KRLEIKSHEIMILI

eftir  Gest Plsson



1. kafli

a var mesta rausnarkona hn urur Borg, mesti skrungurinn hrainu. Hn hafi veri rgift og lifa menn sna alla og veri jafnt hsbndi sem hsmir fyrir alla. N var hn komin yfir fimmtugt, en var ern og fjrug enn; hn var lg vexti, fl andliti, en ykkleit og hafi veri lagleg kona yngri rum, en var n orin tluvert feitlagin me aldrinum. urur var kona vel fj, bi a fasteign og gangandi f. Auk jararinnar Borgar, sem var strsta og bezta jr ar um sveitir, tti hn arar minni jarir. Mest f sitt hafi hn grtt eftir daua manna sinna og snir a rskleik hennar og bshyggju. a skein lka rausnin og strmennskan t r henni egar hn gekk um hlai Borg og skipai fyrir um vinnu og heimilishagi og hf rddina svo, a glggt heyrist t fyrir tngar, var svipur henni. Rsmann hafi hn, er Kristjn ht, og grungarnir klluu Kristjn fjra; ekki er gott a vita, hvernig v st; a eim hafi snzt hann lkjast konunginum me v nafni, er lklegt, og nst mr er a halda, a eir kunni a hafa sett hann eitthvert samband vi rj menn urar. Kristjn var hsmur sinni arfur maur, v hann var eljumaur hinn mesti, forur og hlinn henni og dugnaarmaur til allra verka, tt hann, er saga essi gerist, s kominn yfir fertugt. Var v altala ar um hrai, a Kristjn lifi gu yfirlti hj rku uri Borg, og a hann tti meira en vinnumanns-atlti a fagna.

Me seinasta manni snum hafi urur tt son, er Jn ht; a var einkabarn hennar, og unni hn Jni mjg. Hn hafi snt a, a hn elskai hann, me v a aga hann uppvextinum. Hn hafi tla a gera hann a fyrirmynd ungra manna a uppeldi, og til ess beitti hn jafnt prdikunum, lngum kristindmstskringum og vendinum. Hn vann a lka , a Jn var mesta stillingarbarn, sem geri sig aldrei sekan rslum ea nokkurs konar knyttum, v hann var svo hrddur vi mur sna, a hann hlt a hn vri allsstaar nlgt sr. annig liu vaxtarr Jns. N var hann orinn 19 vetra piltur, laglegur, en fremur ltill vexti, hinn stilltasti, og kom sr vel vi alla.

Sknarpresturinn ar sveitinni ht sra Eggert og bj prestsetrinu Bakka, nsta b vi Borg. Hann var maur hniginn a aldri, kominn um sextugt, en heilsugur enn. Hann var kallaur gur rumaur og virtur mjg og elskaur af flestum sknarbrnum snum. En rrkur tti hann nokku um flest hrasml, og hin sustu r hafi hann ori a standa mesta stmabraki hreppsnefndinni; hann var nokku uppstkkur og brur, ef einhver hafi mti skounum hans, enda hafi hann ur veri vanur v. En fyrir fm rum var nr maur kominn sveitina, er Bjrn ht og bj Krossi; hann var ungur maur, dugnaar- og iju-maur hinn mesti og greindur vel. a var v elilegt, a hann vri brtt kosinn hreppsnefndina, og ar var hann "rndur Gtu" sra Eggerts, sem ur hafi llu ri. a hafi veri vaninn ur, a egar sra Eggert sagi hreppsnefndinni: "Okkur uri minni Borg hefur komi saman um a og a", litu arir hreppsnefndarmenn, a ekki yrfti meira a ra a ml, en uppstungan var bku og samykkt einu hlji. Bjrn fr n ara a fetta fingur t etta tal um "uri mna Borg", v hann sagist ekki ekkja neinn hreppsnefndarmann me v nafni, og llum uppstungum sra Eggerts lagi hann eitthva mti. Fyrst vann Bjrn ekkert , en smtt og smtt fru menn a gefa orum hans gaum og ar kom a um sir, a stundum bar vi, a tillgum sra Eggerts og "urar minnar" var hrundi me atkvafjlda. Allt etta geri presti gramt gei, en var einungis til ess a hann batt enn fastar vinttu vi uri, til ess a reka "lfinn r hjrinni", sem hann komst a ori, egar hann var a tala vi uri um a, hvernig bezt mtti koma aftur "einingu og brralagi" sveitinni. Hann hafi skoun, a allt sfnuinum, eins sveitaml og anna, tti a ganga kristilegu brerni, n ess a nokkurt str ea keppni yri r, en a var auvita, a a var sknarpresturinn, sem eiginlega tti einn llu a ra me ri hinna beztu og vitrustu manna. En eini maurinn, sem hann leit, "beztan og vitrastan" sinni sveit, var urur Borg.

Sra Eggert hafi misst konu sna fyrir nokkrum rum og teki sr a nrri, v a hann hafi unna henni hugstum. au hfu tt eina dttur barna, er Gurn ht og n var fyrir bi me fur snum, enda var hn lngu komin af skuskeii, a geta nokku yfir rtugt; ekki var hn fr kona snum; hn var grannleit og skarpleit, nefi htt og hvasst og munnurinn str. Allt um a bau Gurn prestsdttir ekki slman okka af sr, og kom a af v, a hn hafi blasta og mjkasta mlrm og var hin asta allri umgengni. Hn st lka vel fyrir bi fur sns, sem aldrei hafi auugur veri, v a hann var enginn bsslumaur. a var undarlegt, a hn skyldi hafa seti svo lengi heima gift, v a ekki kom a af v, a hn hefi hafna bilunum flokkum saman skum mannvendni, heldur af hinu, a engan biil hafi bori ar a gari, svo menn vissu til, en bnorsfarir og slkt er vant a kvisast um sveitirnar.

Engri konu unni urur Borg jafnt sem Gurnu Bakka; a var ekki gott a vita, af hverju a kom; hn var reyndar ljsa Gurnar, en a geri vst lti til; hitt var a, a Gurn var kannske hin eina kona, sem sndi uri nokkura blu orum og atlotum og hi gamla, stranga hjarta viknai og komst undarlega vi, kannske reyndar mest af v, a essi vinttumerki komu fr gfugustu stlkunni sveitinni. Og Gurn var heldur enginn hrsnari, hn hafi unna uri fr sku; a byrjai nttrlega me v, a urur var a fra henni og senda henni alls konar slgti og leikfng, sem uru a peninga og fata gjfum, egar Gurn eltist. ess httar stir ea vinttur eru varanlegar og innilegar, einkum ef gjafirnar fara heldur vaxandi en minnkandi. Og urur var gagnkunnug mannlegu eli stefnu, svo a hn lt ekki vinttu prestsdtturinnar dofna ea slokkna t af rktarleysi fr sinni hli.


2. kafli

llum ungum mnnum kom saman um a, a hn Anna Sigurardttir vri fallegasta stlkan sveitinni. Hn var n 18 vetra gmul og meallagi h vexti; hn var grannvaxin, en mjkvaxin og limu vel, kringluleit andliti og fremur fl, augun dkk og augnahrin lng og tt; hn hafi gult hr miki og frtt, og tk a henni niur fyrir mitti. Mir hennar, sem ht Bjrg, d af barnsfrum a henni, og fair hennar var drukknaur fyrir rmum mnui ur, svo a nfdda barni tti engan a, svo a menn vissu af, nema Gru gmlu Hrauni, sem var alsystir Bjargar. En Gra var blftk, tplega sjlfbjarga og gat me engu mti teki barni a sr, svo a a var ali upp sveitinni. egar eftir fermingu sna fr Anna vist til urar Borg, og hafi veri ar vinnukona san og una sr vel, enda var tplega hgt a hugsa sr ann samasta, a Anna yndi sr ar ekki, v a hn var bi lttlynd og eftir v kt. a var sannast a segja, a a var ekki henni a sj, a hn vri munaarleysingi, alin upp sveitinni; hn var alltaf shljandi og gamansm og hl svo kalalaust og innilega, a a datt engum manni hug a reiast vi hana. a var v ekki fura, a hn kmi sr vel vi vinnuflki Borg, enda var hn lka augasteinn allra og allir vildu vera verki me henni. a var ori a ortaki, ef duttlungar ea lund komu einhvern: "a er aus, a nnu vantar". ar sem Anna var, var t ng um glei og gamanyri. Gmlu uri tti n milungi vnt um essa ktnu, v a hn hlt a a tefi fyrir flkinu. En hn fyrirgaf nnu miki, v jafnvel hn gat ekki a sr gert a brosa, egar Anna var a gera eitthva a gamni snu. Henni tti eiginlega bara eitt a henni og a var, hva hn vri gjful vi flakkara og aumingja. Hn sagi, a a fylgdi v engin blessun a gefa ess httar hyski, a vri bara a fleygja reytum snum sjinn, og meistari Jn segi, a eir sem ekki nenntu a vinna, ttu ekki heldur mat a f. Allt etta hyski flakkai, til ess a komast hj a vinna, og snkti svo t r eim, sem nenntu a taka til einhvers hendinni. Hn minntist oft og gat aldrei gleymt v, a Anna hafi einu sinni gefi sparipilsi sitt kerlingu, sem kom a Borg eitt hausti, og sagt henni a hafa a krakkann sinn; en krakki kerlingar var dltil telpa, sem alltaf var hlfnakin og grtandi og oftast nr skjlfandi af kulda.

