FIMMTA  BSNAN


eftir rdsi Bachmann





Listahtin var hringd inn me klukknahljmi sumardaginn fyrsta bnum Lgleysu, menningarborginni ar sem turnarnir nmu vi himinn sem aftur nam vi glampandi sinn. Allt fr knum upp strstu skip hfninni voru fnum prdd. gtunum milli hsa me rauum og blum brujrnskum, milli gamalla mosagrinna gara bakhsanna og vi velli og torg hlykkjuust skrgngur me fagurklddum brnum, eldra flkinu grklddu eins og smdi, alingismnnum ungum brn, eins og smdi, glalegum konum me smbrn fanginu sem msuu gngunni. rum gtum var takturinn hraari og unga flki dansai gtunum, arna var skrgangan orin a dansiballi. Brn skutust fram og til baka, hrp eirra minntu hfrunga v tnin var hrri en tnlistinni og sngnum. Allar skrgngurnar hlykkjuust niur a tjrninni ar sem rhsi sat, ar tti borgarstjrinn a flytja ru og segja htina setta.

Htt norri og suri stu fjllin og hlfumvfu Lgleysu arna vi flann sinn. Morgunlofti jn var svo kyrrt a snjrinn fjallstoppunum norri logai platnuskr svo langt sem auga eygi undir himinblmanum. Stinningskaldinn lk sr a v a smella fnareipunum taktfast niri vi hfn. thverfagninni mtti heyra tnlistina hlykkjast gegnum gtur borgarinnar, lengra burtu og nr til skiptis, alltaf leiinni, ljfir tnar loftinu sem einstaka sinnum uru a fagnandi klukknahljmi.

Hvlk glei! Hvernig er hgt a setja slka glei or! Hvernig er hgt a lsa bum Lgleysu?

v eir voru ekki ffrir sveitamenn, tt eir vru hamingjusamasta flk heimi. En vi erum htt a nota essi ngjulsingaror. Brosin eru ll orin relt. Flk sem heyrir svona lsingu fer a hafa vissar vntingar. Nst verur fari a svipast um eftir knginum hvta gingnum, umkringdum riddurum ea kannski gullstl, sem borinn er af rlum. Lgleysubar eru engir villimenn. g veit ekki vi hvaa lg ea reglur eir styjast essu samflagi en g er ess fullviss a au eru teljandi fingrum annarrar handar. Vegna ess a Lgleysa var hvorki konungsrki n hlt rla, var margt anna arft ar, vi verbrfamarka, auglsingamennsku, lg og reglur. vil g treka a etta var ekki upplstur skrll, hvorki fjrhirar, villimenn n hugsjnaflk me raunhfar hugmyndir. etta flk var mennta og ekkert minna flki en vi erum.

Vandamli er, a vi simenntuu lndunum hfum komi okkur upp hrfnni fyrirlitningu hamingju; a hn s eitthva ofan brau, ea rttara sagt, eitthva fyrir hlfvita. Engin nnur tilfinning en srsaukinn einn hugnast menntamnnunum; mannvonskan ein er hugaver. etta eru landr listamannsins: hann neitar a viurkenna hva mannvonska er raun frnleg og srsauki hrikalega leiinlegur. Gakktu lii, ef getur ekki bursta a. Geru a aftur, ef a svur undan v. En a hampa rvntingunni er a gera lti r yndinu, a umfama ofbeldi er a missa sjnar llu ru. Vi erum nstum bin a missa sjnar; vi kunnum ekki lengur a lsa hamingjusmu flki, v sur a skemmta okkur barnslegri glei.

Hvernig g a lsa flkinu Lgleysu fyrir ykkur? a minnti ekkert bernsk og lukkuleg brn - tt brnin eirra vru, reyndar, lukkuleg. a var roska, greint og strufullt flk og lf ess var ekki murlegt. Hvlkt kraftaverk, en g vildi ska a g gti lst essu betur.

