SAGAN  AF  HANS  KARLSSYNI



a var einu sinni karl og kerling koti snu; au ttu rj sonu. Saga essi getur ekki um nfn tveggja hinna eldri, en s yngsti nefndist Hans. Fair eirra unni mjg eim hinum eldri brrunum, veitti eim allan ann fgnu og fullkomnun sem hann gat; en Hans var llu tilliti t undan hj karlinum fur snum.

Hans fekk aldrei neitt til a leika sr a og mtti ekki hafa flag me fur ea brrum snum; byggi v oft eldaskla og var hj mur sinni enda var hn s eina sem hlt nokku hnd me honum. Af v Hans hlaut oft a vera einn leiddist honum etta einlfi og tk v a hna a sr kttinn kotinu. etta tkst honum svo a kisa fr a elta hann og fylgdi honum hvert sem hann fr.

eir brur vaxa n kotinu og vera fullvaxnir menn; ykjast bir eldri brurnir vera miklir menn og voru mestu ofltungar; hrsar fair eirra eim lka fyrir allt, en leit Hans hartnr einkis viri. Brur hans gjru lka i lti r honum og allir hfu horn su hans nema mir hans, hn gat liti hann rttu auga v hn gleymdi v ekki a hn var mir hans og af v Hans gjri sig ekki heldur verugan elsku hennar.

ess er geti a langt burtu fr koti karls var kngsrki eitt og var sjlei nokku lng milli. Eldri brurnir komu einu sinni a mli vi fur sinn og beiddu hann a lofa sr a fara til kngsrkis til a leita sr fjr og frgar. Karl tk v bllega og kveur mikla von til ess a eir mundu vera lukkudrjgir.

Einhverju sinni egar karl vissi a kaupskip eitt var ar vi land segir hann konu sinni a n veri hn a sj um a a eldri brurnir hafi nesti og nja sk v hann tli a lta fara kngsrki til a leita sr fjr og frama. Kerling orir ekki anna en hla boi bnda sns og br essa synina r gari.

En egar Hans verur essa var hefur hann ekki fri snum beinum af lngun a fara lka; kemur hann a mli vi fur sinn og biur hann a lofa sr a fara. Karl kvest ekki geta lti hann fara, en af v sr leiist a horfa hann hj sr egar hinir su farnir veri hann a lta a eftir me v skilyri a hann veri ekki samfera brrunum svo a eir hafi ekki neina smn af honum.

Hans ykja etta g mlalok, fer til mur sinnar og biur hana a lta sig f eitthva til ferarinnar.

Brurnir flta sr n sta til ess a Hans skuli ekki geta komist fr me eim, en Hans fltir sr lka; fr hann hj mur sinni einungis ro nesti. En egar hann kveur hana fr hn honum skrunginn sinn, segir a hann skuli brka hann fyrir gngustaf og muni hann ekki villast mean hann gangi vi hann. Lka segir hn a hann veri a brka hann fyrir vopn mean hann hafi ekki anna.

San kveur Hans mur sna me mestu virktum og fur sinn lka, fer svo sem ftur toga lei anga sem hann hugi a skip mundi vera vi sjvarstrndina. Vildi hann n feginn geta s eftir brrum snum; en eir hfu fltt sr svo a hann getur ekki komi auga .

Hans heldur ei a sur fram; en egar fari er a rkkva er hann kominn h nokkra, sr hann hvar kemur fljgandi gurlega str fugl sem hann hyggur a muni vera a er hann hafi heyrt nefndan flugdreka, sendir skrunginn eftir honum og hfir hann svo hann dettur niur, grpur Hans skrunginn og vinnur drekanum.

N fer Hans a gefa gaum v sem drekinn hafi haldi klm snum; var a barn hhljandi. Leitast Hans vi a hugga a, en getur ekki og er n ldungis ralaus.

essum svifunum sr hann hvar kemur ltill maur hlaupandi og lafmur; heilsar hann Hans bllega, segist sj a hann hafi gjrt sr miki gverk v hann hafi bjarga barni snu. Tekur hann n vi barninu og huggar a.

essi litli maur sem var dvergur spyr Hans hvert hann vilji ekki koma heim me sr og vera hj sr ntt. Hans sem ur var farinn a vera hrddur um a a hann mundi hljta a liggja ti tekur boi essu fegins hendi og fer me dvergnum.

eir ganga n langa lei til baka og loksins sr Hans stran stein sem hann man eftir a hann gekk hj um daginn. A essum steini fara eir; dvergurinn lykur honum upp og ganga eir svo inn.