Anna undi sr vel Borg; af v kom a auvita, a tt henni hefi tvisvar sinnum boizt vist og betra kaup, hafnai hn llum slkum boum. Vinnuflki var n a hvsla v sn milli, a a vri engin von, a Anna litla fri fr Borg, v a anga myndi hn hafa tt erindi, og vinnukonurnar voru brosandi a tala utan a v vi hana, a hn byi eim veizluna sna, egar ar a kmi; en Anna sagi hljandi, a r yru vst a ba lengi eftir eirri veizlunni, en gat ekki a v gert, a hn ronai dlti vi.

eim kom ofbo vel saman Jni, syni urar, og nnu; a fr oftast nr svo, hvernig sem a atvikaist, a egar tv ttu a gera eitthvert verk, uru a Jn og Anna, sem egjandi tkust a hendur. Ef rifja tti flekk, hlupu au tv undan llum, og egar hitt flki kom, sgu au bi, a flekkurinn vri svo ltill, a a yrfti ekki nema au tv. Svo rifjuu au tv ein og hlf-flugust um hvern rifgar, v Jn vildi ekki f kerlinguna og Anna vildi ekki f karlinn. Fengi svo Jn samt sem ur kerlinguna, settist Anna niur mijan flekkinn og skellihl a honum, anga til Jn kom til hennar, og sagi a hn vri kerlingin; blronai hn t undir eyru, stkk upp og hljp nsta flekk, svo a Jn gat naumast fylgt henni.

annig gripu au hvert tkifri, sem au fengu, til ess a vera tv ein saman, og voru alltaf a gera a gamni snu; a kom varla fyrir, a au tluu eitt or alvru. Jn var annars hgur og fmlugur, en egar au Anna voru saman, var ll stilling hans horfin; hann lk vi hvern sinn fingur og var svo fyndinn, a Anna hl a hverju ori, sem hann sagi. Aftur mti var Anna einhvern veginn stilltari ea alvarlegri, en hn tti a sr, egar hn var ein me Jni; hn lt hann hafa fyrir a skemmta eim bum, og skaut svo endrum og eins stku gamanyrum inn .

a m geta v nrri, a gamla urur vissi ekkert um a, sem vinnuflki kallai "samdrttinn unglingunum heimilinu". llum var vel bi vi Jn og nnu og allir vissu a, a urur mundi tla syni snum anna kvonfang en sveitarstelpuna. ess vegna gu allir um a vi uri og Kristjn rsmann, sem llu var hennar hgri hnd, og einkum var vandur a v vi sjlfan sig, a dylja ekki neinar njungar um vinnuflki fyrir hsmur sinni. En um sveitina fr etta fljtt a kvisast. Flki Borg ttist gera ngu vel, egar a agi heima, og fannst a vera saklaust, kunningjarnir kring fengju a vita tindin lka.

a var einn dag seint um sumari, a flki fr Borg var a heyvinnu engjum fram me Lax, langt fr bnum. egar htt var um kvldi og menn gengu heim, fr a eins og vant var, a Jn og Anna voru sast bin til heimferar, svo a au uru samfera, og af v a au gengu hgt, uru au langt eftir hinu flkinu.

au gengu bi egjandi.

"g held vi sum orin langt eftir", sagi Anna.

"Fari a frii, blessa flki", sagi Jn, "en r leiist kannske a ganga me mr einum, og getum vi fltt okkur og n v".

"Nei, nei, g tti ekki vi a, a mr leiddist a ganga me r, en v finnst a kannske undarlegt, a vi erum alltaf tv ein eftir".

"g uni mr bezt, egar vi erum tv ein; g vil heldur ganga me r einni, en llum hinum".

Anna agi og leit niur fyrir sig. au stu n bi kyrr.

" veizt a skp vel, a g vil helzt ganga me r einni".

Anna agi.

"Viltu lofa mr v a fylgjast alltaf me mr og vera konan mn? Anna, Anna, svarau mr", btti hann vi og rddin skalf dlti.

Anna leit upp og augu eirra mttust.

Svo settust au niur. Fyrst geru au ekkert nema haldast hendur og horfa hvort anna. Svo fru au bi a skellihlja a v, hva au hfu veri alvarleg fyrir skemmstu.

"N ertu krastan mn", sagi Jn og rsti nnu a sr og kyssti hana.

"J", sagi Anna hlfum hljum og lagi annan handlegginn um hls Jni, en faldi kafrja andliti sitt vi brjst hans, svo gulu lokkarnir komu vi kinnina honum.

egar au komu heim a Borg, var allt flki komi heim og htta, nema urur gamla var ftum og kallai Jn son sinn og sagist urfa a tala vi hann.

Anna fltti sr a htta. Hn vildi sem fyrst geta sofna, svo a hana gti dreymt eitthva um Jn; hn fltti sr a lesa bnirnar snar, ba innilega fyrir Jni og svo sr, og svo lokai hn augunum. Hn fr a telja, til ess a sofna ess fyrr, en hn komst ekki lengra en a 17.

Jni var t fremur lti gefi um a ganga eintal me mur sinni, en etta kvld hafi hann allra szt bilund til a taka mti langri predikun.

urur svaf ein lstu tveggja stafglfa herbergi, sem var ilja af nst bastofuilinu.

anga fr hn me son sinn, lsti vandlega eftir sr og sagi svo vi hann:

"Hva eiga essir trdrar ykkur nnu a a? Geti i ekki fylgzt me flkinu?"

a fr a fara um Jn, egar hann heyri hver skin var, honum tti rlegast a svara fu.

"Geturu ekki svara murmyndinni inni?" btti urur vi og tk xlina Jni.

"a - var ekkert. Vi urum bara seinni til en hitt flki".

"Seinni til! a er altala um alla sveitina, a i Anna su a draga ykkur saman. Skiluru a, ttarskarni itt? a er veri a eigna r sveitarstelpu, sem enginn veit hvort nokkurntmann hefur tt fur ea mur, og ekki skbtarviri. Skiluru a?" Og um lei hristi hn xlina Jni.

Jn var n aldrei upplitsdjarfur ea ormargur, egar mir hans urfti a vanda um vi hann, en svona reia hafi hann aldrei s hana fyrr. Hann vildi feginn vera kominn langt burtu; en mir hans hlt xlina honum.

"Svarau mr, tlaru a eiga essa skepnu? arft ekki a bast vi a eignast nokkurn hlut eftir mig, ef tlar a eiga essa rzustelpu, a sveitarskarn. Svarau mr!"

Jn s egar, a a var einungis a gera illt verra, a segja mur sinni upp alla sguna, egar, en datt hug, a allt gti mildazt og mkzt me tmanum.

"Nei - nei - mr hefur aldrei - litizt hana - dotti hug a eiga hana".

a var eins og uri rynni dlti reiin, hn sleppti xlinni Jni og settist niur. Hn dr andann ofbo ungt og kom tplega upp nokkru ori.

"a var miki", sagi hn loksins.

" veizt, a a er kristileg skylda mn, a sj um, a gerir ekki honum fur num grfinni eilfa skmm. ttir a kunna svo kristindminn inn, a vissir, a tt a heira fur inn og mur. Hva skyldi hann sra Eggert minn segja, ef hann frttir etta? etta hyski og pakk hrna heimilinu er lka ekkert nema munnurinn. Allt, sem a veit, gengur mann fr manni um alla sveitina".

Jn agi mean mir hans lt dluna ganga. Hann leit niur fyrir sig og laut svo miki me hfui, a mir hans gat ekki s framan hann.

" veizt a, Nonni minn, a g er ekki svo ger, a g fist um, ungt og fjrugt flk geri a gamni snu. En g vil ekki af neinu hneyksli vita. Kristilegu framferi og siferi hef g til essa geta haldi mnu heimili og tla a reyna a halda v fram, anga til drottinn kallar mig han. ess verur n kannske ekki langt a ba".

egar urur sagi essi sustu or, viknai hn vi og agnai.

sama bili var komi hgt vi snerilinn hurinni, og egar akomandi fann a lst var, bari hann ofur hgt dyr.

Jn lauk upp.

Kristjn rsmaur st ar fyrir utan. Honum var hlfhverft vi a mta Jni.

"Komdu inn, Kristjn minn", sagi hsfreyja, " tlar lklega a tala vi mig um heyvinnuna morgun"

"J - a var n einmitt a - g tlai a spyrja yur, hsmir mn g, hva yur sndist um vinnu morgun".

"Faru n a htta, Nonni minn, og hugsau vel um a, sem g hef sagt r", sagi urur.

Jn fr t og hurinni var lst eftir honum.

Hsfreyja og rsmaurinn urftu a hafa gott ni til a tala um bstjrnina og heyvinnuna.


