a ri, a honum yngdist skapi til eirra manna, sem n ttu sigri a hrsa. var sem honum hlgi hugur vi v, a seinasta atlagan var enn eftir: -innheimta skuldanna.

egar orgeir var binn a lesa nnur brf sn og sat ungbrnn yfir efni eirra, tk hann eftir ofurlitlu brfi, frmerktu, sem l ar einnig borinu. Hann braut a upp. a var skrifa me nettri kvenhnd, sem hann kannaist vi a fornu fari, og hljai annig:

Kri pabbi,

a er ri, a vi Fririk giftum okkur anna kvld kl. 8 heimili Fririks. Leyfisbrfi er komi. Gestir vera fir; en okkur vri mikil ngja a sj ig meal eirra.

Dttir n,

Ragna.

orgeir las brfi aftur og aftur, eins og hann tryi ekki eigin augum snum. Loks henti hann v bori og rak upp gremjulegan hnishltur.

"Tyllibo -!"

San hugsai hann sig um stundarkorn, tk brfi, las a enn einu sinni og mlti hslega og hlfhtt fyrir munni sr:

"Bddu vi, telpa mn! Hver veit nema g komi!"


13. kafli - Brhjnakvld

Miki var um a vera hsi eirra brranna kvldi, er brkaupi tti fram a fara. Systir eirra, sem rskonustrfin hafi hendi, geri sr alt far um a lta sr farast alt sem bezt, v a essu dagsverki loknu geri hn r fyrir, a sr mundi vera ofauki ar hsinu. Mir hennar hafi rla ofan eftir til hennar um daginn, tt ungt vri henni um spori, til a hjlpa henni til eins og hn bezt gti. Vinnukonur snar, r sem hn gat mist a heiman, hafi hn einnig lna anga ofan eftir ann dag og hinn nsta undan. Henni var ant um, a ekkert vantai , a brkaup Fririks sns vri htlegt og hrifamiki og kona hans gti s, a vi komu hennar hefi veri bist eftir beztu fngum.

ll barherbergin hfu veri vegin htt og lgt. Allir innanstokksmunir hfu veri hreinsair og fgair, spair og virair, og voru n aftur komnir hver sinn sta. Bshld brranna voru hvorki mrg n vndu. ar hafi til essa veri bi a v einu, sem unt var a komast af me. Til skrauts ea munaar var litlu kosta. ar a auki hfu innanstokksmunirnir ori fyrir miklum fllum, egar eim var bjarga t r hsinu undan eldinum, sem ur er um geti. Flestir bru eir einhverjar menjar eirrar stundar. Mtti v heita, a Fririk tti engan hlut gallaan, er a v kom a taka mti konunni. Ekki var a vegna ess, a hann skorti vilja ea efni til a eignast prilegri muni og vandari, heldur var v einu um a kenna, a ekki var hgt a f ar. Hsgagnasmiir voru ar fir, og hsgagnaverzlun engin. Alt slkt urfti a panta fr rum lndum, ef smilegt tti a vera. N hafi ekki veri tmi til ess, er rahaginn bar svo bran a. Hann hafi v ori a lta a ngja a gera vi gmlu munina sem bezt var aui og bjargast vi brina.

Hvorki tti veizlan a vera fjlmenn n margbrotin. En ant ltu allir sr um a, sem hlut ttu a mli, a hn fri fram me smilegri rausn og vihfn. Gerar voru rstafanir til ess, a allir veizlugestir settust a sameiginlegu borhaldi samt brhjnunum. Ekki skorti heldur g vn, en margar tegundir voru ekki til teknar. skyldi drekka skl brhjnanna kampavni. Ekki var hgt a dka bori, fyr en a hjnavgslunni lokinni. Strsta stofan var til hvorstveggja tlu.

Bosflki var skylduli brgumans bi fr Vogabum og Seljatungu. Lkninum og fr hans var einnig boi og feinum kaupstaarbum rum. Sslumanninum og fr hans hafi ekki veri boi. Sigurur gamli Vogabum hafi afteki a koma veizluna, ef hans vri von anga. Hann gat ekki fyrirgefi honum ann misskilning, a hann skyldi taka lausnarbeini hans fr hreppstjrastarfinu fyrir "ga vru", og leit svo , sem sslumaur hefi raun og veru vsa sr fr stunni, tt beinlnis vri. Fyrir etta lagi hann f sslumann og hafi aldrei heilsa upp hann san eir tluust vi um etta efni, sem ur er sagt. N l Siguri lti betur or til hans en orgeirs.

Enginn af skyldmennum brarinnar var boinn, nema orgeir, og enginn geri r fyrir, a hann gi a bo. Hn var alein sns lis. Lknisfrin annaist hana sem vri hn dttir hennar ea yngri systir. Hn hjlpai henni til a ba sig, tvegai henni a, sem hana vanhagai um, lnai henni fr sjlfri sr og hjlpai henni allar lundir me einstakri al. Sveinbjrn Seljatungu tti a vera svaramaur hennar, v enginn ori a nefna anna eins vi fur hennar. Hann tti a skja hana heim hs lknisins, egar presturinn vri kominn og hjnavgslan tti a byrja.

Reynt hafi sslumannsfrin a telja lknisfrna af v a iggja bo etta, og unnist nokku um tma. Kva hn a illa sma flki, sem ynni dyg og skrlfi, a sitja a boi me rum eins kvenmanni og Rgnu. Runnu tvr grmur lknisfrna, en egar hn bar etta undir mann sinn, vildi hann ekki heyra slkar kreddur, sagi a "a ma-ma-ma-ma-manglai s'gu ba-bara!" - og var lknisfrnni allur hugur horfinn. Enda hafi hn aldrei skili til fulls essar hu smdarkrfur hinnar gfugu vinkonu sinnar.

Veur hafi veri fagurt um daginn, og enn var slskin og heirkja. Vi skin hinnar lkkandi kvldslar tti vgslan a fara fram. A henni lokinni stu lampar tilbnir, v enginn geri r fyrir svo skammvinnum brkaupsfagnai, a dagsbirtan hrykki til.

Klukkan 8 komu bosgestirnir. Fririk tk mti hverjum eirra um sig og bau velkomna. Sveinbjrn hjlpai honum me a bja brabirgahressingu. - Sigurur Vogabum kom me eim fyrstu og leiddi konu sna. N var hann hinn ktasti og s ekki , a hann hefi nlega barist me oddi og egg gegn essum rahag sonar sns. N var lka "s franska" ngreidd, svo hana glji sem dkkgran otursbelg. Lknirinn og kona hans uru aftur mti fremur sbin, tt ekki yri a til ginda. En v glsilegri voru au lka, egar au komu: lknirinn svrtum kjl, mjg flegnum, me gullfesti t r vestisvasanum og gildan steinhring vsifingri vinstri handar, en lknisfrin skrjfandi silkikjl, me snii og pri, sem of langt yri upp a telja, og me margskonar kvenskraut anna. Var a aus svip og fasi lknisins, a hann fann vel til ess, hve mjg au hjnin bru af llu bosflkinu. var hann ljfur og stlegur vi hvern mann, er hann heilsai, og stamai vanalega lti - framan af kvldinu.

egar allir arir bosmenn voru komnir, sem von var , vantai prestinn; en ekki tti hla a skja brina, fyr en hann vri kominn. mean gekk lknirinn manna bezt fram v a gla glavr meal gestanna, og var vel gengt. Samtali var brtt hvrt, fyndi og blandi hljmandi hltrum. Ekki dr heldur neitt til muna r essari glavr, egar presturinn kom. Hann gekk snggvast gegnum herbergi, me hnakktskuna sna handleggnum, og kastai kveju bosflki. San fr hann inn anna herbergi til a hempuskrast.

En egar presturinn kom aftur fram, skrddur, hvarf Sveinbjrn Seljatungu r hpnum. Allir vissu, hvernig v st.

Presturinn fr a leita uppi slmana slmabkinni, en arir hldu glavr sinni fram. Brguminn var einnig ar inni. kom ein vinnukonan inn me miklu rafri og sagi Fririki, a orgeir vri a koma.

Steinhljtt var smu svipan, eins og dnarfregn einhvers strmennis, ea brarinnar sjlfrar, hefi veri kasta inn hpinn. Spyrjandi og vandralega litu menn hver til annars. Sigurur Vogabum flnai framan og var styrkur hnjnum. Fririk var hljur vi, en ttai sig fljtt. Hann reif opna hurina, tk mti tengdafur snum stiganum og bau hann velkominn. Hjlpai hann orgeiri til a losa vi sig hatt sinn, staf og yfirhfn, og leiddi hann vi hnd sr inn til hinna bosgestanna.

orgeir heilsai mnnum allega, en kvejum hans var stuttlega teki. Allri glavr var sem drepi niur vi komu hans. Lknirinn vissi varla, hva hann tti af sr a gera. Hann horfi framan orgeir og alla ara til skiftis og botnai ekkert essu. r hann a af a vkja kunnuglega a verzlunarstjranum og fara a tala vi hann.

Sigurur Vogabum hafi oka sr t horn og st ar a baki annara, fldur svipinn. Langai hann mest af llu til a fara heim. Hafi hann ekki haft hugmynd um, a au hefu boi orgeiri, og aan af sur gat honum dotti a hug, a orgeir mundi iggja boi. En n var svona komi! a var hvorttveggja, a hann hafi greitt " frnsku" vanalega vel, enda vissi a gott! - -

Skmmu eftir a orgeir var kominn, kom Sveinbjrn Seljatungu me brina. Hn var kldd hvtum kyrtli, me myrtusveig um enni. Mikil, hvt brarsla huldi hana nr alla. Blakti hn fagurlega aftur af henni, er hn gekk, og nam vi glfi. Menn okuu sr r vegi, svo ekki vri of rngur gangur hennar gegnum herbergi, og heilsuu henni hversklega.

Eitt sinn hafi stlka essi veri talin allra kvenna efnuust ar um slir. N kom hn allslaus og blftk til brguma sns og studdist vi armlegg vandalausum manni. Minst af v skarti, sem hn bar giftingardegi snum, var hennar eign. Tv ltil koffort stu enn loftherbergi v, sem hn hafi leigt hsi lknisins. ar var aleiga hennar.

Aus var Rgnu, a grti hafi hn nlega. Var hn n hlj og alvarleg; en misskift var roanum um kinnar hennar. Hvarmarnir voru ofurlti rauir, en augun skr og dlti feimnisleg. essir yfirlitir fru henni vel; eir bru vott um kvenlega vikvmni og bla lund, sem raunir og mtlti hfu ekki unni bug , tt anna skap hefi hn einnig til. Hn svarai kvejum gestanna me hllegu brosi um lei og hn gekk framhj. En egar hn kom auga fur sinn, br hn litum og flnai. Augu eirra mttust varla; en upp fr v harnai svipur brarinnar.

Hn hlt fram vi hli svaramanns sns, framhj llum gestunum og inn stofuna, ar sem vgslan tti a fara fram. ar bei brarskrin, kldd slenzkri glitbreiu.

Vi komu brarinnar byrjuu orgeltnar a heyrast fr einu horni stofunnar, sem gefa tti hjnin saman . Sveinbjrn, brir brgumans, lk ar ofurlti stofuorgel. Lk hann fyrst brgngulag; en smm saman breyttist blrinn laginu og rann a lokum saman vi forleik hjnavgsluslmsins. - egar brurin var komin inn stofuna, kom Sigurur gamli Vogabum fram r skotinu; tk hann um handlegg syni snum og leiddi hann inn a hli brarinnar. - Bosgestirnir fru sig einnig inn stofu og fru a blaa slmabkum snum eftir hjnavgsluslminum. San byrjai hin htlega athfn.

-

A hjnavgslunni lokinni gengu gestirnir til brhjnanna og skuu eim til hamingju me handabandi. orgeir geri a eins og arir. Allir vistaddir horfu a, sem byggjust eir vi miklum tindum. Fstir bjuggust vi, a hann og brhjnin mundu hafa skap til a taka hndum saman. Svo fr ekki. Handaband eirra Fririks og orgeirs var flegt, en smilegt; Ragna og fair hennar tyltu hndum saman, en litu hvorugt annars augu. orgeir fr a me allri hversku og lt augu bosgestanna ekkert sig f; en Rgnu var etta ofraun. Sneri hn sr egar fr rum mnnum, er hendur eirra voru skildar, svo ekki skyldu menn sj andlit henni, mean hn barist vi tilfinningar snar. A augnabliki linu gat hn aftur umgengist gestina me smilegri al, eins og ekkert hefi skorist; en litverp var hn jafnan um kvldi.

A essu bnu rmdu gestirnir essa stofu og skiftu sr niur hin minni herbergin. Vn og vindlar var bori karlmnnum, en kvenflki misleg stindi. mean voru bor dku stofunni, og haft hraan vi. Einnig var breitt ar fyrir gluggana og ljs kveikt, tt enn vri bjart, svo ekki skyldi s athfn na menn, eftir a sezt vri a borum.

Ekki tkst a endurreisa glavrina meal gestanna. Lknirinn geri lengi vel sitt trasta til, en loks gafst hann upp a sinni. orgeir var egjandi og ungbinn svipinn og sneiddi hj rum mnnum.

Aldrei hafi orgeir komi etta hs ur. Notai hann n landi stund til a litast ar um. Flest herbergi stu opin, svo aldrei var betra tkifri en n til ess a sj hblin og a, sem ar var inni. orgeir leit a agtnum augum, enda var a hvorki miki n rkmannlegt. Reikai hann um stund fram og aftur, en stanmdist loks vi glugga framhli hssins, sem opinn st og ekki var breitt fyrir, og horfi t um hann.

Veur var bltt og fagurt og tsn r essum glugga afbrags fgur. S aan yfir Vogabatni, alt heim a bnum. s yfir allan innri hluta kaupstaarins, fjruna alla og spegilslttan voginn. Kvldroa lagi Bsana, og var sem bl lagai ofan eftir bjrgunum - eins og brennunttina; en fagurlega spegluust au lygnum sjnum.

En beint nean undir glugganum s ofan brennurstina. N hafi veri rta til skunni og henni moka bingi til og fr kjallaratftinni. Smkrakkar r kaupstanum voru enn a krafla skunni og leita sr a leikfngum. - N st fyrir dyrum a ryja tftina og fara a ba hana undir nja byggingu.

orgeir st hljur yfir essari sn, og hvarflai honum margt hug. Mintist hann n ess, er hann sat uppi mninum essu hsi og horfi bli. S sn var honum minnisst. Bjart hafi honum veri augum og steikjandi hita hafi lagt andlit honum. - N var bl etta slokna og askan orin kld. En inni fyrir honum sjlfum hlt fram a brenna; a hafi aeins flutt sig. San a brann arna, var hann annar maur. - tt hann horfi enn ofan skurstina, var hann binn a missa sjnar af henni. Nlega lina atburi bar fyrir augu hans. - leislu strauk hann hnd yfir enni. ar var a enn, brennimarki. Skorpan var dottin af, en ri eftir.

Hinir bosgestirnir stu hp vi nsta glugga og horfu a sama og orgeir. Tluu eir saman or og or stangli, en ekki nema hlfhtt. eir voru einnig a rifja upp fyrir sr atvikin vi brennuna. Sumir skotruu augum um xl sr til orgeirs. orgeir tk eftir v, en lt sem hann si a ekki.

Sigurur Vogabum hafi toga Sveinbjrn brur sinn t horn; ar rddu eir kaupflagsml hlfum hljum. Lknirinn gekk me gullspangagleraugu etta kvld. Var hann mist hj rum mnnum ea hann reikai einn sr. Htti honum vi a strjka hendinni um kviinn og geispa laumi. Loks hvarf hann inn herbergi a, er kvenflki sat , v aan var skvaldur a heyra.

Brguminn gekk milli gesta sinna og reyndi a gla gott skap og glavr, en var lti gengt. Hann s ekki anna r en ta eftir kvenflkinu me matinn, eirri von, a eitthva kynni a rtast r veizlufagnainum, er menn vru seztir a bori.

Loks var maturinn tilbinn, og menn ruu sr a borinu.

Bori var laginu eins og bkstafurinn T. Fyrir miju hborinu var brhjnunum bi sti, og st blmaskl borinu fyrir framan au. Nst Fririki sat fair hans og mir, en systkini hans ar utar fr til smu handar. Hinum megin brarinnar sat Sveinbjrn Seljatungu, svaramaur hennar, kona hans og san orgeir. Arir bosgestir settust ar a borinu, sem eim sjlfum sndist.

Fyrst eftir a sezt var a borinu var sama gnin og ur. En n tk orgeir til a reyna a lfga vi glavrina. eir lknirinn og Sveinbjrn Seljatungu voru honum innilega samtaka v.

orgeir hafi veri hinn mesti gleimaur samstum blmarum snum og allra manna bezt til ess fallinn a ltta af mnnum fargi agnar og urlyndis. - A essu sinni var hann a taka sr nauugum til a segja glalegt or vi nokkurn mann. tkst honum furanlega upp egar byrjun, og san altaf betur og betur. a var sem afl, sem lengi hefi bundi veri, leystist smm saman r lingi og kmi til notkunar. etta afl var hi forna samkvmisfjr hans. Eftir a hreyft var vi v, gekk a eins og gamalt sigurverk kirkjuturni. Fyrstu tkin voru stir a vsu, og var sem hrikti ryguum jrnum; en brtt var mlmhlji skrt og hreint. Gamlar samstis-smskrtlur endurfddust huga hans. Allskonar or og atvik, sem lfga geta glavr og ga lyst vi bor, hlai gum vistum, uru honum brtt reium hndum. Voru au honum tm fr fyrri rum og hfu lngum a haldi komi. - Lt hann a llu sem vri hann heima hj sr og vri sjlfur hsbndinn.

etta fr a vsu fram n ess a skiftur hugur fylgdi. Honum var etta ljft, nstum bau vi v. Enda vantai essa glavr lf og anda. Tmahlj var hverju ori, og lkast var v, sem afturganga talai upp r grf sinni, en ekki maur s, er arna sti. Lknirinn og Sveinbjrn reyndu samt a blsa upp eld r essum glavrarglum. En alt kom fyrir ekki. Gamanyri orgeirs vktu uppgerarleg bros hr og ar, stundum kuldalegan hltur, en hin sanna glavr var kld og stir og hrkk ekki vi. orgeir fann etta og tti enn bgara me a leika hlutverk sitt. Hluttaka meleikenda hans var engin. Or hans sjlfs ltu honum eyrum sem hljmur sprunginnar klukku; hltrarnir eins og kuldadynkir svellanna.

En hann hl samt. Kuldi og rjzka vknuu huga hans. Fyrst menn vildu ekki ast glavrina, skyldu menn f a kenna strni og storkun.

Fyndni hans var hgvr og ljfmannleg sem ur; en a baki hennar kendi hrolls og hugarbeiskju, svo hin mjku or uru sr vikomu. Hvert sem hann leit, flu augu bosgestanna undan tilliti hans, en hvenr sem hann leit af mnnum aftur, fann hann augu eirra hvla sr. a var sami leikurinn inni sem ti. Yrmlingur bj auga hverju, sem faldi sig, egar hann var liti. Slkum yrmlingum var augnar hans gnunargeisli, sem hann sveiflai yfir bori vi og vi. En "hgvr fylgdu or" slku hirtingarvopni.

Brhjnin lgu ftt til ess, sem skrafa var. Bi su au gleibrest manna. Fririk sat lengst af hljur og hverskur, en hafi nnar gtur llu, en einkum fur snum. Hann s hreppstjrann drekka fast af borvnunum og kvei v einu, a hann mundi espast svo vi drykkinn, a honum yri ekki skefjum haldi. Fengi hann a taka til mls, var ti um alt. Hann mundi ausa r sr yfir orgeir, og ar me vri samstisfrinum loki. essi svikna glavr ea glavraryfirskin, sem orgeiri hafi tekist a lfga, var skrra en rifrildi ea hrein og bein flog. - Ragna var nfl framan, leit varla nokkurn tma upp, en titrai af kva. Hn laut fram stinu. Hri grfi yfir vngum hennar og hrundi lausum lokkum ofan um axlir og herar. Yfir v l brarbljan sem hla. Svipurinn var harlegur, og svo var a sj, sem ekki vri a fyrsta sinni kvld, a hn tti mtlti a mta. Matinn bragai hn varla. - Sigurur Vogabum var farinn a hlfdrafa; en vi og vi gall lkninum eins og borbjllu. N var hann tekinn til a stama sem mest hann mtti, en bar hraan , svo hann gat sagt furu miki stuttum tma. Sumt af v, sem hann stamai, var skoplegt og fyndi, en fir hlgu a v.

Loks kom tilbreyting, sem llum var krkominn lttir, eins og n st . Lknirinn bari me gafflinum glas sitt og kvaddi sr hljs. St hann san upp og mlti fyrir minni brhjnanna. Raunar tlai a aldrei a komast fram r honum; en g voru hrifin eigi a sur, v flestra athygli beindist a honum mean. Hrrahrpi, sem eftir fr, var reikult rsinni og gestirnir hjrma.

N rak hver ran ara. Presturinn, sem annars kva lti a veizlunni, talai fyrir minni slands. Fririk akkai me fum orum fyrir brhjnanna hnd. Sveinbjrn Seljatungu mlti fyrir minni hrasins og Sigurur Vogabum vildi endilega fara a halda ru um eitthva, en geri a fyrir Fririk a sitja kyr og halda sr saman.

Eftir essar rur var ofurlti meira lf vi bori en ur. Kjarnfan var n upp etin, en smekkbtirinn ea lttmeti fram bori. Var ar meal annars kaka mikil, fgur og girnileg. Var bori me henni freyandi rjmalur; en ofan sjlfri kkunni var nafni "Ragna" dregi me rauri jarberjakvou. Var etta nefnd brarkaka, og litu margir til hennar hru auga.

En egar bi var a skifta kkunni upp milli manna, bari orgeir glas sitt og st upp.

a var sem allflestu bosflkinu vri rekinn rokna lrungur af nju, er orgeir bjst til a halda ru. essi litli vottur um glavr, sem fari var a bera hin sustu augnablikin, kulnai t eins og frjangi vorfrosti, og ngjusvipur kom aftur hvert andlit. a var ekki ng a sitja a bori me manni, sem megn glpagrunur hvldi , manni, sem svo var skammfeilinn, a hann kom anga storkunarskyni vi einkadttur sna, heldur ttu eir n a f a bti a heyra hann halda ru! vlka frekju var mnnum tplega unt a ola!

orgeir fr nrri um hugsanir manna, er hann leit yfir ll andlitin, en svarai eim a vanda me tvru storkunarglotti, stlegu a vsu, en skldu. En innifyrir sjlfum sr fanst honum eitthva bra sr, sem mtmlti athfi hans og kipti r honum kjarki. Hann var hikandi og hlffeiminn. essa veilni sna vildi hann lka yfirvinna. Hann harkai v af sr og byrjai:

"Heiruu konur og menn!"

Lengra komst hann ekki a sinni, v smu svipan barst hvai fr hjnaborinu. Sigurur Vogabum lamdi hnefanum af llu afli bori, svo alt, sem ar st nnd, tkst loft og dansai dknum. Tv vngls, sem hj honum stu, brotnuu og hreppstjrinn hruflai sig hendinni brotunum. Spnskt vn og heiarlegt, slenzkt hreppstjrabl rann ar saman um bordkinn. En Sigurur tlai ekki a lta vi etta sitja. Hann brndi rddina og hrpai svo htt og skrt sem hann gat:

"Brennu - - -!"

Seinni hluti orsins kafnai hvimleium vnropa, sem samtmis krafist tgngu. hefi Sigurur eflaust loki vi ori, hefi Fririk ekki teki yrmilega xl honum, en kona hans liti til hans mjkum augum fr hinni hliinni. Vi etta sljkkai hreppstjranum.

Ragna var nbleik i framan.

orgeir agnai, mean essu fr fram. egar aftur var kominn friur og kyr, hlt hann fram:

"Heiruu konur og menn!

Oft hefir mir vor allra, nttran, vaki eftirtekt mna. Ekki einasta me fegur sinni og yndisleik, ea hargi sinni og hrikaleik, heldur einnig, og ekki hva szt, me dutlungum snum - skammsni sinni og varfrni, liggur mr vi a segja, ea eyslusemi sinni og hfleysi".

Gestirinir litu hver til annars. Enginn skildi neitt essari byrjun. Svo stlust eir til a horfa orgeir, egar hann horfi ekki , en vildu ekki fyrir neinn mun lta hann sj, a eir gfu orum hans nokkurn gaum.

Lknirinn var undantekning. Hann glpti orgeir og hafi ekki af honum augun; hann var lka httur a sj skrt. Honum fanst orgeir byrja skldlega.

"Einkanlega hefir mr ori starsnt margt, sem fyrir mig hefir bori vorin", hlt orgeir fram. "Oft hefi g fura mig , hve gtilega nttran fer me vorkomuna, eins og hn er blessu og g og llum krkomin. Hn ltur ekki tina batna hgt og hgt, heldur byrjar batinn stundum, jafnvel oftast, of snemma hj henni, fyr en hn er fr um a halda honum fram. Hlindi og blessaar blur koma - fyrir tmann. Ngringurinn treystir gviri og tur upp r rtinni, veikur og smr, eins og tmabr burur. Bndinn treystir v lka og sleppir skepnunum snum, sumum hlfrnum og meira en hlfnktum. Svo kemur afturkippur allan batann. Vorfellin koma me frost og hrar. Ngringurinn deyr, f krknar. Bndinn missir bstofn sinn og nttran er fram eftir llu sumri a n sr aftur, rtta vi og bta skaann. Vegna essarar tmabru vorkomu fer alt handaskolum hinu mikla strbi nttrunnar alt sumari. etta endar svo, a hausti tekur vi af vorinu etta ri. Sumarsins vera ll hennar blessu brn a ba til nsta rs, - ef fer ekki smu lei - -!"

Gestirnir litu forvia hver til annars. Allir stu ndinni og bjuggust vi einhverju - jafnvel sur en gilegu - framhaldi. orgeir dreypti glasi snu og hlt svo fram.

"Eins hefir mig oft fura v, og oft srna a, hversu ltt nttran kann sr hf daglegri umsslu sinni. g arf a segja fr ofurlitlum atburi til a skra ml mitt. Eitt sinn var g staddur hr uppi Dlunum. a var a vordegi. Leysingar og rigningar gengu daglega, fannirnar hurfu me mesta skyndi og grasi aut upp tnunum. En einn daginn gekk leysingin r llu hfi. Illfrt var bja milli vegna rkomu. in blgnai upp, fli yfir eyrar og hlma og geri skemdir bum lndum. Um hdegisbili heyrust gurlegar dunur fjallinu beint mti bnum, ar sem g sat veurteptur. ar fll skria. Hn tk sig upp hst uppi brninni, spai me sr llu v, sem fyrir henni var, rann langt ofan engjar og geri geysimikinn jarusla. egar essu var loki, fr veri a hgja sr; en egar in minkai, sst, a hn hafi skola alveg burtu ofurlitlum hlma, grsugum og frum, ar sem feinar endur kru eggjum snum. Eintm leirug eyri var eftir. Bndinn harmai ennan missi mjg; en mr var ekkert anna a ori en a, a ekki vri hann hagsnn, s er stjrnai essum miklu og gu flum. Hyggilegra hefi a veri a lta heldur rigna me hg og gtni einum deginum lengur heldur en a regni gengi annig fram af sr og geri skemdir, sem heilar aldir hrykkju ekki til a bta r".

