SKRNARKJLLINN


eftir orgils gjallanda





Skammdegisnttin er svo nidimm egar lofti lafir hrmgrtt niur a jrinni, a manni finnst nlega renna saman himinninn og fannaflmi; lykjast llu megin a, me gulu svimandi seiafli; eins og nttin, fnnin og lofti leggist ll eitt til ess, a maurinn renni saman vi sig - hverfi og gleymist. egar engin stjarna sst, engin dagsskma og ekki vottar fyrir neinum vegvsi upp r fnninni; egar sarnir, mrarnar, melar og slttur vera a einu ldttu, kyrrltu snjhafi, hafi sem sefur en er svo voasterkt og voldugt dvalanum - dvalanum, sem enginn kunnugur getur tra til hltar, heldur neytir allrar orku til a fara rtt, taka eftir llu og hraa ferinni. a arf sterkt hfu og kjark til a villast ekki af stefnunni slkri kyrr og slku myrkri.

Og einmitt svona veri og svona skuggaungu lofti var Svanur litli sendur a heiman og yfir a si, til ess a f lnaan skrnarkjl; ar var til fallegur kjll, s fallegasti llum hreppnum, og kjllinn var heldur aldrei hafur til neins annars en a skreyta ungbrn me honum, rtt stundina, sem au voru ausin vatni og tekin tlu kristinna manna, svo a var ekki miki sem hann slitnai.

Hjnin Brattalandi voru vel ttu, laglega efnu og vinsl; "betri hjna r" au ekki hefu bi mrg rin. etta var anna barni, sem au eignuust og v var heldur ekki bi enn a koma upp skrnarkjl, af v lka a a var hgin , a f fallegan kjl nsta b; yfir si.

Milli ss og Brattalands er fremur lng bjarlei; a er heiarflki me sadrgum, vifum og mrarflum, sem allt var a einni slttu, me smldum , egar hausthrarnar voru bnar a fylla lgirnar og skammdegisdrfan a leggja ykka blju af lausamjll yfir allt saman.

Svanur var 12 vetra gamall foreldralaus drengur, sem gefi var me af hreppnum, a sem skorti a hann ynni fyrir sr, sem vikapiltur. Hann var slitviljugur a hlaupa, frr fti og alvanur a skjtast bjarlei bi vetur og sumar.

Hsfreyjan Brattlandi var annrki a ba til braui skrnarveisluna og sj um a a vri bi miki og margbreytt og "smasamlegt alla stai"; og llu v annrki sem var me a ba undir morgundaginn hafi hn gleymt a senda eftir skrnarkjlnum en rkkurbyrjun rmkai hn allt einu vi, og var Svanur litli sendur vestur eftir. Hann hljp eins og hann st vi a byggja snjhsi sitt, me rku laskastuttu vettlingana, rngu buxurnar og treyjuna sem var orin langt of ermastutt og naumlega hneppandi. Hfan var ekki llu skjlbetri en kvenhfurnar voru til forna, ur en fari var a hugsa meir um fegur og ttuprjna en skjl og gagnsemd. Svanur hljp eins og fturnir gtu kafa fnnina tast, stefndi vestur a si a hann hlt, hlakkai til morgundagsins og skrnarveislunnar; hvtu dkanna, braudiskanna, ilmgufandi kaffisins, ljsanna, nveginna manna og bastofu nbreytninnar, gestanna og glavrarinnar. Og hann kmi me fallega kjlinn, legi ekki minna fram en arir; fjri kni hann harahlaup, honum spratt sveiti enni kyrra, drungalega loftinu og illu frinni; hlt kafa fram svo lengi a leiin fr a vera vanalega lng a honum fannst.

Nidimm nttin grfi yfir og lognmjllinni hl niur.

Svanur st vi, litaist um og kastai minni, en gat ekkert s nema fnn og dettandi drfuna, ekki tta sig neinu nema myrkrinu og v a hann vissi ekki hvar hann var staddur. Hjarta barist og titrandi r aut eftir hverri taug.

kom fyrsta vindkasti, sneri mjllinni rjkandi kfi framan hann og eytti henni upp myrkri.