3. kafli

Jn gat ekkert um vi nnu, a mir hans vri bin a frtta allt um samdrtt eirra, n minntist einu ori samtal eirra mginanna. a var ekki trtt um, a honum gremdist svona hlft um hlft vi sjlfan sig af v, hva hann hafi veri fljtur til a afneita nnu vi mur sna, og nokkura stund eftir var hann dlti undirleitur og orfr, egar au Anna voru tv ein saman. Anna tk eftir v og fr a vera hlfhrdd um, a Jn vri strax farinn a irast eftir allt saman. a atvikaist lka einhvern veginn svo, a au fengu sjaldnar og sjaldnar fri a vera tv verki, og heim af engjunum fylgdust au alltaf me flkinu san "kvldi ga". Svona gekk a nokkurar vikur; Anna fr a vera flt og htta gamanyrum og Jn var hljur og duttlungafullur. En lengi oldi "unga flki" ekki mti. egar fr a hausta og kvelddimmt var ori, fru au a hittast hr og ar, msum stum og msum tmum, en vruust a lta nokkurn vita af ea renna grun fundi eirra. a var eim ldungis sjlfrtt a reyna til a hittast, og egar a einu sinni heppnaist, n ess nokkur vissi af, var a aus, a hgt var a fara annig a oftar. Jn sagi, a a vri nausynlegt a halda llu leyndu, anga til hann vri binn a tala vi mur sna. eim kom bum saman um, a gamla urur mundi vera eim hr horn a taka, en Jn sagist ekki tra v, a hn lti ekki a bnum snum, a hn kannske kynni a taka vert fyrir fyrstu. Anna var alltaf um essar mundir eins og glum. Hn vildi, a Jn talai sem fyrst vi mur sna, til ess a skrin gengi sem fyrst um gar; en hn tti svo bgt me a tala um a vi hann, v a hn var hrdd um, a honum fyndist sem v lgi einhver efi um einlgni hans og heityri. Einu sinni kom hn sr a v, en var ofbo rj og feimin, og ba Jn, um lei og hn lagi hendur um hls honum, a reiast sr ekki.

"Mr finnst g ekki geta heilli mr teki, fyrr en g veit, vi hverju vi megum bast hj mur inni", sagi hn.

Jni var eins fari. En hann ekkti lit mur sinnar essum rahag, og honum fannst eins og sr rynni kalt vatn milli skinns og hrunds, egar hann hugsai til ess, a fara a fyrra bragi a vekja mls essu. En a hinu leytinu ori hann ekki a segja nnu fr samtalinu vi mur sna forum. Hann var eins og milli steins og sleggju. Hann reyndi til a telja bi sjlfum sr og nnu tr um, a s tmi rs vri illa valinn til ess a tala vi mur sna um gileg efni. Hn vri, eins og flest unglynt flk, uppstkk og erfi skapi um haustdag og skammdegi, en yri lttari lund egar daginn lengdi og fram vori drgi.

Anna gat ea vildi ekki hafa mti v, sem Jn sagi, og svo lei og bei, a ekkert var tala vi uri um sinn.

Enginn Borg vissi um a, a au Jn og Anna fundust leynum. Allir hldu, a a vri "slitna upp r" milli eirra, einkum af v a Anna breyttist tluvert skapi etta haust; hn var htt allri ktnu og fr oft einfrum. Jn var lka nokku ruvsi, heldur en hann tti a sr.

Flki Borg tk fljtt eftir essu og a fr n a berast um sveitina, a enginn ftur vri fyrir v, a au Jn og Anna vru a draga sig saman. "a var bara stelpan, sem var a draga sig eftir honum", bttu sumar ungu stlkurnar giftu vi. Og ar vi sat. Menn sgu n, a Anna hefi um sumari veri a reyna til a n Jn, en egar hn hefi s, a a mundi ekki heppnast, hefi hn ori unglynd af llu saman.

annig lei veturinn Borg, a ftt bar til tinda, venju fremur. Jn og Anna hittust oft, en engan grunai neitt.

a var einn dag seint um veturinn, a Jn var ti skemmu vi trsmar. Anna var heldur ekki bastofunni og vinnukonurnar voru a tala um a sn milli, hvar hn mundi vera.

sama bili komu au inn bi saman Jn og Anna.

Jn var einhvern veginn undarlegur og rlegur tlits, og nnu var aus, a hn hefi grti,

Hn gekk a rminu snu, settist niur og greip bum hndum fyrir andlit sitt.

Jn gekk rakleiis inn herbergi mur sinnar, og lsti v eftir sr. Hva eim mginum hefur fari ar milli, er enginn kominn til a segja fr. Vinnukonurnar einar voru uppi, og r stu svo langt fr herbergi hsfreyju, a r gtu ekki heyrt nein oraskil. Fyrst heyru r samt fjarska hvaa uri; a voru engin samst or, en var lkast pi um manni. Svo sl llu gn; en eftir litla stund heyrust ungar grtstunur til urar; svo var fari a tala saman lgt og me nokkurs konar stillingu, en endrum og eins hf urur rddina, og var eins og hn titrai af gremju og reii, en or var ekki hgt a greina.

Svo lei langur tmi.

Loksins var herberginu loki upp; Jn kom t og var svo tlits, a a var aus honum, a hann r sr ekki fyrir reii. Hann stkk fram eftir bastofuloftinu, tk stigann tveim fetum og hljp t r bnum.

Skmmu sar kom urur fram r herbergi snu.

Hn gekk rakleiis ar a, sem Anna sat rminu snu. egar hn s uri koma, st hn upp nfl, studdi sig vi rokkinn sinn og leit beint framan hana.

urur stanmdist fyrir framan hana; hn var strau framan og kom ekki upp nokkru ori fyrir reii. S skammfeilni tti henni taka yfir allt, a Anna skyldi ora a standa upp og horfa framan sig. Henni fannst a svo mikil storkun, a hn var nrri v ralaus.

"Burt, burt me ig af mnu kristilega heimili, lnsgreyi itt", sagi hn loksins og reif um handlegginn nnu. "g vil ekki sj ig eitt augnablik framar fyrir mnum augum, og aldrei skaltu stga fti num etta heimili framar. En syndakrgann inn tla g samt a taka og annast, svo alir hann ekki upp til leikfangs fyrir ann nesta. Burt, burt me ig han".

"Hva hef g gert?" sagi Anna; rddin titrai og augun fylltust trum.

"Hva hef g gert? g elska Jn, elska hann eins og g veit a hann elskar mig. g hef gefi honum allt, sem g tti. g gat ekki anna".

Svo hneig Anna niur, a var lii yfir hana.

Vinnukonurnar fru a stumra yfir henni. En urur skipti sr ekkert af henni. Hn kallai Kristjn rsmann, skipai honum a tna saman allar reytur nnu og flytja hana egar me llu hennar yfir a Hrauni til Gru gmlu mursystur hennar; hn fkk honum 2 tvtugkrnupeninga, og sagi honum a f Gru, og btti v vi, a Anna skyldi ekki geta sagt a me sanni, a hn hefi ekki fengi kaupi sitt fullvel ti lti.

egar Anna raknai vi og leit kringum sig s hn, a Kristjn rsmaur var a tna saman allt a litla, sem hn tti, og spuri, hva a tti a a.

"g a flytja ig og allt itt yfir a Hrauni".

Anna skildi strax, hvernig llu st. Hn hugsai sig um dlitla stund. Hn s, a a var ekkert vit v a rjzkast vi a fara, og reyna a sitja kyrr a uri nauugri. Hn huggai sig vi, a egar fyrsta hrin vri um gar gengin, mundi allt lagast. Hn var viss um st Jns, og a hann sti fast v a eiga sig, hva svo sem urur gamla segi ea geri. Henni gat heldur ekki betur snzt, en a urur yri loksins a lta undan, egar hn betur og betur sannfrist um, a syni snum vri full alvara. Henni tti einungis eitt srt, og a var, hve miki Jn yri a ola af mur sinni fyrir snar sakir, fyrst um sinn, anga til allt lagaist. Hn einsetti sr me sjlfri sr a vera honum g kona, svo a hann yrfti aldrei a irast eftir a, a hann hefi teki a sr sveitarstelpuna ftku og tt hana.

Svo kvaddi Anna allt flki. uri s hn ekki, v hn hafi strax lti sla hest sinn, og var riin sta yfir a Bakka til prestsins.

nnu srnai a, a hn fengi ekki svo miki sem kveja Jn, en hn huggai sig vi, a skilnaur eirra yri ekki til lengdar.

N var Kristjn binn til ferar og au hldu af sta. Kristjn bar bakinu koffort eitt ekki strt. v var aleiga nnu.


4. kafli

Gra var miur gl vi komu nnu, egar hn heyri hvernig st mlavxtum. Sjlf agi Anna a mestu leyti, en lt Kristjn hafa fyrir a halda svrum uppi og skra fr fer sinni. En egar Kristjn dr upp tvo ljmandi fallega gullpeninga, og fkk Gru fr uri Borg, fr heldur a hrna yfir kerlingu. Hn sagi a llu vri sjanleg rausn og hfingskapur urar, jafnvel viurgerning hennar vi veruga.

Kristjn rsmaur fr svo a bast til a fara, og um lei og hann kvaddi Gru gmlu, sagi hn, a hn skyldi lofa telpu-rjunni a vera, r v svona vri komi fyrir henni, a vri hvort sem er kristileg skylda sn, vegna Bjargar systur sinnar, og um lei og hn nefndi nafn systur sinnar, tk hn svuntuhorni og bar a upp a augunum vxl.