Hans fr arna bestu vitektir, en ekki er geti hvert hann hafi s ar margt manna. Um kvldi httar Hans og sefur vel; samt verur hann var vi a um nttina a dvergurinn er eitthva a sma.

A morgni fer Hans ftur og egar hann er ferbinn segist dvergur vera a hugsa til a gefa honum rj gripi eir su ltils viri mti lfgjf barnsins sns.

Fyrst fr hann Hans ltinn stein sem hann segir a fylgi s nttra a egar hann beri hann lfa snum sji hann enginn.

Svo gefur hann Hans sver sem hann segir a muni bta [og] geti ori svo lti a hann fi stungi v vasa sinn og svo aftur lti vera fullkomi a str.

Seinast gefur dvergur honum skip sem hann segir hann geti bori vasa snum, en egar hann vilji geti hann lti a vera svo strt sem haga yki og jafnvel eins strt og haffrt kaupskip; s a lka kostur vi a a a fari sna lei eins mtvindi sem mebyr.

Hans tekur mti gripum essum og akkar dverg innilega fyrir essar hans drmtu gjafir. A v bnu kveur hann dverginn, tekur skrung sinn og leggur sta.

N fer Hans ar sem hann heldur a skemmst s til sjvar og egar hann kemur a honum tekur hann skip sitt, setur sj og fer upp a. Tekur a strax til rsar, en hann strir v lei til kngsrkis. egar hann er kominn t rmsj brestur veur; sr hann hvar skipin eru a hrkklast til og fr, en skip hans fer sna lei og nemur ekki staar fyrri en a lendir vi strnd konungsveldisins.

Hans tekur skip sitt, stingur v vasa sinn og heldur n leiar sinnar upp landi, en fer samt huldu hfi. ltur hann a best fyrir sig mean hann s a sj httsemi og nema siu manna.

a er a segja af brrum hans a eir komast til kngsrkis, fara strax konungsfund og beiast vetrarvistar og f hana; eru eir me hir konungs, lta miki yfir sr og eru hinir ktustu.

N kemur Hans lka til konungsborgar, gengur hann nokkra stund um meal hirmanna og annarstaar svo a enginn sr hann; tekur hann eftir llu n ess nokkur veri var vi. egar etta hefur gengi annig nokkra stund gengur hann fyrir konung og kveur hann kurteislega, biur hann vetrarvistar og fr hana, en brur hans lta sem eir sji hann aldrei.

Konungur tti eina dttir barna og var hn egar orin gjafvaxta, en konungur var farinn a gjrast gamall. Einhverju sinni egar skammt var lii fr veturnttum og allir hirmenn voru hllinni kveur konungur sr hljs og segist gjra a kunnugt a hann gefi eim manni dttur sna, hlft rki mean hann lifi og allt eftir sinn dag, sem geti n og frt sr jladagskvldi rj hluti sem kostulegastir su heimi, a s tafl r skru gulli, sver mjg fagurt og gulli bi og fugl gylltur og me gullvngjum glerhulstri; kvei hann svo htt egar vi hann s komi a heyrist rfa-langan veg. essa gripi geymi trllskessa sem s eyju einni ekki alllangt aan og hafi hn fyrir ofan rmi sitt.

Hirmenn konungs gefa essu mjg ltinn gaum, en eir eldri karlssynir segjast halda a etta s reynandi og varla vinnandi. Annar eirra biur konunginn strax a lta sig f menn svo hann komist til eyjarinnar. Konungur segir a skuli til reiu og er svo ekki geti um frina fyrri en skipi kemur a eyjunni.

Gengur karlssonur land, en a var um bjartan dag og orir hann v ekki a ganga um eyjuna, leggst hann v leyni og bur ar anga til rkkva tk og hann myndai sr a skessa mundi vera farin a sofa. fer hann skri og til hellirs skessunnar, verur hann var vi a hn var httu og sofnu.