N fr bosgestunum ekki a ltast blikuna. etta var hreint og beint gulast! - Hva tlai a vera r essu?

orgeir s vel, hver hrif ra hans hafi. Enginn vildi gefa henni gaum. Hvert sem hann leit, flu augu manna tillit hans, en hvenr, sem hann leit af eim, hvldu au honum. Honum fanst essi tillit manna vera spjtsoddar; er stu sr r llum ttum. eir stungu ekki fast; en eir kitluu. essi kitlun reytti hann. Honum fanst essi ytri gindi, sem hann hafi fyrirliti og gert sr alt far um a hrista af sr, n hndum saman vi a, sem hann vildi kefja innra manni snum, og magna a svo, a engin bnd mundu halda v. Mean hann talai, kom svitinn stugt fram enni hans. Honum fanst sem kraftur sinn og kjarkur mundi og egar rjta, hann fara a skjlfa ea ria og ef til vill hnga niur. Blungur kkkur fanst honum setjast nean til hlsinn, sem dautt bl sigi ar saman. a geri honum ungt um andardrttinn og urt kverkum.

Hann hafi hugsa sr a draga lkingar af essum nttrulsingum snum og nota r til a lsa samtinni og aldarandanum. a, sem fram fr rki nttrunnar, gerist einnig lfi mannanna. egar vetri tk a ltta, kom vori of snemma. Menn biu ess ekki, a a gamla, sem svo lengi hafi seti a vldum, breyttist, upprttist ea samddist hinu nja. Breytingagirnin fr me gnur, og v fr margt illa. Allskonar burir, sem eli snu voru gir, komu fyrir tmann og uru burir. eir du, og me eim kulnuu t vonir, sem ttu a rtast og gtu rzt, hefi spaklega veri a llu fari. - Einn slkur burur var kaupflagsskapur essa hras. Hann var fddur undan eim hugsunarhtti og viskiftaroska, er hann tti a byggjast , og v var honum dauinn vs, a hans skoun. etta tlai hann ekki a segja, heldur einungis lta a skiljast.

annan sta gengu menn fram af sr af blindri kef til a koma verk hinum nju umbtum, alveg eins og vorrigningin hafi gert, sem spilti dalnum a rfu, um lei og hn btti hann. Vegna frra fanna, sem eftir voru, var rutt burtu blmlegum hlma og skriu rent yfir gt engjalnd. Menn gtu komi snu fram, tt eir fru ekki svo geyst. Betra var, a alt sti brjla og framfarirnar kmust rinu sar . Honum var illa vi essar bru leysingar. Hann vildi lta vori koma me sgandi hg, en engum ofhraa og engum afturkipp. Slku vori til lis hafi hann vari lfi snu, og slkar hgfara leysingar voru honum a skapi. annig voru ekki allir sinnair: ess vegna var alt kapp lagt a skola honum burt, samt sustu leifum hinnar gmlu, illrmdu einokunarverzlunar, - eins og gmlu fnnunum uppi brekkunum. Og til ess a fjarlgja essar fannir sem fyrst, var ekki horft a lta skriur hlaupa og hlma spast burtu! Eins og r hefu ekki horfi n ess svo miki vri fyrir haft! - Svo kom frosti, egar minst vari, og bls helgusti ngringinn, sem r hfu sklt. Kalskellur brekkunum bru menjar ess alt sumari. - -

En n var honum svo komi, a honum var ekki unt a halda fram me runa. Hann kendi sig ekki mann til a rekja efni til enda. A tala yfir stokkum og steinum ti vavangi reynir olinmina; en er a lileskjuverk hj v a tala fyrir eyrum, sem ekki vilja heyra. - orgeir r a v af a sleppa r runni llum mikafla hennar, en koma me endann egar. Hann hlt v fram:

"a er vor yfir llu landi um essar mundir. Leysingar ganga yfir jlf vort. Margt gamalt leysist upp og hverfur og margt ntt, ur ekt sgu essa lands, er a ryja sr til rms. Margt ber einnig furulegt fyrir menn essum rum. Mannlfinu svipar til nttrunnar, sem elur a og fstrar.

a er lka vor yfir Vogabakaupsta og ngrenni hans. Vori hefir aldrei algerlega fari hr framhj. egar a kemur til annara, verur ess einnig vart hr. Leysingar ganga hgum og kjrum mannanna, v margt arf umbta og endurnjunar, en leysingunum br vori - me kostum snum og yfirsjnum. Kaupstaurinn okkar er hjartast essa hras. Hann er mr kr, v hr hefi g ali aldur minn meira en mannsaldur, og oft hefir mr lii hr vel. v vil g ska honum ess, a vor hinnar upprennandi aldar veri honum a gu, a kostir ess komi honum a fullum notum og syndir ess bitni svo lti honum sem aui er. Vogabakaupstaur blmgist og blessist!"

fyrstu leit ekki t fyrir, a neinn tlai a taka undir. Menn stu sem steini lostnir, v vi slku niurlagi hafi enginn bist. Lknirinn var fyrstur til a spretta r sti snu, me glasi hendinni, og hrpa "hrra!" Brguminn fylgdi dmi hans, presturinn, Sveinbjrn Seljatungu og san hver af rum. Sigurur hreppstjri var sastur til a standa upp. Hann var v ekki kominn nema mija lei, egar arir voru a setjast niur. kom hik hann. Hann riai, tti undan sr stlnum og settist glfi. Var af v hlunkur allmikill. Brguminn tk alt anna en mjkum hndum fur snum, egar hann hjlpai honum ftur.

Eftir essa ru var orgeir sem annar maur. N sat hann hljur, yrti ekki neinn mann, rurkai af sr svitann, en fli augnar manna. fyrsta skifti, svo hann rki minni til, hafi hann gugna og hopa fr formi snu. a skifti minstu, tt ran vri hvorki heil n hlf; honum fanst hn hvorki sundurlausari n vitlausari en samstisrur eru vanar a vera. Hitt var meira um vert, a hann hafi bei sigur. Hinga hafi hann komi til a mta andstingum snum hsluum velli. N hldu eir vellinum. En hann - -? N fanst honum, meira a segja, Sigurur gamli Vogabum bera langt af sr. Hann var sr ekki til minkunar a essu sinni fyrir anna en ofdrykkjuna.

Skmmu eftir ru orgeirs var stai upp fr borum. Flestir gengu til brhjnanna og skuu eim matblessunar; en orgeir lt a farast fyrir. anna skifti vildi hann ekki taka hnd Rgnu sinnar etta kvld.

Gestirnir skiftu sr smhpa, eins og undan borhaldinu, og var mnnum bori vn og mislegt ggti anga sem eir voru. Innan skamms lagi um herbergin blgra reykjarmu r vindlum karlmannanna. Nokkru seinna blandaist ilmandi eimur af heitri vnblndu saman vi reykinn. Gestirnir uru smm saman hvrari og glavrari, en orgeir dr sig mjg hl.

Ragna hafi ori a beita hru vi sig til ess a sitja kyr, mean seti var a bori. eftir tk hn allega matblessunarskum gestanna, tt hn tki a nrri sr. En undir eins og hn s sr fri til undankomu, n ess alt of miki bri , laumaist hn inn svefnherbergi Fririks og lsti a sr dyrunum. ar var ljslaust, v engir hfu gengi ar inn um kvldi. Stu ar tvr sngur upp bnar; nnur eirra tti framvegis a vera hvla hennar. Hn gekk a annari eirra, kraup niur vi rekkjustokkinn og grf andliti sngurftunum, svo sur skyldi heyrast til hennar. ar gaf hn trum eim framrs, sem hn hafi alt of lengi barist mti.

Eftir a hn hafi svala sr me grti nokkra stund, lagai hn sngurftin, svo engin missmi sjust, greiddi lokkana fr andlitinu, lagai hrukkurnar brarbljunni, errai af sr trin og gekk aftur fram til gestanna.

var fair hennar farinn og margir arir voru a ba sig af sta, ar meal lknirinn. Konu hans leizt ekki , a hann sti lengur yfir vnblndunni.

En Sigur Vogabum var bi a bera upp haloft og leggja hann ar til hvldar rm vinnumannsins. ar hraut hreppstjrinn; en "s franska" hafi strokist t af hfinu og kri eins og glugefin kisa hfalaginu hj honum.

-

egar orgeir kom heim til sn, var hann utan vi sig og vissi varla, hva hann geri. Hann kveikti lampa snum og gekk san me hann hendinni gegnum svefnherbergi, eldhsi og inn borstofuna. ar skildi hann lampann eftir, en gekk inn hina stofuna og lagist legubekkinn, eins og hann hafi oft gert ur.

Aldrei hafi honum veri jafnundarlega fari. Hann svimai og hugsanir hans voru allar ruglingi. Hann hafi ekki drukki mjg miki. En a var engu lkara en a hann hefi drukki lyfjan.

Hann heyri n og s, lkt og lengdar, alt a, sem fram hafi fari um kvldi. Hann s brhjnin, nfl framan. Hann s "yrmlingana" augum bosgestanna og heyri til eirra hvskri. Hann heyri holhljminn rdd sjlfs sn, og hnefahgg hreppstjrans bori buldi enn hlustum hans. etta fanst honum tla a trylla sig. Var hann a vera veikur?

Hann hafi anda a sr spiltu lofti, - lofti, sem tla var vinum hans, en ekki honum. a hafi eitrast vi komu hans; ori eim holt, og honum lka. - essi blungi kkkur sat enn hlsinum honum, - dauabli! Nei, a var ekki dauabl, - a var glei, - spilt glei, - spilt veizluglei! - Brennuvargur! Veizluningur!

Hoj! - Honum bau vi sjlfum sr.

Svo var hann n orinn andstyggilegur, a menn tpuu matarlyst, ef eir su hann vi bor sitt -!

Og vesalings Ragna hans! A vsu hafi hn veri honum erfi; en aldrei mundi hn hafa bist vi annari eins hefnd. Ngur hefi harmur hennar veri, a sj fur sinn ekki a essu boi. En hvernig mundi henni n vera brjsti? Hvlkt giftingarkvld!

Og tengdasonur hans -? Aldrei hafi hann eiginlega kynst Fririki, fyr en n. Hann gat ekki gleymt honum, ar sem hann hafi seti vi hli brarinnar, hljur og alvrugefinn, flur kinnum me hnykla brnum, og vaka yfir v me gtnum augum, a ekki yru veizluspjll. Hvlk stilling! Enginn hafi s a honum, hve ungt honum hafi veri skapi; en augu hans voru a, sem hfu hemil skapi bosmanna. Betur en etta hefi orgeir sjlfur ekki treyst sr til a gera, - ekki beztu rum snum. Og essum manni hafi hann fari til a skaprauna!

Vi essar hugsanir greip hann vikvmni. Hann reyndi a harka af sr, en klkkvinn gagntk hann meira og meira. Loks fr hann a grta. Hann fyrirvar sig fyrir a, tt enginn si til hans. Sjaldan hfu sorgir hans ori svo beiskar, a honum hefi um hvarma vkna. frn hafi stvinamissirinn einn egi fram a essu.

N reyndi hann a kefja grtinn me hrku, en tkst a ekki. Hann kendi titrings kringum augun og trin hrutu niur eins og hvarmarnir hristu au af sr. Hvert tri eftir anna hrkk eins og hagl ofan hgindi legubekksins. A sustu gafst hann upp og lt grtinn n valdi yfir sr.

etta kvld drakk hann sig ekki svefn, heldur grt sig svefn. Hann sofnai legubekknum, llum veizluftum snum, me kinnarnar trum stokknar, - eins og ofurltill drengur, sem fengi hefir harar vtur fyrir brek sn.


14. kafli - Drungi fjllum - gnr lofti

Um ftaferartma morguninn eftir veizluna brakai hverju tr hsi orgeirs verzlunarstjra. Skjlftar og skruningar vktu ar hvert mannsbarn. tti mnnum sem dunurnar kmu fr vihafnarstofu verzlunarstjrans; enda var a svo. ar voru inni fjrir flefldir karlmenn, vanir v a taka til hndunum, en orgeir st sjlfur yfir eim og skipai fyrir verkum. Voru stofuggnin dregin vgarlaust fr veggjunum, ar sem au hfu stai ratugum saman, fr fram glfi, san t um aaldyrnar, - sem v skyni stu opnar upp gtt, - og upp handvagn. honum var eim eki alla lei t til Fririks kaupmanns. ar var umstangi engu minna vi a koma eim upp stigann, ea a minsta kosti einhverstaar inn hsi, til brabirga.

Eftir a orgeir hafi fengi brf a fr verzlunarstjrninni erlendis, sem ur er um geti, ess efnis, a leggja tti niur verzlunina og selja eignir hennar, s hann fram a, a dagar snir essu hsi vru egar taldir. Ekki l anna fyrir hsggnum hans en seljast uppboi. Engar lkur voru til ess, a hann hefi svo miki um sig ar eftir, a hann yrfti eirra vi. etta tti honum srt, v hsggn hans voru vndu, og leitt a sj a dreifast allar ttir, sem hann hafi bi vi og haft yndi af um langa fi. Einnig litlar lkur til ess a au yri boi eftir vermti. En fyrst hann i bo dttur sinnar og stti brkaupsveizluna, var hann, samkvmt landsvenju, skyldur a gefa brargjf. Um kvldi hafi hann fengi tkifri til a litast um herbergjum Fririks og s , a ftt mundi koma eim betur, ungu hjnunum, en a eignast samstu af vnduum hsggnum eina stofu. Tk hann a r a lta af hendi beztu hsggn sn n egar. Hann geri r fyrir, a hann mundi geta komist af n eirra ennan eina vetur, sem hann bjst vi a vera ar.

Hver drindismunurinn eftir annan var n fluttur t eftir til Fririks. Fyrst fr stofubori, svo stlarnir, legubekkurinn, spegillinn, saumabori, mlverkin bi, lampinn me kristalstrendingunum, str og vndu dragkista og borskpurinn mikli r borstofunni, me llu v, sem honum var. egar alt etta var komi t eftir, var enn einn hlutur eftir. a var marmaramyndin af Thorvaldsen. Hana lt orgeir ekki leggja vagn, heldur bera hana mannahndum alla lei, en fylgdi henni sjlfur lei, til a fullvissa sig um, a hn kmist til skila skemd.

Verkamennirnir spuru orgeir, hvort n vri alt flutt, sem flytja tti. eim var fari a ykja ng um.

orgeir kva nei vi. Skattholi var enn eftir.

orgeir lt mennina ba fyrir dyrum ti mean hann losai skattholi mikla og fagra og bj a til brottflutnings; a tti a reka lestina. a sng vi sem eldgamall filubolur, egar a var hreyft fram r smdarsti snu stofunni, sem a hafi svo lengi skipa, og bori t vagninn. egar a var fari, var ftt anna eftir stofunni en bkaskpurinn og hljfri. orgeir geri r fyrir, a dttur sinni mundi ykja hljfri ellilegt a snii og ltil stofupri, svo bezt vri, a a sti ar eftir. Enda mundi Fririk brtt sj henni fyrir nju hljfri. En bkur snar vildi orgeir ekki vi sig skilja, mean hann gti haft eirra not.

orgeir bar meiri umhyggju fyrir flutningi skattholsins en hinna munanna. Fylgdi hann v eftir alla lei heim a dyrum Fririks, bei mean v var komi upp stigann og sendi upp lyklana a v. - Hefu flutningsmennirnir geta s gegnum tr eirri hirzlu, mundi eim ekki hafa fundist umnnun orgeirs svo nsta kynleg. Skattholi var vandlega lst; en undir loki ess voru mrg smhlf. skrargatinu einu eirra st ltill lykill, - eins og til a benda hlfi. a hlf var ekki tmt; v l brf til hjnanna, og hj v dltill, hvtur segldkspoki, sem vandlega var bundi fyrir. honum voru tjn hundru krnur enskri gullmynt.

Vinnukonurnar heldri hsunum, sem einar voru komnar ftur ar um essar mundir, glptu forvia allar essar afarir. San bru r kynlegu sgu inn rmi til hsbnda sinna, a orgeir vri a flytja sig heim til Fririks. -

egar ungu hjnin komu ftur, gengu au saman heim til orgeirs til a akka honum essa rausnargjf.

En egar au komu anga, var orgeir allur burtu. Hann hafi lti fra sr hesta og var riinn burtu me Jn kaupa fyrir fylgdarmenn. Hafi hann veri binn sem langfer. Enginn vissi, hvert hann tlai.

-

orgeir stefndi til fjalla. eim Jni kaupa og honum voru allar leiir kunnar, og klrarnir voru vanir vegleysum. Ekki lttu eir fer sinni fyr en eir komu upp svo nefndar Sklar. a voru dalbotnar htt uppi fjllunum, me hmrttum og hrikalegum tindum umhverfis. Bygamenn fru sjaldan anga, v hagar voru ar litlir, en ilt yfirferar upp anga.

orgeir var sjlfum sr gramur fyrir ann heigulshtt, sem hann hafi kent hj sr kvldinu ur, fyrst veizlunni, er hann brast kjark til a tala mli v til fullnustu, er hann byrjai , en einkum eftir a heim kom. a var sneypulegt fyrir mann hans stu og me hans fort a baki sr a leggjast upp legubekk og skla sem mttvana og rrota kerling! Hepni var, a enginn hafi komi a honum mean.

Slkt hlaut a koma af einhverri bilun ea veilni, sem hann gat ekki skili . Anna eins deiglyndi hafi ekki veri eli hans, og gat ekki veri eli nokkurs karlmanns roskaskeii hans.

Szt gat hann tra v, a sr vri fari a frlast svo andlega og lkamlega, a hann vri aftur a vera a barni. Nei, anna eins var flnska. Enn var hann heill a heilsu og krftum, og mean gtu slarkraftar hans varla veri farnir a lamast mjg miki.

ess vegna leitai hann n anga, sem karlmannlegra vri a koma en a vistum hlnu brkaupsbori.

stundarsamb vi hina kldu og hrikalegu fjallanttru vonai hann, a magn sitt mundi stlast, en skap sitt hressast og harna. Ferin tti a vera honum til andlegrar heilsubtar, hreinsunar og hughreystingar. Hver vissi nema eir tmar vru asigi, a hann yrfti sr heilum a halda.

Til slkrar heimsknar fanst honum Sklarnar bezt valdar. ar lgu fannir skriunum alt sumari. Bjrg hrundu ar iulega r brnum me gn og grjteldi. skaldir lkin spruttu ar upp grnum mosadjum og beljuu ofan brekkurnar; runnu ar saman og uru a , sem henti sr hvtfyssandi ofan eftir gljfrum og giljum. - Snjsk stu ar daglega tindunum og snarpir kastvindar ruddust fram r skrunum, dnsuu yfir botnana, yrluu upp leirflgunum, skfu sand og grjt eftir skriunum og ltu smfossana klettabeltunum blakta t lofti, eins og hvta fjaraskfa vihafnarhjlmum rkiltra riddara. Margar raddir heyrust ar, tt engin eirra vri r lifandi barka. Stormur kvein unglega fjllunum me rammelfdri bsnurdd. En niri botnunum breytti hann um rdd. ar drundi hann mist sem rmdigur boli ea tsti sem dauvona smfugl. Niur lkjanna var einnig auugur af raddabreytingum. Silfurhreim hfu strengir eirra sumstaar, annarstaar var jtandi niur ea trumbuhreimur, og loks slokhlj, ar sem vatni brauzt um gjtum og sktum ea streymdi um shvelfingar undir jkulfnnum og snjbrm. -

Nest Sklunum var hargert mgresi. ar skildi orgeir hesta sna eftir, en lt Jn kaupa halda nestinu lengra upp fjallaaunina. Jn munai ekki miki um pinkilinn.

Kalt var og hryssingslegt ar uppi fjllunum. Veur fr versnandi og skjafar var miki lofti. Strir, grir hrarflkar komu brunandi loftinu sem grugir gammar. Settust eir fjallahyrnurnar, grfu sig ofan yfir dalinn, teygu fram lkurnar, skku vngina, fu kambana og ltu fjarirnar fjka. Hver um sig hafi ar langa vidvl. Arir komu ofan, runnu saman vi ea tttu sundur og tku af eim fjalli. Vi og vi hreinsai stormurinn til tindunum, spai gammahmunum burtu, yrlai slitrunum r eim til og fr, sleit loks af hnkunum, tt eir tkju ar dauataki, og ruddi eim t lofti yfir bygunum. ar uru eir a sveima sneypulegir langan veg yfir dlum og sveitum, fjrum og nesjum, unz eir gtu tylt sr nsta fjallgar, hinum megin vi alt hrai.

a hvesti um og snjl hreyttust r flkunum fjllunum. Stormurinn yrlai snjhglunum um hjarnfannirnar, sem voru mrauar og moldroknar undan sumrinu, og skri upp hinn frumlega, mjallhvta lit eirra. auri jr gtti essara snkorna ekkert enn; en fast dundu au andlitum eirra orgeirs og Jns, svo undan eim svei.

eir hldu upp efstu sklina. ar ltu eir staar numi grurlausri ur hj gamalli hjarnfnn og vldu sr steina fyrir sti. San fru eir a losa um nesti. a var bi "fast og fljtandi", eins og eir komust a ori og ekki vali af lakari endanum.

orgeir var orfr a vanda mean eir mtuust. Og eftir a eir hfu eti lyst sna, mean Jn var aftur a koma nestinu fyrir - llu nema flskunum -, sat hann hyggjufullur og horfi fram fyrir sig. Loks spuri hann:

"Varst fundinum?"

Jn leit upp og vissi fyrst ekki, hva hann tti vi, en ttai sig fljtt og svarai:

"Nei. g er einn af "svrtu sauunum", mr er ekki hleypt inn slka fundi. eir eru varir um sig, kaupflagsmenn!" essu sasta btti hann vi glottandi.

"eir kva vera a. llum er stranglega banna a bera t frttir af fundunum".

"g hefi n frtt mislegt aan samt", sagi Jn drgindalega.

"g lka. En segu samt fr. g hefi gaman af a vita, hvort sgunum ber saman".

eir voru ornir svo kunnir feralgunum, orgeir og Jn, og hfu h svo marga hildi saman, a orgeir leyfi honum a ast vi sig. a var handhgara, egar kallast urfti uppi heium hverju veri sem var. Fir arir leyfu sr a a orgeir.

Jn fr n a segja fr fundinum. Kom a ljs, a hann var furu frur um a, sem ar hafi gerst. Hann rakti gerir fundarins fr byrjun til enda, og gat meira a segja flutt alltarlegt grip af rum eim, sem ar hfu haldnar veri. orgeir skaut inn ori og ori, en agi lengst af og hlustai . egar Jn hafi loki mli snu, sat orgeir enn hljur um stund og glotti hnislega, ar til hann sagi:

"Og Jn Fitjum var a rfa upp gini! Honum ferst a! tli hann hafi ekki sklt mean?"

"Ekki rtt mean, var mr sagt. En bi undan og eftir".

A essu hlgu eir dlti.

"Hver veit nema hann skli dlti betur, ur en lkur, og a ekki a tilefnislausu, greyi! Vi eigum eftir a finnast innan skamms".

orgeir agnai og var hugsi.

Hugir manna eru fljtir frum, og essari stundu var hugur orgeirs horfinn r fjallaauninni heim skrifstofu hans. ar sat hann skrifborsstl hsbnda sns, en verzlunarbkin, sem merkt var me bkstafnum H og etta augnablik var lst inni jrnskp, l ar opin borinu fyrir honum. - orgeir kunni utan bkar reikninga eirra kaupflagsmanna; svo oft hafi hann liti sari rin. Hann mundi vel, hva st hverri lnu reikningi Jns Fitjum. Mest var a nausynjavara, v Jn var hverjum manni nzkari og tk lti af munaarvru. Eigi a sur var hann mikilli skuld. Ekkert hafi veri skrifa vibt vi reikninginn sustu fjgur rin, og ltil hafi ttektin veri tv hin nstu ar undan. Skuldin st breytt. orgeir vissi vel, a essa skuld tlai Jn Fitjum raun og veru aldrei a borga. Hann tlai sr hana sem uppbt fyrir a, sem hann tri fastlega, a orgeir hefi "snua" sig um. ori hann ekki a lta slka fyrirtlun ljs; en hvenr sem orgeir hitti hann, var hann mjkur sem silkiflos og lofai llu fgru um borgunina, - lofai grtklkkur a borga eitthva af henni nstu kaupt. orgeir var n httur a leggja trna essi lofor, en hafi ekki skap til a ganga hart a manninum, sem bar sig svo aumlega. Eitt sinn hafi hann veri svo forsjll a lta Jn lofa sr essu skriflega og votta viurvist. Jn mat lofor sitt einskis eigi a sur. Fundum eirra bar ekki heldur oft saman, svo orgeir gti mint hann skuldina, v Jn foraist hann sem vin slnanna; enda lt orgeir aldrei neitt tkifri hj la a kvelja hann me krfum, sem meira var gaman en alvara. orgeir ttist hafa r hans alt hendi sr, hvenr sem hann vildi, v Jn gat borga. N skyldi hann gera enda essum leik um hausti.

"En hver var a, sem sagir, a hefi komi eirri vizku inn hfui eim, a sala hlutabrfanna, sem g keypti, vri lgleg?"

"rni Ffumri".

"O-o, spekingurinn! Hann hefir vst veri aber framan og raueygur! Geta m nrri, egar annar eins vsdmur hljp r hfinu honum".

"Er essi hlutabrfasala ekki lgleg?" spuri Jn mestu einlgni.

"Vi fum a sj, hva gerist", mlti orgeir. "g hefi keypt af eim nokkur brf san. eir vilja fegnir vi au losna. Trin framt flagsins er ekki meiri en a. Geti flagi sjlft ekki keypt au, er htt vi, a a veri a lta af hendi tryggingu , sem fyrir eim er. eim ykir lklega lti vnt um a vita essa snepla sna mnum hndum. En hver veit nema g eignist fleiri haust. Ef eir hafa ekkert anna a lta upp skuldir snar, tek g au heldur en ekki neitt".

N var stundargn. eir dreyptu flskunum og orgeir leit kmnislega til Jns:

"rni Ffumri! Sjum til! etta tti hann eftir a gera til "gagns" heiminum!"