Svo fr Kristjn sta og Anna sat eftir nju vistinni.

a var ekki margmennt ar heimilinu. Maur Gru var dinn fyrir mrgum rum, og hfu au tt eitt barn, er lifi. a var piltur, er orgeir ht, og var um etta leyti maur hlfrtugur. Hann var almennt kallaur orgeir viti, v hann var fbjni. Hann gat reyndar unni flesta vinnu, sem fyrir kom, jafnt strf kvenna sem karla, enda var hann manna strstur vexti og sterkastur, en ef sorg ea glei kom flatt upp hann, ea ef hann reiddist, var hann ur og hamslaus, svo a bnd var a hafa honum. Hafi a stundum komi fyrir, a mir hans var a flja til nstu bja til a leita hjlpar. Mean i var orgeiri, talai hann ekkert or af viti. Hversdagslega var hann rlegur og stilltur; talai ftt, en htti vi a svara t htt, ef hann var spurur, einkum ef a voru kunnugir, sem spuru hann.

au mginin tv voru allt heimilisflki. a m geta nrri, a a var ekki skemmtilegt fyrir nnu, a koma af flksmrgu og skemmtilegu heimili til Gru Hrauni. En henni leiddist ekkert fyrst framan af, v a hn hafi ng a hugsa. Fyrstu dagana var hn alltaf a vonast eftir, a Jn kmi yfir a Hrauni a finna sig og tala vi sig, ea a minnsta kosti skrifai sr til. En hvorugt var. Hn skildi ekkert v, og tk sr a nrri, en egar hn hugsai betur um, tti henni sjlfsagt, a mir hans liti svo vel eftir honum, a honum vri mgulegt a brega sr bjarlei ea jafnvel skrifa brf.

Nokkrum dgum eftir flutning nnu, kom vinnukona fr Borg a Hrauni og sagi ar tindin fr Borg. Jn hafi ekki komi heim fyrr en seint a kveldi, daginn sem Anna var send burtu. Svo hfu au mginin lst sig sinni herbergi urar og talazt ar vi mikinn hluta nturinnar. Skmmu ur en Jn kom heim, hafi urur komi r fr sinni til prestsins, og veri tluvert rlegri og me meiru gleibragi, en egar hn fr. Daginn eftir hfu karlmennirnir ng a gera a skaflajrna hesta og ba allt t langfer. Snemma nsta morgun hfu eir svo lagt sta, Jn og Kristjn rsmaur. Hvert ferinni var heiti, vissu menn ekki fyrir vst, en eftir v sem heyrzt hafi til urar og Kristjns, mundu eir tla til Reykjavkur, og tti Jn a lkindum a vera ar um tma til ess a menntast.

a m geta nrri, a nnu ttu essar frttir allt anna en gar. En hn lt ekki neinu bera. Hn vissi lka, a n gti Jn skrifa sr til, fyrst hann vri kominn fr Borg.

a var ffrult um Hrauni, en kmi ar maur, vonaist Anna alltaf eftir, a hann vri me brf til sn. En enginn hafi neitt brf til hennar. Kristjn rsmaur kom aftur a sunnan, psturinn fr um sveitina oftar en einu sinni, en ekkert brf kom fr Jni. Menn sgu, a hann vri Reykjavk a lra ensku og a honum lii vel.

egar fr a la fram vori, fr Anna a vera lasin og v meir sem lei.

Einn dag, nokkru eftir sumarmlin, sendi Gra gamla orgeir vita eftir uri Borg; hn var helzta yfirsetukonan ar sveitinni.

nnu gekk vel og fddi hn meybarn, sem Gra sagi a vri a fallegasta og efnilegasta barn, sem hn hefi s vi sinni, enda lktist a mjg mmu sinni furttina.

Skmmu eftir a Anna fddi, sofnai hn og hlt hendinni yfir um litla barni sitt.

egar hn vaknai var barni horfi.

urur Borg var farin sta og hafi teki barni me sr.

Anna rak upp ttalegt hlj, og egar Gra sagi henni, a urur sn hefi gert a miskunnarverk a taka barni, kom a i yfir hana, a orgeir viti tti ng me a halda henni.

i fr reyndar af henni eftir skamma stund, en hn var ttalega veik, talai ekki anna en r og hrpai sfellu barni sitt. Gra gamla var farin a tala um, a "gu mundi tla a sna henni n, a taka hana til sn", en a var ekki.

nnu fr a smskna, en l hn rmfst langt fram vori.

Skmmu fyrir tnaslttinn gat hn klzt ftin, en hn var svo styrk, a hn gat ekki gengi, og bar orgeir viti hana hverjum degi t sumarbluna, og fr v fr hn a hressast me degi hverjum. En a var aus af llu, a hn mundi aldrei n sr a fullu, og aldrei vera aftur sm og hn hafi veri.

a var eitt kvld um tnaslttinn, a r Gra og Anna stu ti hlavarpanum. orgeir var skammt fr eim vi sltt, og var Gra a segja honum fyrir verkum, en hlt prjnunum snum og var a prjna um lei.

Anna sat og hlt a sr hndum, horfi t blinn og andai a sr hreina kvldloftinu.

"N ertu farin a hressast, blessu mn", sagi Gra ofur hllega.

"j, mr finnst mr batna me degi hverjum nna", sagi Anna, en tlit hennar var allt anna en hraustlegt, andliti nflt og kinnfiskasogi, og augun kyrr og tindrandi.

"g br mr yfir a Borg morgun; hn urur mn hafi gert or eftir mr til a tala vi mig um mislegt. g s lka hana litlu dttur na; hn er allra-bezta barn, dafnar me degi hverjum og er eftirmynd hennar urar minnar".

Anna hrkk vi, egar hn heyri barni sitt nefnt, og eins og drakk af vrum Gru hvert or, sem hn sagi.

"Helduru a g mtti ekki koma yfir um og sj hana, egar g er orin ngu frsk?"

"Vertu n ekki a hugsa um a. mtt, blessu mn, akka gui og gum mnnum fyrir, a eirri byri var ltt af r, aumingjanum. Helduru kannske, a hafir efni ea mtt , a ala telpuna na upp eins og Borgarflki? Yriru svo heppin a giftast vel, gtiru nttrlega teki telpuna til n".

"Nr kemur hann Jn heim?" spuri Anna ofbo lgt, og um lei sl eldroa fla andliti hennar.

"Hann Jn! ert ekki a hugsa um hann Jn enn, vona g?" sagi Gra og var fremur byrst. "a er ekki til neins fyrir ig, sveitartelpurjuna, vinnukonugreyi, a vera a hugsa um rkasta mannsefni sslunni. Ert a barn, a sjir a ekki?"

Anna agi og leit niur fyrir sig.

"a er lka svo gui fyrir a akka, a a eru fleiri efnilegir menn til en hann Jn", sagi Gra. " ttir, bezta mn, a eignast reyndan og rsettan mann; a vri r fyrir beztu".

Svo var gn nokkra stund.

"g tri lka, a einum manni hafi alltaf litizt svo vel ig, blessu mn", sagi Gra um lei og hn strauk nnu um kinnina. "Ekki get g kalla ig forvitna. Hver helduru a hann s?"

"a veit g ekki".

"Ekki nema hann Kristjn rsmaur; a er n mannsefni, sem far mundu neita".

"Hann Kristjn 4.?" sagi Anna. etta kom svo flatt upp hana, a hn sat alveg agndofa.

"Hann Kristjn rsmaur, j, blessu mn, vst er a hann. Hn urur mn getur vel komizt af me annan yngri mann sr vi hnd, til ess a sj um bi me henni. Hn er lka svo hugul og snum vinum sinnandi um allt, blessu, a henni finnst n lklega, a Kristjn tti a fara a eiga me sig sjlfur. g held hn geri hann kannske einhvern veginn r gari. J, stlku mtti kalla heppna, sem fengi hann".

"a getur vel veri. g vona samt til, a hann komi ekki til mn", sagi Anna.

"Og v ekki a, barn?"

"Mr getur aldrei tt vnt um neinn mann, nema Jn, og fi g hann ekki, giftist g aldrei".

"Hva ertu a fara me, telpa? Helduru a manni urfi a ykja svo fjarska vnt hvoru um anna, a maur giftist. g held, a a ri meira v, a maur fari ekki strax sveitina".

"Mig langar ekkert til a giftast. Ef gu gefur mr heilsuna aftur, tek g hana Jnu mna litlu, og svo vona g til, a g geti veri ng, egar g hef hana hj mr".

"Taka hana Jnu litlu; heldur kannske, a hn urur mn sleppi vi ig barninu, sem hn er bin a taka stfstri vi, og lti a flkjast me r r einni vist ara. Nei, arft ekki a vonast eftir v; anna ml vri ef giftist rsettum manni, vri lklegt, a hn sleppti barninu vi ig og meira a segja gfi r heiarlega me v. Ekki er a tala um rausnina hennar, blessunarinnar".

"a ekki a taka fr mr barni mitt, og lofa mr aldrei a sj a?" sagi Anna um lei og trin hrundu niur hendur henni.

"Taka fr r, - hvaa dmalaust vanakklti vi gu og ga menn. Kallaru a "a taka fr r" a ltta af r maganum, og ala hann upp eins og fyrirmanns barn? a er ekki von a vel fari fyrir r, Anna mn, me essum hugsunarhtti; vanakklti og sjlfbirgingsskapur eru engum manni til farsldar".