Hugsar hann a n skuli hann fara hgt og varlega. Lst honum rlegast a byrja v torveldasta og hugsar a taka fuglinn, en a vrum kemur hann lti eitt vi fuglinn og bregur honum heldur brn v fuglinn rekur upp svo h hlj a llu glumdi.

Skessan vaknar n, rkur upp og rfur karlsson, segir a s mjg vnt a hann s kominn anga v hn skuli hafa hann fyrir jlabita, frir hann afhellir einn, bindur ftur hans og hndurnar bak aftur, uklar san um hann og segir a hann urfi a eiga gott v ekki s bitasttt honum.

Eftir etta tur skessan t r hellir og niur a sj; vissi hn a kngsmenn hfu komi til eyjarinnar og hugsai sr a f meiri veii. En egar eir sj flagi koma ofan til sjvar leystu eir skyndi landfestar og l vi sjlft a eir kmust ekki svo fljtt fr landi a hn ni eim ekki, en var hn fr a hverfa.

Kngsmenn koma n aftur heim og segja hi ljsasta af ferum snum. Telja eir a vst a varla muni essi karlssonur koma me gripina.

N verur hinn karlssonurinn ur og uppvgur og biur konung a lta sig f skip og menn. Konungur gjrir a og leggur karlssonur svo sta og segir ekki af ferum hans anna en a a a fr fyrir honum ldungis eins og eim fyrri.

Skmmu eftir a essir kngsmenn komu aftur hverfur Hans og veit enginn hva af honum er ori, en hann fr ofan til sjvar og hugsar sr a finna skessu lka.

Hann fer n skipi snu yfir um sundi, stingur v vasa sinn og gengur upp eyjuna. Gtir hann ess a hafa steininn lfa snum svo hann sjist ekki. Heldur hann fram anga til hann kemur hellirinn. Var skessan ekki komin heim svo hann felur sig ar krk einum.

snum tma kemur skessan og egar hn kemur inn ykir henni ar vera einhver vifelldin lykt, efar v allar ttir og segir: "Mannalykt, mannalykt."

Ei a sur leggst hn fyrir rm sitt, en getur ekki fari a sofa, stagast essu: "Mannalykt, mannalykt," rkur upp og fer a flma innan um hellirinn.

Hans sr n a hn muni finna sig, tekur upp sveri er dvergurinn gaf honum, ltur a vera fullstrt, og egar skessan er nrri v komin a honum bregur hann v hls henni og fkur af hfui. Flagi dettur niur, en Hans kveikir eld og brennir kroppinn.

San fer Hans a kanna hellirinn og finnur ar auk hinna drmtustu gripanna fjldamargar arar gersemar. Lka verur hann leit sinni var vi dyr afhellir, fer ar inn og finnur brur sna ba. egar eir sj hann vera eir bi furu fullir og aumjkir, bija hann, brur sinn gan, a minnast ekki hvernig eir hafi ur veri honum og losa af sr bndin. Hans kvest muni gefa eim frelsi ef eir veri sr gir upp fr essu og v lofa eir. San leysir Hans .

Taka eir n byrar snar af gripum og gersemum og flytja til sjvar og egar eir hafa flutt allt fmtt ferma eir skipi og fara til kngsrkis; samt gjra eir ekki vart vi sig borg konungsins fyrri en jladagskvldi, gengur Hans og svo hinir brurnir fyrir konung og heilsa honum hversklega.

Konunginn og alla hirina rekur rammastans og v meir undrast allir egar Hans frir kngi tilteknu gripi.

Segir konungur a s sjlfsagt a hann s rtt kominn a v og vel samkvmt heitori snu a f dttur sna. Hans er ltinn fara tignarleg kli, kngsdttir er stt, san bori inn sterkt og gtt vn og drukki brkaupi til a gla fgnu htarinnar.

a er n ekki a orlengja a a Hans tekur fyrst tt rkisstjrninni, skir foreldra sna svo au lifi slli elli hj honum. San verur hann konungur, gjrir brur sna a rgjfum, rkir bi vel og lengi, og svo kann g ekki essa sgu lengri.



(jsagnasafn Jns rnasonar - Textasafn Orabkar Hskla slands)

Nettgfan - febrar 1999