Svo kyrri aftur. Svanur aut fram a sem honum virtist vera leiin s; efinn og ttinn knu hann fram, skrnardrin frist fjr en myrkur og fnn og tvsni a n si var allt umhverfis. rauk nnur vindhvian , bi lengri og harari en hin, sl logn dlitla stund og rauk san me skrandi noranbyl og hrkugadd; svipti mjllinni rjkandi kafaldi af holtum og hryggjum, hl henni niur dldirnar svo engri skepnu var hgt a kafa fram, heldur annahvort a veltast ea svamla fram r snjdyngjunni. Vindurinn ddi beljandi og rak upp han hvin ru hvoru. Svanur hljp dauans tta hli vi veri. Bara hann ni si - bara hann ni si. etta var dauinn, sem hvein bylnum, eytti fnninni og grfi helkaldur og biksvartur allt kring. En lengst fr - ljs og hiti og lf.

Veri bgi honum sunnar og sunnar, a sst ekkert fyrir snjroki og nttmyrkri. Frosti herti og vindurinn var a blindbyl, orgai eyra, lsti sig um hendur og lnlii, upp handleggina, inn brjsti. Svelli festist vi vangann, svei og pndi, fri svo svima og deyfandi drunga yfir hfui. Skrnir gaddfrusu vi sokkana og sokkarnir vi fturna. Kuldinn lagist upp lrin og yfir kviinn, fri sig hgt og hgt innan . Frostgaddurinn var binn a taka fastatkum og hann er svo miklu sterkari en tlf vetra gamall piltur, a leikslokin eru sjaldan tvsn. Svanur fr riandi eitthva fram, og seinast undan bylnum. Datt hlu hjarnbru holti; hlt enn fram nokkurn spl og rakst ar stran stein, sem fnninni hafi svifa fr. Hniprai sig undir steininn og ekkti um lei a a var Huldusteinn. var hann langt fr si, langt fr llum bjum; - hniprai sig aftur fyrir rjkandi hviu, sem aut suur af hryggnum me yrlandi snjroki og ddi yfir steininn og drenginn, og beljai svo niur dragi sunnan og nean vi.

Hr var hann a setjast a, setjast undir ennan stein, sem hann kunni svo margar sgur af og hafi heldur forast a vera vi sari hluta dags; en n dreifust allar sgurnar, runnu burtu - fjarlg og fyrnsku. a var reytan og mttleysi og frosti, sem lagist fast og rngt a honum lkt og lkkista; vissan um endinn essu stri, rmagn ttans undan og ll essi sviplega vonasvipting, sem rann saman huganum dimmri, dapurlegri, svimandi mu, en ekki huldan steininum, sem hugurinn hvarflai til. Hann jist ekki lengur af btandi svia frostgaddsins, hendur og ftur dofnuu, hfusviminn og svefnyngslin jukust, hjartsltturinn hvarf, en kld r frist yfir hann arna skjli vi steininn.

Svo lagi hann hfui a steininum; fann svefninn koma hgan og sgandi, og me svefninum dauann; hann fann a hann kom, n ess a hugsa a reglulega; en n var dauinn ekki orinn neitt voalegur, bara geysistrvaxinn alvarlegur maur, mjallhvtri yfirhfn, - "rykkilni" eins og presturinn; hann langai til a hann tki sig fam sinn og sveipai um sig "rykkilninu" - a hann svfi sig. Svo sat hann fangi mur sinnar kirkjunni og sumarslin skein um hana alla; hann horfi augun henni, au stu full af trum; rtti presturinn upp hendurnar og blessai flki - en a var ekki presturinn, heldur strvaxni maurinn fannarfeldinum, og hann laut yfir hann -- llu sl mjksvalt logn og fri. Hvtt mlilegt tjald yfir og hvt mjk sng undir - en yst, utan vi sngina rennsltt svell, sem mninn fyllingu stafai geislum ; skein gegnum tjaldi, ea rann flur mefram svellinu, en iandi geislabaugurinn snerist umhverfis hann, arna lengst fr, ar sem allt rann saman eitt - eina aun.

Og nttran sveipai tlf vetra gamla barni sitt mjallarmttul, hvtan, hreinan og froststerkan.

Allt var kyrrt undir Huldusteini, sem vindurinn og snjrokan utu suur af, og beljuu svo niur dragi sunnan og nean vi.

*

Flki Brattalandi hlt a Svanur hefi haft sig yfir a si ur en bylurinn skall ; var llu htt. Hsfreyjan var hlfhrdd, en umsvifin vi a bast sem best vi morgundeginum hfu au gu hrif, a hn var ekki nema hlfhrdd.

Bndanum var vanalega tfrult t a kvld og flki mundi varla eftir honum jafn orfum.

Hann var a skja lmbin egar Svanur var sendur eftir kjlnum.

Morguninn eftir var kalt og bjart; mrauur bakkinn lddist niur vi norrinu. var sent vestur a si eftir skrnarkjlnum og Svan, sem kom svo seint.