Gra st upp og gekk til bjar, en leiinni sneri hn sr vi, og kallai til nnu:

" ert n komin ann aldur, a ttir a sj, hva r er fyrir beztu, einkum ef eir, sem eldri og reyndari eru, sna r fram a. Mundu eftir v".


5. kafli


Hrauni, 15. jl 1880.

Elsku-Jn minn!

g sezt n niur og fer a skrifa r, af v a mr leiist svo gnarlega, a f aldrei a sj fr r lnu. En hefur nttrlega svo miki a gera og margt a hugsa, a hefur ekki tma til ess. Mr leiddist lka mest eftir v, mean g var veik, en n er g orin svo frsk, a mr leiist ekkert. Blessa litla barni okkar kva dafna svo vel. g er viss um, a hn er lk r. g get ekki sagt r, hva mig langar til a sj hana, en g m ekki koma yfir um. Mig langar til a bija ig a skrifa mur inni um a, a g mtti koma yfir um, ekki vri nema einstku sinnum, til a skemmta mr vi hana Jnu litlu okkar. Helduru a a veri mjg langt anga til kemur heim? Stundum finnst mr tin vera svo lengi a la, og sumir eru lka a segja mr, a a s ekkert nema barnaskapur af mr, a vera a hugsa upp ig. g finn lka, a a er hverju ori sannara, a tekur langt niur fyrir ig, a eiga mig. En mr ykir bara enn vnna um ig fyrir a. Bara a allt fri n brum a lagast, kmir heim og vi gtum fundizt. En g skal samt ekki vera neitt brlt, og g vil a farir einungis eftir v, sem ltur bezt. g veit a skrifar fyrir mig mur inni um Jnu. Helzt vil g f a taka hana til mn. g er n brum orin fullfrsk og get unni fyrir henni. fyndist mr lka eins og g ynni fyrir okkur bi fyrir blessuninni litlu. a vri gaman. skrifar n mur inni um etta allt; a minnsta kosti skil g ekki , a hn lofi mr ekki fyrir n or a koma stku sinnum til ess a sj barni mitt og okkar.

Fyrirgefu n, hva brfi er illa skrifa. g bi alltaf gu a fylgja r og vera hj r.

n elskandi
Anna.



Stdd Bakka, 12. gst 1880.

Sonur minn!

skrifar mr nna me pstinum a hafir fengi brf fr essari sisemdartelpu, henni nnu inni. Svo ert a fara fram a, a g fari a ta ofan mig aftur allt, sem g talai vi essa skepnu, egar g komst a breytni hennar og rak hana af mnu heimili, og stingur upp v, a g leyfi henni a koma hinga, til ess a finna telpuna ykkar. a er aus llu, a hefur ngu snemma ori fair; ertu svo blindaur, a tlir a lta skepnu taka tt uppeldi barnsins? Nei, hn Anna n skal ekki koma inn fyrir mnar dyr, mean g er ofanjarar, en barni itt skal g eftir veikum krftum ala upp eins og kristinni konu smir. Svo er ttala um a ml.

segir lka brfi nu, a vegna forbos mns hafir ekki svara brfi nnu. tla g n a tala vi ig hreint og beint um allt etta, sem okkur fer milli, sonur sll. Eins og g sagi r, egar vi tluum saman hr heima, er g ekki skyldug til a lta r eftir eitt skildingsviri af reytum mnum. etta litla, sem erfir eftir fur inn, ertu lngu binn a ttaka, og get g gefi r fullan reikning fyrir v. lifanda lfi mnu get g gefi allt mitt burtu, eins og a er, og a htai g r a gera, ef ltir ekki a orum mnum, og httir me llu a hugsa um essa nnu. sasta brfi nu s g, a ert fjarri v a vera httur a hugsa um hana. tekur mti brfum fr henni, og ert svo brfum til mn a halda fram hennar mli, mti mr, murmyndinni inni. N skal g segja r a, sonur sll, a g er farin a eldast, og get burt kallazt hverri stundu; etta stmabrak, sem g hef stai fyrir nar sakir, hefur lka allt anna en lengt daga mna. Falli g fr n sem stendur, erfir allar essar reytur, sem g lt eftir mig. En g segi r a me sanni, sonur, a ekki skal r lnast a ba rlegur eftir daua mnum, svo a getir sa t arfinum eftir mig samb vi rlausa og blygunarlausa sveitarstelpu. g hef marga ntt vaka til ess a hugsa um itt r, og n er g loksins komin a niurstu. Anna hvort skalt giftast, og a brlega, eirri stlku, sem g af einlgum murhug vel r, ea g gef burt allar eigur mnar, svo a skalt ekki skildingsviri af njta, og g skal jafnlti kannast vi ig sem minn son, sem , me v a neita vilja mnum, kannast vi mig sem kristilegt foreldri itt.

S stlka, sem g hef vali r, er vnsta og helzta stlkan essu hrai, hn Gurn Bakka, svo a getur vst tplega kvarta undan vali mnu. ann rahag hef g hugsa mr r til handa, fr v a fddist, og hefur a veri me vilja og samykki sra Eggerts mns, og n hef g undir fjgur augu, fyrir nokkrum dgum, fari ess leit vi Gurnu mna, a hn tti ig, og hn hefur tra mr fyrir v, blessunin, a henni hafi alltaf tt vnt um ig, san komst legg, og a hn hafi mrgum sinnum grti yfir essu me ig og sveitarstelpuna. Svo fr g til sra Eggerts mns og sagi honum fr llu, og me hans vitund og asto skrifa g r n etta brf.

g skal ekki leyna ig v, a neitir essu boi mnu, gef g Gurnu minni Bakka allt, sem g , bi jarir og lausaf, me v skilyri, a hn megi aldrei lta ig eitt skildingsviri af v f. Hn mun varla amast vi mr horninu hj sr.

Rmri viku fyrir rttirnar sendi g mann me hest eftir r suur, og verur a vera binn a hugsa ig um. Gangiru a essu sasta tilboi mnu til n, skaltu kaupa leyfisbrf hj amtmanninum og koma svo til okkar, mn og unnustu innar. g skal taka r eins og mur ber a taka tpuum syni, sem hn hefur aftur fundi, og Gurn mn mun taka r eins og hennar hjarta segir henni.

Viljiru ekki hlnast orum mur innar, sendimaur minn a reka hestana lausa heim aftur. erum vi skilin.

munt ekkja mig svo, sonur minn, a veizt, a g tala ekki t blinn.

n mdda mir
urur Gubrandsdttir.


etta brf fkk Jni margt a hugsa. Eiginlega hafi Jn tla sr a sitja rlega Reykjavk og ba betri tma; hann hugsai, a mir sn mundi vera rlegri og vgari, egar fr lii, og a hn mundi komast a eirri sannfringu, a egar a vel vri a gtt, hefi hn veri of strng vi einkabarni sitt og stlku, sem honum tti vnt um eina. Me brfum snum tlai Jn sr svo a smmkja skap mur sinnar, en hlnast henni llu og skrifa nnu ekki til; hann vissi a, a yri mir sn ekki unnin me hlninni, tkist a ekki annan htt. Eiginlega tti honum gott a vera svona langt burtu, fjarri llu stmabrakinu heima; a sitja fjarri frii og reittur og ba ess, a allt lagaist af sjlfu sr, var a sem nst var skapferli hans. Hann var enginn styrjaldarmaur.

Svo kom brf mur hans eins og helliskr r heirkju.

Hann sofnai ekki miki nttina eftir a hann fkk brfi. Hann hafi fr sku skoa sig sem erfingja a llum Borgaraunum, og hafi oft skemmt sr vi a hugsa um, hva hann skyldi gera, egar hann vri orinn strbndi Borg. Hann mundi vel eftir Gurnu prestsdttur; hn var fr stlka, en alltaf hafi hn lti vel a honum, fr v hann var dltill hnokki. Hann hugsai sr nnu vi hliina henni, og var lti r prestsdtturinni. Nei, vi nnu gat hann ekki skili, var betra a vera af llum aunum og halda henni. v meir, sem hann hugsai um a, v fastari var s setningur hans, og me hann huganum sofnai hann.

Hann vaknai ekki fyrr en um mijan dag. Hann mundi strax eftir setning snum um kvldi. Honum var einhvern veginn undarlega ungt fyrir brjsti, egar hann fr betur a hugsa um a allt. a var heldur ekkert sldarlf, sem fyrir honum l. Hann tti ekkert til og Anna var blftk. Hann mtti til a vera vinnumaur hj einhverjum vandalausum manni. Hver vissi, hvenr au gtu reytt svo miki saman me barn eftirdragi, a au gtu gifzt? Yri a rlag ekki bum eim til gfu? Gti hann ekki unni eim bum meira gagn og gfu me v a kasta ekki fr sr Borgaraunum? frleiki Gurnar prestsdttur fr lka a smminnka, egar hann fr betur a hugsa um hana; hn var bl mli og umgengni; svo var hn lka af gum og gfugum ttum, og hlaut llu a vera manni snum til sma. Me v a taka kosti mur sinnar gat hann lka gert barni eirra metanlegt gagn. Var a ekki synd a lta blessaan krakkann hrekjast me blftkum foreldrum fr einni plgu til annarrar? Fyrir nnu gat hann lka s margan htt, ef hann yri fjur maur. Hann gat t. a. m. lti hana vera hsmennsku hj Gru mursystur sinni me barni, og s um, a hn yrfti lti fyrir lfi a hafa og tti ga daga, og svo gti hann liti ar til hennar og barnsins.

urur Borg hefi ekki urft a ba fram undir rttirnar me a a senda mann eftir syni snum. Hann var lngu binn a hugsa sitt r, og hafi gengi me leyfisbrfi vasanum marga daga.