Hugur hans var aftur kominn heim skrifstofuna. N l bkin opin ar, sem reikningur rna var annari blasunni. ar st kaffi, sykur, tbak og brennivn hverri einustu lnu. v var alla vega raa, og misjafnt var a a vxtum, sem teki hafi veri einu. Stundum kom fjgra-potta-kturinn, en oftar tta-potta-"holan". Flaska af rommi ea messuvni var stundum til uppbtar. Stundum hafi hann teki 5 pd. "rullu" af munntbaki, nnur skifti ekki nema 2 pd. stku sta var einhverju af matvrutagi skoti inn , v ekki gtu krakkarnir hans lifa kaffi, sykri, tbaki og brennivni, og einum sta, seint reikningnum, st svararspai. Gu veit, hva rni hefir tla a gera vi hann! Aldrei fr hann mgrafir! Lklega hefir hann teki hann handa konunni. - S var munurinn rna Ffumri og Jni Fitjum, a rni reyndi vi og vi a borga ofurlti af skuldum snum, tt hann sti ekki lkt v skilum. Hann geri a til a halda vi lnstrausti snu, ef aui vri. Aftur var hann hverjum manni orverri og svfnari, og gat veri meinyrtur. orgeiri tti v einna lakast vi hann a fst af llum kaupflagsmnnum.

"En Bjarni minn Fossalk, - hva sagi hann fundinum?"

"Hann sagi ekkert anna en "heyr!" En hann sagi a oft".

"Hver sem talai?"

"J, hver sem talai. a tti alstaar vi, v allir sgu a sama. En svo fr hann t, egar s seinasti byrjai a tala".

Hann hefir urft a fara a yrkja slm. Andinn hefir komi skjtlega yfir hann og ess vegna hefir hann fari".

A essari athugasemd hl Jn kaupi dtt. Bjarni Fossalk var sem s talinn hagmltur og orti helzt slma og andleg kvi. Hann taldi sjlfsaga skyldu sna a verja essari gu gfu gui til drar.

Enn var gn. orgeir lt huga sinn dvelja langdvlum heima skrifstofunni og blaa hfubkum verzlunarinnar. Alstaar var fult af skuldum. Af llum kaupflagsmnnum, sem voru anna hundra, voru einir tu - segi og skrifa tu - sem heiarlega hfu skili vi verzlun hans og ekkert skulduu honum. eir einir voru honum hir. eim gat hann engar hendur haft.

"En umbosmaurinn Klaustrinu minti a borga", mlti orgeir loks upp r gninni.

"Hann geri a meira a segja oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. En fru eir t".

"etta hefir hann lrt af mr, blessaur. Jja. Veri honum a gu. Honum veitir lklega ekki af a nefna a vi , a borga, einu sinni til - tt einhver kunni a hjlpa eim til a skilja, hva tt er vi me v, ur langt um lur".

Ein langa gnin sleit samtali sundur. orgeir horfi fram fyrir sig me hslegu, beisku glotti, en sagi ekki neitt. Jn horfi hann hlfundrandi og reyndi a lesa svip hans, um hva hann vri a hugsa. Eftir ofurlitla stund lt orgeir flskuna ganga milli eirra og mlti:

"N vri gaman a vera skld, Jn minn".

"J, n vri gaman a yrkja. N er efni til fyndna ferskeytlu", sagi Jn og hl htt. "En ert lka hagmltur, tt farir dult me a", btti hann vi og skaut augunum skjlg til orgeirs.

"Nei, g er ekki hagmltur. ert a".

"O-nei, blessaur vertu. v er n miur", mlti Jn og stundi vi.

"N, jja. tli vi getum ekki btt hvor annan upp. g skal byrja, ef vilt botna".

a hvein Jni af hltri. orgeir gat varla a v gert a hlja lka, ekki vri a ru en v, a sj Jn og heyra til hans.

San fru eir a kveast . orgeir byrjai, en Jn botnai. Skldskapurinn gekk n hlfskrykkjtt; en gaman hfu eir af honum og Jn iai allur af kti og fjri. Flaskan gekk milli eirra mean. Vsupartar orgeirs voru meira en meallagi bgbornir. Um rmi urfti hann ekkert a hugsa; Jn tti a annast a, egar hann botnai. Hann hafi lka ng me hitt. Me bragarhttinn gekk allolanlega. orgeir hafi furu nmt eyra fyrir hljfalli og herzlum. Orin fllu hendingar harmkvlalti. llu lakar gekk me stulana. eir voru gir vi verzlunarstjrann og honum htti vi a skjtast yfir . - Enda kom varla nokkur hending rtt stulu. En hvernig sem hendingar orgeirs voru, st aldrei Jni a botna. Hin skringilegustu orskrpi hrutu honum af munni. Hortittir og lokleysur rku hva anna, samt flestu v slgti, er einkennir slenzkan dalaskldskap af leirkendasta tagi. En alt st ar hljstfum og hendingum. kom eim jafnan saman um, er eir fru a rifja upp hina nfddu stku, a seinni helmingurinn vri magrari.

orgeiri var dvel skemt me essum leik um stund og Jn veltist um sjlfan sig af hltri. Einkum voru vsupartar orgeirs honum hltursefni. Margar kynlegar myndir ggust ar fram. ar br fyrir hreppstjra me franska hrkollu, msgra a lit. ar stu geislar af hvtri hfukrnu fundarstjra. ar st upp svartur uxi, digur um miju me mikla glsibringu og minti menn sna um "a boga" skuldir snar, v sumir hefu gleymt v, - einnig eftir verzlunar-endurfinguna. ar heyrist grtkjkurs-holtaokuvl koma r mgru, raukinnbeinttu eltiskinnsandliti og hvetja til fylgis og framsknar. Andliti br ar einnig fyrir, sem rautt var og abert, raueygt og teygt, og gaf mnnum goasvr. Loks br ar einnig fyrir slmaskldi, sem sat niursokkinn a, a yrkja hergnguslminn, og orti mist undir laginu "vinnanleg borg er vor gu" ea "Aldrei skal g eiga flsku". Hvorugt gekk vel; enda truflaist andinn jafnt og stugt vi a a ggjast t um gluggana og g til veurs heimi spakmlanna og kjarnyranna, en "kommandera" san raddargttinni til a hrpa "heyr"!

Alt var etta lti fjka kvilingum, samt mrgu fleiru, og alt skemti a Jni, svo hann tlai a rifna af hltri, en hafi varla vi a botna.

Stkurnar fuku sem skadrfa, fddust fullornar a mestu, glddu og kttu, mean eim vanst aldur til, en voru jafnfljtar a hverfa sem koma. Eftir rlitla stund var hver eirra um sig gleymd me llu. Og annig fru r allar a lokum. Engin eirra lifi ann frama, a vera hvsla eyra gkunningja fera sinna niri mannabygum.

Loks s Jn, a orgeir var farinn a reytast essari skemtun og httur a hafa gaman af kveskapnum. Hann var farinn a hljna og unga dr svip hans. Jn htti a ta undir hann me framhaldi, en lt hann njta hugsana sinna.

Veri harnai stugt. a hvesti og klnai og lin uru meiri og tari. Fannirnar voru n ornar alrendar nju fli, en auri urinni hvarf snjrinn a mestu ofan milli steinanna. Aeins melar uru grir. Veurhvinur var mikill tindunum, og hviurnar, sem nu ofan til eirra, voru svo snarpar, a eim veitti ekki af a "strita vi a sitja" steinum snum, ef eir ttu ekki a fjka upp.

Jn hafi s rtt. Hugur orgeirs var horfinn fr kveskapnum og farinn a sna sr a rum alvarlegri vifangsefnum.

orgeir vissi a, a n var reikningsskapar- og uppskerutmi fyrir hndum. Hann tti a skila af sr, og honum hafi jafnan veri ant um a gera a me sma. Hann var a kannast vi a, a hann hefi raun og veru veri alt of linur vi skuldunauta sna. Verzlunin hafi lii baga af v. Hann hafi gert a vegna ess, a s von hafi aldrei di brjsti hans, a eir ttu eftir a vera hans menn a nju. ess vegna hafi hann ekki vilja ganga miskunnarlaust a eim og gera reiga. N var ts um a. Og etta haust var a skra til skarar me eim og honum.

Hann vissi, a hann hafi r eirra flestra hendi sr, sem hfu yfirgefi hann svo drengilegan htt. Allar r skuldir, sem verzlunarbkunum stu, gtu eir ekki komist hj a borga. Engin yfirvld gtu skorast undan a rskura svo, hversu miki sem au vildu draga taum eirra ea hlfa eim. Hann vissi vel, hvert svar eir mundu gefa: a eir gtu ekki borga, szt alt einu. En hann var einrinn v a ganga a eim me llum eim strangleik, sem lg framast leyfu. a mundi kosta kveinstafi og harmatlur. Tr kvenna og barna mundu vta braut hans. En ekki mtti a horfa. Lfs og liinn mundi hann f mli fyrir slka hrku. Hann kri sig ekkert um a. N var hann httur a hugsa um orstr sinn meal eirra. Hin siferilega skuld, er eir stu vi hann, var hvort sem er aldrei greidd. Hann hafi hjlpa eim, hverjum og einum, egar eim l . eir hfu sviki hann stainn. Hann hafi snt eim vorkunn, egar eir gtu ekki stai skilum, og lti vi svikin sitja. eir hfu storka honum og skaprauna stainn. Hann hafi reynt a styja me ri og d um meira en mannsaldurs skei og beitt sr af alefli fyrir framfarafyrirtkjum eirra. eir hfu launa honum me v a ljga hann ltum og skmmum, jafnvel glpum, gera honum getsakir og sna honum fyrirlitningu sna leynt og ljst. Nei, essi skifti uru aldrei jfnu. En hin skyldu jafnast. Hann skyldi ekki ljka reikningum snum sem dyggur jnn, rangltur rsmaur, - eirra vegna. eir voru engrar hlfar maklegir. Skuldirnar skyldu "undan eirra blugu nglum ganga".

Og Kaupflagi -? Viskifti hans og ess nlguust n einnig lyktir snar. Hinga til hafi hann mest tt vi forklfa ess. Allar skapraunir r, sem hann hafi af eim ola, hfu ekki geta komi honum til ess a hggva li eirra. vissi hann a, a essar eigur, sem menn eirra voru nefndir eigendur a, voru s sandur, sem ll eirra vesala verzlunarflagsbygging st . Hann hafi skirst vi a blsa essum grunni undan, og var honum a lfa lagi. N voru eir sjlfir httir a hafa tr essum flagsskap. En hann geri r fyrir svo mikilli mannslund hj eim, a eir mundu hjlpa hver rum krggunum, oka sr saman og standa sem einn maur gagnvart honum, - sem ekki mundi koma fyrir, - kom a fyrir ekki. N hafi hann eirra eigin hspil hendinni. stur eirra voru erfiar, mefram vegna brennunnar, en mest vegna skilsemi og kruleysis. - eir hfu lagt verzlun hans a velli og hrsuu sigri n um stund. a skyldi ekki vera lengi. Flagi eirra skyldi fara smu frina, og ekki betri.

Og einn skyldi hann gera etta alt saman. Maur s, sem verzlunarstjrinn hafi veri svo vnn a senda honum til astoar, skyldi eiga nuga daga etta hausti. Einn hafi hann h barttu sna til essa, aleinn, - og einn skyldi hann leia hana til lykta.

Hr mundi rimman vera. a mundi vera atgangur bygunum etta haust og fram eftir vetrinum. Hver dagur mundi fra n tindi. Atburirnir mundu spyrjast va. Margir menn mundu f atvinnu vi a, a hreinsa til bjum bndanna, reka burtu fnainn og taka a ntilegasta af bshlutunum. Mlaflutningsmann hafi hann egar trygt sr brflega, til a vera sr til astoar og leibeiningar. Svo kmu str uppbo - og fleira og fleira skemtilegt!

En gat hann treyst sjlfan sig? Var hann sjlfur ngu sterkur til a framkvma etta alt? Leyndist ekki eitthva honum, sem dr r honum kjarkinn? Var hann fr um a horfa beint augu eirra manna, sem hann var a svifta llu v, sem eir hfu hinga til kalla sitt?

Hann mintist sjlfrtt veizlunnar. ar hafi augnar manna haft undarleg notahrif hann. ar hafi hann gugna fyrir v a lokum.

Ef til vill var a aeins vegna ess, hvernig ar st . a var dttir hans, hans eigi hold og bl, sem hann ar hafi skaprauna mest allra manna. Hn var ekki framar vegi hans til a draga r honum kjark. N uru engir fyrir honum arir en eir, sem hann urfti a reka harma sinna .

Og essi veilni hans veizlunni hafi ori honum til gs. Vegna hennar hafi hann fari essa fer upp reginfjll. Hann hafi fari hana til a kla sig og stla skapi. Nttran studdi etta form hans, me v a senda honum fjallaveur af bezta tagi. N skyldi hann njta ess. Hugur hans skyldi virast. Margar murlegar myndir, sem bjuggu ar og ju hann dag og ntt, skyldu virast aan burtu, - virast vel burtu, svo r kmu honum aldrei opna skjldu, egar verst gegndi. -

N var ori svo dimt af fjki, a varla glri hestana niri Sklinni. Stormur hafi aukist og hamraeggjarnar drundu af ungum veurhvini.

En egar Jn kaupi st upp, allur fannbarinn, og fr a berja sr, til a hleypa sig kjarki, og orgeir var sjlfur orinn svo loppinn, a hann gat ekki komi tappanum flskuna, - fanst honum seti mean stt var, og st upp.

eir bjuggust n til heimferar. En ur en orgeir legi af sta, st hann egjandi um stund, me hnyklaar brr, og horfi t hrina.

Langt var san hann hafi veri jafnhress og lttur skapi og ennan dag. N var hann styrkur, fullur hreysti og hugrekkis. Hann s leikinn fyrir og lkai hann vel.

egar Kaupflagi vri falli, vri hefndinni fram komi fyrir sorgir hans og skapraunir. Hin gamla fastaverzlun var lka kldum kolum. Hn mtti fara. Alt etta verzlunarstand var ormti inni vi beini, heilnmt, spillandi, drepandi fyrir roska jarinnar, - eitur andlegu og siferislegu lfi hennar. Framtarkynslirnar mundu vera honum akkltar fyrir a hafa bori af v banaor. Eftir eyingu ess mundi anna betra upp rsa, lkt v, sem lengi hafi fyrir honum vaka.

En hva sem essu lii: - a skyldi vera seinasta og gildasta verk hans finni a velta llu essu hrfatildri um koll, rta v sundur, "plgja a og herfa" og lta ar ekki stein yfir steini standa; dansa san yfir rof ess eins og hvirfilbylur, eins og stormurinn Samum "inst reginaunum", - dansa feigardansinn hljandi daunillum val hinnar gerspiltu samtarverzlunar, og dansa sjlfan sig inn veldi daulegs orstrs. - -

Stirir af kulda, en lttir lund, stauluust eir orgeir og Jn kaupi ofan r fjllunum og tku hesta sna. Klrarnir voru fthvatir og heimfsir; eir voru lka bnir a f ng af fjallaverttunni.

En ennan dag su bygamenn drunga fjllum og gnr var lofti.

Illviri var asigi.


15. kafli - Dansinn kringum gullklfinn

Framan af septembermnui var hl markverum atburum Vogabakaupsta. En a hl var lkast lognmollu milli bylja. tt kyrt vri yfirborinu og lti bri til tinda daglega, var unni kyrey. Haustkauptin var nnd.

orgeir sendi umburarbrf t um allar sveitir. Skorai hann ar fast menn a greia allar skuldir snar til Jespersens-verzlunarinnar. Jafnframt lt hann menn vita, a hann mundi n sem a undanfrnu veita sauf vitku upp skuldirnar, bi markai, ar sem f vri selt fti, og eins blvelli ar kaupstanum. - Auk ess skrifai hann hverjum einstkum skuldunaut snum og sendi honum reikning yfir sustu viskifti hans vi verzlunina. Gaf hann skyn sumum af eim brfum, a lklegt vri, a danska fastaverzlunin ar legist niur. fullyrti hann ekkert um a, en kva fyrir sig lagt a ganga stranglega eftir skuldunum. Mundi a og vera gert og ekki hlfst vi a beita mlskn, ef ess yrfti vi.

ru lagi skrifai kaupflagsstjrnin brf til allra sinna viskiftamanna. Brndi hn alvarlega fyrir eim a borga essu hausti bi vrupntun sna um sumari og eldri skuldir. Minti hn flagsmenn a, a oft vri rf, en n vri nausyn, a menn stu vel skilum vi flagi. Bar hn einkum fyrir sig fall a; er flagi hefi ori fyrir, en kva a lti mundu saka, ef menn greiddu skuldir snar. mundi flagi f ntt vruln til brabirga, sem san yri borga me vtryggingarfnu, egar a kmi. Aftur mti taldi flagsstjrnin hpi, a ln fengist erlendis, ef eins gengi og hinga til me greislur flagsins. Lt hn menn vita, a Fririk kaupmaur vri utan farinn til a reka erindi flagsins. Vrur hefu veri fengnar a lni til brabirga hj ngrannakaupflagi. Hefu r veri sendar ilskipi milli hafnanna og vru n komnar Voginn. Yri eim skift milli flagsmanna, og mttu eir vitja eirra anga. - Einnig vri von gufuskipi til a skja lifandi sauf, eins og a undanfrnu. Voru menn a lokum benir um a reka f a til Hvanndalarttar kveinn dag, er eir hefu lofa flaginu; ar yri v veitt vitaka. mtti ekki heldur gleyma v a senda einungis vnt f, svo ekki legist ilt or vru flagsins erlendis. - Var etta langt ml og tarlegt, flagsmenn mintir lofor sn og samyktir Vogabafundinum um hausti og spart tt vi gfugum jrknis- og metnaartilfinningum.

Til ess a vera viss um, a flagsmenn yru allrar essarar hugvekju anjtandi, en svikjust ekki um a lesa hana, sendi kaupflagsstjrnin einn mann randi um hverja sveit og lt hann lesa yfir mnnum erindi. Voru til slkra fera valdir ungir gagnfringar ea bfringar, sem ng var til af sveitunum. Fir sknuu eirra fr slttinum; en vel ttu eir mli farnir og vel voru eir lesandi.

rija lagi sendi Englendingurinn, sem veri hafi ar hausti ur, "kveju gus og sna" t um allar nrliggjandi sveitir. Sparai hann langan inngang, en kvast mundu kaupa saui fti vi Hvanndalartt laugardaginn hinn 28. september og greia peninga fyrir. En ess lt hann geti, a ekki vildi hann anna en vna saui, og mundi hann gefa fyrir eftir vigt.

Sama daginn kvu eir til kaupstefnunnar, orgeir og kaupflagsmenn.

-

a er af orgeiri a segja, a ekki hfu hinar myrku, murlegu hugsanir "virast" burtu r huga hans vi fjallafrina, tt honum fyndist svo bili. egar fr lei, kendi hann aftur kvalri eirra. risu essir svartlfar upp huga hans og geru honum erfia daga og andvkuntur, birtust honum draumum hans og glptu hann vi vinnu hans. a voru hinar smu hugsanir upp aftur og aftur: brennan, Einar og alt, sem st sambandi vi a ml, bi honum sjlfum og kringum hann. a kom msum myndum og me msum breytingum. En ein minning loddi honum einna fastast hug; a var a, sem fyrir hann hafi bori Blinu. Slkri eymd og rbirg gat hann ekki gleymt.

Um mrg r hafi a veri aalhugsun orgeirs a reisa vi verzlun sna og rtta aftur hlut sinn. hafi hann haft bjargfasta tr mli snu og aldrei lti sr skiljast, a etta gti fari ruvsi. Hefi eitthva komi fyrir, sem kipt hefi ftum undan essari sannfringu hans, mundi honum hafa falli a afarungt, svo varla mundi hann hafa geta afbori a.

N hafi essi insta og strsta hugsun hans, sem slegi hafi skmu lf hans, oka r ndvegi snu fyrir annari nrri, dimmri og gilegri. a var sektarmevitund hans t af brennumlinu. Og egar brf a kom, sem slkti hj honum hinn sasta neista af von um vireisn verzlunarinnar, tk hann frttinni eins og hann hefi lengi vi henni bist og var ekki miki um.

En fyrst ekki hafi tekist a "vira" burtu r huganum sorgirnar og efasemdirnar, setti hann sr a ryja eim burtu me starfinu, ea draga r eim a minsta kosti. Hann skti sr v niur vinnu sna sem mest hann mtti og vann af miklu kappi a undirbningi haustmlanna, - vann tveggja manna verk og vann ntt og dag, a kalla mtti. A nokkru leyti hepnaist honum form sitt. Me miklum erfiismunum gat hann fest hugann vi vinnuna, a minsta kosti stundum saman.

Eitt hafi fjallafrin kent honum: n var hann sannfrur um, a aldrei lii sr betur en egar hann tti vi illviri og ytri erfileika a etja. kendi hann mtstumagnsins sjlfum sr og fanst sr aukast bi hugur og dugur. Hann vonai v, a feralgin um hausti mundu hressa sig og hera skapi, svo hann yri verki snu vaxinn, v enn leyndist honum beygurinn fyrir v, a hann mundi gugna, egar reyndi.

essar sustu vikur hafi tlit orgeirs breyzt nokku. Hr hans og skegg hafi grna miki. Svipurinn var enn reytulegri en vi byrjun sgunnar, og enn gremjulegri. Andliti bar merki svefnskorts og vndrykkju, og augun voru enn skuggalegri en ur. au bru vott um anna hugarstand. Hugsjn s, sem gert hafi au djrf og tindrandi, var din; hugarmyrkur og hefndarfsi var komi stainn, og efi og eigin sekt kipti magni r tillitinu og geri a hikandi og hlfflttalegt.

Margt var um a tala, hve mjg orgeiri vri a fara aftur. Sjlfur furai hann sig v, hve fljtt hann eltist; en fanst honum hann geta skili a. San hann hafi fengi brfi, sem dmdi verzlun hans til daua, var hann meiur slitinn af rt sinni; hann st aeins mean hann visnai.

-

Mannkvmt var vi Hvanndalartt laugardaginn hinn 28. september, en einkum sau-kvmt, ef svo mtti a ori komast. Engin var a nlunda a sj margt manna og margt saufjr, v hrai var saumargt. Einnig ltu hrasmenn mjg af v, hve vnt f sitt vri. Fullyrtu eir, a hvergi landinu vri f jafnvnt. a gera menn llum hruum slands, svo fir taka mark v.

Hvanndalartt l vel vi arekstri, miju hrai, og var a jafnai fjrflesta rttin ar um slir og byg fyrir fjlda fjr. N rku menn f anga r llum sveitum hrasins, vegna kaupstefnunnar, v ekki var um fleiri a gera essu hrai.

Fr eim degi, er eir orgeir og Jn kaupi fru fjallafr sna, hfu gengi votviri og kalsar byg me snjkomu fjllum. Va hfu hey hrakist hj bndum, svo tlit var fyrir, a sum yru nt. etta geri marga hyggjufulla um setning kvikfjr, og var, samt fleiru, orsk til ess, a menn settu sr a lga vanalega miklu af f snu um hausti.

Fyrstu fjallgngur voru n um gar gengnar, og hfu gangnamenn fengi hin verstu veur. hafi smalast allvel, v flest fullori f var runni r heiunum ofan bfjrhaga undan snjnum.

Daginn, sem kaupstefnan tti a vera, var einnig votviri. egar um morguninn var lofti alskja me rigningar-slitringi, og jkst rkoman heldur, egar fram daginn lei. Veur var kyrt, en var stugt skyggilegra.

Jrin var orin gljp af langvarandi votvirum og allar gtur stu fullar af leirvatni, svo fr var hin versta. F var blakt og blautt laginn, og sumt reytt eftir langan rekstur. a var spakt og gt og laust vi gska ann, sem geldf hefir oft til haustin, eftir afrtta-frjlsri sumrin.

Undir eins og lsti af degi, var f reki a rttinni. Ekki gekk a me gn og embingi, og heyrist kliurinn aan bjarleiir burtu. Var ar kallast me hvellum drengjarddum og drynjandi karlarddum. ess milli var ha, siga, arga, hneggja, jarma, gjamma og gla, - alt einu. Vi slkan hvaa bregur ekki rttamnnum.

S var munurinn essum rttum og venjulegum haustrttum, a n var f reki dilkana, en ekki almenninginn. Hafi hver af hinum fjrrkari bndum dilk t af fyrir sig, en hinir ftkari voru tveir ea fleiri saman um einn dilk. Var f reki inn dilkana smhpum og ess vandlega gtt, a a fri ekki saman. Tveir strstu dilkarnir voru ltnir standa tmir og tlair kaupendunum, og eins almenningurinn. orgeir tk annan dilkinn handa snu f og kaupflagsmenn hinn, en almenningurinn lenti hlutskifti Englendingsins.

Margt er viki ilt og hreinlegt, sem slenzkir sveitamenn vera a vinna, en ekki eru rttaverk haustin eirra bezt, einkum egar illa virar. - etta skifti var rttin mjg blaut af regnvatni, svo f st for upp fyrir lagklaufir. Rttarmenn voru klddir lkustu vinnugrmum snum, v ekki var a rifaverk a troast innan um blautt og forugt f og vaa bleytuna rttinni. voru menn ktir og ltu ekki gindin sig f; flestir voru eir vosinu vanir.

Ekki lt Englendingurinn sig vanta vettvang. Tk hann sr bkist almenningnum og lt fra sr anga varninginn. Var hann annig binn, a hann var rosabullum miklum, hafi gljandi strokleurskpu lausa xlunum og sjhatt hfi. St hann lengst af smu sporunum og tottai ppu sna, sem oftast var dautt . Orfr var hann um daginn; en oft su menn hann hrista hfui yfir kindum eim, sem honum voru bonar. uklai hann sumar eirra baki og bringu, en lt sjaldan vera langan drtt skru svari. "I do not like it!" hraut honum alloft af munni. Vi a uru seljendurnir srir svipinn, v ekki l anna nr en hypja sig burtu me rolluna. En oftar sagi hann "very well!" og benti inn almenninginn. Var skepnunni brugi vigt og san slept lausri almenninginn. Englendingurinn reit upp vasabk sna nafn seljandans og unga hverrar kindar, og lt tlk sinn gera a sama.

Starsnt var mrgum Englendinginn, sem sju eir fgta rollu. Hann var a msu leyti lkur eim sjlfum og eim mnnum, sem eir ektu. Bningur hans var me ru snii en eirra; yfirbrag hans, ltbrag og kkir var alt anna en eir hfu vanist, og ml hans skildu eir ekki. Alt etta geri hann a undri meal eirra. Margir hfu s hann hausti ur, selt honum f og reynt hann a gum viskiftum. N var enn fleirum mun a vera viskifta hans anjtandi. Var v rng um hann um daginn; keptust menn um a bja honum f sitt, og fast hvldu augu seljendanna honum. Einkum var eim ant um a reyna a lesa a t r svip hans, mean hann hugsai sig um, hvort hann tlai a segja: I do not like it, ea eitthva hina ttina; en srast af llu tti eim a, a geta ekki tala vi hann, - snt honum fram kosti kindanna sinna, tali honum t. d. tr um, a sauirnir gtu veri "innanfeitir", tt eir vru magrir baki, ea sannfrt hann um, a geld r vri sama sem sauur; ea a minsta kosti tra honum fyrir v, a hann vri sjlfur "blvaur sauur".

