SVIŠI  OG  VĶFILL



Eitt meš dżpstu fiskimišum į Faxaflóa er nefnt Sviš. Er žangaš sóttur sjór af öllum Innnesjum sem aš flóanum liggja, Akranesi, Seltjarnarnesi, Įlftanesi, Hafnarfirši, Hraunum og jafnvel af Vatnsleysuströnd. Svišiš hefur jafnan veriš eitthvert fiskisęlasta djśpmiš į flóa žessum og er til žess saga sś sem nś skal greina.

Svišholt er bęr nefndur; hann stendur hér um bil į mišju Įlftanesi. Žaš er talin landnįmsjörš žó hennar sé ekki getiš ķ Landnįmu. Žar byggši sį mašur fyrst er Sviši hét og kallaši bęinn eftir sér Svišholt.

Bęr heitir Vķfilsstašir og er landnįmsjörš; žar gaf Ingólfur Arnarson ķ Reykjavķk Vķfil hśskarli sķnum bśstaš; en Vķfill gaf bęnum aftur nafn af sér og bjó žar sķšan.

Vķfilsstašir er efstur bęr og austastur upp meš Garšahrauni aš noršan og lengst frį sjó af öllum bęjum ķ Garšasókn į Įlftanesi og hér um bil hįlfa ašra mķlu frį Svišholti.

Žaš er męlt aš žeir Vķfill og Sviši hafi róiš saman tveir einir į įttęringi og hafi Vķfill, žó hann ętti margfalt lengri skipgötu en Sviši sem bjó į sjįvarbakkanum aš kalla, įvallt fariš heim og heiman ķ hvert sinn sem žeir réru.

Sumir segja aš Sviši hafi veriš formašurinn, en ašrir aš Vķfill hafi veriš žaš og žykir mega marka žaš af žvķ sem nś skal greina aš Vķfill hafi veriš formašur:

Langt fyrir ofan Vķfilsstaši er fell eitt sem Vķfilfell heitir og liggur žjóšvegur ofan fyrir noršan žaš žegar fariš er Hellisskarš aš austan eša Lįgaskarš; en rétt vestan undir fellinu liggur Ólafsskaršsvegurinn į žjóšveginn. Vķfilfell er hęst af fjöllum žeim sem verša į vinstri hönd žegar rišiš er yfir Hellisheiši sušur ķ Reykjavķk, og dregst žaš mjög aš sér ofan.

Žó žaš sé snöggt um lengri vegur upp aš felli žessu frį Vķfilsstöšum en til sjįvar gekk Vķfill allt um žaš į hverjum morgni upp į felliš til aš gį til vešurs įšur en hann fór aš róa og réri ekki ef hann sį nokkra skżskį į lofti af fellinu, og tók žvķ felliš nafn af honum.

En ef honum leist róšrarlega į loftslag gekk hann til skips og réri meš Sviša, og žykir žetta benda til žess aš Vķfill hafi įlitiš žaš skyldu sķna sem formašur aš gį aš śtliti lofts įšur en róiš vęri.

Einhverju sinni kom žeim lagsmönnum Vķfil og Sviša įsamt um aš žeir skyldu bśa til miš žar sem žeir yršu best fiskvarir. Er žį sagt aš Sviši hafi kastaš heiman aš frį sér langlegg einum og kom hann nišur fjórar vikur sjįvar frį landi, og heitir žar nś Svišsbrśnin vestri. Vķfill kastaši og öšrum langlegg heiman aš frį sér og kom hann nišur viku sjįvar grynnra eša nęr landi; dró hann af žvķ ekki eins langt śt og Sviši aš vegamunur er svo mikill milli Svišholts og Vķfilsstaša į landi. Žar heitir nś Svišsbrśn (hin grynnri) sem leggur Vķfils kom nišur. Var žannig vika sjįvar milli leggjanna, eins langt og nś er tališ aš Svišiš nįi yfir frį austri til vesturs. Allt svęšiš milli leggjanna köllušu žeir Sviš og męltu svo um aš žar skyldi jafnan fiskvart verša ef ekki vęri daušur sjór ķ Faxaflóa.

Į ženna hįtt myndušust Svišsbrśnirnar sem nś er sagt; en įšur jafndżpkaši einlęgt śt frį landinu og munar žaš miklu hversu grynnra er į Svišinu öllu austur og vestur jafnt en ķ Djśpinu fyrir innan Svišiš eša austan žaš; žvķ žar er venjulegast žrjįtķu til fjörutķu fašma djśp, žar sem djśpiš er į Svišinu ķ beinni stefnu vestur ekki meira en tuttugu fašma. En žvķ er hér um bil jafndżpi į Svišinu mišreitis austur og vestur, žó dżpra sé bęši žegar dregur sušur og noršur eftir žvķ, aš Sviša žótti illt aš eiga viš misdżpiš milli Svišsbrśnanna og kastaši žvķ śt sjóvettling sķnum, og fyllti hann śt ķ biliš milli brśnanna svo alls stašar varš jafndjśpt aš kalla į öllu Svišinu.

Žaš segja og sumir menn aš Sviši hafi įtt aš kasta śt kefli meš žeim fyrirmęlum aš žar skyldi aldrei fiskilaust verša er kefliš fyndist. En kefliš fannst nokkru sķšar vestur į Sviši žar sem žaš er grynnst og ętla menn žaš hafi boriš žar yfir sem žumallinn į vettling Sviša var undir į mararbotni; žar heitir nś Miš į Svišinu og er žar ašeins fimmtįn fašma djśp, og žykja fyrirmęli Sviša hafa rętst į žvķ miši til žessa.

Af žvķ Svišiš ber nafn af Sviša, en ekki Vķfil, halda sumir aš hann hafi veriš formašurinn.

Žeir Vķfill og Sviši réru jafnan į žetta miš er žeim žótti sjóvešur og lįgu žį śti ef žeir fengu ekki upp į įttęringinn meš dęgri, og fóru aldrei žangaš fżluferš.



(Žjóšsagnasafn Jóns Įrnasonar - Textasafn Oršabókar Hįskóla Ķslands)

Netśtgįfan - jślķ 1998