6. kafli

a var strrigning daginn sem a tti a gefa au Jn og Gurnu saman, hvasst veur og hryssingskalt. Lax, sem rann eftir dalnum fyrir nean Borg og Bakka, x hverri stundu, valt fram kolmrau og fli yfir alla bakka fram a sj. egar veizluflki var komi saman Borg um morguninn, tluu menn um, a Lax vri ltt fr og yri sjlfsagt fr a kvldi; en kirkjustaurinn, sem Borg tti kirkjuskn a, l hinum megin vi na og voru n flestir v, a ekkert yri r brkaupinu ann daginn. Menn tluu nttrlega ekki htt um a, en skeggrddu svona um a sn milli. Sumum tti illt a vera af veizlunni, en ekki var trtt um, a sumum tti gaman a, a ekkert yri r neinu, og sgu a sra Eggert og urur hefu efni v a efna til veizlu n. En sra Eggert og uri kom strax saman um, a a vri bezt, a gefa brhjnin saman stofunni Borg, r v a eigi vri frt til kirkjunnar fyrir verinu. Og Kristjn rsmaur var sendur "t af rkinni" til stofu, ar sem veizluflki var saman komi, og tk hann a ba ar allt undir hjnavgsluna. Og eftir litla stund kom sra Eggert embttisskra, og ar eftir urur og brhjnin, og hin helga athfn byrjai egar.

Sra Eggert sagist prilega. a var auvita, a hann hafi yndi af llum snum embttisverkum og hann geri au me stakri samvizkusemi, en sjlfur sagi hann hjnavgslurunni, a etta embttisverk hefi hann gert me mestri ngju vi sinni. Og a var satt. Hann talai me innilegri sannfringu og mikilli mlsku um skustina, sem byrjai hj brnunum, yxi svo me ri hverju og yri a brennandi elsku, sem fyrst fengi fri kristilegu hjnabandi. annig sagi hann a essi "sn elskuleg brn" dag helguu skust , er au fr blautu barnsbeini hefu bori hvort til annars, me innsigli kristinnar kirkju og gusors. A endingu minnti hann au allar skyldur eirra og lagi eim mis kristileg heilri.

Brurin sat, eins og bri smdi, grafkyrr og horfi gaupnir sr mean runni st; en egar fair hennar fr a tala um skust brhjnanna, setti a henni stvandi grt; hn hlt kltnum fyrir augun, og var nrri eins og hn tlai a missa ndina af ekka.

Brguminn var rjur andliti, eins og sveitapiltar gerast, en ann dag var hann venju fremur flur. Hann urfti oft undir runni a urrka framan r sr svitann, og var ekki honum a sj, a a vri hitanum a kenna.

egar hjnavgslunni var loki, yrptust allir utan um brhjnin, til ess a ska eim gfu og blessunar. Gamla urur kyssti fyrst Gurnu og svo Jn sinn, og v nst mlti hn svo htt, a allir heyru:

" essari htlegu stundu gef g ykkur jrina Borg me llu binu bi utan hss og innan; g vona til a i lofi mr a hrast einhverju horninu hj ykkur".

etta kom flatt upp alla, v a engum datt hug, a urur mundi fara a brega bi svo brlega, ar sem hn var enn a sj, me fullu fjri og umsvifamikil um alla bsslu.

a kom sra Eggert eins vart og rum, og hrnai svo yfir honum, a bosmenn ttust ekki hafa s hann annan tma me jafn-innilegum ngjusvip. Hefi hann vita tindin fyrir hjnavgsluna, mundi honum hafa tekizt enn betur upp essu snu "ngjumesta embttisverki".

Veizlan fr fram smu stofunni sem hjnavgslan var haldin ; s stofa var rem stafglfum og skipu borum og bekkjum horna milli. Sra Eggert byrjai borslminn me snjallri og skrri rdd, og var hann sunginn til enda me asto msra bosmanna.

Svo var fari a bora.

Fyrst var almenn gn , en egar steikin var bin og komi a kkunum, voru eir, sem nst dyrunum stu, ornir tluvert hrir og nokku hvrir; ngu mrg brennivnsstaup hfu eigi veri til, og sta eirra voru svo pnsgls fengin eim er fremstir stu. Ekki heyrust menn fst um a. eir fylltu drjgu glsin sn tum, og tmdu au jafn-oft, og voru jafnvel farnir a ora a vi Gunnlaug gamla Botni, a syngja "Annars erindi rekur", ur en stai vri upp fr borum; en Gunnlaugur sagist urfa a f sr svo sem einu hlfu enn, svo a sngurinn frst fyrir um sinn.

egar stai var upp fr borum, voru bor og bekkir bornir burt r stofunni og v nst fari a dansa. Brhjnin dnsuu saman fyrst, og allir tku eftir v, a svipur brgumans var allur annar n, en undir hjnavgslunni: Hann var svo rsklegur og karlmannlegur, a a var eins og hann hefi lifa r san hjnavgslan var haldin yfir honum, og honum hefi fari fram hverri viku eim tma.

"a hefur glana yfir mrgum fyrir minna, en alla Borg og allt Borgar-bi", hvslai Gunnlaugur Botni a kunningja snum, en svo htt, a allir heyru stofunni, v a hann hafi fengi sr rmlega einu hlfu til.

"Fyrir a skyldi g giftast llum skrmslum slandi, lagsi", btti hann vi jafnhtt.

Til ess a firra hneyksli, var n a r teki, a lta Gunnlaug og nokkura hina ri menn fara yfir herbergi ilja, er gagnvart var stofunni. ar fru eir a drekka pns allfast. Og svo var fari a syngja. a var me tvsng og fr Gunnlaugur upp; en eftir v sem lei kvldi, fjlgai rddunum, og loks uru r jafnmargar og nefin voru, v a hver sng me snu.

stofunni fr dansinn a smminnka; menn fru a f sr staupinu og tala um mis hras- og sveitaml. a var tala um, a ar sem svo margir vru saman komnir, ttu menn a stofna eitthvert fyrirtki, ea styrkja einhvern bgstaddan. a var Jn brgumi, sem fyrstur vakti mls v.

"g sting upp v, a vi bndamyndirnar, sem hr erum saman komnir, sendum honum Birni Krossi sna na hver fyrramli", sagi nefndarbndi einn. "Hann missti meir en helming af num snum r brastt fyrravetur, og hann s mestur dugnaarmaur af okkur llum, rttir hann aldrei vi, ef hann fr enga hjlp; og a er nausynlegt a gera a strax, v annars kemur hjlpin kannske of seint".

a var gur rmur gerur a essum orum; allir knnuust vi, a Bjrn vri hjlparurfi, og a hann tti fyllilega hjlpina skili fyrir dugna sinn og framtakssemi.

Sra Eggert fannst a lka, og hann sagi, a enginn skyldi vera fyrri til a gefa honum, en hann. En v btti hann vi, a hvenr sem hann geri eitthva gott, lti hann sig a t miklu vara, a gjfin vri metekin me v rtta hugarfari, me sannri aumkt og hrsnislausu akklti vi sinn sannkristna brur, er gjfina gfi, og gjafarann allra gra hluta. Hann sagist ekki ekkja hugarfar Bjarnar, n sem sti, en seinast egar eir hefu komi saman hreppsnefndinni og tt ar saman a slda, hefi hann fullkomlega fundi a, a etta mtlti hefi ekki haft au hrif hann, sem a hefi tt a hafa; allt mtlti og alla reynslu sendi forsjnin mnnum til ess a mkja hjarta og vekja elsku til brranna. Hvorugt etta sagist hann hafa fundi hj Birni, og sitt r vri a, a lta mtlti reyna Bjrn dlti meira, svo a hann kmist inn ann rtta veg. a mundi vera honum og slarvelfer hans affaraslast.

urur var strax mli prestsins, og vinir beggja tku undir me eim, svo a eir, sem Birni vildu hjlpa, voru svo ofurlii bornir, a ekkert var r samskotunum.

Menn fru n a vera tluvert kenndir. Sra Eggert og urur stu eintali ti horni, og tluu svo innilega um brn sn, sveitarstjrn og kirkjuml, a bum vknai um augu; sra Eggert hafi reyndar drukki tluvert af pnsi ur, og urur hafi lka hresst sig dlti; hn urfti, eins og elilegt var, a drekka prestinum snum til. Kristjn sat bekk alllangt fr, hann teygi fr sr ftur og hallai sr me hendur vsum upp a veggnum og einblndi strum augum horni, ar sem hann endrum og eins heyri til foreldra brhjnanna, en ekkert s hann, v sjnin var orin svo dpur, egar kvldi lei.