En flestir voru eir ffrir enskunni. Og egar etta kuldalega: I do not like it, aut um eyru eim, var ekki um anna a gera en taka um horni kindinni, strita henni burt fr augliti Englendingsins, og - lta hina f hana.

var mnnum enn starsnna tlkinn. Hann var ungur maur aan r hrainu og nefndi sig "realstdent". Var hann allur ii, stvstgandi kringum hsbnda sinn og skrunkandi, mist ensku ea slenzku. Hafi hann ar tv hlutverk hendi, hvort ru harla lkt, og skifti um me einstakri leikni. Fyrst og fremst urfti hann a sna hsbndanum alla tr sna og hollustu. a ttist hann bezt geta gert me v a vera ngu skjtur til svara og stimamjkur, ef hann urfti hans vi. Hafi hann v vakandi gtur augum og vrum Englendingsins, beygi sig aumjklega vi hverja bendingu hans og vaggai llum liamtum af undirgefnis-kef. Ekki tti mnnum honum farast jnsltin fimlega og fanst minna mtti duga. Einnig tku margir eftir v, a Englendingurinn gaf aumktartilburum mannsins ltinn gaum og leit varla vi honum, og tt eir skildu minst af v, sem eim fr milli mli v, sem eir tluu, ttust eir hafa komist a v, a Englendingurinn mat tillgur hans einskis. Aftur mti var maur essi allreigingslegur vi bndur og bali. var hann ekki illyrtur n nugur svrum, heldur miklu fremur ljfmannlegur hfingja vsu; en a lt hann skilja, a ekki teldi hann sig eirra jafningja.

Fleiri ttu brnt erindi kaupstefnuna en Englendingurinn, einkum kaupflagsforklfarnir og orgeir.

Af hlfu kaupflagsstjrnarinnar voru eir komnir ar umbosmaurinn Klaustrinu og Sigurur Vogabum. Sveinbjrn Seljatungu hafi ekki treyst sr a heiman vegna lasleika. Hinir tveir fyrnefndu uru v a annast innheimtuna fyrir Kaupflagsins hnd og veita vitku f v, sem v var tla. Voru eir ekki vi neinn vissan sta bundnir, en gengu milli kaupflagsmanna og tku tali, annahvort bir saman ea eir skiftu me sr verkum. ungbrnir voru eir um daginn og gfu rnginni kringum Englendinginn hrt auga.

orgeir var svo binn um daginn, a hann var hum reistgvlum, sem n voru orin mjg leirsletttt. Yzt fata hafi hann san olustakk, og var hann girtur a mittinu me breiu leurbelti. Sjhatt bar hann hfi og hntti bndin saman undir hkunni. Var orgeir allvgamannlegur slkum tygjum. Jn kaupi var fylgdarmaur hans a vanda og gtti hesta eirra og reitygja. Ara menn hafi orgeir til a vigta f sitt, en lti hfu eir a gera a jafnai.

orgeir var stugt faraldsfti um daginn milli skuldunauta sinna, og tti mnnum hann frnn og gilegur brn. Htt lt olustakknum, egar hann gekk, og ungt steig hann til jarar rei-"bullunum". Skegg hans var fi og draup vatn af v; en undir sjhattsbarinu var sem glri tvo hlfkulnaa kolaneista.

Va lgu spor orgeirs um rttina og umhverfis hana. Var a aus, a menn hfu glggar gtur ferum hans og sneiddu hj honum. Va okuu menn sr saman smhpa, ar sem hann stefndi , v menn geru r fyrir, a betur vri sr borgi fjlmenni en fmenni ea einum saman, v heldur mundi orgeir skirrast vi a kalla t r hpnum til a krefja og trufla annig tal eirra. Einkum tti mnnum gott vgi kringum Englendinginn, v a ar var fjlmennast.

Vi og vi sst orgeir hverfa fr rttunum, og hfu menn a fyrir satt, a vri hann a vitja Jns kaupa og reitygja sinna. Vonuu margir, a hann mundi vera farinn a hugsa til brottfarar, og var eim a mikill hugarlttir. S von var aldrei langlf; en jafnan egar orgeir kom aftur, lagi af honum sterkan vnef.

orgeiri var lti gengt um daginn, og var hann hinu versta skapi. hafi hann hitt marga af eim, sem hann urfti a finna, en suma alls ekki. Undirtektirnar undir erindi hans voru lka misjafnar. Fstir hfu fari a heiman me eim setningi a hitta hann ea gera honum skil. Hj sumum fkk hann nokkrar kindur upp skuldir eirra; hj rum vflur og vfilengjur, en lofor hj nokkrum, sem hann mat einskis og treysti ekkert . Enginn af eim, sem hann hafi hitt, hafi gert honum full skil, og oftast hafi samtali enda me v, a skuldunautarnir mttu ekki vera a v a tala lengur vi orgeir a v sinni, vegna einhvers, sem a eim kallai, en lofuu a hitta hann sar um daginn. essu lofori "gleymdu" flestir og foruust a vera aftur vegi orgeirs.

F a, sem hann hafi fengi, var honum lka til mikillar skapraunar. a var, a kalla mtti, rgangurinn r llu v, sem anga hafi veri reki. dilk hans gat a lta geldar r, kvar, dilkamur og lungnaveikar skepnur, veturgamalt f, lmb og hrta. Enginn dilkurinn var jafnllega skipaur a f. rfir sauir hfu lent ar, og bru eir svo af hpnum, a hitt sndist enn rrara vi hli eirra. Mest gramdist orgeiri, er hann bar essa hjr sna saman vi a, sem safnaist almenning Englendingsins. var hann a taka vi v, sem a honum var rtt. Hann vissi a vel, a ef hann neitai a taka vi kindum upp skuldirnar, tt r vru rrar, spilti hann mlsta snum og geri skuldunautunum lttara a verskallast vi a borga. Auk ess var rr rolla betri en ekkert.

Flestir eirra, sem orgeir tti tal vi um daginn, svruu nokku lkt og Bjarni Fossalk. orgeir talai vi hann um stund gu ni ar undir rttarveggnum. Bjarni hafi lengi forast hann og ekki gefi honum fri sr. En er orgeir ni hann a lokum, s hann sr ekki anna hlta en taka kveju hans og mlaleitun hversklega. Fimm r voru liin, san eir hfu tt tal saman um gmul viskifti sn. Allan ann tma hafi skuld Bjarna stai hreyf. orgeir krafist ess af honum, a hann greiddi hana alla. essu hausti; hj v gti hann ekki komist. a, sem hann hefi vanrkt undanfrnum rum, yri hann n a bta upp sustu stundu, hversu erfitt sem honum flli a.

Bjarni tk essu dauflega. Hann kannaist vi a a vsu, a krafa orgeirs vri rtt, en of hr vri hn og jafnvel mannleg. a, a hann hefi ekkert borga af skuldinni a undanfrnu, stafai af rugum stum og svaxandi krfum og rfum. Hann kvast ekki heldur hafa geta stai skilum vi Kaupflagi. N gengi a lka hart a sr eins og orgeir.

egar orgeir spuri hann a, hverjar essar "svaxandi krfur og arfir" vru, sem alltaf ttu a ganga fyrir skuldunum, svarai Bjarni hispurslaust og mestu einlgni, a a vri menning barnanna sinna. au vru honum kostnaarmeiri n en mean au hefu veri meg. N sagi hann, a einn sonur sinn vri kominn latnusklann; vist hans Reykjavk kostai ri f. Annar sonur sinn vri gagnfraskla, riji bnaarskla. eir gtu ekki heldur lifa sklaloftinu einu saman. N vildu dturnar eitthva mannast lka. Hann hefi n haldi vi r svo lengi sem hann gti. N hldu eim engin bnd framar. A minsta kosti yri s eldri n a fara kvennaskla. Ekki gti hn fari anga tmhent. essu hausti yrfti hann a lga meiru af bstofni snum en nokkru sinni ur. Alt a vnsta r fnu lti hann til Englendingsins, til ess a afla sr peninga. Hitt gengi alt upp skuldirnar.

orgeir hlustai essa ulu me mestu olinmi. egar Bjarni agnai, mlti hann:

"eir eiga vst a vera miklir menn, synir yar?"

Bjarni leit spyrjandi framan orgeir. Hann var ekki viss um, hvort etta vri h ea einlgni.

"eir eru allir efnispiltar", mlti hann, "og a vri synd, himinhrpandi synd, ef eir gtu ekki noti sn vegna mentunarleysis. a mundu eir aldrei geta fyrirgefi pabba-greyinu snu".

"En haldi r, a a mundi n skifta um dtur yar, t. d. eldri, tt hn bii eitt ri til eftir kvennasklanminu, en r losuu yur vi eina skuldina mean?" mlti orgeir ofur stillilega. "a, sem r skuldi mr, er ekki meira f en a, sem hn arf til sklanmsins vetur. Meiri glei hljti r a hafa af sklamentun hennar, ef r viti, a hn er keypt fyrir yar eigi f, en ekki annara. Er ekki svo?"

Bjarni klrai sr hnakkanum vi essa athugasemd og mlti eftir ofurlitla gn:

"etta getur vel veri. En g hefi engan fri til ess. etta eru krfur ntmans; a rjskast vi eim er a spyrna mti broddunum. Arir gera etta; g ver a gera a lka. Uppeldi barnanna minna, heiur eirra og velgengni er mr fyrir llu. g hefi sjlfur engrar sklamentunar noti; en g s, a n hennar er ori erfitt a komast fram n dgum. Og egar ngrannar mnir senda syni sna og dtur a heiman til a framast og mannast, ykir mr hart a lta mn brn sitja heima. Og tt g vildi a, og vildi lta einhverja skuldina, - sem ng er til af, - ganga fyrir, fengi g a ekki. g er borinn atkvum og rin tekin af mr. a er "gengi skrokk" mr, anga til g m til. r ekki a ekki, orgeir minn, a er ekki von. En haust g bgt me a borga yur nokku; ef til vill hefi g aldrei tt bgara me a".

orgeir s a llu, a Bjarni sagi satt, og a l vi, a hann vorkendi honum. En jafnframt fanst honum , a rangt vri a vgja honum r eftir r fyrir essar sakir, og v svarai hann honum alvarlega og minnandi:

"Hafi r ekki hugsa t a, Bjarni minn, hvlkt gagn r eru a vinna brnum yar me essu? Einhvern tma kemur a skuldadgunum. Haldi r, a brnunum yar falli lttara a htta vi hlfna nmi en eim mundi falla a n a byrja dlti seinna v? Ea er betra a geyma skuldirnar og selja brnunum r arf, egar allar eigurnar eru rotnar fyrir sklanmi eirra? Haldi r, a nokkur brn blessi minningu ess fur, sem annig hefir s fyrir ri eirra? g jta a, a sklamentun er g og gagnleg, jafnvel eim, sem tla a vera bndur. En v aeins er hn fr vegur til frama, a foreldrar hafi efni a veita brnum snum hana. S, sem arf a lta skuldir snar standa borgaar hennar vegna, hefir ekki efni v. Hann kaupir brnum snum essa svonefndu mentun fyrir mannor sjlfs sn. Oftast er essi "mentun" leikur og kk, v engin alvara fylgir; en sleppum v. Hitt er verra, a hn ntur sn lti daglega lfinu. ekking eirra manna, sem enginn virir og enginn treystir, sem eru einurarlausir og eiga lti undir sr, kemur fum a notum. - Ltt fursins viskiftum bitnar syninum, beinlnis ea beinlnis. Enginn lstur er jafnhttulega arfgengur og sviksemi kaupum og slum og drengilegar efndir lofora sinna. Hann gerir furaugun flttaleg og bakar syninum blygun, sem hann hefir ekki unni til. Efnalegt sjlfsti er a bjarg, sem manngildi arf a standa og hafa a bakhjalli, ef a a geta noti sn". -

orgeir agnai. Honum fanst sjlfum vera farinn a vera prdikunarkeimur a orum snum. Bjarni sat hljur og hugsandi.

Eftir litla gn byrjai orgeir aftur:

"g vil ekki tefja tma okkar beggja me arfamlgi. g tti ekki anna erindi vi yur en krefja yur borgunar v, sem r skuldi mr. a veri r a greia n haust".

"Alla skuldina -?"

"J, alla skuldina".

"a er mr mgulegt".

"a varar mig ekkert um. r ttu a vera binn a borga hana fyrir lngu. Hefu r smborga af henni hin rin, hefi yur veitt ltt a ljka henni n. r gjaldi yar eigin synda, - yar eigin svika".

"g vil reyna a borga eitthva af henni".

"Alla, - ekkert undanfri! g veit, hva r eigi vi: r tli mr a af kindunum yar, sem hvorki Englendingurinn n Kaupflagi krir sig um. En komi r me a samt. Loforin yar met g einskis. a, sem r borgi ekki dag, ski g heim til yar eftir nokkra daga. - Brnin yar vera ef til vill farin af sta sklana. a er skai, v au hefu gott af v a sj, hva nmi eirra kostar".

A svo mltu skildi orgeir vi hann.

Bjarni sat hljur um stund og andvarpai. En egar hann st upp, reikai hann eins og sjkur maur. - -

Skmmu eftir a orgeir skildi vi Bjarna, gekk hann fram Jn Fitjum, ar sem hann var a eta af nesti snu sundi milli tveggja dilka. Jn sat me blmrskepp hndunum og munninn fullan af blmr, egar orgeir bar ar a. Sonur hans og hundur stu ar hj honum.

Svo leit t um stund sem Jn mundi f stjarfa; slkt ft kom hann, egar hann kom auga verzlunarstjrann. Fyrst sperti hann upp skjina og glpti orgeir me opinn munninn. datt honum hug, a hann yrfti a kingja niur blmrnum, ur en hann gti komi fyrir sig ori. etta geri hann me slkri fergju, a augun tluu t r hfinu, en kinnbeinin blnuu af reynslunni. A eirri raun afstainni var Jn voteygur mjg og sndist grta beisklega. San tlai hann a leggja fr sr matinn, en standa upp og fagna gestinum. au umsvif hfu heillaafleiingu, a blmrskeppurinn valt fram af hnjnum honum. Hundurinn, sem mnt hafi hann glorsoltinn, hlt a sr vri tlaur slkur gtis-biti og var ekki seinn a hremma keppinn. Drengurinn s tilri hundsins og aut pandi ftur til a bjarga kepnum. Um hann voru eir a glma, seppi og strkur, egar Jn hafi kingt svo, a hann mtti mla. Enn var hann sem hlfhengdur, en gat vlt me mtlegum innileik:

"Komi r blessair og slir!"

orgeir hafi varla geta a sr gert a brosa a hrifum eim, sem koma hans hafi essum sta. Hann stilti sig , v ekki vildi hann sra Jn me v a hlja a honum. Tk hann v kveju hans urlega, en mlti san:

"r munu hafa fengi brf fr mr nlega. Er ekki svo?"

"J, orgeir minn. En a veit s, sem alt veit, a n g bgt. Alt flki mitt sefur ti hlu. g er binn a rfa ofan af bastofunaustinu; henni var ori ml v. N er g a byggja bastofu. En a hausti, - nei, vori - haust, - vor, tlai g a segja - - - -!"

orgeir lt sem hann heyri ekki mlandann Jni.

"Eru r hrna me f handa mr upp skuldina yar?"

"Nei, v er n miur, ekki nna", mlti Jn me klkkum rmi. "g bjst alls ekki vi a sj yur hrna. En a var alveg satt, r skrifuu mr. Hamingjan hjlpi mr, hvernig minninu mnu er fari a frlast. En - -!"

"r muni vst eftir brfsneplinum, sem r skrifuu einu sinni undir heima hj mr?"

"J, en - hamingjan hjlpi mr! g skal - g get ekki - -!"

"g eyi engum orum vi yur. En skuldina skulu r borga haust. N skal essi loforaleikur yar enda. - r ttu a flta yur a koma upp bastofunni yar. Hver veit nema g neyist til a heimskja yur innan skamms, - me menn me mr. Veri r slir!"

orgeir gekk snugt lei sna. Jn var nokkra stund a n sr aftur eftir fund eirra.

a var jafnsnemma, a orgeir kvaddi og drengurinn bar hrra hlut af hundinum og ni af honum blmrskepnum. En svo var keppurinn orinn kmugur og tannaur, a hvorugum eirra fega tti hann girnilegur. Og tt Jni srnai a mjg, var svo a vera, a seppi fengi keppinn aftur.

orgeir reikai sem ur fram me rttarveggjunum. En egar hann vari minst, heyri hann kindarjarm a baki sr. Var a heyra jarminum, a skepnan ttist eitthva nauulega stdd. orgeir leit um xl. eftir honum kom rni Ffumri, me flekkttan haustgelding skrefinu.

Hik kom rna, er hann s, fram hvern hann hafi gengi. - Fjgur augu litu samtmis orgeir; augun saunum voru mgul og hjlpar vntandi, v hann ttist illa staddur me hlsinn milli fta eiganda sns; en augun rna sjlfum voru rau og rtin a vanda og ttu heima aberu andliti. Var sem au vildu segja: "Hver andsk - -!"

"r munu hafa tla mr ennan gemling, rni minn?" mlti orgeir ofur stillilega.

"Nei, fari g logandi, steikjandi -!"

orgeir gekk nr og tk um horni saunum.

"Hann er vnn, gemlingsgreyi. G bakhold. - Eigum vi a brega honum vigt?"

etta kom alt a rna svo vibnum, a honum var bi orftt og rftt. Hann stari orgeir eins og hann tlai a gleypa hann me augunum, en fann engin stryri ngu ill til a ryja yfir hann. steig hann af baki saunum og leyfi orgeiri a skoa hann.

"Hann hrekkur n auvita lti upp skuldina yar; en r hafi ef til vill fleiri? N, ekki a. komi r me hina seinna, - ea g ski heim til yar; a verur dlti drara, en r vilji mske vinna a til? Jja, etta a essu sinni, meira nst. Taki r n um hitt horni eim mflekktta. Svo breytum vi ofurlti stefnunni!"

rni s, a ekki mundi vera hj v komist, a orgeir fengi sauinn. Hann blvai hlji, en hlddi . eir teymdu sauinn milli sn, anga sem f orgeirs var vigta. Hann reyndist ungur metum. San var honum hleypt inn dilk orgeirs.

S mflekktti hristi hausinn og var feginn v a f a ganga laus; en sneypulegur var hann svipinn, egar hann s bjlfa , sem honum var n vsa hp me.

orgeir glotti ertnislega, mean hann skrifai hj sr nafn rna og unga sausins. En rni nsti tnnum af skapvonzku; essi forlg hafi hann ekki tla eim mflekktta snum, a vissi hamingjan! Hann hafi veri leiinni til Englendingsins.

-

Dagur var a kvldi kominn. llu fnu var upp skift milli kaupendanna. Sumir voru farnir, ar meal Englendingurinn og tlkur hans. Arir voru a tygja sig til brottfarar, taka saman dt sitt og leggja hesta sna.

Veri hafi heldur fari versnandi; rkoman aukist og n var fari a hvessa.

reytublr var llu rttinni og kringum hana. Hestarnir voru httir a bta, en stu hpum kringum rttina og sneru lendinni veri. Hundarnir voru httir a fljgast , en lgu bitnir og blugir uppi rttarveggjunum og sleiktu sr lappirnar.

Kindurnar stu ttum hnppum undir veggjunum, jafnvel tt ngu rmt vri um r. Flest var a hfatlunni dilk eirra kaupflagsmanna, en frastur var hpurinn almenning Englendingsins.

Enn stu menn hpum til og fr vi rttina og tluu saman, tt flestir hygu n til heimferar. -

orgeir lt einnig taka hesta sna og leggja . En ur en hann stigi bak, br hann sr anga, sem fjlmennast var fyrir, en a var utan vi dilk eirra kaupflagsmanna. Gekk hann rakleitt a hpnum, steig upp rttarvegginn og mlti htt og skrt:

"M g bija , sem hr eru vistaddir, a hla or mn!"

Rdd hans smaug a vanda gegnum alt skvaldur. Menn litu vi; essi kveja kom eim mjg vart, v margir hldu orgeir farinn.

a flaug sem eldur sinu um alla rttina, a orgeir verzlunarstjri vri kominn upp rttarvegginn og farinn a halda ru. eir, sem ekki voru ar fyrir, ustu a; hinir okuu sr nr, v allir vildu heyra, hva orgeir segi. Alls stu ar hvirfingu nokku yfir hundra manns.

orgeir bei, mean menn voru a tnast saman, en egar ekki var von fleirum, hlt hann fram:

" essu hrai hfum vi ekki frttabl til a bera orsendingar okkar t meal manna, egar okkur liggur a gera eitthva heyrinkunnugt. ess vegna hefi g teki a r a kunngera a hr fyrir margmenni, sem g vil lta berast t. Treysti g llum gum mnnum til a bera skilabo mn rtt til eirra manna, sem ekki eru hr vistaddir".

Menn gutu augum hver til annars, en gu og biu eftir meiru.

"g hefi skrifa umburarbrf t um sveitirnar og einnig skrifa til einstakra manna. g vona, a menn hafi fengi essi brf?"

"J, j", heyrist til og fr hpnum.

"En au hafa bori ltinn rangur".

"Hm, hm, - hver remillinn!" sgu einhverjir glottandi; fleiri hlgu, en enginn htt.

orgeir tk vel eftir httum manna. Oft hafi in gagnauga hans veri fin um daginn; n sst hn glgt uppi undir sjhattsbarinu og var raubl sem namakur. En orgeir stilti vel skap sitt og hlt fram:

"N vil g bija menn um a bera orsendingu t um allar sveitir, - og festa sr hana einnig vel minni sjlfir, - a allar r skuldir, sem ekki eru greiddar mr fyrir nstkomandi laugardag, ea sami vi mig um fyrir ann tma, r vera heimtar inn me lgskn.

N fr a aukast illur kur mannrnginni.

"Ef menn hafa ekki heyrt or mn ea skili au, skal g hafa au upp aftur: Allar r skuldir, sem ekki eru greiddar mr a fullu fyrir nstkomandi laugardag, ea sami vi mig um fyrir ann tma, r vera krafar inn me lgskn, - vgarlaust! N hafi i vonandi heyrt a! Muni a lka, a allur kostnaurinn vi innheimtuna legst gjaldanda".

"Komi r, komi r, ef r ori!" rumdi einhverjum hlffullum ti hpnum. Fleiri ltu skilja sr gremju.

"Ennfremur vil g lta ess geti, a reiga menn, sem ekki geta borga, geta fengi hj mr daglaunavinnu um tma haust og fram eftir vetrinum, ef eir vilja vinna af sr skuldirnar og vera aftur - frjlsir menn".

Kuldalegt, gremjulegt skur heyrist til og fr hpnum. "Heyr endemi!" hrpai einhver.

"etta tilbo nr aeins til reiga manna. a nr ekki til ykkar, fyr en i eru ornir eignalausir. g tla a lta essa menn vinna fyrir mig, en borga sjlfur skuldir eirra vi verzlunina. eir, sem vermtar eignir eiga, lta r fyrst af hendi. Ef r hrkkva ekki, sjum vi til!"

orgeir sagi etta sasta me storkunarglotti, enda brugust ekki hrifin. a leyndi sr ekki, a fari var a sga heyrendurna.

"Hva f g fyrir a kveikja hsi?" var kalla utan til hpnum. Ekki var a kalla htt, og drafai rddin; heyru flestir a. Nokkrir hrpuu "brav!" fyrir v, en flestum tti a alt of svfi og illgjarnt til a sna v mehald.

orgeir hafi heyrt, hva kalla var, og leit anga, sem kalli kom fr. ar s hann abert andlit, raueygt og teygt, skjtast skjl bak vi herar ess, sem framar st.

orgeiri br mjg vi essi or; fyrst flnai hann framan, en var san strauur. in gagnauganu bls upp og var frn; en uppi enninu sst ofurltill, blrauur blettur, sem ur hafi bori lti . a var ri eftir brunasri, "brennimarki", sem hann eitt sinn hafi kalla.

Hann st keikur og lt ekki neinu bera. En svo kreptist hndin fast a svipuskaftinu, sem hann hlt , a hnarnir hvtnuu. egar hann byrjai aftur a tala, var rddin hs og mj a vanda, en hvss, eins og henni vri tla a kljfa kletta.

"Hr er um meira a gera, piltar mnir, en a, a krefja inn essar skuldir. a er veri a reyna a upprta eldgamlan, illkynjaan jarlst, skilsemina. Hn stendur llum viskiftaframfrum essa hras fyrir rifum. Gegn essum jarlesti hefi g vari lfi mnu. Vi ann fgnu hefi g barist meira en mannsaldur, oftast me gu, en lti unnist . N skal til skarar skra elli minni. Viskiftum okkar skal loki eins og til hefir veri stofna fr ykkar hlfu. haust neyist g til a gefa msum af skuldarjtum essa hras rningu, sem ekki mun gleymast brnum eirra og barnabrnum marga liu".

"Heyri snuarann! Heyri okrarann!" gall vi stku sta hpnum. Arir ussuu, sveiuu ea blstruu a orgeiri.

Hrpin espuu skap orgeirs. Rdd hans var enn hvassari en ur.

"Hrpi i, svikarar! pi i, drengir! Me punum tbreii i vanmtt ykkar og vesalmensku. Hrpin ykkar lkjast rddunum stagklfunum ykkar; eir finna til, greyin, egar eir baula, svo bauli verur a veini. - N skulu i heyra sannleikann, tt beiskur s hann. Alt verzlunarstand essa hras er fyrst og fremst ykkur a kenna. a varar minstu, hver vi ykkur skiftir; hitt skiftir mestu, hverjir i eru. i eru blygunarlausir svikarar; vi svik eru i upp aldir og svik hafi i sjlfir ika. Ferum ykkar tti a frami a vera skuldseigir; sjlfir leiti i allra undanbraga fr v a vera vi rttum krfum. Smi ykkar og drengskapur daglegum viskiftum er fyrir lngu dauur. Allir eir, sem treysta ykkur, bera blessun eina r btum. Allur flagsskapur ykkar sjlfra ldnar lifandi vegna svika og sngirni, undirhyggju og fyrirhyggjuleysis. annig fer einnig kaupflagsskapurinn ykkar".

"Niur me okrarann! Niur me danska einokunarsnuarann! Niur me hann! Niur me hann!" - var hrpa til og fr hpnum. Hrpin skutust upp, eins og menn hikuu vi a lta au heyrast. Nokkrir hnefar voru steyttir; en llum var eim haldi hfilega langt burtu fr verzlunarstjranum.

orgeir var n orinn svo stur, a hann gtti sn varla.