g vildi ska a g gti sannfrt ykkur. Mn tgfa af Lgleysu mlar borgina eins og vintraborg sem einu sinni var. Kannski vri best a i mynduu ykkur hana eins og ykkur knast, v eitt er vst, a g get ekki gert ykkur llum til hfis. Hvernig er til dmis tknilega hliin, gti einhver ykkar spurt? g held ekki a a su neinir blar gtunum og heldur engar yrlur sveimandi yfir; essa lyktun dreg g af eirri stareynd a flki Lgleysu er hamingjusamt. Hamingja byggir rttltum greinarmun v hva er nausynlegt, hva er hvorki nausynlegt n skalegt og hva s skalegt. miflokknum - a sem er nausynlegt en ekki skalegt, er allt sem flokkast undir gindi, muna, fjr og svoleiis - gti meira en veri a au vru me hitaveitu, vottavlar og eftirlitsmyndavlar hverju gtuhorni sta lgreglu og alls kyns dsamlegar uppfinningar upp um alla veggi sem enn er ekki bi a finna upp hrna hj okkur, vi eldsneytislausa orku og lkningu vi kvefi. Ea kannski eru au ekki me neitt af essu en a skiptir ekki mli. i megi hafa a eins og i vilji.

g hef tilhneigingu til a halda a flk hafi flogi inn til Lgleysu dagana ur en htin hfst einkaotum og alls konar farartkjum og a raun s flugvallarbyggingin fallegasta hsi landinu, tt hn s einfaldari snium en Kringlan, ar sem allar verslanir menningarborgarinnar er n a finna undir einu aki. En tt flugvlarnar eigi greian agang, er g svolti hrdd um a mrgum ykkar finnist Lgleysa vera tilgerarlega grandvr og heiarleg. Bros, kirkjuklukkur, skrgngur og borgarstjrar, ojbara. Bti inn eins og einni orgu. Ef i telji a orga myndi bta r skk, gjrii endilega svo vel. Vi skulum samt ekki hafa musteri, hvaan t hlaupa gifagrir naktir prestar, helgreipum lostans, reiubnir a leggjast me hvaa konu ea karli, elskhuga ea kunnugum, sem ess skar, tt a hafi veri a fyrsta sem mr datt hug. a fer betur v a hafa alls engin musteri Lgleysu - a minnsta kosti ekki mnnu musteri. Gustr og ga sii, j, en enga prestasttt. etta gifagra nakta flk getur fengi a reika um gturnar og falboi sig eins og frbrar bkur hungri hinna urfandi og algleymi holdsins. Leyfum eim a fara skrgnguna. Ltum smella tambrnum fyrir ofan sem ela sig og ltum trumburnar tilkynna lostaljmann og (sast en ekki sst) ltum afkvmi essara unaslegu helgisia vera upphaldsbrn borgarinnar. Eitt sem g veit me vissu a ekki fyrirfinnst Lgleysu er sektarkennd.. en hva anna tti a vera ar?

fyrstu kva g a ar vru engin fkniefni en slku banni felst allt of mikil siavendni. Fyrir sem a vilja, tti hfugur ilmur einhvers hamps a geta lagst yfir borgina, hamps sem fyrst gerir hugann lttann og skran og a nokkrum tmum linum veitir draumkennda r og dsamlegar snir inn innstu leyndardma alheimsins, auk ess sem hann eykur ngjuna af kynlfi um allan helming; og er ekki vanabindandi.

Fyrir me borgaralegri smekk finnst mr a tti a vera til bjr. Hva anna? Hva anna heima menningarborginni? Sigurvma, vissulega, sigurvma hinna hugrkku.

En fyrst vi vorum ekki me prestasttt, skulum vi heldur ekki vera me her. Glein yfir velheppnari sltrun er ekki rtta tegundin af glei; hn gengur ekki; hn er bi skelfileg og merkileg. rotlaus og gjful ngja; sigurvma, ekki bygg sigri yfir einhverjum ytri vini heldur v besta og fegursta i slum allra manna alls staar og grinu: etta er a sem hrrir hjrtu flksins Lgleysu og sigurinn sem eir fagna er sigur lfsins. g held ekki a margir arna arfnist dps til a lyfta sr upp.

Flestar skrgngurnar eru n komnar a Vesturvelli. Yndisleg matarlykt svfur t r tjldum pulsu- og blrusalanna. Andlit minnstu barnanna eru krttlega kmu; fallegu gru skeggi m sj nokkrar vnarbrausrur. Lgvaxin eldri kona selur blm og hvaxnir ungir menn kaupa au af henni fyrir stlkurnar snar. tta ra barn situr eitt utan hpsins og spilar flautu. Flk nemur staar til a hlusta og a brosir en talar ekki vi hann v hann leggur aldrei fr sr flautuna og sr aldrei flki, dkkbl augu hans einblna tfra laglnunnar. Hann lkur vi lagi og frir hendurnar, sem enn halda um flautuna, hgt niur.