Brurin var a tala vi konurnar; hn hl dtt, egar r geru eitthva a gamni snu vi hana, og glein skein t r henni. r voru svona a fleygja v, a n mundi brum ml a htta. Stundum gekk hn t horni til fur sns og urar, og kysstu au hana vxl. Gurn hafi aldrei veri eins lagleg og ann dag; brarskarti fr henni svo vel, og glein geri hana svo unga, a hn leit ekki t fyrir a vera meira en um tvtugt.

egar komi var yfir mintti, bau urur " nafni brhjnanna" llum gestunum a vera um nttina; "n vri varla frt um sveitina fyrir illviri, enda vri n komi kolniamyrkur", og sagist hn ekki vilja, a "nein slys, hversu ltil sem vru, hlytust af eim gleiviburi, sem hr hefi ori dag".

Allir gestirnir tku boinu me kkum, og tti boi rausnarlegt og uri lkt.

Hinir ri menn fru n a koma inn stofuna aftur, v a eim fannst, a hinir meiri mennirnir vru n ornir svo, a hvorugir sju rum, og var s hugsun vst rkum bygg, v a allt fr fram mesta brerni.

Gunnlaugur fr a tala vi brgumann:

"Hva skyldi hana dreyma nna hana nnu, aumingja rjuna hana nnu? Hn er aumingi nna. Ha! Ha!"


7. kafli

Anna vissi allt um brkaupi Borg. Gra hafi reyndar ekkert sagt henni um a. En orgeir viti sagi henni allt, sem hann hafi heyrt, einu sinni egar au voru tv ein ti tni. Henni br ekki svo miki vi a; hn gat ekki ori flari en hn var, og ur hafi smm saman veri a frast yfir hana einhver doadrungi; hn tk eiginlega ekki eftir neinu, og talai svo sem ekki neitt. Allt, sem henni var sagt a gera, geri hn eftir v sem skipa var, en svo, a a var eins og hugur hennar vri langt burtu og kmi ekki nlgt neinu, sem kringum hana var. egar orgeir viti sagi henni essar frttir, horfi hn hann lengi og fast, eins og hann vri a segja henni eitthva, sem hn ekkert skildi . Hn spuri ekki um neitt og sagi ekki neitt, og aldrei minntist hn brkaupi einu ori.

Brkaupskvldi Borg stu r Gra og Anna inni bastofulofti, og bjuggust til a fara a htta. a hafi veri einhver kyrr yfir nnu um daginn, svo a Gru var fari a gruna, a einhver kynni a hafa sagt henni fr brkaupiuu, tt hn reyndar gti ekki skili, hver a tti a vera, v ekki datt henni hug, a orgeir sonur sinn hefi haft vit a taka eftir v, sem hann hafi heyrt tala um a.

En eftir v sem daginn lei, var Anna rlegri, og um kvldi var Gra orin fullviss um, a enginn hefi sagt henni neitt.

Anna sat stl vi bori undir glugganum bastofuilinu og studdi hnd undir kinn, og einblndi t regni. a dundi glugganum, og regndroparnir runnu lkjum niur eftir runum. a var lka allt af a hvessa og stormurinn nddi inn, en Anna fann ekkert til kuldans; hn sat grafkyrr og einblndi t.

"a er skemmtilegt veri a tarna", sagi orgeir viti um lei og hann kom upp lofti. "Hn Lax er fr hverri skepnu. Kannske allt veizluflki drukkni ar ntt", og um lei og hann btti v vi, hl hann bjnalega, en einhvern veginn svo grimmdarlega, eins og hlfvitar stundum gera.

"Hva ertu a vara, aulinn inn?" sagi Gra. "Faru strax a htta".

Anna hrkk vi, egar hn heyri a, sem orgeir sagi. Hn st upp og gekk til rms sns. "Drukkna Lax - drukkna Lax", sagi hn hlfum hljum; og svo fr hn a htta.

egar Lax var mikil, heyrist niurinn og straumfalli um allan dalinn.

Anna gat ekki sofna; hn l vakandi og sneri sr msar hliar; rniurinn hljmai eyrum hennar, tfrandi, seiandi.

"Drukkna Lax, - drukkna Lax".

Hn reis upp rminu og hlustai til Gru og orgeirs. au voru bi lngu sofnu og orgeir hraut htt.

Hn st fram r rminu, fr ntt-treyjuna sna og utanyfirpilsi sitt og lt svo sig skna, allt ofur hgt. San lddist hn ofan stigann, gekk fram gngin og opnai binn.

a var hellirigning, haustrigning, bitur og kld, stormur var alltaf a vaxa og kolniamyrkur var . Hn st dlitla stund vi bjardyrunum og stari t myrkri; a var eins og hrollur fri um hana alla.

a var ekki nema eitt augnablik; hn fr t, lokai bnum eftir sr og hljp t myrkri, eftir ninum nni.

Loksins datt hn; hn oldi ekki a hlaupa og n var hn orin rmagna. Hn lagist niur fu, sneri sr upp loft og lt regni lemja sig framan.

Hn hresstist vi a, svo a hn gat stai upp, og svo hlt hn fram; en hn gat ekki hlaupi, hn gekk hgt og hgt; hn var orin gagndrepa, og pilsi lamdist og vafist um ftur henni verinu. Stormurinn lk sr a gula hrinu hennar, fleygi v til og fr, bari v framan hana og kastai v svo aftur baki. En hn tk ekki eftir neinu og fann ekki til neins.

"Drukkna Lax - drukkna Lax", hljmai sfellu fyrir eyrum hennar.

Hn nam staar. Hn var komin a nni.

Hn s myrkrinu, hvernig in svall og streymdi fyrir framan ftur hennar. Skammt fr henni var hringia og gaus upp snjhvtum ldunum, sem uru einhvern veginn enn voalegri og draugslegri nttmyrkrinu. in fli yfir bakkana og kastai endrum og eins strskvettum upp grundirnar, eins og til a vita, hva hn gti n langt.

Anna st bakkanum og horfi t na. Hn ntrai af kulda; hn hafi fari berhfu a heiman, og hri var n ori alvott, og regni rann straumum niur eftir andlitinu.

Hn settist niur og einblndi t na.

"Drukkna Lax - drukkna Lax".

Hn mjakai sr eftir bakkanum nr nni, svo horfi hn niur fyrir fturna. a var ekki nema eitt fet a nni.

Hn stkk upp, horfi t strauminn og st kyrr svo sem eitt augnablik. Svo lokai hn augunum og fleygi sr fram.

Eftir litla stund kom nbleikt hfu upp r hringiunni. "Hjlp, hjlp!" var hrpa me rvntingu t myrkri; svo hvarf hfui fla og allt var kyrrt, nema stormurinn og regni.


8. kafli

Morguninn eftir var komi bezta veur, logn og heirkja, og regndroparnir glitruu slskininu um tnin og engjarnar, enda eru sveitirnar aldrei eins fallegar og egar slin skn skrt eftir regnntt.

Bosmennirnir Borg tku sr rbita, og fru svo a bast til ferar. Brguminn rei lei me eim eins og venjulegt er. Lax var hlaupin fram og fr hverri skepnu, og bosmennirnir fr Borg riu n eftir eyrunum og hfu gaman af a reyna klrana.

egar eir riu fram hj eyrarodda einum, sem ni langt t na, tk einn eftir v, a einhver svrt hrga l ar ti oddanum. Menn stu n vi, stigu af baki og fr a gta a essu.

a var Anna fr Hrauni.

Hn l hliinni uppi oddanum me fturna ti nni. Ntt-treyjuna hafi straumurinn rifi fr og skein ber brjstin. Munnurinn st opinn og var fullur af grnu sli r nni, og ara augabrnina hafi hggvist gat. En augun stu opin og stru n, egar bi var a sna henni vi, me voalegri r brgumann og bosmennina fr Borg.

Allir gu. Brguminn var stiginn af baki. Hann var nflur. a fr hryllingur um hann allan, svo a hann skalf og urfti a styja sig vi hestinn sinn.

Svo heyrust kll uppi eyrunum.

Menn litu vi. Maur str vexti og reklegur kom hlaupandi. a var orgeir viti.

Hann stkk ar a, er menn stu kring um nnu, tti eim fr, er nstir stu, og svo st hann kyrr og horfi ofan lki.

Hann beygi sig niur a v og tk a upp fang sitt. En egar hann leit upp, var honum liti framan brgumann, sem hann hafi ekki fyrr komi auga .

" heldur kannske a g sleppi henni nnu, til ess a getir drepi hana aftur?"

Svo hljp hann splkorn burtu me byrina sna fanginu, sneri sr vi, leit brgumann og mannyrpinguna, og skellihl ann heljar-kuldahltur, a a var eins og llum rynni kalt vatn milli skinns og hrunds.

Hann fleygi svo hattinum snum eyrina, og gekk berhfaur me lki lei heim a Hrauni. Hann gekk hgt og stillt, en bar byri sna svo lttilega, eins og hn vri fis.

Brguminn stkk bak hesti snum, tk ofan hattinn og kvaddi annig bosmennina alla einu, sl klrinn og rei einum spretti heim a Borg.