Maurinn kom aftur me kjlinn og au tindi, a Svanur hefi ekki komi a si. Mnnum var hverft vi og bndinn sendi strax ba vinnumennina til a leita, var gert r fyrir a eir hittu hina tvo, sem hfu fari fr si um lei og maurinn, sem kom me kjlinn.

Presturinn og kona hans komu seint, og allt bosflki - a skipti var a satt, a a var frinni a kenna. - Leitarmennirnir komu ekki, bndinn var nlega alltaf ti vi fjrhiringu. Vi thall var loksins sest niur a drekka kaffi; menn voru bi lgtalair og fmltir eir geru a. Skrnarkjllinn l hvtur og strokinn litla saumaborinu rtt vi hliina hsfreyjunni, sem hagrddi og leitai barninu snu vrar, hn var bi vikvm og hrdd, hrdd um Svan - en hn leit samt vi og vi til kjlsins litla borinu. Ljmandi var hann fallegur og mundi kla barni hennar svo prilega.

Lengur mtti ekki ba, barni var frt kjlinn af murinni, prestskonunni og einni enn - gri vinkonu hsfreyjunnar. Presturinn js barni vatni. Athfninni var loki. Um lei og menn byrjuu a bna sig stukku hundarnir upp me gelti; bndinn snaraist fram. Um lei og bningunni var loki gengu leitarmennirnir inn, eir hfu fundi lki undir Huldusteini. Mnnum br brn og setti hlja; flestir gengu t; ar st bndinn vi skemmudyrnar me lki fanginu og var a ljka upp hurinni. Prestinum sndist lkt og tv hgl stykkju niur me nefinu egar hann kom, a ru leyti var hann jafn alvarlegur og fr og um daginn. Menn skouu lki og kom saman um a ekkert lf gti leynst me v. Svo var bi um lki snj, og presturinn sagi a best vri a a a vatni, en a mtti ba morguns.

Kaffi bei og mtti ekki klna, allir gengu inn til a njta ess; sastur allra gekk bndinn Brattalandi fr lkinu og var furu lengi a lsa skemmuhurinni a skipti.

gnin l ung yfir mean menn settust a borinu, en egar menn voru hlfnair r bollunum fr a likast um tungutaki; og eftir stu menn og skrfuu um hitt og etta eins og vanalegt er skrnarveislum eftir a kaffi er bi a lika mnnum mlbeini. a var aeins bndinn Brattalandi sem sat gull og horfi niur fyrir sig; hann gat ekki hugsa um anna en hva a hefi ori drt a n essum kjl; um hva Svanur litli var frlegur egar hann kom hlaupandi fr a reka lmbin fyrra morgun, rjur og brosandi eftir sprettinn; eftir v sem hann hugsai lengur eftir v var hann rauari andliti.

eir sem biu fyrir framan og ekki komust a fyrsta hring, gnuu sr, "yfir eirri vogun a senda brn kafaldi og myrkri. a var so sem aus hvernig veri yri." "g vissi a n upp mna tu fingur a hann gengi blindbyl." Allir vissu a "upp tu fingur" n, og allir tluu lgt og horfu upp hsi, v anga tti samtali ekkert erindi. En eir komust lka a kaffiborinu og samtali breyttist og var lttara, - miklu lttara og ljflegra.

Hsfreyjan horfi barni sitt, sem svaf vrt og var fari a skipta svo vel litum, brosti a einhverju sem prestskonan sagi, horfi yfir skrnarkjlinn sem aftur l saumaborinu og hugsai sr a koma upp kjl, sem vri enn vandari og fallegri en s fr si. Henni fannst til um hva essi tilburur var sviplegur, datt lka hug a hann var munaarlaus pilturinn og tekinn af hrepp, hafi haft gott atlti hj henni; hva hr verur sviplegt um fjlda manna; og svarai brosandi einhverju sem prestskonan yrti hana.

a logai vel nja olulampanum hsinu, samtali var "lifandi" og innilegt, arna gum bastofuhitanum. En samt sat bndinn Brattalandi dreyrrauur og gull og hvessti augun skrnarkjlinn sem l saumaborinu; ljsbirtan var svo skr honum, a hn skar bndann augun, en hann horfi v hvassara og fastar anga yfir og gtti ekki a svara v sem presturinn talai til hans.

Mnnum virtist lka bndinn Brattalandi vera allt of stirur og kaldur; a hsfreyjunni gejaist miklu betur, hn var svo lipur og vifelldin.




Nettgfan - janar 2000