Eins og essi einkagn vri tkn, rjfa hana allt einu blsturshljmar r fimm bsnum. Borgarstjrinn, unnhr kona me bolabtsbrag, er a koma. Listahtin er hafin.

Tri i essu? Kaupi i essa listaht, essa menningarborg, essa lfsglei? Ekki? Leyfi mr aeins a segja ykkur eitt vibt.

kjallara, undir enn einni glsilegri opinberri byggingunni Lgleysu ea kannski kjallara eins rmga einblishssins, er herbergi. v eru einar lstar dyr og enginn gluggi. Annars staar kjallaranum er gluggi grr af kngularvef, svo svolti ljs berst inn me rykinu ar sem borin n ekki alveg a falla hvort a ru. einu horni litla herbergisins standa skrbbar me stfum, illa lyktandi burstum rtt hj rygari ftu. Glfi arna er moldarglf, svolti rakt eins og kjallaramold er yfirleitt. Herbergi er riggja feta langt og tv fet breidd: kstaskpur raun ea gamalt verkfraherbergi. herberginu situr barn. etta gti veri telpa ea drengur. a virist vera um sex ra gamalt en er reyndar a vera tu ra. a er greindarskert. Kannski fddist a vangefi ea kannski a hafi ori a fvita af skelfingu, nringarskorti ea jafnvel vanrkslu. a borar nefi og fiktar ru hverju vi tr snar ea kynfri, ar sem a situr arna hoki horninu lengst fr ftunni og skrbbunum. Barni er hrtt vi skrbbana. Barninu finnst skrbbarnir skelfilegir. a lokar augunum en a veit a skrbbarnir eru arna enn; og dyrnar eru lstar og a kemur enginn. Dyrnar eru alltaf lstar; og a kemur aldrei neinn, nema stundum - barni hefur ekkert tmaskyn - stundum hriktir hroalega dyrunum og r opnast, og ar stendur manneskja ea kannski margar. Ein eirra kemur kannski inn og sparkar barni til a lta a standa upp. Hinar htta sr aldrei nlgt v, heldur pra a skelfd augun, full vibjs. Matarsklin og vatnskannan eru fyllt hvelli, dyrunum er lst og augun hverfa n. Flki vi dyrnar segir aldrei neitt, en barni, sem bj ekki alltaf essum kstaskp og minnist slskins og rdd mur sinnar, talar stundum: "g skal hla", segir a. "Geri a, leyfi mr a komast t. g skal hla!" Flki svarar aldrei. Hr ur fyrr skrai barni hjlp kvldin og grt en nori vlir a bara: "-" og er eiginlega alveg htt a tala. a er svo hora a a er ekki me neina klfa; magi ess stendur t lofti; a lifir hlfri skl af hafragraut dag. Barni er bert. Rasskinnar ess og lrin eru tsteypt srum sem grefur , af v a a situr stugt eigin saur.

a veit allt af barninu arna, flki Lgleysu. Sumt kemur a a skoa barni, rum ngir vitneskjan um a barni s arna. Allir vita a a verur a vera arna. Sumir skilja hvers vegna og arir ekki en allir barnir skilja a eirra eigin hamingja, fegur menningarborgarinnar og rkidmi, drmt heilsa barnanna, viska landsferanna, jafnvel aukning jartekna og ga veri sem eir ba vi, allt byggir etta viurstyggilegum vesaldmi barnsins.

essi stareynd er yfirleitt tskr fyrir brnum egar au eru milli tta og tlf ra, hvenr sem au virast fr um a skilja hana; og flestir eirra sem koma a skoa barni eru ungt flk, tt oft komi fullorin manneskja, ea komi aftur, til a skoa a. Einu gildir hversu vel mli hefur veri tskrt; ungu horfendurnir eru vinlega slegnir og verur glatt vi essa sjn. eir finna til vibjs, tt eir hefu tali sig yfir hann hafinn. eir finna til reii, hneykslunar og getuleysis, rtt fyrir allar tskringarnar. langar til ess a gera eitthva fyrir barni en eir geta ekkert gert. Ef fari vri me barni t slskini og t af essum skelfilega sta, ef barni vri rifi og v gefi a bora og a hugga, vri a vissulega gott; en ef a yri gert, samdgurs, samstundis, yri ll velmegun, fegur og yndi Lgleysu a engu, allt myndi etta tortmast.