"pi i, pi i, lyddur! vesalmenni! i ori ekki a lta upp. Augu ykkar flja felur n, eins og jafnan, egar reynir. Allir hafi i liti framan mig - bijandi; allir, sumir oft ri. Bnaraugun eru orin eli ykkar, greyin! au eiga vi undirlgju- og menskusvipinn, - gamla rlkunar- og amlaskaparttarmti, svika- og smdarleysiseinkenni. essi einkenni hefi g vilja nema burt af andlitum ykkar, svo au gengju ekki arf til fleiri kynsla. En a arf a brenna au burtu, brenna au burtu me trum og kvl. Ef til vill eru etta lg ykkur; r eim lgum hefi g vilja leysa ykkur, en i hafi ekki vilja a sjlfir!"

"Niur me hann! Niur me hann!"

"pi i, pi i! i skulu samt - -!"

Ef til vill hefi rimman harna enn, v orgeir var kominn algleyming, en hinir farnir a hera sig a hrpa a honum. En geri vnt atvik skjtan enda essum leik. Veggurinn, sem orgeir st , bilai. Hrklaist hann inn dilk eirra kaupflagsmanna og lenti ofan kindunum. Hann greip fyrir sr ullina og kom fyrir sig ftum, ur en hann dytti flatur.

Ltlaus hnishrp kvu vi fyrir utan. N hrpuu allir.

orgeir rtti sig vi, seint og hgt, og tr sr fram a dilksdyrunum. Ekki hugsai hann til a stga upp vegginn og segja fleira; ng var komi, og ef til vill heldur miki. Hann tk grindina r hliinu, gekk t fyrir, lt hana aftur og fr a engu slega; titrai hann enn af geshrringu.

egar menn su, a orgeir tlai a fara, okuu eir sr fr til beggja handa, svo hpurinn klofnai. Engum stkk bros mean hann gekk framhj; enn vildu fir gera sig bera a hni vi hann. uru eir fegnir, a hann fr. Eitthva leyndist eim flestum, sem skalf, ef hann var of nlgt.

orgeir gekk hvatlega til hesta sinna. ar bei Jn kaupi hans. eir stigu bak og riu burt. Kuldahltrar rttarmanna gullu eftir eim.

-

Ekki voru eir miki ngari en orgeir, kaupflagsfulltrarnir. Smlunin hafi gengi eim tregt um daginn. a s , a vantai kaupstefnuna, Fririk kaupmann og Sveinbjrn Seljatungu. tt menn litu smdarmenn, Sigur Vogabum og umbosmanninn Klaustrinu, geru menn sr dlla vi viskiftum en hina. ennan dag hafi umbosmaurinn ekki legi lii snu. Hafi hann gengi milli manna vi rttina og brnt rkilega fyrir eim "a boga". Aftur hafi a mest lent Siguri a veita fnu vitku.

En egar kaupstefnan var ti, kom eim saman um, a aldrei hefi hlutur eirra ori rrari en n. kvena hfatlu hfu eir fengi hj flestum, en skepnurnar voru far meira en meallagi, en yfirleitt llegasta lagi. Englendingurinn hafi fengi alt a vnsta r fnu.

a l v augum uppi, a ekki mundi etta f hrkkva til a borga sumarpntunina, hva nokku af eldri skuldum.

voru eir ekki vonlausir um, a flagsmenn mundu borga a, sem vantai, me peningum. Margir eirra hlutu a hafa komist yfir venjumiki af gulli og silfri. N rei a finna sem fyrst.

-

orgeiri fanst sr ltta gn skapi vi a, sem hann hafi ausi yfir sveitamenn fr rttarveggnum. etta, sem hann hafi sagt, var raun og veru ekkert anna en endurtekning v, sem hann hafi rsinnis sagt vi hvern snu lagi. etta skifti var a sagt me meiri stryrum, a var alt og sumt. En essi stryradrfa var rauninni nausynlegur inngangur a v, sem fram tti a fara innan skamms. N su eir, a honum var alvara. - Sjlfir hfu eir egnt hann til reii, a geri gfuryrin afsakanleg. En hann s ekkert eftir a hafa lti au fjka. au hfu snt honum a, sem hann hafi ekki veri viss um ur, sem s, a eir voru skelkair vi hann. Hltrarnir eirra sru hann ekki; a var holhljmur eim, v nr var hugur eirra grti en hltri. Bezt hfu eir hlegi og hst hfu eir hrpa, egar hann hrklaist inn af rttarveggnum. Mean hann s ekki framan , gtu eir hrpa og hlegi, - eins og dlir skladrengir, egar kennarinn snr vi eim bakinu. egar hann kom t, httu eir a hlja og byrjuu ekki aftur, fyr en hann var riinn af sta. Ef til vill hlgu eir n kuldahlturinn hver kapp vi annan, mean eir voru saman. En egar heim kmi, var hann viss um, a eir fru a bija fyrir sr, mean eir voru saman. En egar heim kmi, var hann viss um, a eir fru a bija fyrir sr. -

svartamyrkri um kvldi og hinu versta hrakviri riu eir orgeir og Jn kaupi heim a Seljatungu til gistingar. leiinni anga hfu eir komi vi nokkrum bjum og voru n seint fer. Sveinbjrn var hinn eini af kaupflagsmnnum, sem orgeir hafi aldrei sliti vi gistivinttu, rtt fyrir andstar verzlunarskoanir. - Hann gisti jafnan Seljatungu, er hann var fer eim megin heiarinnar, og fr t vel me eim Sveinbirni.

Br var gtlega hstur Seljatungu; enda var jrin g og bi strt. Sveinbjrn var einn af mestu rausnarbndum hrasins og svo gestrisinn, a hann tti fa lka sna. Til ess a eiga hgra me a veita gestum snum viunandi vitkur, hafi hann lti gera tvr stofur b snum, sem bar voru v nr eingngu tlaar gestum. Voru r agreindar me nfnum og kallaar Suurstofa og Norurstofa. Bar voru r smilega bnar og bum stu uppbin gestarm.

egar eir riu heim tni, tku lausu hestarnir, sem eir rku undan sr, upp v a stkkva t r gtunni og hlaupa t tni. eir voru ornir svangir og ltu sr n liggja meira a n sr gmstt tngresi en hlaupa heim hlai og lta losa sig vi beizlin og fggurnar. Jn rei egar fyrir hestana, en orgeir hlt heim gtuna, tt hestur hans frsai og hneggjai og teygi hausinn eftir hinum.

egar orgeir kom heim hlai, s hann ljs gluggum Norurstofunnar og menn ar inni, v engin voru gluggatjld. Hann fr af baki hlainu, en st kyr og studdi sig vi hestinn. Klrinn nuddai hausnum vinalega upp vi hann, svo a skrjfai olustakknum; hausinn var rennblautur af regnvatni, og skinni kljai undan hfulerunum snum. orgeir klrai klrnum vi eyrun, en horfi a, sem fram fr stofunni.

Englendingurinn sat ar inni og stofan var hlffull af bndum. Hann var a greia eim andviri saua eirra, sem hann hafi keypt af eim um daginn. Hafi hann stefnt allmrgum eirra anga heim, sumum um kvldi, en sumum morguninn eftir.

Englendingurinn sat vi endann drifhvtu, en mluu trbori, sem st milli glugganna. Vi hinn borsendann sat tlkur hans. Sveitamenn stu ttri yrpingu frammi vi dyrnar; og gufai bleytan upp af vamlsftum eirra.

Englendingurinn hafi opna vasabk hj sr borinu og taldi fram f r litlum strigapokum, sem hj honum lgu, hver fyrir sna mynt. Hann leit bkina og las ar upp eitthvert nafn, sem orgeir hefi haft gaman af a heyra framburinn : En a skildist . S, sem nafni tti, gekk fram r hpnum, en st lengdar, mean f hans var fram tali.

Fyrst skoppuu nokkur ensk "pund", glandi rau, fram bori. Rendu au sr lttilega hlfhringi, eins og galsi vri eim eftir pokavistina. fru au ekki of langt, en lgust hliina og biu tekta. Nst eftir eim komu blduleitir, danskir tveggjakrna-hlunkar. eir voru ekkert galsagefnir, heldur lgu sig alvarlega og virulega annanhvorn fltinn, undir eins og eim var slept; en vi falli buldi borinu. komu lttstgar og dlti skvettulegar krnur; en eftir eim hoppuu spegilfagrir og lauflttir 25-eyringar og 10-eyringar. Tku eir loftkst og ltu miki yfir sr, sem vildu eir segja: Vi erum lka "pund". Einn ea tveir dkkbrnir eirsponsar rku lestina.

egar alt var fram tali, gaf Englendingurinn eigandanum bendingu um a hreinsa bori, en hallai sr makindalega upp a stlbakinu og tottai ppu sna mean.

S vamlsklddi dr slitna skinnbuddu upp r vasa snum, leysti utan af henni venginn og br fyrir sig tnnunum, ef a gekk greitt. v nst komu siggharir klumbufingur, undnir og hnttir af ungu striti, stirir og hreinir, me sprungnar og misvaxnar neglur, fram bori, til a smala saman aurunum. Maurinn var boginn mjmum og hndin titrai, er hn flmai eftir gullinu og tndi a buddu sna. Fyrst voru "pundin" hirt, eins og eigandinn vri hlfsmeykur um, a au kynnu a strjka. Litlu 10-eyringarnir voru gastir, v sumir eirra hfu lent ofan rifu, sem var eftir endilngu borinu, en fingurnir ekki nmir a n eim upp aan. eir hfu vi anna fengist um dagana en a tna saman skildinga. Ef til vill hafi eigandi eirra aldrei komist yfir jafnmikla peninga einu. a s lka . Margir voru innilega htlegir, jafnvel feimnir, egar eir voru a taka vi andviri kindanna sinna.

orgeiri fanst hendurnar vera mnnum essum til heiurs; r bru a me sr, a eim hafi ekki veri hlft. Bningurinn var eim ekki heldur til neinnar vansmdar. En feginn hefi hann vilja sj frjlsmannlegri og upplitsdjarfari nvist tlendingsins. a var sem eitthva stingi , egar eir gmuu gulli. Var a samvizkuhrfi?

Flestir tku eir hnd Englendingsins og kkuu honum fyrir viskiftin, - nstum eins og hann vri a gefa eim. orgeir var sannfrur um, a langai til a kyssa hann. Englendingurinn tylti fingrunum a gmum eirra - og lt a ngja.

a fr hrollur um orgeir, er hann horfi landa sna, kunningja og gamla viskiftamenn standa fyrir altari essa hins nja gullklfs og stga ar dansinn honum til vegsemdar. N skildi hann eina aalstuna fyrir v, a eir ltu sr skuldirnar lttu rmi liggja. Hn bar vott um litla framsni ea vsni og ltinn menningarroska; en ofurelileg var hn . essum viskiftum, ar sem hnd seldi hendi, voru essir menn harla vanir. Vegna eirra frnuu eir llu ru: viskiftatryg, flagshagsld og jafnvel gu mannori. ennan Englending uru eir fyrir hvern mun a hna a sr me gum viskiftum. Hroka hans uru eir a umbera og lta hann hafa sjlfdmi viskiftum eirra, v hann hafi a frum snum, sem eir hfu lti haft af a segja fram a essu: - gulli.

orgeir vorkendi eim, jafnframt v, sem hann oldi nn fyrir , er hann s kuldasvip og ltilsviringar-ltbrag Englendingsins, egar eir voru a - akka honum fyrir!

Eitt sinn hafi a veri ein af slustu vonum orgeirs a geta bi mnnum glei af essu tagi, en hollari og varanlegri en essi mundi reynast. egar allar skuldir vru greiddar, ttu viskiftamenn hans a f gull og silfur fyrir vrur r, sem umfram vru ttektina. peninga ttu eir me llum rtti. En etta fr, eins og margt fleira, alt ara lei en hann vildi. -

Ekki hafi orgeir skap til a gera vart vi sig bnum, mean essir menn voru ar inni. Hann vildi ekki troa sr gegnum hp eirra til hvlu sinnar, og hann vildi ekki heldur spilla essum augnabliksfgnui eirra me v a lta sj sig, - ekki a essu sinni. En n var eftir a vita, hva af essum peningum yri.

egar Jn kaupi kom heim hlai, eftir langan eltingaleik vi hestana, mlti orgeir vi hann:

"Treystiru r til a fylgja mr yfir heiina ntt?"

Jn var hvumsa vi, en jtai .

"Hr er alt fult af gestum", btti orgeir vi og benti inn um gluggann.

Jn beit vrina, en svarai engu.

" skulum vi fara af sta", mlti orgeir og steig bak.

Jn keyri hestana r hlainu t gtu , sem l til heiarinnar. orgeir leit enn einu sinni inn um gluggann, gull-"pundin", sem rendu sr ar fram bori, og mennina, sem biu eirra hoknir og htlegir. Hann glotti kampinn og tautai vi sjlfan sig:

"Veri i slir, piltar! g kem aftur!"


16. kafli - Svartamyrkur

eir orgeir og Jn kaupi hldu n eins og lei l upp eftir dal eim, sem l a heiinni eim megin.

Nean til var dalurinn allvur, en rengdist, er innar dr. H fjll voru bar hendur, en fyrir dalbotninum tk heiin vi. Seljatunga st dalamtum; dr brinn nafn af tungu eirri, er myndaist, ar sem Seljadals rann t jkulelfina. Helmingur dalsins heyri til Seljatungu; dr dalurinn nafn af remur seljum, sem stu honum og htu Tungusel, Misel og Fremstasel. Tv hin fyrnefndu voru byg um essar mundir og voru hjleigur fr Seljatungu, en Fremstasel var eyi. Stu ar beitarhs fr Seljatungu og voru notu um etta leyti rsins.

Fyrst l lei eirra eftir mum og melum nean til dalnum, og sttist eim ferin fremur greilega. Hestarnir rddu gtuna, tt svartamyrkur vri og mgulegt fyrir manna augu a sj hana af hestbaki. sumum stum var ekki fari nema hgt, v gturnar voru blautar og skreift spori. En melar voru milli, sem regni gat ekki bleytt upp. eim unnust upp tafirnar, svo kalla mtti, a eim farnaist skaplega. annig gekk, ar til komi var fram hj Miseli, en fru torfrurnar a aukast.

Veri var hi versta og beint mti eim. rkoman var mikil og varla nokkurt hl henni, en stormurinn kom me hvium svo snrpum, a varla var stt hestbaki; en kyrt var milli. egar slkar hviur brutust um fjallarengslunum, var sem rkoman ykist um helming, v lamdi stormurinn regnvatninu fast um alt, sem fyrir var. Mtti heita kleift mti verinu. Hvinur var mikill fjllunum; aurskriur runnu ofan r hlunum, beggja megin dalsins, me harki og skruningum, en in beljai organdi ofan eftir dalnum. - Nttran lk hrikalegt haustlag hi mikla fjallaorgel.

tt orgeir vri allvel tbinn, hafi hann ekki geta algerlega vari sig vtu um daginn. En slku veri sem n var komi hrukku engar hlfar til. Olustakkur hans fll ekki svo vel a hlsinum, a ekki kmist vatn niur me kraganum. Hlskltur hans var n orinn rennvotur og vatni fari a streyma niur baki og bringuna. Reibuxur hans voru nokku slitnar og stust eigi vi eim vatnsaustri, sem n dundi eim. Var hann v fljtt gagndrepa alstaar ar, sem stakkinn bar af honum. Rann bleytan af lrunum ofan stgvlin, svo jafnan var honum kalt ftunum. Vetlingar hans voru einnig rennvotir, svo hendurnar voru hlfdofnar af kulda.

orgeir hafi veri lasinn af kvefi nokkra daga nst undan, en engan gaum gefi v. Mean hann hafi veri rjtli vi rttina um daginn, hafi honum veri vel heitt. N klnai honum mjg, svo hann fr a hugsa um, hvort a hefi ekki veri ofurkapp af sr a leggja heiina. Hann harkai allar slkar efasemdir af sr. Oft hafi hann ur haldi fram fer sinni ekki betra veri en essu, og enn tti honum ltilmannlegt a lta vos og kulda sna sr aftur.

En egar eir voru komnir fram fyrir Misel, fr orgeir a finna til ginda, sem hann tti ekki vanda til. Hann fann kuldahroll lsast um sig allan, me skjlfta og notum, og honum htti vi a spa hveljur og svelgja sig nturlofti, eins og hann fengi aldrei ng af v. En a lakasta var , a hann tk a kenna stings undir hgra herablainu, sem geri honum andardrttinn erfian.

Fyrst gaf orgeir essum gindum engan gaum og hlt fram sem ekkert vri a. kom ar a lokum, a hann kallai til Jns kaupa og ba hann a ra ekki svo geyst.

Eftir a riu eir aeins ft fyrir ft. Torfrurnar fru stugt vaxandi, v fremri hluti dalsins var veglaus og illur yfirferar. Mest fru eir um eyrar me nni, og urftu va a fara yfir kvslar af henni. Oftast voru kvslar essar ekki dpri en hn; en n hafi in aukist af regnvatninu og beljai fram kolmrau, svo kvslarnar voru kvi hestunum og aan af dpri, enda var ekki rtt hi frasta fyrir nttmyrkrinu. ar var v enn erfiara a verja sig vosi. orgeiri klnai n lka enn meira, eftir a eir fru a fara hgt; brokki klrnum hafi auki honum hita, mean hann oldi a. Lasleiki hans fr n vaxandi me hverju augnabliki.

Loks voru eir komnir a Fremstaseli. Eyibli st skamt fr gtutroningunum, og hafi tni annan lit en jrin kring, svo a sst, tt dimt vri. v miju glri beitarhsin sem kolsvartar stur. Lausu hestarnir komu fljtt auga essi verksummerki eftir mannlega starfsemi og hlupu heim a selinu, n ess a ba eftir bendingum Jns kaupa. orgeir sagi , a bezt mundi vera a fara af baki vi beitarhsin og hvla ar stundarkorn.

orgeir rei heim a beitarhsinu, en Jn hleypti fyrir hestana. Ekki hafi orgeir fyr fest ftur jr en honum sortnai fyrir augum og hann svimai svo, a hann gat ekki stai. Hann hneig upp a beitarhssveggnum og stundi unglega.

egar Jn kom anga, sem orgeir var, var honum hverft vi. orgeir hallaist upp a hsveggnum, skalf eins og espilauf og kveinkai sr vi hvert andartog. tt niamyrkur vri, gat Jn s, a hann var nflur framan. Laut hann ofan a honum um stund, en var orftt. orgeir var fyrri til mls:

"g er hrddur um, a g veri a lta hr fyrir berast ntt".

Jni tti stur eirra illar. N voru eir komnir upp bygir hinu versta hrakviri, hestarnir ornir uppgefnir, eir sjlfir hraktir og orgeir veikur. Hann fkst ftt um, en lt a ganga fyrir llu ru a hlynna a orgeiri og koma honum inn hsi.

Beitarhsinu var svo htta, a a var sauahs allstrt, me gara miju hsinu eftir endilngu, innan fr stafni og fram undir dyr. Hlaa var bak vi hsi og n full af heyi. Voru dyr gegnum hsgaflinn r hlunni fram garann, og var heyinu troi upp r.

Jn gekk undir orgeiri og flmai sig inn eftir hsinu. Ekki gtu eir brugi upp ljsi, v eldsptnastokkur, sem orgeir hafi vasanum, var nttur af bleytu. egar eir voru komnir inn a gafli, hjlpai hann orgeiri upp garann og tk a ba ar um . Reif hann niur hey r hludyrunum og lt fram garann; san fri hann orgeir r olustakknum og reistgvlunum, losai um ft hans vi hls og lflii, hli a honum me heyinu og breiddi olustakkinn ofan hann.

Ekki var vistin g beitarhsinu, tt betri vri hn en ti. Dragsgur var ar mikill, en ekjan ekki vatnsheld, svo vatn draup niur til og fr hsinu.

egar Jn hafi bi um orgeir sem bezt hann gat, fr hann a sinna hestum eirra og ferabnai, koma v inn hsi, sem ilt var a rigndi ti, og n sr matarbita af nesti eirra. egar essu var loki, vatt hann mestu vtuna r ftum snum og lagist san niur garann hj orgeiri.

orgeir var enn vakandi og skalf mjg, svo tennur hans glmruu. Kvartai hann um kafa kldustt og sting undir hgra herablainu. Andardrttur hans var stuttur og mjg tur, og var sem gripi vri fyrir a ndunina miri lei.

Lengi fram eftir nttinni hafi orgeir kldu, en fr hn minkandi. Svaf hann ea mkti, yfirkominn af reytu, og kveinkai sr vi og vi. egar lei fram nttina, hvarf kaldan me llu, en hitastt, jafnkf og kaldan hafi ur veri, gagntk hann.

Ekki ori Jn a sofna, en bgt tti hann me a halda sr vakandi. Koldimt var hsinu, svo ekki s handa skil, en hljtt var ar ekki. Veri hamaist hsinu me gn miklum; hvinurinn fjllunum og orgin nni heyrust anga inn. En inni hsinu heyrust strir, ungir dropar falla jafnt og tt niur fr ekjunni. Skullu sumir ofan vatnspolla krnum, sumir lentu garabandinu og rust aan allar ttir, en sumir buldu olustakki orgeirs. Jn reyndi a stytta sr vkuna me v a hlusta allar essar kynlegu og tryldu nttruraddir, sem hann heyri ti og inni, og samsng ann, er r mynduu. ti fyrir var lagi ungt og jtandi, eins og kveldriur kvu galdra me hvsi, skri og ekkablandinni heiftarrdd. Dropahlji inni var sem snert vri vi msum strengjum vi og vi, til a leibeina aalrddunum. En innan um alt etta heyri hann sjkdmsstunur orgeirs.

Lagi var murlegt, og Jni fanst a rungi af einhverju undarlegu seimagni, sem gagntk hann allan. Honum var undarlega rtt; beygur og kvi, sem hann skildi ekkert , strddu hann, samt svefninum. Loks var hann ann veginn a sofna. En reis orgeir upp til hlfs, flmai kringum sig og kallai:

"Jn, Jn!"

Jn glavaknai og svarai egar:

"J, g er hrna".

orgeir virtist ekki vera hans var, en hlt fram a kalla og flma, ar til hann hafi gripi um handlegg Jns og hlt honum fast.

"Jn, sru etta? ekkiru etta?"

Jn hvesti augun t myrkri, en s ekkert.

"Hva ttu vi?"

"Auga. Sru a ekki? Raua auga arna. Blstokkna auga, - sru a ekki?"

Jni fr a ykja etta undarlegt.

"g s ekkert auga".

orgeir hlt fram, eins og hann heyri ekki vitund, hva Jn sagi:

"Hfubeinin brotin, - hin flegin af og hangir flygsum! - Hryllilegt!"

N htti Jni a standa sama.

"a kemur! Jn, - , ! -"

Hlji hlfkafnai hlsinum orgeiri og hann kastaist aftur bak. Andartak l hann sem lmagna, en san fkk hann kafan hjartsltt me titring um allan kroppinn. Af essu r Jn, a hann hefi ori kaflega hrddur.

Jn hafi ekkert s, en var honum bilt vi etta. egar orgeir fr a sefast gn, spuri hann:

"Hva var etta, sem sst?"

orgeir svarai engu. Hann l kyr og dr andann tt og ttt me ungum stunum. Jn var engu nr um a, hvort hann svfi ea vekti.

tt Jn kaupi vri karlmenni, var hann ekki laus vi myrkflni. Margar kynlegar sgur hafi hann heyrt um drauga og afturgngur, galdramenn og sendingar. Ekki lagi hann mikinn trna r sgur, en gat hann ekki gleymt eim.

N hugsai hann miki um a, hva bori hefi fyrir orgeir. Rifjaist a upp fyrir honum, a ilt or fri af essum beitarhsum fyrir reimleika. Vri a san seinasti bndinn, sem bj Fremstaseli, hefi ori ti ar vi tnftinn. Ef til vill hafi koti lagst eyi vegna ess.

essar hugsanir geru Jn skelkaan. datt honum a szt af llu hug a yfirgefa orgeir, hva sem dyndi. Sgur hafi hann lka heyrt um a, a stiltir kraftamenn hfu bori af draugum tkum.

Eftir nokkra stund reis orgeir upp, fleygi ofan af sr olustakknum og mlti:

"N skulum vi fara, Jn minn!"

"Fara -!" t Jn eftir.

"J, sru ekki, a a er kominn bjartur dagur. g er binn a hvla mig ng; n er mr batna. Komdu, n skulum vi fara af sta!"

Jn reyndi a telja orgeir ofan af essu og koma fyrir hann vitinu, en a gekk illa. orgeir sat vi sinn keip, en heyri a hvorki n skildi, sem Jn sagi. Jn s , a hvernig sem orgeiri vri fari, yri hann n a hafa vit fyrir honum. Hann tk v utan um orgeir, lagi hann t af eins og barn og breiddi ofan hann. Hann hafi bist vi meiri aflraun, en orgeir streittist ekkert mti.

Eftir essa hreyfingu kveinkai orgeir sr meira en ur og l n langa stund stynjandi. Jn reyndi a tala vi hann og spyrja, hvernig honum lii, en orgeir svarai engu.

etta httalag orgeirs, og einkum gn hans, var hin mesta kvl fyrir Jn. Aldrei hafi a komi fyrir hann ur a vera aleinn langt fr mannabygum, nttmyrkri og illviri, hj manni, sem eins st fyrir og orgeiri. Srast fanst honum a geta ekki tala vi hann. Hann vissi, a hann var veikur, en ekki, hva a honum gekk ea hversu mikil brg voru a sjkleika hans. Og a sem verra var: hann var sannfrur um, a eitthva hreint skti a honum. Eitthva ilt var ar slingi, sem rst sjklinginn, en var ekki ngu magna til a fst vi heilbriga menn. En hver veit, hva a gti gert ilt. Ef til vill gat a veri bi a trylla ba ur en dagur rynni.

orgeir l grafkyr og stundi, en Jn sat fltum beinum vi hli hans og barist gegn svefni og reytu; hver hugsunin annari skelfilegri brauzt fram huga hans. Bersnilega var essum fjanda stefnt orgeir. Hvert augnablik bjst hann vi, a teki vri um ftur verzlunarstjranum og hann dreginn ofan r garanum. ar yri hann laminn sundur vi grjtveggina og honum fleygt innan um hsi. annig sgu sgurnar fr filokum eirra manna, sem draugar sttu. Gegn slkum skpum var mannleg hjlp mttlaus.

Jn kaupi fann v ekkert r snjallara en a fara a lesa bnir; en a geri hann sjaldan.

annig lei stundarkorn. Jni hgist heldur um huga vi bnalesturinn, en orgeir l grafkyr, svo Jn hlt, a hann svfi.