En bosmennirnir hldu fram leiar sinnar, og var trtt um viburinn.

egar Jn kom heim a Borg, spuri hann strax eftir mur sinni og sra Eggert, v a hann var ekki farinn sta. Svo lokuu au sig rj ein inni stofu og stu ar langa hr. egar Jn kom t aan, var hann tluvert rlegri en fyrr.

urur gamla sendi Kristjn rsmann eftir Gru Hrauni. egar Gra kom, hlt hn kltnum snum upp a augunum vxl og sagi ekki neitt. egar urur kom til hennar, setti a henni grt mikinn. Hn kyssti uri rj kossa, og akkai henni grtandi fyrir sig og sna fyrr og sar.

urur talai ftt, en sagi Gru, a au mginin, hn og Jn sinn, tluu a sj um tfr nnu heitinnar, og sagi, a hn skyldi ekkert hugsa um a.

Gra blessai hana margfaldlega og sagi, a t vri hn eins me rausnina og manngzkuna. Hn urrkai sr um augun, og a var eins og bri af henni vi ennan kostnaarltti.

egar Gra fr sta, hitti hn bjardyrunum vinnukonu, sem hlt Jnu litlu, barni nnu heitinnar.

"Og blessaur unginn, miki mtt akka, egar fr viti til", sagi hn, "a f a vaxa upp essu blessaa krleiksheimili og a foreldrahsum. Og mesta lukkan n er kannske, a hn mir n er din. Hn var lnstetur og aumingi, sem aldrei hefi ori r til gfu".

"Kysstu hana mmusystur na, Jna litla", sagi vinnukonan, og svo kyssti vitinn Gru gmlu, eins og til a akka henni ummlin.

Bezti trsmiurinn sveitinni var fenginn til a sma um nnu, og var vanda til alls.

Ungi bndinn Borg var um essa dagana ftalaur, og eins og hugsi, en var hann stilltur vel.

Prestinum og mur hans hafi tekizt a telja honum hughvarf, egar hann morguninn eftir brkaup sitt kom inn stofuna til eirra og sagi htt:

"Hn Anna Hrauni er drukknu; g veit vel hvernig v stendur, og i viti a lka".

eim hafi tekizt a telja hann ofan af slkri vitleysu, sem au klluu a, a hann tti nokkurn tt daua stlkunnar.

En hann var ekki full-sannfrur. Hann gat ekki hugsa um anna en etta eitt, og a var alltaf a sama, sem sjlfrtt datt honum hug: Hefi g tt hana, hefi ekki allt fari ruvsi? En hefi hann tt hana, hefi a dregi ann dilk eftir sr, a hann hefi ori a sleppa Borg og llu tilkalli til arfs eftir mur sna. Var a rtt ea kristilegt a fleygja v fr sr, sem forsjnin me gus og manna lgum hafi svo a segja fengi honum hendur? Hann hugsai um allt etta aftur og aftur, og alltaf var hann sama efa, ttalegum efa um a, hvort hann hefi breytt rtt. Hann tti oft tal vi sra Eggert um essar mundir. Sra Eggert sagi honum sklaust, a hann hefi hvorki eftir gus ea manna lgum tt rtt , a fleygja fr sr og eftirkomendum snum Borg og Borgaraunum; hann sagi, a honum frist sem dnumanni, egar hann lti n grafa nnu smilega og halda ru yfir henni, og gfi barni eirra kristilegt uppeldi. Jn gat reyndar ekkert haft mti essum orum prests. En a var eitt a; sra Eggert hafi sagt tengdasyni snum etta undir fjgur augu. Jn hafi eins og margir arir sveitinni tr, a a vri allt heilagur sannleikur, sem presturinn segi prdikunarstlnum ea kirkjunni; um a vri ekki hgt a efast neitt. En utan kirkju skoai bi hann og arir sknarprestinn sinn eins og hvern annan veikan og fullkominn mann, sem bi gti yfirszt, og lka sagt svona sm-sannindi, ef yrfti a halda.

Jn var ekki a sem menn kalla lttugur maur. Hann vildi, a a sti ljst og skrt fyrir sr, a hann yrfti ekki a gera sr neina samvizku-sk t af nnu. Hann var n orinn strbndi sveitinni, og einsetti sr a vera stlpi essa hras eins og mir hans hefi veri, styrkja allar sannar framfarir og hjlpa llum, eim er bgstaddir vri og sannleik vru verir hjlparinnar. v atrii var hann mli tengdafur sns, a eim einum bri a hjlpa, er sannleik vru ess verir.

Svo kom frfall nnu rtt v bili, a ntt lf rann upp fyrir honum.


9. kafli

a var kalt veur daginn sem Anna var grafin, noran fjk og dlti frost. Lkmennirnir voru fjrir, og fru eir snemma um morguninn sta me lki til kirkjustaarins. En Jn bndi og presturinn komu anga nokkru sar.

Jn hafi lti gefa lkmnnunum gan morgunver, ur en eir fru sta, og svo fkk hann eim tvr riggja pela flskur af brennivni, til ess a hafa nesti um daginn.

Undir eins og eir voru bnir a bera lki inn kirkjuna, fru eir a taka grfina, en fru sr hgt og voru mjg ftalair fyrst framan af.

Svo fru eir a spa flskunum og vera smtt og smtt skrafhreyfnari. eir voru a tala um rausn og trygg gmlu urar, og hva henni hefi farizt vel vi nnu heitna, a taka barni hennar, eins og bezta mir, og gera n a sustu tfr hennar heiarlega og hfinglega.

"Og g segi ykkur satt, hann Jn er sonur hennar mur sinnar", sagi Gunnlaugur Botni, um lei og hann saup flsku og rtti eim, sem nstur honum st.

eim kom llum saman um a, a Jn vri mesta og bezta mannsefni sveitinni.

Eftir v, sem minnkai flskunum, fru eir a vera vikvmari og gurknari. eir tluu um, hva lfi vri fallvalt, og eim vknai um augu, egar eir voru a raa hauskpunum, sem upp r grfinni komu, grafarbarminum. Svo leituu eir lka me bum hndum moldinni a daura manna beinum, og sgu, a mest rii v, a allt kmist kristilega vga mold.

Gunnlaugur gamli var niri grfinni a moka upp r, og fr a raula fyrir munni sr: "Mn lfst er fleygifer".

egar bi var a taka grfina, komu eir sra Eggert og tengdasonur hans til kirkju, og hlt sra Eggert ar snjalla og hjartnma ru.

Hann minnti , a Anna heitin hefi veri upp manngzku og kristilegan krleika komin fr sku, enda hefi hvorugt nokkru sinni brugizt henni. "Hn var alin upp sveit, og svo var hn svo lnssm a komast hi sipra og kristilega heimili rausnarkonunnar urar Borg, sem er sannkalla krleiksheimili essa hras. Me murlegri elsku umbar essi heiurskona allan veikleika og breyskleika hinnar ltnu systur vorrar. Hn sndi hi stakasta umburarlyndi, og sonur hennar hina stkustu rkt v mli nnu heitinnar, sem margir arir mundu hafa snizt ruvsi vi. a var auvita, a hn bar ekki lengur gfu til a vera hj velgeramur sinni; en a kristilegur krleikur og rktarsemi eirra mgina hafi fylgt henni alla lei, um a ber essi vandai sasti bstaur vott, sem n brum a sga ofan grfina. Um a ber ll essi umnnun vott, sem hr er snd hinum jarnesku leifum hennar. ll manngzka er takmrku af lfinu; enginn mannkrleiki nr til jarnesku leifanna, sem ornar eru herfang dauans, v r eru ekki lengur menn heldur aeins lk. tekur hinn kristilegi, hinn ekta kristilegi krleiki vi; hann er a sem br um hinn sasta hvlube, sem ltur sannleikans or hljma ar sasta sinn, og breiir svo moldina, hina vgu moldina, ofan hina ltnu. J, mnir elskanlegu brur, a er hinn sanni kristilegi krleiki, sem hr vinnur eitt elskuverki, v hann er a, og hann einn, sem tekur t yfir dauann, t yfir grf og daua. Amen".

Jn bndi hlddi me mestu athygli ru prests, allur efi hans og veikleiki hvarf eins og mjll fyrir slu, undir runni. a var eins og prestur hefi vali hvert or, til ess a kippa slarstandi hans rtt horf, sna honum villu , sem hann hafi vafi sig inn , og sanna honum embttisnafni, a egar skoa vri fr hinu eina sanna sjnarmii, vri allur viurgerningur eirra mgina hinn eini rtti, og fullur af kristilegum krleika.

Hvernig gat Jn efazt lengur? Og hann geri a heldur ekki. a var eins og stru bjargi vri ltt fr brjsti hans. Allt slarstr hans var n ekki ori nema hugarburur, hann renndi eitt augnablik augunum yfir framt sna: hann var sveitarstlpi, athvarf allra sannurfandi manna, styrkur allra gra fyrirtkja.

Jn var enginn sngmaur, en Gunnlaugur gamli Botni var talinn bezti sngmaur. eir skiptu svo me sr verkum; Gunnlaugur sng me prestinum, en Jn geri lkmannsverk Gunnlaugs.

egar hann bar lkkistuna t eftir kirkjuglfinu, fannst honun ntt lf streyma um allar ar snar, eins og ntt rek og nr styrkur vri runninn upp brjsti hans.

Hann mokai rsklega ofan grfina; honum var svo ltt um hjartarturnar, a hann vildi vinna ll sn verk me dugnai og samvizkusemi.

Svo var llu loki.

Anna fr Hrauni hvldi grf sinni, fyrir lkn "hins ekta kristilega krleika, sem hafi fylgt henni t yfir grf og daua".




Nettgfan - mars 1999