Skilmlarnir eru svona. Ef skipt yri llu grinu og hglfi allra Lgleysu fyrir essa einu, litlu bragarbt: ef hamingju fleiri sund manns yri varpa fyrir ra, svo einn mtti eiga mguleika hamingjunni: vri svo sannarlega bi a greia sektarkenndinni leiina inn fyrir mrana.

Skilmlinn er strangur og afdrttarlaus; a m ekki einu sinni segja eitt einasta or vi barni.

Oft fer unga flki grtandi heim ea urreygt en froufellandi af reii eftir a sj barni og horfast augu vi essa skelfilegu verstu. Stundum sekkur a sr niur sorglegar hugsanir yfir essu vikum ea rum saman en me tmanum gerir a sr grein fyrir v a jafnvel tt barninu yri sleppt, fengi a lti t r frelsinu: vsast einhverja ngju af hita og mat, en ekki miki meira.

Barni er of illa fari og roskaheft til ess a ekkja nokkra raunverulega glei. a hefur veri ttaslegi svo lengi a r essu losnar a aldrei vi ttann. siir ess eru of grfir til ess a a svari mannekjulegri mehndlun. Og eftir allan ennan tma yri a reianlega vanslt n veggja til a vernda sig og myrkurs fyrir augun og sns eigin saur til a sitja . Tr unga flksins yfir essu bitra rttlti orna egar a fer a skilja hi hryllilega rttlti sem raunveruleikanum felst og stta sig vi a.

Kannski eru a tr eirra og reii og viurkenning eirra getuleysi snu, sem er hin sanna uppspretta lfsga eirra. a er langt v fr a hamingja eirra s einhver kausk og byrg hamingja.

Unga flki Lgleysu veit, a a, eins og barni, er frjlst. a er ekki slarlaust, a til sam. a er tilvist barnsins og vitneskja eirra um tilvist barnsins, sem gerir gfugan arkitektrinn mgulegann, tnlistina eirra og vsindafrmuina, fallegustu mennina og sterkustu konurnar. a er barnsins vegna a barnir Lgleysu eru svo einstaklega gir vi brn. eir vita a ef vesalingurinn vri ekki arna snktandi myrkrinu, myndi hitt barni, litli flautuleikarinn, ekki geta spila mean barfullir alingismennirnir raa sr upp skrgnguna sumardaginn fyrsta.

Eru i farin a skilja bana betur nna? Eru eir ekki a vera svolti trverugri? er eitt enn sagt og etta sinn er a alveg me lkindum.

a kemur fyrir a unglingsstlka ea drengur sem fer a skoa barni fer ekki heim til sn grtandi ea reiikasti, fer reyndar alls ekki heim til sn. Stundum hendir a lka a miklu eldri maur ea kona segir ekki or einn ea tvo daga og fer san a heiman. etta flk fer eitt t gtu og gengur san eitt gtuna enda. a heldur gngunni fram og gengur rakleitt t r Lgleysuborg, gegnum fallega hlii. a heldur fram gngunni yfir fjalllendin fyrir utan borgarmrkin. Srhvert eirra er eitt fer, hvort sem a er piltur ea stlka, maur ea kona.

a hmar a kveldi; og feralangurinn arf a ganga eftir gtunum bnum, milli hsanna me bla ljsi t um gluggana og fram t myrkur fjallanna. Einn sns lis gengur hver fyrir sig vestur ea norur tt til fjalla. Og heldur san fram. etta flk yfirgefur Lgleysu, a gengur fram myrkrinu og a kemur aldrei aftur.

Staurinn sem a tlar , er staur sem vi getum enn sur mynda okkur en hamingjusmu menningarborgina me myndavlarnar.

g get alls ekki lst honum. a getur meira en veri a hann s ekki til, en eir virast vita hvert eir eru a fara, eir sem yfirgefa Lgleysu.




Nettgfan - aprl 2000