Alt einu mlti orgeir, svo lgt, a varla heyrist:

"Jn!"

"J".

"a er bl hndunum mr!"

"Hvernig stendur v?"

Jni datt hug, a ef til vill vru orgeiri farnar a bla nasir, ea sr vri einhverstaar honum, sem blddi. En hvernig gat orgeir s etta bl?

" - og treyjubarminum mnum".

Jn strauk hendinni um treyjubarm hans og fann, a hann var votur.

"Bl, bl, - dauabl! - Alstaar er a! Sru a ekki?"

Jn botnai ekkert essu og hafi engin r til a komast fyrir a sanna um etta bl. Hann reifai ftum orgeirs. Alstaar var vtan fyrir honum, - volg vta! Hver vissi, hve miki af essari vtu vri bl? Ef til vill var orgeiri a bla til lfis vi hli honum. Ef til vill var hann sjlfur allur orinn ataur bli, ea l niri blpollum! Hrylling fr um hann vi essa hugsun, svo honum fanst sr tla a vera glatt.

orgeir agnai og mintist ekki etta bl framar.

Jn reyndi hva eftir anna a f frttir af orgeiri um lan hans, en fkk ekkert svar, sem vit vri . Aftur mti stundi orgeir upp allskonar hfurum, sem Jn fann ekkert samhengi . Ruglai hann margt um hsbruna, me neistaflugi og logandi eldskum, um rubrot, sem hrundu niur, brennimark enninu sr, mann, sem var a steypast fram af Bsunum, og strk hurarskrifli. ess milli var sem hann sti enn rttarveggnum og vri a munnhggvast vi skuldunauta sna. Og loks var sem hann si glandi gull-"pund" vera a hoppa og skoppa einhverstaar.

Jn var n kominn skoun, a alt tal orgeirs vri eintmt r. Kvei hann v mest af llu, a orgeir andaist ar hndum hans, ur en hann gti n til mannabyga eftir hjlp. Var hann viss um, a s atburur mundi svo mjg sig f, a hann bii ess aldrei btur.

egar lei undir morguninn, sofnai orgeir vrar og htti a tala r.

Vi fyrstu skmu fr Jn ftur. Veri var fari a skna, en hestarnir stu enn hm undir hsveggnum. Tk hann tvo beztu eirra, lagi annan, en hafi hinn til hvldar, og rei "eins og gjarirnar oldu" ofan a Miseli. ar vakti hann upp og sendi mann ofan a Seljatungu til ess a segja tindin og bijast hjlpar. San rei hann upp eftir aftur, til a vera hj sjklingnum, ar til menn kmu til lisinnis.

Sveinbjrn br vi skjtt, er honum kom orsendingin. Svo vildi vel til, a auk heimamanna voru ar margir nturgestir, svo hann hafi listyrk ngan. Sendi hann egar eftir hraslkni eirra Dalamanna, en fr sjlfur me menn og hesta og allan nausynlegan tbna fram a Fremstaseli. Lt hann ba vandlega um orgeir kviktrjm og flytja hann heim a Seljatungu til hjkrunar.

Jni kaupa var essi ntt minnisst, en forur var hann jafnan um a, hvernig sr hefi lii, er hann sat myrkrinu yfir orgeiri sjkum. a hfu menn fyrir satt, a hr hans hefi grna nokku um nttina. En heldur kvast hann vilja liggja ti en gista oftar beitarhsunum Fremstaseli.


17. kafli - Manngjld

a var hlegi dtt mrgum bjum laugardagskvldi og sunnudagsmorguninn eftir kaupstefnuna vi Hvanndalartt. eir, sem ar hfu veri, voru reytandi a segja fr atburunum, hinir a hla , nema sgurnar og segja r rum, a fornslenzkum sgumanna si. tgfurnar voru margar egar fr fyrstu hendi, en uru brtt fleiri, v tpast var um anna tala.

Menn hlgu ekki svo mjg a framkomu orgeirs, tt mest vri um hana tala. Hn hafi komi flestum vart, en skiftar voru skoanir manna um hana. Sumum fanst hn hlgileg, rum fanst hn afsakanleg. etta, sem orgeir hefi sagt, vri alt of satt. Og vst vri a vorkunn, tt jafngerkum manni sem orgeir vri hitnai skapi t af skilvsi manna. Auk ess hfu flestir a fyrir satt, a orgeir hefi veri r af vni. a, sem fstir gtu stilt sig um a brosa a, var a sj orgeir, miri runni, hrapa inn dilk eirra kaupflagsmanna.

En bak vi allan hlturinn og alt tali um framkomu orgeirs leyndist kvi fyrir framhaldi skuldheimtunnar. N efaist enginn um, a orgeiri vri alvara, en lgsknum voru menn vanir ar hrainu.

Hitt var mnnum miklu orfleira um, hvernig msum mnnum, sem eir ektu og ekki voru vistaddir svipinn, hefi ori vi ru orgeirs, - hvernig eim hefi lii undir lestrinum! Flestir gtu eir unna nunganum slkrar drepu, tt eir ttust ekki eiga hana skili sjlfir. Var a heyra eim sgum, a furu vel hfu eir teki hver eftir rum, og furu nrri fru eir hver um annars hugsanir.

En egar skraf etta st sem hst, aut s fregn eins og eldur sinu t um sveitirnar og kom llum rttarsgunum opna skjldu, a orgeir verzlunarstjri hefi veri fluttur kviktrjm fr Fremstaseli ofan a Seljatungu og lgi ar fyrir dauanum lungnablgu.

Heimildirnar voru reianlegar. Lknirinn hafi veri sttur mesta skyndi og beinn a vera um kyrt Seljatungu, ar til um skifti. Frttin barst fljtt, v auk eirra nturgesta, sem veri hfu Seljatungu um nttina, komu margir anga sunnudagsmorguninn til a hitta Englendinginn. a fylgdi einnig sgunni, a orgeir hefi eitt sinn ur fengi lungnablgu, einni af utanlandsferurn snum, og veri htt kominn.

essi frtt fri mnnum ntt umtalsefni, lkt hinu fyrra. Lungnablga var svo alkunnur og illrmdur sjkleiki, a allir vissu, hvlk lfshtta fylgdi honum. Flestir sgu v fr tindunum me alvrubl og htleik, eins og eir hefu n egar andltsfregn a fra.

ar sem essi frtt spurist, var kaupstefnusgunum drepi niur a mestu. Engum fanst a eiga vi a baktala ann mann ea hafa nafn hans flimtingi, sem n lgi lklega banabei snum, ef hann ekki vri ltinn. Mannalt, slys og ung veikindi ttu ar jafnan mikil tindi sveitunum og vktu almenna hluttekningu. Hva sem snnum tilfinningum manna lei, var etta gamall og gur jsiur, sem fir vildu brjta bg vi. Hva egar annar eins hrashfingi og orgeir verzlunarstjri tti hlut a mli.

Enginn var s llum nrsveitunum, ef kominn var af barnsaldri, a ekki hefi hann einhvern tma tt eitthva vi orgeir a skifta, sumir meira, arir minna. Flestir voru eir einnig, sem eitthva gott hfu af honum a segja, misjafnlega miki; en sumir eitthva anna en gott lka. llum orra manna hafi hann einhvern tma hjlpa, egar l, mrgum hva eftir anna, tt eir gtu szt vi hjlp af honum bist. Um langan aldur hafi hann veri aalbjargvttur hrasins gegn hungri og harri, og jafnallegur hafi hann veri vi rka og ftka. llum var v raun og veru fremur hltt til hans, ef ekki sjlfra sn vegna, vegna vina sinna og vandamanna, sem hann hafi gott gert. essara tilfinninga manna gar orgeirs hafi a vsu lti gtt hin sustu rin. hafi sjaldan veri hann minst ruvsi en sem vginn keppinaut "innlendu" verzlunarinnar og ramman erindreka hinnar illrmdu, dnsku einokunar. hfu r aldrei di brjstum manna, og af trausti veglyndi hans og mann var a raun og veru, hve dlt menn geru sr vi hann viskiftum. N vktu kjr hans almenna hluttekningu. egar a frttist, a honum lii illa og lfi hans vri htta bin, rifjuust upp gamlar minningar hugum fjlda manna, sem vi orgeir voru tengdar. Sgur, sem lengi hfu legi agnargildi, komu n aftur kreik og brust mann fr manni. Allir tluu virulega og flestir hllega um hinn gamla verzlunarhfingja. vild gegn honum st grunt yfirleitt.

var sem menn nduu lttara vi hugsun, a skuldheimta orgeirs drgist ea frist fyrir. Eftir framkomu hans vi Hvanndalartt a dma, bjuggust menn vi hru af honum. A vsu voru menn ekki hrum orum vanir; en hafi enginn s hann jafnreian. Enginn gat vita, hversu hart hann mundi n ganga a mnnum og krefja skila. Menn vonuu enn, a mann hans mundi bera hrra hlut, egar reyndi, en menn kviu komu hans.

Menn biu v frttanna fr Seljatungu me hinni mestu reyju. Hver dagurinn, sem n rann upp, gat frt mikil tindi. egar gestir komu bina, var a oftast fyrsta spurningin:

"Hvernig lur orgeiri?"

-

orgeir var ltinn liggja Suurstofunni Seljatungu. Var ar bi um hann eftir beztu fngum og vaka yfir honum dag og ntt. Alt var gert, sem unt var, til a lina jningar hans og lkna hann. Sveinbjrn geri alt, sem hans valdi st, og vildi einskis lta freista essu skyni. var hann sjaldan sjlfur inni hj orgeiri. Hann var hrddur um, a orgeiri vri ami a v a sj hann, vegna mislegs, sem eim kaupflagsmnnum og honum hafi milli fari. veikindum vera menn oft amalyndari en eir eru annars.

Hraslknir eirra Dalamanna var ungur maur og harla lkur embttisbrur snum Vogabakaupsta. Hafi hann hi bezta or sr fyrir hjlpfsi og nrgtni. Geri hann a umyralaust fyrir or Sveinbjarnar a dvelja Seljatungu, mean tvsnt vri um, hvernig sjkleiki orgeirs mundi enda, og lt ara menn vitja sn anga. Stundai hann orgeir me einstakri al, en ekkert vildi hann uppi lta um sjkdm hans anna en a, a a, sem a honum gengi, vri lungnablga.

Allan sunnudaginn, eftir a orgeir var heim fluttur a Seljatungu, svaf hann ea mkti lengst af me stugum rsrum. hafi hann r og rnu stku sinnum og kvartai um stinginn undir herablainu, mikil brjstyngsli og kafan orsta. Hsti var ltill; enda oldi sjklingurinn ekki a hsta. En andardrtturinn var tur og stthitinn mikill.

Mean orgeir vakti, talai hann mjg lti, en aus var a svip hans, a ekki var honum rtt skapi. svefnmkinu talai hann tma hfura, sem enginn botnai . Var hann vr og bylti sr mjg rminu. Vi og vi reis hann upp, horfi islega kringum sig og bari fr sr t lofti. Altaf var sem eitthva skti a honum. Einnig kom a fyrir, a hann ttist vera orinn heilbrigur og vildi endilega fara ftur, svo lknirinn r varla vi hann. essi kyr orgeirs var lkninum miki hyggjuefni.

Seinni part ntur mnudagsnttina sofnai orgeir vrt og svaf nokku fram daginn. Eftir ann svefn vaknai hann me fullu ri og nokku rlegri en ur. reyndi lknirinn hann nkvmlega og hlustai brjst hans. Hgra lunga var loftlaust a kalla og l eins og dau jtta undir rifjunum. N var blgan einnig farin a frast hitt lunga og hjarta ori mjg mttfari.

orgeir horfi framan lkninn, egar rannskninni var loki. Hvorugur eirra mlti or fr vrum, en lknirinn foraist augu orgeirs og var alvarlegur. orgeir spuri einskis; hann las svari svip lknisins og vissi, a spurningar snar mundu ekki gera anna en toga t r honum einhver braglaus hughreystingaror. Hann vissi sjlfur, a hann var httu staddur. Hversu mikil hn var ea hversu lengi hn sti, lt hann sig litlu skifta, og a jafnvel lka, hvernig henni lyktai. Dauanum kvei hann ekki; en honum var a nst skapi a ska, a hann lti sig ekki lengi jst sttarsnginni.

Lknirinn bau stlkunni, sem sat yfir orgeiri, a gera sr egar vi vart, ef honum yngdi. San fr hann yfir Norurstofuna; v hn var tlu honum til bar mean hann yrfti a dvelja ar.

orgeir l steinegjandi mean hann vakti. Andlit hans var me ljsrauum sjkdmsbl og ennisarnar strar og blar, eins og r tluu a springa. Augun voru rtin og gljandi og sjaldri strra en vant var. Brjsti var blungt og lyftist varla vi andunina. Vi og vi stti hann hsti, en gat aldrei anna ori en kjltur; en vi slkar hviur kveinkai hann sr srt og st stundum ndinni. ess milli l hann kyr og stari t blinn; r og angist lsti sr svip hans, og stundum br ar fyrir rvntingu.

Hugsanir hans voru sljar fyrstu. a var sem sl hans hefi einnig vanmegnast undir sinni byri og n sti honum sama um alt. En eftir v sem hann naut lengur vkunnar, skrust hugsanir hans betur. Alt hugarstr hans um sumari, ea essa sustu tvo mnui, vaknai aftur. Sorgir og skuggalegar minningar tvinnuust ar saman. a var sem langar og murlegar andvkuntur, me llum eim hrellingum, sem r hfu bori skauti snu, yru a kldum vofum, sem n stu yfir honum og stru hann me ttalegum augum, fru sig nr honum, lutu ofan a honum og hvsluu hrbeittum napuryrum a honum. Sjlfssakanir hans lmdu hann me spordrekum snum. N var heldur engin vinna vi hndina til a dreifa hugsununum me, engin g bk til a leita sr frunar vi, ekki einu sinni dropi af gu vni til a dreypa brennandi varirnar ea rva me aflvana hjarta. Ekkert var anna fyrir hndum en liggja og jst - jst sl og lkama, stra hina banvnu veig hgt og hgt, ar til dauinn ea svefnmki kmi honum til lknar.

essar hugarhrellingar voru honum brilegar. N hafi hann ekki mtt til a ltta eim af sr, en ri a brennandi srt. Angist og kvi pndu hann vgarlaust, - og vissi hann ekki gerla, fyrir hverju hann kvei.

En n fr a gera vart vi sig hj honum undarleg lngun, sem hann hafi ekki kent hj sr ur, - lngun eftir v a segja einhverjum fr v, sem pndi huga hans svo srt, tala um sekt sna vi einhvern ann mann, sem hann tryi vel, bera sig saman vi hann um instu leyndarml sn og vita, hvort a gti ekki ori sr til hugarlttis.

tti hann a lta skja prestinn?

Vi hugsun glotti hann fyrirlitlega. Hva hafi hann me prest a gera? n presta hafi hann komist af fram a essu. Og tt hann hefi lifa frii vi alla fi sna, fr v fjarri, a hann ahyltist allar kenningar eirra. Hann hafi ge llum essum ytri tknum og lgbonu kirkjuathfnum; taldi r alt of oft eintman hgma og yfirskin. Meal eirra var syndalausnar-athfnin.

Nei, - a var ekki prestur, sem hann urfti a halda, heldur maur, sem vri honum lkur a skapferli og trr og einlgur vinur. - a var heldur engin syndajtning venjulegum skilningi, sem hann tlai a gera. Hann fann eiginlega ekki til neinnar irunar, - eins og eirrar, sem prestarnir krfust, - heldur miklu fremur til undarlega srs orsta eftir a bta r v, sem hann hafi misgert ea ilt hafi af honum leitt. Fyrirgefning kri hann sig raun og veru ekkert um; hn hlaut a vera orin tm, mean sakir voru ekki jafnaar annan htt. Og fyrirgefning af n ea meaumkun var jafnfjarst skapi hans og arar lmusugjafir. mean hann fann til sektar hj sr sjlfur, fanst honum allar fyrirgefningar-yfirlsingar gus og manna mundu ekki geta frt sr fri.

En essi vinur, sem hann ri svo innilega, var ekki til. Flestir stu honum ndverir lfsbarttunni. Ekki var nsta langt san hann hafi ori var vi "vinttu" eirra manna, sem skra a ftum valdhafans, ef eir hyggja sr hagsmuna von a v. En sanna vinttu hafi hann ekki hitt fyrir sr svo mrgum rum skifti. Mean hann gat upprttur stai, fanst honum ekki bagi a vinaleysinu. En n, - n fanst honum hann vera svo undur einmana.

En engin vinarhnd var honum fram rtt, og einskis manns meaumkun vildi hann iggja, hvorki ori n verki. Einn hlaut hann a spa til botns hinn beiska kaleik, sem gleysi hans ea breyskleiki hfu byrla honum.

En hann vildi bta r v einhvern htt, sem a var ori, bta rausnarlega r v, margbta a, ef hann gti. Hann hafi hugsa sr a ur og veri byrjaur v, tt lti vri.

En komu honum hindranir.

ur en hann vissi af, var essi hugsun orin svo rk huga hans, a hann gat ekki um neitt anna hugsa. Einar Blinu var dauur af hans vldum; a var ekki aftur teki. En hann l - bttur.

Mean orgeir vakti, braut hann heilann um a, hverja lei hann skyldi velja til a koma hugsun sinni framkvmd, en hn var ekki aufundin.

En r hugsanir geru hann rrri en hann haft ur veri.

N ju engar verzlunarhyggjur huga hans. Hann ri a ekkert a komast ftur aftur og jafna eim, sem hfu reynst honum illa. Hann hafi gert a, sem hann gat, mean hann gat uppi stai, og veri binn a gera allar rstafanir til frekari framkvmda. eim, sem n tti a halda fram skylduverki hans, var alt hendur bi. - Og gott var a ef til vill, a ri vld hfu teki taumana. Hver veit nema hann hefi ori einhverjum af skuldunautum snum of unghentur. - -

orgeiri yngdi aftur, egar lei daginn, og byrjuu hfurar hans af nju. var hann rlegri en daginn ur; enda var n meira af honum dregi. Lknirinn sat yfir honum fram ntt, ar til hann sofnai vrara.

-

Daginn eftir vaknai orgeir enn me fullu ri. var honum yngra um andardrttinn en nokkru sinni ur. Lknirinn skoai hann og komst a v, a blgan lungunum hafi aukist nokku, svo ltil von var um bata. orgeir s a lkninum, hvernig honum mundi hugur segja um sjkleika hans, en tk dauadmi snum me stillingu.

egar lknirinn hafi gert a, sem gera urfti brina, fr hann aftur yfir stofu sna, en stlka sat yfir orgeiri.

orgeiri var lttara skapi en daginn ur. Hann hafi n fundi a, sem hugur hans hafi leita svo mjg a, sast er hann vakti. a var sem v hefi veri hvsla a honum draumi, rtt ur en hann vaknai.

Dltilli stundu eftir a lknirinn fr, mlti orgeir vi stlkuna:

"Biji r Sveinbjrn a finna mig - og lkninn lka".

Stlkan geri a, en kom ekki aftur, mean eir voru ar inni.

Sveinbjrn kom fyr. Gekk hann a rmi orgeirs, bau honum gan daginn og spuri, hvernig honum lii.

orgeir svarai v varla.

Sveinbjrn komst vi af v a sj orgeir svo illa haldinn. Hann sneri sr v fr honum t a glugganum og mlti me klkkum rmi:

"Illa fr a, a g skyldi ekki geta rekist t um kvldi, egar r stu vi hrna hlainu. hefu r ekki fengi a leggja heiina".

essu kom lknirinn stofuna.

"g tla a bija yur a skrifa ofurlti fyrir mig", mlti orgeir vi Sveinbjrn. "Og g vildi, a lknirinn vri vi mean".

Sveinbjrn tk pappr og skriffri og settist vi a skrifa. orgeir las honum fyrir me hvldum, a sem hann vildi lta skrifa, og stlai a sjlfur.

a var gjafabrf.

Efni ess var stuttu mli a, a orgeir gaf hreppi eim, sem Vogabir liggja , 20000 - tuttugu sund - krnur af eigum snum, me nokkrum formla. Me essu f skyldi stofna uppeldissj fyrir munaarlaus brn hreppnum. Hfustlinn skyldi aldrei skera, en setja hann vxtu og auka hann rlega me 1%. A ru leyti skyldi verja vxtunum rlega til framfrslu fjrum munaarlausum brnum, en ekki fleirum fyrst um sinn. Sar mtti fjlga eim, egar efni sjsins leyfu. essum brnum skyldi sveitarstjrnin sj fyrir svo gu uppeldi sem framast vri kostur . Styrkinn skyldu au f r eftir r, r v au hefu eitt sinn fengi hann, ar til au vru fullra 15 ra, - og lengur, alt a 25 ra aldri, ef au vildu nema eitthva, bklegt ea verklegt, sem au vru hneig fyrir og ttu hafa hfileika til. skyldi v aeins styrkja au til nms, a nmi miai a undirbningi undir kvein lfsstrf. Httu styrkegarnir nmi snu ea fengju atvinnu, skyldi htta a styrkja , en bta jafnframt njum styrkegum vi. ll snau brn og munaarlaus gtu ori styrksins anjtandi. - Yfir hfu skyldi a vera markmi sjsins a ala upp brn au, sem fdd vru til ftktar og rktarleysis, og gera au a ntum manneskjum. Skyldi leggja mikla herzlu a roska au sigislega, gla hj eim sannan metna og innrta eim viringu bi fyrir sjlfum sr og rum, en vinna af alefli mti tilhneigingu eirra til einlgni, hgmadrkunar og nytjungshttar. - essum grundvelli skyldi semja skipulagsskr fyrir sjinn og konungur stafesta hana, en framkvmdastjrn sjsins skyldi jafnan vera heima hreppnum og hafa eftirlit me uppeldi styrkeganna.

eir lknirinn og Sveinbjrn gtu ekki bundist ess a lta ljs undrun sna og adun yfir essari strmannlegu gjf. orgeir gaf v engan gaum, en hlt fram. Enn var eitt skilyri fyrir gjfinni rita.

Fyrstu brnin, sem nytu uppeldisstyrks af essum sji, skyldu vera brn Einars heitins Blinu.

eir Sveinbjrn og lknirinn litu snggvast hvor framan annan, en gu. orgeir tk eftir v og lt sr vel lka. a skildist, sem hann vildi lta skiljast.

Sveinbjrn las upp brfi fyrir orgeiri, og kva hann a rtt rita. San var honum frt blai rmi, samt bk til a leggja undir a, og skrifai hann nafn sitt undir a me skjlfandi hendi. Pennadrttirnir eiginhandar nafni hans voru dlti hlykkjttir a essu sinni, en annars voru eir flestum gamalkunnir.

eir rituu undir sem vitundarvottar.

Auk ess ritai lknirinn vottor nean brfi um heilbrigisstand orgeirs, egar a vri rita. Skri hann ar fr rannskn sinni sjklingnum tpri hlfri stundu ur, tilgreindi lkamshita og fjlda aslaga mntu m. m., og tk a loks fram, a ekki hefi veri hgt a skynja anna en a sjklingurinn vri me skertu ri.

A lokum var blai broti saman, lti umslag og lagt bor, sem st skamt fr hfalagi orgeirs. Hann vildi hafa a hj sr fyrst um sinn.

-

Eftir a eir Sveinbjrn og lknirinn voru farnir, l orgeir grafkyr og egjandi. Hann fann ekki miki til, en var daureyttur og lmagna. Honum fanst allir limir snir vera svo ungir, a hann gti hvorki hreyft legg n li, jafnvel varla haldi opnum augunum. En honum lei vel. Hann hvldist og naut ess friar, sem sjkdmur hans unni honum. N var honum ltt skapi. rtt fyrir veikindablinn andliti hans br ar fyrir fagnaarbjarma.

annig var v bezt fyrir komi.

N var jtning hans gefin, sekt hans afhjpu - en ekki nema til hlfs. N gtu menn hugsa um etta a, sem eim sjlfum sndist, geti gtunum og ort eyurnar. varai ekki um meira en etta. vissan var betri handa eim en sannleikurinn og miklu ttalegri en hann. eir mundu eigi tra v sanna, tt eir fengju a heyra a, og ekki skilja a. eim mundi finnast sagan braglaus og ba sr til ara hvort sem vri. essi afer gaf grun um eitthva ferlegt essu mli, sem duli lgi og grafi og aldrei yri uppvst.

Engan hafi hann vgar bei og engan fyrirgefningar. Menn mttu lta hann illmenni, moringja, brennuvarg og hva sem eir vildu. eir mttu formla minningu hans, ef eir hefu hug til. Alla fi sna hafi hann stai ndverur gegn almenningsliti v, sem drotnai svipinn, ef honum knaist a ekki. Og enn, mitt dauanum, var honum hugfr v a leia a afvega, ha a, storka v og egna sig vild ess. Sjlfir hfu eir, andstingar hans, gert honum essar getsakir. Fyrir r hfu eir dmfelt hann og framfylgt dmnum verkinu eins og eir bezt gtu, me v a leggja okka hann. eir spuru ekki um sannanir. N geri hann eim ann grikk a jta sig getsakir eirra, - jta r sig skriflega, me grarstru spurningarmerki eftir jtningunni! a skyldi vera brestandi augum hans til skemtunar a sj, hvernig eim yri vi.

Ekki var hann hrddur vi a lta gverk a, sem hann n hafi gert, og disverk au, sem menn tluu honum, leiast fram fyrir dmstl borinna kynsla.

Langt var san honum hafi veri jafnhgt um huga og n. Hinar illu vofur, sem pnt hfu huga hans, voru n viknar aan burtu. Og mest gladdi a hann, a ekki hafi essi myrkraher veri burt rekinn me fulltingi annara manna; ekki hafi hann veri srur burt me bnum og helgidmum. Hugsjn s, sem var bli hans yfirsterkari, hafi vaxi upp honum sjlfum. Hn tti rtur snar djpi hans eigin slar og bar murmerki hennar. Ef til vill hafi hn lengi legi rosku undirvitund hans, en kom n fyllingu tmans.

Hann fr a reyna a rifja upp, hvernig etta hefi komi huga sinn. a hafi veri ar, egar hann vaknai; a hlaut a hafa komi mean hann svaf. Hva hafi hann dreymt? - Honum gekk illa a rifja upp draum sinn, en eitthva hafi hann veri um a, sem fyrir hann hafi bori Blinu.

Blstokkna auga -! N gnai a honum ekki framar. N l Einar Blinu ekki lengur bttur. Enginn var s hlutur, a ekki mtti meta hann til einhvers andviris; mannslfi lka. Einar var ltilsigldur a vsu, en hafi hann hlutverk hendi lfinu. Mannskai var a honum, en ekki btanlegur. Manngjldin voru n greidd og fengin hendur mannkyninu, sem er hinn sasti og sanni arftaki allra manna. Enginn vissi, hverra nijar mundu njta eirra. Ef til vill var enginn maur slandi bttur rum eins manngjldum og Einar Blinu.

orgeir lokai augunum, en hugur hans horfi t mlisdjp kominna alda. Svo langt sem augu hans eygu s hann blessun breiast t fr gjf sinni og akklti ori og verki fylgja henni. Hann s hana vaxa, eftir v sem fram liu stundir, og vera stugt frari um meira verk. En "ftka hafi r jafnan hj yur", hafi spekingurinn framsni sagt. - A vsu mundi nokku af eirri hjlp, sem sjur hans veitti, lenda hj eim, sem ekki vru maklegir, og vera til einskis ea verra en einskis. Hj v var aldrei komist. Allur fjldinn af styrkegunum mundi vera mealmenn, ef til vill betra lagi. En einhvern tma mundi styrkveitingin hitta hinn rtta mann, ann mann, sem gefandanum vri til smdar og glei a hafa ali upp. Mann, sem n essarar hjlpar hefi veslast upp rbirg og rktarleysi og aldrei geta noti sn, en vegna hennar fkk a uppeldi, sem hfileikum hans var samboi. - Mann, sem bri hfu og herar yfir fjldann og aflai j sinni daulegs orstrs. Me einum slkum manni vri Einar Blinu a fullu bttur; alt hitt vri ar umfram.

essar hugsanir voru honum til innilegrar glei. Hann gleymdi stum snum, veikindunum, - sjlfum dauanum, sem var lklega a nlgast, og naut ess lfs, sem hann tti fyrir hendi verkum snum og hugsjnum um aldur og fi. Innilega rr huga gat hann n halla sr til hvldar friarfam hins kenda og dularfulla, sem tekur vi ar, sem mannleg hugsun httir. N var hann sttur vi sjlfan sig og sttur vi allan heiminn.

Hann var viss um, a ef einhverjar gar verur vru til, sem enginn si, vru r honum n nlgar. Ef til vill stu r yfir sng hans me tbreidda arma og biu ess, a honum skrist svo sn, a hann mtti sj r. Ef til vill var a einhver slk vera, sem tt hafi essari hugsjn fram vitund hans rttum tma, til ess a ltta honum dauastri. Oft fanst honum ur hann hafa haft hugbo um slka snilega nvist. -

Hann leit upp. Sndist honum hvtklddur kvenmaur standa vi rmi. Bar hn myrtusveig um hri, en gagns sla huldi hana nr alla. Hann tlai a vira hana betur fyrir sr, en - var hn horfin.

"Ragna -!"

Hann ekti hana undir eins eftir. annig hafi hn veri bin, egar hann s hana sast - giftingardegi hennar.

N gat hann ekki hugsa um anna en hana.

Hann hafi dregi sjlfan sig tlar. Hann var ekki sttur vi allan heiminn mean hana vantai. Hvernig hafi hann geta gleymt henni? Henni hafi hann veri verstur.

essar hugsanir geru hann aftur vran.

egar lei daginn, x stthiti hans og hfurarnir byrjuu aftur. En n ruglai hann ekki um a sama og ur, heldur andvarpai hann vi og vi:

"Ragna! - Ragna mn!"


18. kafli - Slsetur

Jn kaupi fr heim yfir heiina me hestana egar sunnudaginn og flutti tindin til Vogaba. Ragna br egar vi og bjst a fara fund fur sns.

Hn gat ekki lagt af sta fyr en rijudagsmorgun. Jn kaupa hafi hn fyrir fylgdarmann. Ekki var nema ein daglei fr Vogabum a Seljatungu, og sttist eim ferin allgreilega.

Fengu au kalsaveur heiinni me nokkurri rkomu, en ekki var veri til farartlma. rkkurbyrjun um kvldi komu au a Seljatungu.

Ekki var a v a spyrja, a vel var vi eim teki. Sveinbjrn kom sjlfur t hla og bau Rgnu velkomna. Ekki kvartai hann um rengsli hsakynnum snum, tt n vru ar tveir menn fyrir, sem haft var meira vi en almenning. hafi hann or v, a hann hefi feginn vilja sj frna heillavnlegri degi.

egar Ragna kom inn bjardyrnar, kom lknirinn t r stofunni, ar sem orgeir l. Hn spuri hann egar eftir lan hans. Hann lt lti yfir henni.

Ragna spuri hann einbeitt, hvort hann hefi nokkra von um bata.

Lknirinn hristi hfui, en svarai engu fyrstu. Eftir nokkra gn sagi hann, a sr vri mgulegt a fullyra neitt um a. En litlar vru lkurnar.

Ragna hafi bist vi slku svari, svo a kom henni ekki vart. Hn beit vrina og agi. Hn hafi veri hrdd um, a sr mundi aldrei aunast a bjarga lfi hans ea sj v bjarga. En henni var miki mun a n fundi hans, ur en a vri um seinan.

"Vakir hann nna?" spuri hn lgt.

"Nei, hann mkir og hefir r", svarai lknirinn. "r geti fengi a sj hann, en r megi ekki dvelja lengi hj honum a svo komnu. Hann m einskis nis missa. Ef honum yngir ea ef hann vaknar me ri, skal g egar lta gera yur avart".

San fylgdi hann Rgnu inn stofuna. Ekki var nema lti eitt fari a brega birtu. Ragna stanmdist innan vi dyrnar og horfi fur sinn. Hn urfti a taka allri orku til a lta ekki geshrringum snum bera. En skr var henni sjnin, v augun fyltust af trum.

orgeir l me hlfopin augun. Andliti var alt me veikindalegum bl og ennisarnar strar og blrauar. Andardrtturinn var mjg stuttur og tur, og a, sem til hans heyrist svefninum, kom me stunum, slitrtt og samsttt.

"Ragna! - Ragna mn!"

N var Rgnu ng boi. Hn hlt, a hann hefi komi auga sig og ekt sig. Hn gekk nr og sagi hlfhtt:

"g er hrna, fair minn".

"etta megi r ekki", sagi lknirinn.

a var sem hinn sjki maur hefi haft eitthvert veur af v gegnum ra sna, a vi hann vri tala. Hann sneri hfinu ofurlti vi, opnai augun alveg og stari t stofuna, en ekki Rgnu.

"g er hrna, fair minn", mlti Ragna aftur og fri sig alveg a rminu.

"J, brarbljan - myrtusveigurinn! a ert - a - -".

"Hann sr mig ekki, hann ekkir mig ekki", mlti Ragna me klkkum rmi.

"r heyri a sjlfar, fr, a hann hefir r. Hann m ekki heldur ekkja yur n, ekki fyr en hann fr ri aftur", mlti lknirinn.

"Ef a verur framar", mlti Ragna efablandin og hlddi lkninum. v nst fr hn r stofunni og i beina. Hn var reytt eftir ferina um daginn, og henni sofnaist vel um nttina. Hn var ekki vakin me neinum njum tindum.

orgeir svaf vanalega lengi fram eftir deginum og vanalega vrt, svo a jafnvel lknirinn vissi ekki, hverju a stti. Ragna kom stku sinnum inn til hans, en var ar ekki a staaldri.

Loks undir slsetri vaknai orgeir og var me fullu ri. Lknirinn skoai hann enn einu sinni og s, a hann hlyti a vera a daua kominn. Hann hafi ekki or v fremur en vandi hans var, en sagi orgeiri fr v, a dttir hans vri ar bnum og hana langai til a sj hann. orgeir leyfi a egar.

egar Ragna kom stofuna, fru arir t aan, svo eim gfist ni til vitals.

au horfu fyrst egjandi hvort anna stundarkorn. a l vi, a Ragna hikai vi a koma nr honum, egar hn s, a hann ekti hana. a var lka sem henni flli allur ketill eld, er hn s, hve mttfarinn og langt leiddur hann var.

Hn gekk a rminu, kraup niur vi rmstokkinn og tk um hnd fur sns, sem l ofan snginni. Hndin var dnmjk, heit og mttvana, en ekki sveitt. arnar handarbakinu voru sem tblsnir belgir. Slagin fanst varla hreyfast.

"Fair minn", mlti hn me blri og angurvrri rddu. "Manstu, hva g sagi vi ig seinast, egar vi tluumst vi. a var skrifstofunni inni. g sagi, a hefir grtt, en verzlunin tapa. a var skammarleg adrttun, sem aldrei hefir lti mig r san. N kem g til a bija ig a fyrirgefa mr etta".

orgeir var seinn til svars, en svarai loks me veikri rddu:

"Og - ekkert anna?"

Ragna horfi framan hann. Svipur hennar harnai dlti:

"Nei - ekkert anna", mlti hn einbeitt.

orgeir var aftur seinn til svarsins. Hann horfi mildum augum dttur sna. San lyfti hann upp hendinni, strauk henni bltt um kinn hennar og mlti:

"a er rtt, telpa mn, hitt er alt mr a kenna. g veit a, - g var of harur vi ig. - g hugsai of miki um mig -".

Ragna komst innilega vi.

"Fair minn - elsku fair minn! g gat ekki anna. a er alveg satt. varst of harur vi mig. En g er ekki rei vi ig. g hefi aldrei veri a. En g gat ekki anna. egar g kom til Kaupmannahafnar og essi maur, sem g hafi svo innilega beit , gekk jafnhart eftir mr, fanst mr g vera a missa ftfestu og hrapa ofan eitthvert volis-hyldpi. Mig svimai hvar sem g gekk. g var ttalega einmana og hjlparrota; g held g hefi ori veik. hitti g hann. Hann kom eins og frelsandi engill til mn essum raunum. Hann var eini maurinn llum essum hundra sundum, sem g gat bori traust til. g tk mr hann dauataki. g vafi mig upp a honum, eins og veik grein a sterkum stofni. g gaf honum sjlfa mig, alla og skifta, til ess a missa hann ekki fr mr. v g elskai hann. g gat ekki lifa n hans. Geturu ekki vorkent mr etta?"

orgeir strauk aftur um kinn hennar:

"g veit segir satt, barni mitt. - Vi skulum ekki tala meira um etta. - Og n - n ertu hamingjusm?"

"J, - ef ert mr ekki reiur".

"g reyndi a sna, a svo vri ekki. - Var a ekki ng?"

"J, hjartans pabbi. - g akka r fyrir sendinguna. Vi tluum bi heim til n morguninn eftir, en varstu farinn. g skildi a svo, a vildir ekki lta akka r".

" ekkir lundina mna, Ragna mn".

N var hl samtalinu dlitla stund. orgeir tk mjg nrri sr a tala og gat a ekki nema ofurlgt og me lngum hvldum; mean skiftust augu eirra kvejum og Ragna rsti hnd fur sns a kinn sr.

orgeir byrjai aftur:

"Manstu, Ragna mn, hva g sagi vi ig sast: i veri a spila upp ykkar eigin sptur; egar g dey, verur ekkert til, sem ykkur veri tla".

"J, g man a. g hafi bist vi eim ummlum. Oft hefi g hugsa um au san og jafnan tt vnt um au. Arfur aufa er minni blessun en margur hyggur. Enginn kann jafnvel f a meta og s, er sjlfur aflar ess, segir gamalt spakmli. Mr hefir fundist g vera frjlsari og sjlfstari, san g misti arfsvonina. Fririk er dugnaarmaur, og eim mnnum verur sjaldan fjrvant. stur mnar vissi hann, svo ekki hefir hann teki mig a sr arfsins vegna".

"Lttu etta".

orgeir benti me veikum mtti gjafabrfi, sem l borinu.

Ragna st upp. Hn ttai sig ekki v fyrstu, hva a var, sem fair hennar benti . En brtt kom hn auga brfi, tk a r umslaginu og fr a lesa.

Bjarilin Seljatungu sneru vestur, og var vsnt fr bnum gegn vestri.

Sl var n gengin ofan a vesturfjllunum og komi fast a slsetri. Skein slin glatt rifu milli rosablstra, og var skini me rauleitum kvldbjarma. Roi var mikill llum skjum vesturloftinu og slsetri undurfagurt.

Slin skein beint inn um gluggana og geri stofuna ljmandi bjarta. Rurnar voru votar utan og innan, og jk a geislunum glit og fegur. r hvorum glugganum um sig teygi sig geislaarmur um vera stofuna, svo mikill fyrirferar sem gluggaumgerirnar leyfu. Mluu eir skrar og sknandi myndir af gluggunum veggina og glfi, hoppuu kistu af kistu og stl af stl, og reyndu a reka burtu skuggana, en eir skriu skjl bak vi sparift heimaflksins, sem hngu ti hornunum. Mynd af Jni Sigurssyni, sem hkk einum veggnum logagyltri umger, virtist brosa vi slarljmanum; hvergi naut geislinn sn betur en ar, eins og hitti hann ar gamlan og tran hollvin. Nokkur hluti geislans r rum glugganum hrslaist um uppdrtt slands, sem einnig hkk ar einu ilinu. En flekrttur var geislinn ar, v dropar glerinu geru hann skran. Skiftust ar bjartir blettir og hlfbjartir um alt landi, a sem geislinn ni; var skini hraflkent mjg og alt flkti. Vogaba-hrai l tjari geislans, svo erfitt var a sj, hvort meira mtti ar, skini ea skugginn.

Skini lagi beint rm orgeirs og ili bak vi a. Var sem meginstraum ljsflsins vri veitt anga. En skugga gluggagrindarinnar flutti geislinn me sr. Breiur skuggakross l ofan snginni, og annar st ilinu yfir rminu og skifti skininu fjra hluta.

Ragna st mijum rum geislanum og sneri sr fr glugganum, mean hn las brfi. Lagi skini xl hennar og lk fagurlega um hri og fram me vanganum, en andliti var skugga. ftum hennar blandaist ljs og skuggi listavel saman, og fru essi ljsbrigi henni einkarvel. Hefi Rembrandt hinn hollenzki varla geta vali henni heppilegri sta ea fegurra ljsskr til a mla eftir henni eina af hinum heimsfrgu myndum snum.

orgeir fri hfui til koddanum, svo skuggann af borinu bri yfir augu honum, og horfi hugfanginn dttur sna. Hn var fgur sem draumsn, ung og rttmikil, en bar merki alvru og lfsreynslu. henni ttist hann sj beztu hfileika sna endurborna; ar ttu eir a halda fram lfi snu.

En mest var honum hugarhaldi um a sj a svip Rgnu, hver hrif brfi hefi hana. egar hann lt skrifa a, hafi hann alls ekkert um a hugsa, hvernig henni mundi lka a. En fyrst hn var n komin til hans og au voru stt, fanst honum a miklu skifta, hvernig hn liti etta ml. N fanst honum sem vanknun hennar mundi spilla fyrir honum gleinni af gjfinni.

Ragna gaf kvldgeisladrinni engan gaum og vissi ekkert af, hvernig eir skreyttu hana sjlfa. Hn las brfi me mestu athygli, og eftir v, sem a lei, glanai svipur hennar. a var sem hn si anna kvldskin, enn fegurra og fgtara en a, sem skein um stofuna. Geisla lagi af blainu andlit hennar og inn sl hennar, - geisla af eldi eim, er Prometheus rndi fr guunum og gaf mnnunum. a voru kvldgeislar afram kominnar slar, sem hn s, en jafnframt morgungeislar nrrar skounar manngildi hinna snauu og vileitni til a vernda a, sem bezt var brnum eirra, fr gltun. egar hn var binn a lesa brfi til enda, byrjai hn v aftur.

orgeir fylgdi svipbreytingum Rgnu me athygli. Af eim s hann hugarhrringar hennar, og r voru honum miki gleiefni.

egar Ragna braut saman brfi og lagi a fr sr, tindruu tr augum hennar. Kraup hn niur vi rmi og kysti hnd fur sns me mikilli geshrringu.

"Fair minn! - Elsku hjartans fair minn!" mlti hn. "g kem engu ori upp fyrir fgnui, - fyrir undrun og adun! Betur en etta gaztu ekki vari aui num. egar f er vari ennan htt, er a til sannrar blessunar".

"essum krnum hefi g vari mr til glei, Ragna mn, og mr ykir innilega vnt um, a ant mr ess af heilum hug. Eitthva mun vera eftir handa ykkur samt. Njti ess vel, en - gleymi ekki a gera gott. Auurinn er engin hamingja, heldur aeins meal til hamingju".

"g skyldi hjartans fegin bta vi gjf na, en g veit, a vilt gefa hana einn, - elsku fair minn!"

Ragna hjfrai andliti niur vi hli hans. orgeir lyfti upp hinni hendinni me miklum erfiismunum og lagi hana bllega hfu henni.

"g akka r fyrir ummli n. g veit, a au eru undirhyggjulaus. - Annars vrir ekki lk mr. Beru manni num kveju mna. N ann g honum alls gs. - N ann g llum alls gs -!"

a sasta, sem orgeir sagi, skildist varla. Bi var honum erfitt um mli sjkdmsins vegna, og n komst hann svo vi, a hann kom varla upp ori.

Stundarkorn lei me orvana slu.

orgeir vildi segja fleira, en tilfinningar hans uru honum of rkar. Jafnsla stund hafi hann aldrei gert sr von um a eiga eftir lifaa.

N fann hann ekki kala hj sr til nokkurs manns, enga lngun til a hefna sn neinum ea storka neinum. Honum fanst sem eitthva skalt og gaddhart klkna og renna sundur sjlfum sr. Hann var a vera barn lund.

Og n kendi hann hj sr tilfinningar, sem hann hafi ekkert haft af a segja mrg, mrg r, tilfinningar, sem vermdi hann allan upp. Hann elskai - elskai dttur sna, sem komin var n til hans aftur, eftir mu og mtlti, sem skilnaur eirra hafi valdi, - og elskai hugsjn , sem n tengdi au saman.

Til hvers hafi alt str hans og strit veri? etta var a lokum a eina, sem veitti lfinu glei og gildi, a var stt og samarglei a stru starfi fyrir velgengni annara manna.

ur hafi honum fundist a llum gum meira a mega halla sr til hvldar fam dauans. N fann hann alt einu til lngunar til a lifa, - lifa og elska, njta slu samargleinnar hj dttur sinni, - lifa enn nokkur r frislli elli.

Klkkvinn gagntk nrgeir meira og meira, ar til tr streymdu niur kinnar hans, - tr slu og barnslegs unaar.

Eftir rlitla stund datt Rgnu spurning hug, sem hn vildi leggja fyrir fur sinn. Hn var um a, hvers vegna hann hefi tilnefnt brn Einars Blinu.

En a leit t fyrir, a eirri spurningu tti aldrei a vera svars aui. egar Ragna leit framan fur sinn, br henni svo vi, a hn htti vi a spyrja.

orgeiri hfu ori essar sustu hreyfingar um megn. Hann hafi tala of miki og komist of miklar geshrringar. N fkk hann kf hstaandkf, en var of magnrota til a geta hsta. Andrengslin tluu a gera sviplegan endi lfi hans. Hann blnai framan og augun rtnuu, eins og au tluu a springa. Krampaskjlfti fr um allan lkamann. Hann reis upp til hlfs, en fll aftur ofan koddann.

Ragna stkk ftur, reif opna hurina og hrpai lkninn mesta ofboi.

var sasti slargeislinn a deyja t ilinu. Rsrauum bjarma br um alla stofuna. Slin var a hverfa bak vi fjllin. Rosamikill haustdagur var a, sem n var a enda. Vesturhimininn var allur einum ljma. ungbrnir, ferlegir blstrajtnar, hrikalegir vxt og hrmgrir belginn, ruddust fram a slsetursstvunum. ar leystust eir r lgunum og uru a svfandi geislamyndum yfir rekkjustokki kvldslarinnar. ursahamina rak brennandi burtu fyrir haustvindinum.

Lknirinn kom egar og s, hva um var a vera. Me frbru snarri tkst honum a lika til um andardrttinn a v sinni.

etta var sasta rs lfsins dauann brjsti orgeirs. Hjarta, sem hvlt hafi mttvana og varla fundist brast, tk n a hamast, eins og a vildi bja dauanum byrginn. En n var svo a v rengt, a slg ess voru ekki anna en krampakendir kippir. Andardrtturinn var mttvana hrygla og orgeir misti mevitundina.

Ragna oldi ekki a horfa dauastr fur sns, og setti grt a henni. rum saman hafi hn veri furlaus og var farin a venjast v. N hafi hn aftur fundi a heitt og innilega, a hn tti fur. En smu stundu var hn a missa hann. etta tk hn sr svo nrri, a henni fanst sem hjarta sitt mundi bresta um lei og hans.

Eftir slsetri dimdi og klnai stofunni, en rosinn jkst ti. Skin vesturloftinu uru stsvrt, og vi og vi dundi regni stofugluggunum.

Lknirinn sat vi ljs yfir sjklingnum, en gat ekkert a gert. Ragna sat ti vi bori hj gluggunum, me klt sinn fyrir andlitinu, og skalf af ekka. Hn var htt a vona, en skai, a etta tki enda sem fyrst.

a drst fram undir mintti, a hinn gustkaldi gestur "me sigina" heimskti au ar stofunni.


19. kafli - Sgulok

Frttin um lt orgeirs vakti hluttekningu manna meal, eins og frttin um veikindi hans hafi ur vaki. Margir ttust eiga ar strmenni bak a sj, einum af mestu atkvamnnum hrasins.

Rtt eftir andltsfregninni aut n fregn t um allar sveitir. Hn var um hina strmannlegu gjf orgeirs. S fregn vakti bi undrun og adun. Slkum strgjfum voru menn vanir.

Fyr og sar hafi a heyrst um rka menn, a eir hefu grafi niur f sitt jr, egar eir fundu dauann nlgast. Slk mefer f var forn og jleg og bar tternismerki Ketilbjarnar gamla, Egils Skallagrmssonar og annara strmenna hinnar frgu og sgurku "gullaldar". Enginn var a vsu til ess a mla me v, a siurinn yri almennur af nju. En lgi grunur einhverjum fyrir a hafa gert a, tti mnnum a heldur frami en hitt a telja sig tt vi hann, v fir voru of fornir skapi.

a hfu menn lka heyrt, a auugir slendingar hefu gefi hum hfingjum, einkum tlendum, reytur snar, eins og Gumundur Brokey, en fengi a launum frama og fagurmli. eir voru tmar, a vel tti f vari ann htt, v oft hefir hfingjahyllin veri hu veri slandi. - fru eir einir svo me f sitt, sem ekki hittu a heillar a fara me a suur til Danmerkur, a dmi selstukaupmannanna, og gefa a ar me sr til filoka.

Ekki var mnnum a heldur r minni lii, a margir fjrslir menn hfu mkst svo anda fyrir andlti, a eir hfu gefi au sinn til kirkjunnar ea hinna "heilgu" jna hennar, - sem seint ykja f of miki -. oru eir ekki a eiga a httu, hvernig fri eftir dauann, v allir vissu, hversu auvelt lfaldanum mundi vera a ganga gegnum nlarauga. En um sluhjlp eirra, sem slargjafirnar gfu, efaist enginn.

En etta - etta kannaist enginn vi, a maur hefi gefi au fjr til ess a gera ntar manneskjur r brnum ryrkja. Hefi maurinn gefi etta f til ess a kosta ryrkjana og alla barnavgu eirra til Amerku, a hefu eir geta skili, v a hfu hreppsflgin gert um allmrg r, og a me gum rangri: aan kom "hyski" aldrei aftur! a hafi sem s tt efasamt fram a essu, hvort til vri vinnandi a ala upp essa urfamanna-"krga", til ess a gera a viunandi vinnudrum, - hva manneskjum!

En hva sem essu lei, var glein yfir essari rausnarlegu gjf almenn og innileg, einkum hreppnum, sem ori hafi fyrir essu mikla happi. Menn hinum hreppunum gtu ekki anna en lti ljs samfgnu sinn, - tt hamingjan vissi, a eim blddi augum, ar sem eir stu n sjlfir me sveitaryngsli sn.

Margt var um orgeir tala, fjr og nr, um essar mundir. Var a almennast, a menn hrsuu mjg veglyndi hans og hfingsskap og sgu af v msar sgur, - sumar, sem enginn hafi heyrt ur. Var sem mnnum vri v ljfara a tala um essa hluti fari orgeirs n, sem eir hfu lengur um aga. N voru sgurnar farnar a f sig einhvern vifeldinn aldursljma og jafnvel skldlegan bl. sambandi vi gjfina og margar minningar fr linum rum var orgeir nokkurskonar drlingur almenningslitsins og upphalds-umtalsefni manna. Um mrg r hafi a veri tzka a tala illa um hann. N var skift um; n keptust menn um a tala vel um hann.

Og egar svo var komi, tti a hinn mesti vegsauki a hafa veri gkunningi hans, einkum gamla daga. egar rki hans var sem mest. Var a krt umtalsefni margra heldri bnda a segja sgur af sr og honum. var sem nokku af frgarskini hans legi , og fanst eim ffill sinn fegri, er eir su sjlfa sig eirri birtu. A minsta kosti var a vottur um a, a eir hefu einhvern tma stai skilum vi hann og gert sig hylli hans maklega.

Nrri mtti v geta, a menn yndu v illa, a anna eins upphaldsgo sem orgeir n var orinn eim, bri bletti og flekki. En n vildi einmitt svo heppilega til, a niurlagi gjafabrfinu fi upp sgur r, sem veri hfu sveimi fyrir rmum mnui. N duldist engum, a eitthva hlyti a hafa veri hft eim. L beinast vi a tla, a bi hefi orgeir veri valdur a brennu vruhssins og afdrifum Einars.

vildi enginn vera til ess a endurvekja vtting ann, sem gengi hafi um sumari. Enginn treysti sr til ess hvort sem var a komast sannleikanum nr en . Og eitt ttust menn vissir um, a hvernig sem leyndarmli essu vri fari, hefi orgeir eflaust haft mikla hugraun af v og vilja bta r v. Ef til vill hefi hlutdeild hans veri ger geveikiskasti. Og hvernig sem essu lgi, vri betra, a mli lgi leyni og btur hans kmu eim a notum, sem r vru tlaar, en a a hefi uppvst ori og hegning fram komi, sem enginn hefi neitt gott af.

Me etta ltu hinir gtnari menn sr lynda. En margir depluu augunum byggilega, egar minst var sguna, og voru drjgir yfir v, a getur eirra um sumari hefu stefnt rtta tt.

-

Lk orgeirs var flutt ofan Vogabakaupsta, og tti a jara a vi sknarkirkju hans. Var kistan ltin standa stofu eirri, er ur hafi veri vihafnarstofa hans. Voru hsggnin n mtulega komin burtu, v annars hefi kistan ekki komist ar fyrir. Af essu myndaist s jsaga, a orgeir hefi vita fyrir daua sinn.

Daginn eftir lt orgeirs kom seglskip verzlunar hans voginn. v var maur s, er verzlunarstjrnin ytra hafi sent honum til astoar. a var ungur maur, danskur, og llum kunnur ar um slir. Hann flutti r frttir, a Petersen s, er veri hafi ar verzlunarerindum og ur er minst , hefi fundist dauur ti Charlottenlund, me klugat hfinu. Skammbyssa hefi legi ar hj honum. Hafi hann veri farinn r jnustu Jespersens-verzlunarinnar fyrir nokkru, lifa mesta sukki og veri kominn miklar skuldir. A honum ltnum hafi mislegt misjafnt komist upp um hagi hans.

essi danski maur tk egar vi forstu verzlunarinnar. Fyrsta verki, sem fyrir honum l a gera, var a annast um tfr orgeirs.

Vibnaur var mikill undir jararfrina, bi af hendi verzlunarinnar og Rgnu. Arir kaupstaarbar geru lka miki til a gera hana virulega, og sveitamenn tluu mjg a fjlmenna.

Htlegur alvrublr var hinum litla kaupsta daginn, sem jararfrin fr fram. Bum slubunum var loka og fnar dregnir hlfa stng bi landi og ti skipinu. Fir mundu anna eins fjlmenni kaupstanum.

Stundu fyrir hdegi streymdi mannfjldinn a hsum Jespersens-verzlunarinnar og inn barherbergin. Mtti ar sj marga tilbreytni, bi klaburi og ru, v ekki voru neinir sorgarsiir klaburi almennir Vogabum; menn fru ar smu sjaldhafnarflkunum til brullaups og jararfara. ennan dag voru eir bir me silkihatta, lknirinn og sslumaurinn; Sveinbjrn Seljatungu var me gran kaupflags(stjrnar)hatt, en Sigurur brir hans me "brennivnshatt" og " frnsku" undir. Meal kvenna bar mest eim Rgnu og lknisfrnni. Voru r bar svartklddar og Ragna me tta, svarta slu fyrir andlitinu. Sslumannsfrin var ar ekki, v a enn var henni ungt skapi til orgeirs, og ekki mundi sslumaurinn hafa veri ar heldur, hefi hn mtt ra.

Mannfjldinn okai sr hgt og hljlega inn stofurnar. ttu menn sr v fastar saman sem meira fjlgai, svo furu margir komust ar fyrir inni, en stu margir ti. Kistan var akin sveigum r slenzkum blmum, - v svo langt var heimsmenningunni ekki komi Vogabakaupsta, a tilbin blm vru ar bostlum.

Hrasprfasturinn hlt hskvejuna og talai langt ml um kristilegar dygir og gustta orgeirs, tr hans og aumkt anda. heyrendurnir geispuu mean, en hfu hatta sna ea klta fyrir andlitinu, svo vel gti a snst svo, a eir vru a grta af v, hve hjartnm ran vri. - Einn heyrandinn komst svo a ori um runa eftir, a hn hefi veri movolg gusorastspa, sem blessaur prfasturinn hefi helt hlustir manna. Ekkert hefi veri a henni anna en a, a rsnurnar hefu veri far, en sveskja engin.

Lknirinn hafi gengist fyrir v, a kaupstaarbar sndu orgeiri viringu me v a bera kistu hans hndum sr til kirkjunnar. Ekki var nema stutt bjarlei anga, og l leiin eftir slttum melum. essu var alment vel teki. yngdi ekki kistan handleggjum lknisins ea hans lka til grafarinnar. Sinasterkir erfiismenn, sem stlt hfu lngum handleggi sna vinnu hj orgeiri, skiftust n um a bera kistu hans.

egar kistan var borin gegnum kaupstainn, tku margir eftir hstandi andliti innan vi glugga litlu hsi, sem fari var framhj. a var maur, sem "var r sgunni", eins og lesarinn kannske man. Hann var ekki dauur enn, en ekki hafi hann komi bina san hann var minst seinast. N st hann nrklum einum vi gluggann og horfi lkfylgdina. Skalf hann af vanstyrk og tlai a rifna af hsta. Andlit hans var magurt og raubltt og afmyndaist mjg af hstanum, en trin hrutu af kinnunum vi hverja hstahviu. Allir, sem su hann, kendu brjsti um hann, jafnvel barsveinarnir, sem hann hafi oft veri erfiur. Fjrutu ra samvinnu hans og orgeirs var n loki, og tlit var fyrir, a ekki yri ess langt a ba, a hann yri borinn smu leiina.

kirkjunni hlt sknarpresturinn lkruna. Rakti hann fiferil orgeirs og markai glgt og greinilega afstu hans gagnvart samt sinni. Einkum var hann fjlorur um ingu , sem lf orgeirs og starf hefi haft fyrir menningu essara sveita, og nefndi margar framfarir, sem hann hafi tt gan tt . Um etta talai hann ltlaust og hglega. En var honum skrafdrgst um hina miklu gjf hans og hugsjn , sem henni var opinberu.

Mrgum tti presti mlast skrulega, og vi tlu hans skrust mjg skoanir manna orgeiri og uru kvenari. En sammla voru menn ekki um hana. Mrgum tti hn of lti "andleg", - of lk sklaru ea ingru, en of lti henni af bibluspakmlum og narboskap. Einkum var a kvenflki, sem essa skoun ahyltist. a vildi heldur "stspuna" prfastsins.

A runni lokinni st sslumaur upp og gaf heldri mnnum bendingu um a bera t me sr kistuna viringarskyni vi hinn ltna. Ruu eir sr annig a kistunni, a rum megin var sslumaur fremstur, Sigurur Vogabum, en Sveinbjrn kaupmaur aftastur. Hinum megin var umbosmaurinn Klaustrinu, Sveinbjrn Seljatungu, en lknirinn aftastur. - Vel tti fararbroddurinn skipaur, ar sem eir voru sslumaurinn og umbosmaurinn, v bir voru eir glsimenni. Einnig smdu eir sr allvel nafnarnir, Sveinbjrn Seljatungu og frndi hans kaupmaur, tt mikill vri aldursmunur eirra. Sama hefi veri a segja um hreppstjrann Vogabum, hefi "s franska" ekki veri honum til mu a vanda. Hafi hn rekist kvist blmsveig, egar hreppstjrinn laut ofan a kistuhankanum, og hallaist eftir a. L v vi sjlft, a af henni leiddi glp eirri alvru, sem sjlfsg var vi essa athfn. - Lknirinn tlai a leka niur undir snu horni kistunni. Hann drst me alla lei t r kirkjunni, tt ekki bri hann sig karlmannlega. egar hann slepti kistunni, veifai hann uppgefnum handleggnum og tautai fyrir munni sr, a "a-a-a-a-andskoti vri karlinn ----ungur!"

Sasta atrii tfararinnar fr fram me moldarahttinum gamla og alkunna.

Grf orgeirs var norvestur undan kirkjuhorninu nvgum garsauka. ar var aeins eitt leii fyrir, nokkrum fmum austar, - leii Einars fr Blinu.

Vi a leii sst kona, ftklega en snyrtilega bin, me fjgur brn vi hnd sr; krjpa niur og gera bn sna, egar menn voru a dreifast fr leii orgeirs. Menn horfu hana steinhissa. Gat a veri, a etta vri Margrt Blinu?

Margrt leit t sem nnur manneskja. Hn heirai tfr velgerarmanns sns me v a sna a sjlfri sr og brnunum, hvernig hn hefi vari gjf hans.

msar konur, sem voru vi jararfr orgeirs, komu n vi hj leii Einars og geru krossmark yfir leii, me miklum gurknissvip, en heilsuu hllega upp Margrtu um lei. Engin af eim hafi ltist sj hana raunum hennar ea fylgt manni hennar til grafar; en vinunum fjlgar, egar vel gengur. N var mrgum forvitni a sj brn au, sem nnur eins hamingja hafi falli skaut.

essi tv norpnu leii nja garsaukanum litu t tilsndar sem tv innsigli stru brfi. Undir essum innsiglum dauans og grafanna l n saga eirra orgeirs og Einars Blinu geymd, en ekki gleymd.

En "innsiglin" bunguu upp vi, eins og tveir sterkir stofnar, sem rtur tvinnuu niri moldinni, brytust ar upp og langai einnig til a fltta greinum saman.

v enn var a spdmur og rgta, hva leia mundi af atvikunum vi andlt eirra beggja.

* * *

a, sem fr grfina um lei og orgeir, var ekki verzlun s, sem hann hafi veitt forstu, eins og bi hann sjlfur og arir hfu bist vi, heldur - Kaupflagi.

Brennunni var ekki um a a kenna, szt beinlnis. Tjni, sem kaupflagsmenn hfu bei af henni, reyndist auk heldur nokku minna en skrt hafi veri fr fundi eirra um sumari.

Vtryggingarf fengu eir alt greitt mglunarlaust. Var a fyrir einstaka velvild og hjlpsemi umbosmanns vtryggingarflagsins hr landi, a svo fr um vrubyrgina. Hann var efnaur kaupmaur og kaupflagsstjri ru kauptni. Hafi hann gert eim kaupflagsmnnum Vogabum ann metanlega greia a senda igjald eirra fr sjlfum sr, egar a v kom, a hann urfti a standa vtryggingarflaginu skil v, svo skjl flagsins bru a me sr, a vtrygging essum vrum, sem brunnu, var endurnju. Hann hafi gengi a v vsu, a eir kaupflagsmenn mundu vilja halda fram vtryggingunni, tt a drgist, a eir sendu igjaldi. ennan sama greia hafi hann neyst til a gera msum rum. Fir stu skilum.

En tt brennan yri ekki flaginu a ftakefli beinlnis, fltti hn falli ess. Allar sakir ess voru komnar slkt hiruleysi, a engar lkur voru til, a a gti haldi fram lfi snu til lengdar. etta var ekki sur a kenna stjrnendum ess en rum melimum. Enginn eirra var verki snu vaxinn, hvorki a ekkingu n hfileikum. S maurinn, sem mesta verzlunarekkingu hafi og bezta hfileika af llum eim flagsskap, var ekki stjrninni og gerum hennar lti kunnugur.

egar Fririk kom til tlanda og tlai a fara a tvega flaginu vrur hj gmlum viskiftamnnum ess, komst hann a raun um a fyrir alvru, hvernig liti ess og lnstrausti var komi. rtt fyrir vissuna um vtryggingarf, var erindi hans annig svara, a bezt vri a ba og sj, hvernig skuldir flagsins yru greiddar um hausti. Hinga til hfu greislur veri verri me hverju ri, og ef eins fri etta haust, vildu eir ekkert vi flagi skifta, fyr en allar skuldir ess vru greiddar. Fririk var v a stta sig vi a ba, ar til skipi kmi fr slandi me f Kaupflagsins. En egar a kom, var ll von um ntt vruln ti. Aldrei hafi ver goldist og aldrei hafi f fr Kaupflaginu veri jafnrrt. - Fririk gafst upp vi a reka erindi Kaupflagsins. Fkk hann sr vruslatta fyrir eiginn reikning, handa verzlun eirra brranna, og kom heim me standferaskipi seint um hausti.

Heima fyrir gekk ekki betur, mean Fririk var erlendis. a virtist svo, sem a lti, sem eftir var meal flagsmanna af tr etta Kaupflag, hefi kulna t me sustu eimyrjunni brennurstinni.

Eins og oft vill vera, drst a nokku, a flagi fengi vtryggingar-fjrhir snar greiddar, tt ekki vri eim mtmlt. Var a bi a kenna tregum samgngum og algengum skrifstofuvafningum. En fyrst flagi gat ekki fengi vruln, ar til a fengi f, gat a ekki efnt lofor sn vi flagsmenn. essi vruslatti, sem a hafi fengi a lni hj ngranna-kaupflagi, hrkk lti, og n gat flagi ekki borga hann heldur me vrum af sama tagi, eins og um var sami, svo vi sjlft l, a a drgi a flag gltunina me sr.

Ekki urfti svo mikils me til ess a nokkrir flagsmenn fru a "tigna ara gui". N freistai Jespersens-verzlunin eirra mjg, einkum ar sem hn hafi n fengi njan hsbnda og nokku af vrum. Eftir v, sem rengdist bi hj eim kaupflagsmnnum, fjlgai launbltum. Kur manna var illur, og voru n margar sgur sveimi um hag flagsins og frammistu stjrnarinnar, sumar meira en skyggilegar. En egar Fririk kom tmhentur, fr alt samkomulag t um fur.

fundi, sem haldinn var Vogabakaupsta snemma jlafstu, liaist alt Kaupflagi sundur me miklum gn. Samrmi a og samkomulag, sem drotna hafi fundinum um sumari, var n ori a hinni mestu sundrung og ngju. Gumurinn, sem hafi veri llum, var n orinn a megnri tortrygni og lf. rni Ffumri var n aalmlsvari flagsmanna gegn stjrninni, og ekki mjkyrtur. Jn Fitjum og Bjarni Fossalk fylgdu honum fast a mlum. eir sgu, a stjrnin hefi sviki sig og dregi tlar. Hn hefi haft str or um a geta btt r essu llu og gefi hinar glsilegustu vonir. Hvar vru n efndirnar? N liti ekki t fyrir anna en harri og bjargarskort, sem vri a kenna stjrn eirra og lappaskap. Stjrnin kva aftur mti alt etta lag eiga rtur snar orheldni og vanskilum flagsmanna sjlfra og fr um a mjkum orum. essi deila harnai, og kom mislegt fram umrum, sem ur hafi legi agnargildi og tti fagurt. Var a snilegt, a stjrnin var hinni verstu klpu og sjlf ekki sammla. Fririk kaupmaur, sem ar var fundinum, mlti einnig stjrninni mjg unglega fyrir fyrirhyggjuleysi og amlaskap. Kva hann a henni a kenna, a skuldir flagsmanna hefu vaxi og flagi lent gngum. etta var ola friareldinn. Endai fundurinn loks me v, a mikill orri flagsmanna, me rna Ffumri broddi fylkingar, teygan og aberan fremur venju - v maurinn var reiur - gekk af fundi og hafi au ummli um, a eir gfu etta kaupflag dauanum og djflinum og verzluu hvar sem eim sndist.

Eftir a var Kaupflagi ekkert anna en dnarb, me tekjur af eldsvoabyrg, tgjld Englandi og skuldir heima hverjum b umdmi snu. Nokkrir menn r v, eir flugustu og sjlfstustu, fylktu sr n utan um Brraverzlunina til ess a magna hana svo, a hn yldi hverja samkepni, sem ar vri hugsanleg.

Hinn ni yfirmaur Jespersens-verzlunarinnar skrifai verzlunarstjrninni jafnum a, sem gerist ar verzlunarskum. Heimtai hann meiri vrur fyrir hvern mun og kva rf a afstra hallri. En jafnframt vri n hi bezta tkifri, sem nokkurn tma mundi gefast, til a reisa verzlunina vi. Verzlunarstjrninni Kaupmannahfn gekst svo hugur vi essar vntu fregnir og fortlur, a hn r af a halda verzluninni fram. Og n kom a fyrir, sem aldrei hafi heyrst ur verzlunarsgu Vogabakaupstaar, a danska fastaverzlunin fkk seglskip, hlai allskonar vrum, - rtt fyrir jlin.

En tt essi tilraun til innlendra verzlunarsamtaka Vogabum hefi ekki ori giftudrjgari ea langlfari, var sur en svo, a hn hefi til einskis komi. Hn hafi broti hinn gamla hlekk dnsku einokunarinnar um vert. Hann var btanlegur, og einokun, af hverju tagi sem var, var ar framvegis hugsandi. farir Kaupflagsins voru beiskar bragi; en heilnmar voru r samt. Flak ess sndi bezt, hvar skeri leyndist. - a fyrsta, sem hin slenzka og danska fastaverzlun Vogabum komu sr saman um, var a reyna a trma skuldaverzluninni. a gekk illa fyrstu. En altaf uru eir fleiri og fleiri, sem su sr hag v og fundu jafnframt glei af v a borga upp alla ttekt sna, a minsta kosti tvisvar ri. En bezt fengu eir kaupin og mest voru eir virtir af bum keppinautum, sem jafnan ltu hnd selja hendi. eir voru upp engan komnir og fundu vel til ess.

Og a, sem meira var, - furu fljtt og furu alment fundu menn a og skildu, a a var einmitt etta, sem orgeir hafi byrja og barist fyrir alla sna fi, tt ekki hefi hann bori gfu til a leia a til sigurs. A honum nltnum var tmi essarar hugsjnar a renna upp. N fjlgai eim rlega, sem skildu, hva hann hefi tt vi me prdikunum snum um "efnalegt sjlfsti", sem vri grundvllur alls annars sjlfstis. - Og lengi loddi mnnum minni sumt af v, sem hann hafi sagt rttarveggnum vi Hvanndalartt.

-

Samskotunum, sem frrnar hfu efnt til handa Margrtu Blinu, var lti gengt. Og egar fyrirmli orgeirs niurlaginu gjafabrfinu spurust, var samskotunum auvita loki. Voru komnar samskotaskrna rmar 50 kr. og frrnar ornar steinuppgefnar. Sslumannsfrin boai til fundar nefndinni, en engin kom. boai hn aftur til fundar, og kom ein af nefndarkonunum, - s fimta. Hinar mttu ekki vera a v. Sslumannsfrin lt bera skriflega tillgu milli nefndarkvennanna, ess efnis, a verja skyldi krnunum fyrir ljsahjlm sknarkirkjuna, og fllust r allar uppstungu.

Annars var n farin a klna vinttan milli sslumannsfrarinnar og lknisfrarinnar. Sslumannsfrin gat aldrei fyrirgefi lknisfrnni a, a hn stti brkaupsbo Rgnu, og var a eim til sundurlyndis. N voru r me llu httar a heimskja hvor ara. - Aftur var n me hverjum degi krara me eim Rgnu og lknisfrnni.

Ekki var a erfitt a f ga samastai handa brnum Einars Blinu, v n keptust menn um a f a taka au. Sveitarstjrnin kom eim aeins fyrir rvalsheimilum. Brnin voru hraust og fremur myndarleg, svo enginn efaist um, a eim mundi fara vel fram. Margrt fkk a vera sama b og yngsta barni, en Bli var lagt eyi. - -

Einn dag um hausti, skmmu eftir a pstur var kominn, gekk sslumaur heim a Vogabum. a geri hann sjaldan, svo nrri mtti geta, a hann tti erindi.

Sigurur var a moldarverki me mnnum snum ennan dag. Var hann a lta rjfa skuhauginn mikla hlavarpanum. Bfringur hafi veri ar fer nlega, og hafi hann leitt athygli hreppstjrans a v, hvlkan au hann tti notaan essum gamla sorphaugi. Kva hann slka hauga vera vana a geyma mikinn fora af fnuum leifum jurta og dra, sem gtar vru saman vi bur. Um etta hlt hann rustf haugnum sjlfum, og sndi s ra bi mlsku og lrdm. Taldi hann ar upp allskonar nytsm efni og efnasambnd, sem fyndust slkum haugum, svo sem kolsru, saltptursru, brint, kal, fosfor, ammoniak o. fl. o. fl., svo hreppstjrann snarsvimai. - Oft hfu lrir menn sagt Siguri, a haugurinn mundi vera gur til a drgja me honum bur, en hann gefi v ltinn gaum. N lt hann ekki segja sr a oftar. - Var n haugrofinu svo langt komi, a Sigurur og menn hans voru horfnir geilina; su eir v ekki til mannafera heim hlai.

Siguri var sagt fr komu sslumanns. Var hann svo binn, a hann var indiglitari millifatapeysu undir vestinu; hlja stormhfu hafi hann hfinu, en ekki " frnsku" a essu sinni. Ekkert tm gafst Siguri til a skifta um kli, og var hann a ganga fund sslumanns eins og hann var binn.

Sslumaur hlt tlustf. Kva hann a vera allranarsamlegastan vilja hans htignar konungsins a sma sinn elskulega Sigur hreppstjra Vogabum heiursmerki dannebrogsmanna fyrir einstakan dugna jarabtum og sveitamlum og langt og vel rkt hreppstjrastarf.

Sigurur frist undan v, a krossinn vri festur hversdagsft hans. En a vildi sslumaur ekki heyra. slkum bningi kva hann Sigur hafa unni j sinni mest gagn og sttt sinni mestan sma. Sar gti hann hengt hann spariflkurnar, ef hann vildi. - Kraup Sigurur niur, mean sslumaur festi hann krossinn. Grt hann af glei og ba gu fyrir konunginum, landshfingjanum, sslumanninum og llu v, sem honum datt hug svipinn, en kva sig maklegan slkrar smdar.

Sslumaur bei mean geshrringar Sigurar voru a jafna sig. v nst mltist hann til, a Sigurur hldi fram a vera hreppstjri, og treysti honum til a gera a fyrir sn or. Var a ml austt, og skildu eir hreppstjrinn og sslumaurinn miklir vinir.

En r v a Sigurur hafi ekki " frnsku" vi etta htlega tkifri, leit hann svo , a komast mtti af n hennar vi nnur minni httar, og setti hana v ekki upp framar.

Um sama leyti var Sveinbjrn Seljatungu dannebrogsmaur.

-

Lts orgeirs var geti flestum frttablum. Var hans alstaar minst hllega og gjafasjs hans geti me akklti.

ri sar st svoltandi kafli frttabrfi fr Vogabum, sem t kom einu af Reykjavkurblunum:

- - - - - - - - - - - - - - - - - -


"ann 5. . m. var reistur hr kirkjugari sknarkirkjunnar legsteinn yfir orgeir lafsson verzlunarstjra. Verzlun s, er hann veitti forstu, hefir gefi hann. Steinninn er r forngrti (granit) og framhli hans er hggvi:

THORGER OLAVSON
FACTOR

og fingar- og dnardagur nean undir.

a sr , hverjar hendur hafa fjalla um stein ennan. Fir arir en Danir hefu geta hnoa saman 5 - fimm - vitleysum eitt slenzkt mannsnafn. Enda er nafni stu hans dnsku. Lklega hefir blessaur danskurinn vilzt "hjlendum" snum rtt einu sinni og mint, a steinninn tti a fara til Grnlands.

Steinninn er snilegur minnisvari ess, hva orgeir var margra augum mean hann lifi: Danskur jnn, danskur erindreki og jafnvel danskur slendingur.

essi skoun honum mun n vera r sgunni, og vst er um a, a flestum mun finnast hann eiga slenzkari bautastein skili. essi steinn er til hneykslis grf hans, tt eir, sem hann reistu, hafi auvita szt til ess tlast. En varanlegastan bautastein hefir hann reist sr sjlfur, me strgjf eirri, er etta bla hefir ur geti um. Hn ber beztan vott um a, hvort hann hefir tali sig slenzkan ea danskan sjlfur.

ttum vr marga slendinga, sem vru jafnokar orgeirs, mundi okkur brum vel vegna. a geri minna til, hvers jnustu eir vru, tt bezt vri, a eir ttu me sig sjlfir. Hitt er jafnan mest um vert, a eir kannist vi j sna og hafi rkan hug einhverju v, sem henni m til farsldar og frama vera.

Annars er lf orgeirs eftirtektarvert. Vel vri a ess vert, a fisaga hans vri ritu og gefin t fyrir almenning samt v, sem til nist af brfum hans. Mr er altaf grun, a allur orri manna hafi misskili ann mann, mean hann lifi, og ef til vill hefir s misskilningur falli honum unglega. Enda tti hann einrnn og unglyndur hin sustu fir sn.

orgeir lifi t tveggja kynsla. Hann var eftir llum atvikum sjlfkjrinn formaur hinnar fyrri. Aftur mti lenti honum saman vi sari og fr fremur halloka fyrir henni. A minni skoun st hann eirri barttu eim megin, sem sur skyldi. Sustu r hans voru musm hnignunarr fyrir a fyrirtki, sem hann vildi reynast trr og samvizkusamur umbosmaur. Enginn veit, hve ungt s hnignun hefir falli honum, og aldrei tti mnnum hann jafnundarlegur eins og sasta sumari. - Sumir hldu, a sinnisveiki strddi hann.

fir orgeirs ea starfsr hans voru sannkllu byltinga- og breytingald. a mun ekki fjarri lagi, sem hann geri eitt sinn samstisru, a lkja eim vi leysingu - vorleysingu, egar alt er a frast r klakadrmanum og endurfast. Gamlir verzlunarhlekkir, sem um muna aldur hfu jaka alu hr, voru a leysast sundur dgum hans, en jafnframt eim leystist margt anna sundur, bi mnnum sjlfum og samlfi eirra. Menn fundu til kraftanna sjlfum sr og toguu og slitu islega af sr fjtrana, - ef til vill of islega. eir voru eins og vorleysingin, eir kunnu sr ekki hf. eir voru ekki lausir vi alt a gamla, tt eim fyndust hlekkirnir hrynja glamrandi til jarar. Endurfingar heilla ja eru hgfara. Frelsi er tveggja sver og eim til blessunar einnar, sem ekki eru v vaxnir a bera a og beita v. - orgeir var hr sasti lyklavrur essa hataa hlekkjavalds, en jafnframt leyfi g mr a segja, a hann hafi veri fyrsti hlekkjabrjturinn. honum sjlfum byrjai leysingin, sem beljai um herar hans ellinni og bylti honum a lokum".

- - - - - - - - - - - - - - - - - -

Brfkafli essi var lesinn me mestu athygli Vogabum og sveitunum ar grend. Nokkur eintk, sem anga brust af blainu, voru lnu b fr b og mann fr manni, ar til eim var v nr uppsliti. Sjaldan voru pistlar blunum r essu hrai, og umtalsefni blaanna snertu sjaldan menn og mlefni essara sveita srstaklega. v meiri var orsti manna eftir a lesa ennan brfkafla.

En misjafnir voru dmar manna um brfkaflann og mjg reiki. Sumum fanst hann bera oflof orgeir. rum tti hann of kveinn og voru efa um, hvar brfritarinn vildi leggja herzluna. eim tti sagan ekki nema hlfsg og vildu lta rekja hana til rta, r v fari var a minnast hana.

Margar voru einnig getur manna um a, hver skrifa hefi brfkafla ennan. Geti var upp Sveinbirni Seljatungu, umbosmanninum Klaustrinu og eim Vogababrrum, einkum Sveinbirni. essir menn ttu allir smilega ritfrir. Sumir gtu jafnvel upp Rgnu. En enginn gat upp lkninum; a var sem menn myndu ekki eftir v, a hann gat vel stla brf lilega, tt hann stamai!

egar Sveinbjrn Seljatungu hafi lesi brfkafla ennan, lt hann blai sga ofan hn sr og sat hugsi um stund. Loks mlti hann seint og stillilega:

"Vi erum skammsnir, mennirnir, og skiljum ekki hverjir ara. ess vegna kemur okkur illa saman vi og vi. orgeir hfum vi ef til vill lagt grfina fyrir aldur fram. En mun minning hans lengur uppi vera en okkar hinna. Of seint lrum vi a ekkja hann til fulls. a hefir lngum valdi hinum ungu rlgum sgum slendinga".

essi ummli Sveinbjarnar spurust va.




Nettgfan - oktber 2000